วรรคทองในวรรณคดี (1)

วรรคทองในวรรณคดี




นางสาว วิชิดา วิเศษพนา
สาขาวิชาภาษาไทย คณะครุศาสตร์

มหาวิทยาลัยราชภัฎลำปาง

วรรคทองในวรรณคดี




รายวิชา

ความคิดสร้างสรรค์กับการสรรสร้างงานเขียน



อาจารย์ผู้สอน

อาจารย์ภัทราภรณ์ คำลือสาย



จัดทำโดย

นางสาว วิชิดา วิเศษพนา รหัสนักศึกษา ๖๔๑๘๑๐๑๐๒๑๕





สาขาวิชา ภาษาไทย คณะครุศาสตร์
มหาวิทยาลัยราชภัฎลำปาง

ก

คำนำ

หนังสื อ"วรรคทองในวรรณคดี"เล่มนี้มีเนื้อหาที่ประกอบด้วยความรู้เบื้องต้น
เกี่ยวกับบทประพันธ์ บทประพันธ์ประเภท ฉันท์ โคลง กาพย์ กลอนร่าย ลิลิต ที่เป็น
วรรคทองของบทประพันธ์ที่มีความโดดเด่นในบทประพันธ์นั้นและอยู่ในวรรณคดี
ไทยเนื้อหาทุกๆบทจะประกอบไปด้วยส่ วนประกอบของบทประพันธ์ชนิดนั้นๆ เช่น ผู้
แต่ง ที่มา ประเภทบทประพันธ์ รูปแบบฉันทลักษณ์ของบทประพันธ์ เพือให้ผู้ที่
สนใจศึกษาสามารถนำความรู้ที่ได้ไปใช้ประโยชน์ในด้านต่างๆได้อย่างมี
ประสิ ทธิภาพ และขอขอบคุณ อาจารย์ ภัทราภณร์ คำลือสาย ที่คอยให้ความรู้
เกี่ยวกับบทประพันธ์ในวรรณคดีีซึ่งเป็นส่ วนหนึ่งของรายวิชา ความคิดสร้างสรรค์
กับการสรรสร้างงานเขียนอันเป็นประโยชน์ทำให้เนื้ อหาสมบูณร์ยิ่งขึ้น

ข้าพเจ้าทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสื อวรรคทองในวรรณคดีเล่มนี้คงจะช่วย
อำนวยความสะดวกต่อผู้อ่านหรือผู้ที่สนใจไม่มากก็น้อยหากมีข้อผิดพลาดประการ
ใดข้าพเจ้าต้องขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย

จัดทำโดย



นางสาว วิชิดา วิเศษพนา

สารบัญ ข


หน้าที่
เรื่อง
ก
คำนำ ข
สารบัญ ๑
นิราศภูเขาทอง ประเภทกลอนสุภาพ ๒
บทละครพูดคำกลอน เวนิสวาณิช
ประเภทกลอนดอกสร้อย ๓
นิราศพระแท่นดงรัง ประเภทกลอนสุภาพ ๔
มัทนะพาธา ประเภท อินทรวิเชียร์ฉันท์ ๑๑ ๕
ลิลิตพระลอ ประเภทโคลงสี่ สุภาพ ๖
กาพย์เห่เรือ ประเภทกาพย์ยานี๑๑ ๗
กาพย์พระไชยสุริยา ประเภทกาพย์ ฉบัง๑๖ ๘
สามัคคีเภทคำฉันท์ ประเภทมาณวกคำฉันท์ ๙
เพลงยาวถวายโอวาท ประเภทกลอนสุภาพ ๑๐
ลิลิตพระลอ ประเภท ร่ายโบราณ ๑๑
บรรณานุกรม

๑

วรรคทองวรรณคดีจากเรื่อง นิราศภูเขาทอง



" ไม่เมาเหล้าแล้วแต่เรายังเมารัก สุดจะหักห้ามจิตคิดไฉน

ถึงเมาเหล้าเช้าสายก็หายไป แต่เมาใจนี้ประจำทุกค่ำคืน"

" โอ้สามัญผันแปรไม่แท้เที่ยง เหมือนอย่างเยี่ยงชายหญิงทิ้งวิสั ย

นี่หรือจิตคิดหมายมีหลายใจ ที่จิตใครจะเป็นหนึ่งอย่าพึงคิด"

(นิราศภูเขาทองของสุนทรภู่)




แผนผันฉันทลักษณ์ ประเภทกลอนสุภาพหรือกลอนแปด

๒

วรรคทองวรรณคดีจากเรื่อง

บทละครพูดคำกลอน เวนิสวาณิช


เริ่มสมัครชั้นต้น ณ หนไหน
หรือเริ่มในสมองตรองจงดี
ความเอ๋ยความรัก

เริ่มเพาะเหมาะกลางหว่างหัวใจ

แรกจะเกิดเป็นไฉนใครรู้บ้าง อย่าอำพรางตอบสำนวนให้ควรที่
ใครถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงรตี ผู้ใดมีคำตอบขอบใจเอย

ตอบเอ๋ยตอบถ้อย เกิดเมื่อเห็นน้องน้อยอย่าสงสั ย

ตาประสบตารักสมัครไซร้ เหมือนหนึ่งให้อาหารสำราญครัน

แต่ถ้าแม้สายใจไม่สมัคร เหมือนฆ่ารักเสี ยแต่เกิดย่อมอาสั ญ,

ได้แต่ชวนเพื่อนยามาพร้อมกัน ร้องรำพันสงสารรักหนักหนาเอย




(พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)

แผนผันฉันทลักษณ์ ประเภทกลอนดอกสร้อย

๓

วรรคทองวรรณคดีจากเรื่อง นิราศพระแท่นดงรัง




ถึงมีเพื่อนเหมือนพี่ไม่มีเพื่อน เพราะไม่เหมือนนุชนาฏที่มาดหมาย
มีเพื่อนเล่นก็ไม่เหมือนกับเพื่อนตาย มีเพื่อนชายก็ไม่เหมือนกับเพื่อนชม
ให้ลอยลิบเลิศมนุษย์สุดประถม
ถึงจะมีวิมานสถานทิพย์ จะเกรียมตรมตรึกหาเป็นอาจิณ
ถ้าไม่มีคู่เคียงเรียงภิรมย์

(นิราศพระแท่นดงรัง ของนายมี)

แผนผันฉันทลักษณ์ ประเภทกลอนสุภาพหรือกลอนแปด

๔

วรรคทองวรรณคดีจากเรื่อง มัทนะพาธา

ความรักเหมือนโรคา บันดาลตาให้มืดมน
ไม่ยินและไม่ยล อุปสรรคะใดใด
ความรักเหมือนโดถูก กำลังคึกผิขังไว้
ก็โลดจากคอกไป บ ยอมอยู่ ณ ที่ขัง
ถึงหากจะผูกไว้ ก็ดึงไปด้วยกำลัง
ยิ่งห้ามก็ยิ่งคลั่ง บ หวนคิดถึงเจ็บกาย


(มัท
นะพาธา ของ รัชกาลที่ ๖)

แผนผันฉันทลักษณ์ ประเภทคำฉันท์(อินทรวิเชียรฉันท์๑๑)

๕

วรรคทองวรรณคดีจากเรื่อง ลิลิตพระลอ

ร้อยชู้ ฤๅเท่าเนื้ อ เมียตน
เมียแล่พันฤๅดล แม่ได้
ทรงครรภ์คลอดเปนคน ฤๅง่าย เลยนา
เลี้ยงยากนักท้าวไท้ ธิราชผู้มีคุณ ฯ

(ลิลิตพระลอ)

แผนผันฉันทลักษณ์ ประเภทโคลงสี่ สุภาพ

๖

วรรคทองวรรณคดีจากเรื่อง กาพย์เห่เรือ

พระเสด็จโดยแดนชล ทรงเรือต้นงามเฉิดฉาย
กิ่งเเก้วแพร้วพรรณราย พายอ่อนหยับจับงามงอน
ล้วนรูปสั ตว์แสนยากร
นาวาแน่นเป็นขนัด สาครลั่นครั่นครื้นฟอง
เรือริ้วทิวธงสลอน

(กาพย์เห่เรือ เจ้าฟ้าธรรมธิเบศ)

แผนผันฉันทลักษณ์ ประเภทกาพย์ยานี ๑๑

๗

วรรคทองวรรณคดีจากเรื่อง กาพย์พระไชยสุริยา

ไกรกร่างยางยูงสูงระหง ตลิงปลิงปริงประยงค์
คันทรงส่ งกลิ่นฝิ่ นฝาง

มะม่วงพวงพลองช้องนาง หล่นเกลื่อนเถื่อนทาง
กินพลางเดินพลางหว่างเนิน

(กาพย์พระไชยสุริยา ของสุนทรภู่)




แผนผันฉันทลักษณ์ ประเภทกาพย์ฉบัง ๑๖

๘

วรรคทองวรรณคดีจากเรื่อง สามัคคีเภทคำฉันท์

ล่วงลุประมาณ กาลอนุกรม
หนึ่ง ณ นิยม ท่านทวิชงค์
เมื่อจะประสิ ทธิ์ วิทยะยง
เชิญวรองค์ เอกกุมาร
พราหมณไป
เธอจรตาม ห้องรหุฐาน
โดยเฉพาะใน ความพิสดาร
จึงพฤฒิถาม โทษะและไข
ขอ ธ ประทาน

(สามัคคีเภทคำฉันท์ ของ ชิต บุรทัด)

แผนผันฉันทลักษณ์ ประเภทมาณวกฉันท์ ๘

๙

วรรคทองวรรณคดีจากเรื่อง เพลงยาวถวายโอวาท

อันอ้อยตาลหวานลิ้นแล้วสิ้ นซาก แต่ลมปากหวานหูไม่รู้หาย
แม้นเจ็บอื่นหมื่นแสนจะแคลนคลาย เจ็บจนตายนั้นเพราะเหน็บให้เจ็บใจ

อันความคิดวิทยาเหมือนอาวุธ ประเสริฐสุดซ่อนใส่ เสี ยในฝัก
สงวนคมสมนึกใครฮึ กฮั ก จึงค่อยชักเชือดฟันให้บรรลัย

(เพลงยาวถวายโอวาท ของสุนทรภู่)

แผนผันฉันทลักษณ์ ประเภทกลอนสุภาพหรือกลอนแปด

๑๐

วรรคทองวรรณคดีจากเรื่อง ลิลิตพระลอ

ศรีสิ ทธิฤทธิไชย ไกรกรุงอลุงเดชฟุ้งฟ้า หล้าระรัวกลัวมหิมา
ระอาอานุภาพ ปราบทุกทิศฤทธิรุกราญ ผลาญพระนคร
รอนลาวกาวตาวตัดหัว ตัวกลิ้งกลาด ดาษดวน
ข้างฝ่ายยวนแพ้พ่าย ข้างฝ่ายลาวประลัย ฝ่ายข้างไทยไชเยศว์ ฯลฯ

(ลิลิตพระลอ)

แผนผันฉันทลักษณ์ ประเภทร่ายโบราณ

แผนผังร่ายโบราณ

บรรณานุกรม ๑๑




ประพัฒน์ ตรีณรงค์และสงวน อั้นคง.(2516).หนังสือสารานุกรม

วรรณคดี: สืบค้นจาก

https://www.dek-d.com/writer/42741/

ครูปิยะฤกษ์ บุญโกศล.(2555).วรรคทองในวรรณคดีไทย:สืบค้นจาก
https://krupiyarerk.wordpress.com/2011/

(2018).วรรคทองนี้มาจากวรรณคดีเรื่องไหน?:สืบค้น
จากhttps://thematter.co/social/10-great-thai-literature-
line/48622

(2559).วรรคทองในวรรณคดีไทย:สืบค้น
จากhttp://yoyonantawat.blogspot.com/2016/09/blog-
post_54.html

วรรคทองในวรรณคดี:สืบค้น
จากhttps://sites.google.com/site/suttipongron/bth-thi1/1-1

ขอบคุณค่ะ