Dëg¡M kdN° fus¡ e’p’® gpN¡ R>¡. ‘rs“u lepsudp„ S> s¡Ap¡ M|b ârsr›$s bÞep„
L$fu“¡ Sy>Ap¡. lsp„.''
sdpfp ‘qfkfdp„ rhrh^ n¡Óp¡dp„ Dëg¡M“ue R>Ó‘rs fpÅfpd dlpfpS>“p d©Ðey ‘R>u
L$pdNufu bÅh“pf drlgp“u dygpL$ps dlpfpZu spfpbpCA¡ ‘p¡sp“p kfv$pfp¡“u dv$v$’u
gp¡. AÐe„s rhL$V$ ‘qf[õ’rsdp„ õhfpÄe dpV¡$“p¡ k„Oj®
‘|fu spL$ps’u ApNm Qpgy fp¿ep¡. Ap¥f„NT¡b¡
dlpfpZu spfpbpC : R>Ó‘rs fpÅfpd kpspfp, ‘Þlpmp S>¡hp dfpW$pAp¡“p„ õ’mp¡ ÆÐep„,
dlpfpÅ“p d©Ðey ‘R>u Ap¥f„NT¡b“¡ gpÁey„ L¡$ ‘p¡s¡ sp¡ dfpW$pAp¡A¡ dp¡Ngp¡“p dÝeâv$¡i A“¡ NyS>fpsdp„
gX$pC Æsu Nep¡. ‘Z ‘qf[õ’rs sØ“ Sy>v$u lsu. V$½$f gu^u. spfpbpCA¡ eyÙ“p„ n¡Ó rhõspep¯.
Ap¥f„NT¡b A¡L$ ‘R>u A¡L$ gX$pC Æssp¡ lsp¡. ‘Z L©$óZpÆ kph„s, M„X$pfph v$pcpX¡$, ^“pÆ Å^h,
s¡ k„‘|Z® eyÙ Æsu iL$sp¡ “lp¡sp¡. AÐe„s rh‘fus “¡dpÆ tiv$¡ S>¡hp kfv$pfp¡ dlpfpô²$ blpf dp¡Ngp¡
‘qf[õ’rsdp„ õhfpÄe“y„ “¡s©Ðh L$fhp fpÅfpd rhfyÙ k„Oj® L$fhp gpÁep. eyÙ“p„ ‘gX$p„ bv$gpsp„
dlpfpS>“p L$s®ìer“›$ A“¡ bplp¡i ‘Гu dlpfpZu fl¡hp“u Ap r“ip“u lsu.
spfpbpC ApNm Apìep„.
dlpfpZu spfpbpCA¡ kps hj® k„Oj® L$ep£.
fpÄe“y„ fnZ L$ey¯. b^p¡ L$pfcpf A¡L$lp’¡ k„cpmu
kfv$pfp¡“¡ õhfpÄe“p L$pe®dp„ Å¡X$u gu^p. rkfp¢S>,
d„v$kp¥f, dpmhp ky^u dfpW$p kfv$pfp¡ dp¡Ngp¡ rhfyÙ
gX$hp gpÁep. MpqaMp“ gM¡ R>¡, ""fpÅfpd“u
‘Гu spfpbpCA¡ rhgnZ fus¡ Å¡fip¡f’u L$pdNufu
sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$?
dlpfpZu spfpbpC dlpfpZu spfpbpCA¡ N¡fugp eyÙ‘Ùrs“p¡
M|bS> kpfu fus¡ D‘ep¡N L$ep£. Ap¥f„NT¡b“p
dp¡Ng BrslpkL$pf MpauMp“¡ dlpfpZu k¥Þe ApNm dfpW$pAp¡“u spL$ps M|b Ap¡R>u
spfpbpC“y„ hZ®“ “uQ¡“p iåv$p¡dp„ L$ey¯ R>¡. ""s¡ lsu. Ap¥f„NT¡b qL$ëgp¡ Æshp dpV¡$ qL$ëgp“¡
(spfpbpC) byqÙipmu A“¡ ipZu (kdS>v$pf) lsu, O¡fp¡ Opgsp¡. dfpW$pAp¡ i¼e s¡V$gp¡ kde A¡
k¥Þe“u ìehõ’p A“¡ fpÄeL$pfcpf“u bpbsdp„ qL$ëgp“y„ fnZ L$fhp gX$sp. Qp¡dpky„ “ÆL$
Aphsp, dfpW$p qL$ëg¡v$pf rhðpkOpsu ’ep¡
R>¡. A¡hy„ bsphu“¡ Ap¥f„NT¡b ‘pk¡’u gp„Q
gC“¡ qL$ëgp¡ s¡“¡ Ap‘u v$¡hpdp„ Aphsp¡.
qL$ëg¡v$pf gp„Q“u fL$d dfpW$u MÅ“pdp„ S>dp
L$fphsp¡. Ap¥f„NT¡b qL$ëgp D‘f ^“, ^pÞe,
v$pê$Np¡mp¡ cfu“¡ fpMsp¡ L¡$ sfs S> spfpbpC
s¡ qL$ëgp¡ afu’u Æsu g¡su. spfpbpC“u Ap
eyÙ“urs“y„ hZ®“ "k¡a qX$‘p¡TuV$ gp¸L$f rkõV$d'
A¡d L$fhpdp„ Aph¡ R>¡.
41
sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$? Ap¥f„NT¡b lspi ’ep¡. kss ‘Quk hjp£ dp¡Ng-
dfpW$p k„Oj® Qpgy lsp¡. dfpW$pAp¡“¡ dp¡Ngp¡ lfphu
spfpbpC“p L$sy®Ðh“y„ hZ®“ L$fsp„ i¼ep “rl. Aphu ‘qf[õ’rsdp„ Ap¥f„NT¡b bpv$ipl“y„
"rihcpfs'L$pf ‘fdp“„v$“p ‘yÓ L$rh v$¡hv$Ñ¡ C.k. 1707dp„ Aldv$“Nfdp„ d©Ðey ’ey„. s¡“p
L$üy„ R>¡ L¡$, d©Ðey kp’¡ S> dfpW$pAp¡“p¡ õhps„Ôe k„N°pd kdpàs
’ep¡.
ताराबाई रामराणी । भद्रकाली कोपली ।
दिल्ली झाली दीनवाणी । दिल्लीशाचे गले े पाणी । dfpW$pAp¡“p¡ Ap õhps„Ôe k„N°pd A¡V$g¡ dp¡Ng
kÑp^uip¡“u kpd°pÄe“u gpgkp A“¡ dfpW$pAp¡“p
रामराणी भद्रकाली । रणरंगी क्ुदर ्ध झाली । qv$gdp„ fl¡gu õhps„Ôe“u ApL$p„np hÃQ¡“u gX$pC
प्रयत्नाची वळे आली । मगु ल हो सांभाळा ।। lsu. s¡dp„ dfpW$pAp¡“p¡ rhS>e ’ep¡. A¡V$gy„ S> “rl
‘Z Ðepf ‘R>u“p kdedp„ Ap¥f„NT¡b“p d©Ðey“¡
bÅhu. s¡“pdp„ k¥Þe“p “¡s©Òh“p A“¡ Ty„b¡i L$pfZ¡ Dv¹$ch¡gp i|ÞephL$pi“¡ cfhpdp„ dfpW$pAp¡
L$fhp“u ìehõ’p“p NyZp¡ î¡›$ fus¡ ‘p„Nep® lsp. AN°¡kf füp. qv$ëlu“u Npv$u D‘f r“e„ÓZ fpMu“¡
s¡“¡ gu^¡ dfpW$pAp¡“p„ Ap¾$dZ A“¡ s¡d“u ^dpg s¡dZ¡ gNcN kdN° tlvy$õsp““p¡ L$pfcpf k„cpþep¡
qv$hk¡qv$hk¡ h^su NC.'' A“¡ fnZ ‘Z L$ey¯. s¡’u AY$pfdu kv$u“¡
dfpW$pAp¡“u kv$u dp“hpdp„ Aph¡ R>¡. Ap kv$u“p
Aphu fus¡ R>Ó‘rs rihpÆ dlpfpS>“p dfpW$pAp¡“u L$pdNufu“p¡ Brslpk Ap‘Z¡ lh¡ ‘R>u“p
‘fp¾$d“p¡ hpfkp¡ dlpfpZu spfpbpCA¡ ApNm ‘pW$dp„ iuMhp“p R>uA¡.
Qgphu Åmhu fp¿ep¡.
dfpW$pAp¡“u Ap Ap¾$dL$ QY$pCAp¡“¡ gu^¡
cp¢kg¡ Ly$Vy„$b“u h„iphrg
dpgp¡Æ fpS>¡
ilpÆ fpS>¡
(C.k. 1594 ’u 1664)
k„cpÆ R>Ó‘rs rihpÆ dlpfpS> ìe„L$p¡Æ
(C.k. 1630 ’u 1680)
R>Ó‘rs k„cpÆ dlpfpS> R>Ó‘rs fpÅfpd dlpfpS>
(C.k. 1657 ’u 1689) (C.k. 1670 ’u 1700)
R>Ó‘rs iplº dlpfpS> R>Ó‘rs rihpÆ R>Ó‘rs k„cpÆ
(C.k. 1682 ’u 1749) (spfpbpC ‘yÓ) (fpS>kbpC ‘yÓ)
R>Ó‘rs fpdfpÅ fpdfpÅ
(v$ÑL$ C.k. 1750 ’u 1777) (kpspfp Npv$u dpV¡$ v$ÑL$)
42
õhpÝepe
1. ep¡Áe ‘ep®e ‘k„v$ L$fp¡. (3) fpÅfpd dlpfpS>¡ tS>Æ S>su hMs¡ õhfpÄe“p
(1) Ap¥f„NT¡b Ap“p ‘fp¾$d’u gpQpf ’C Nep¡ fnZ“u S>hpbv$pfu L$p¡“¡ kp¢‘u lsu?
lsp¡.
(A) iplÅv$p AL$bf (b) R>Ó‘rs k„cpÆ (4) dlpfpZu spfpbpC“p ‘fp¾$d“y„ hZ®“ v$¡hv$Ñ
dlpfpS> (L$) R>Ó‘rs fpÅfpd dlpfpS> L$rhA¡ ¼ep iåv$p¡dp„ L$ey¯ R>¡?
(2) bpv$ipl“p s„b| D‘f“p¡ kp¡“p“p¡ L$mi L$p‘“pf
(A) k„spÆ A“¡ ^“pÆ (b) k„spÆ Op¡f‘X¡$ 3. ip dpV¡$ s¡ gMp¡.
A“¡ rhW$p¡Æ QìlpZ (L$) M„X$p¡ bëgpm A“¡
fy‘pÆ cp¢kg¡ (1) Ap¥f„NT¡b¡ ‘p¡sp“p¡ dp¡fQp¡ Apqv$giplu A“¡
(3) Np¡hp“u gX$pCdp„ ‘fp¾$d“u ‘fpL$p›$p bsph“pf Ly$sybiplu fpÄep¡ sfa hpþep¡.
(A) e¡kpÆ L„$L$ (b) “¡dpÆ tiv$¡
(L$) âëlpv$ r“mpÆ (2) k„cpÆ dlpfpS> ‘R>u dp¡Ngp¡ kp’¡ Å¡fv$pf
k„Oj® (gX$pC) L$fhp dfpW$pAp¡ kÄS> ’ep.
2. ‘pW$dp„’u ip¡^u“¡ gMp¡.
(1) k„cpÆ dlpfpS>“¡ S>„rS>fp“u Ty„b¡i A^hÃQ¡’u (3) dlpfpZu e¡k|bpC“p “¡s©Òh l¡W$m fpeNY$
S> R>p¡X$u“¡ ip dpV¡$ ‘pR>p afhy„ ‘X$éy„? qL$ëgp dpV¡$ gX$pC L$fhu, A¡hu “urs “½$u
(2) k„cpÆ dlpfpS>¡ ‘p¡Vy®$NuTp¡“¡ ‘pW$ iuMhhp“y„ L$fhpdp„ Aphu.
ip dpV¡$ “½$u L$ey¯?
D‘¾$d :
cpfs“p “¼ipdp„ Np¡hp, buÅ‘yf, Np¡hmL$p¢X$p,
tS>Æ, Adv$phpv$, Aldv$“Nf v$ip®hp¡.
tS>Æ“p¡ qL$ëgp¡
43
10. dfpW$pAp¡“u kÑp“p¡ rhõspf
dfpW$pAp¡A¡ L$f¡gp õhps„Ôe k„N°pd“u gX$pC ’C. Ap gX$pCdp„ iplº dlpfpÅ“p¡ rhS>e
’ep¡. s¡dZ¡ kpspfp Æsu gu^y„. ‘p¡s¡S> fpÄeprcj¡L$
iê$Apsdp„ dp¡NgkÑp Ap¾$dL$ lsu, sp¡ dfpW$pAp¡“u L$fpìep¡. kpspfp dfpW$pAp¡“p fpÄe“u fpS>^p“u b“u.
“urs bQph“u A’p®s¹ fnZ“u lsu. Ap L¡$V$gpL$ kde ky^u iplº dlpfpS> A“¡
dlpfpZu spfpbpC hÃQ¡“p¡ rhfp¡^ Qpgy füp¡.
õhps„Ôek„N°pd“p A„s¡ ‘qf[õ’rs EgV$u ’C NC. C.k. 1710dp„ dlpfpZu spfpbpCA¡ ‘ÞlpmNY$
D‘f ‘p¡sp“p “p“u he“p ‘yÓ rihpÆ buÅ“¡
dfpW$pAp¡A¡ QX$pC“u A“¡ dp¡Ngp¡A¡ bQph“u R>Ó‘rs sfuL¡$ Ål¡f L$ep£. Ðepf’u dfpW$pipludp„
kpspfp“p fpÄe D‘fp„s L$p¡ëlp‘yf“y„ õhs„Ó fpÄe
“urs õhuL$pfu. AY$pfdu kv$u“p DÑfp^®dp„ A[õsÒhdp„ Apìey„.
dfpW$pAp¡A¡ dp¡NgkÑp“¡ “dphu“¡ gNcN k„‘|Z® iplº dlpfpS>“y„ ‘|hp®eyóe dp¡Ngp¡“u R>phZudp„
huÐey„ lp¡hp’u s¡d“¡ dp¡Ngp¡“y„ fpS>L$pfZ “ÆL$’u
cpfsdp„ ‘p¡sp“u kÑp“p¡ rhõspf L$ep£. s¡“p¡ Å¡hp dþey„ lsy„. dp¡Ngp¡“p A“¡ Mpk L$fu“¡ DÑf
cpfs“p fpS>L$pfZ“u M|buAp¡ s¡d“¡ kdÅC lsu.
Aæepk Ap‘Z¡ Ap ‘pW$dp„ L$fhp“p R>uA¡. dp¡NgkÑp“p„ bmõ’p“p¡“u A“¡ L$duAp¡“u ‘Z
s¡d“¡ kpfu A¡hu dprlsu lsu. D‘fp„s dp¡Ng
iplº dlpfpS>“p¡ Ry>V$L$pfp¡ : Ap¥f„NT¡b v$fbpf“u âcphipmu ìe[¼sAp¡ kp’¡ s¡d“p¡
‘qfQe ’ep¡ lsp¡. Ap b^u bpbsp¡“p¡ D‘ep¡N
bpv$ipl“p d©Ðey ‘R>u s¡d“p ‘yÓp¡ hÃQ¡ qv$ëlu“u bv$gpe¡gu ‘qf[õ’rsdp„ dfpW$pAp¡“p fpS>L$pfZ“u
qv$ip “½$u L$fhp dpV¡$ s¡d“¡ ’ep¡.
Npv$u dpV¡$ k„Oj® iê$ ’ep¡. iplÅv$p ApTdipl
dfpW$pAp¡“p„ fpÄe“p¡ “pi L$fhp“u
v$rnZdp„ lsp¡. bpv$ipl“u Npv$u d¡mhhp s¡ Ap¥f„NT¡b“u ‘l¡gp„“u “urs s¡d“p hpfkv$pfp¡A¡ lh¡
R>p¡X$u v$u^u lsu. s¡’u lh¡ dp¡NgkÑp kp’¡ k„Oj®
spbX$sp¡b qv$ëlu S>hp “uL$þep¡. fpS>‘yÓ iplº s¡“p L$fhp“¡ bv$g¡ s¡“p fnL$ sfuL¡$ ApNm Aphu“¡ s¡
S> c|rdL$p Üpfp ‘p¡sp“u kÑp“p¡ rhõspf L$fhp“u
spbpdp„ lsp¡. iplº dlpfpS>“¡ L¡$v$dy¼s L$fhp’u “hu fpS>L$ue “urs dfpW$pAp¡A¡ õhuL$pfu. “hp„
d„qv$fp¡ bp„^hp’u S>¡ ‘yÎe dm¡ R>¡, s¡ S> S|>“p„
dlpfpZu spfpbpC A“¡ iplºdlpfpS> hÃQ¡ d„qv$f“p¡ ÆZp£Üpf L$fhp’u dm¡ R>¡, A¡ Ap “urs“y„
k|Ó lsy„.
R>Ó‘rs“u Npv$u dpV¡$ sL$fpf ’i¡ A“¡ dfpW$pAp¡“y„
dp¡NgkÑp“¡ S>¡d hpeìe sfa’u ’“pfp
kpdÕe® “bmy„ ‘X$i¡, A¡hy„ ApTdipl“¡ gpÁey„. Cfp“u, AaOp“u Ap¾$dZp¡“p¡ ce lsp¡, s¡hp¡ S>
Apk‘pk“p ‘W$pZ, fpS>‘|s, ÅV$, fp¡rlgp S>¡hp
dpV¡$ s¡Z¡ iplº dlpfpÅ“¡ L¡$v$dp„’u dy¼s L$ep¯. õ’pr“L$ kÑp^uip¡“y„ ‘Z Å¡Md lsy„. Ap D‘fp„s
iplº dlpfpÅ“p¡ fpÄeprcj¡L$ : L¡$v$dp„’u dy¼s
’ep ‘R>u iplº dlpfpS>¡ dlpfpô²$ sfa L|$Q L$fu.
s¡d“¡ dfpW$pAp¡“p
L¡$V$gpL$ kfv$pfp¡
Aphu“¡ dþep.
‘f„sy dlpfpZu
spfpbpCA¡ iplº
dlpfpœp R>ӑrs
‘v$ D‘f“p¡ l½$
dpÞe L$ep£ “rl.
‘yZ¡ rS>ëgp“u
cudp “v$u“p
qL$“pf¡ M¡X$Npddp„ ipl| dlpfpS>
iplº dlpfpS> A“¡ dlpfpZu spfpbpC“p k¥Þep¡ hÃQ¡
44
v$fbpfdp„ Qpgsu õ‘^p® A“¡ kO„ j“® ¡ L$pfZ¡ ‘Z ‘l¡gp¡ bpÆfph : iplº dlpfpS>¡ bpmpÆ
dpN¡ g kÑp Av„ $f’u MpM¡ gu ’C NC lsu. s“¡ ¡ gu^¡ rhð“p’“p d©Ðey ‘R>u s¡“p ‘yÓ bpÆfph ‘l¡gp“u
qv$ëlu“p v$fbpf“¡ dfpW$pAp“¡ u dv$v$“u S>ê$f lsu. C.k. 1720dp„ ‘¡ihp‘v$¡ r“dZ|„L$ L$fu. ‘¡ihp‘v$“p
huk hjp£ kde v$fçep“ s¡dZ¡ dfpW$pAp¡“u
bpmpÆ rhð“p’ : dp¡Ngp¡“u L¡$v$dp„’u iplº kÑp“p¡ rhõspf h^pep£.
dlpfpS> dy¼s ’ep ‘R>u s¡dZ¡ bpmpÆ rhð“p’
cË$“¡ ‘¡ihp b“pìep. bpmpÆ d|m¡ L$p¢L$Z“p ‘pgM¡X$dp„ r“Tpd“p¡ ‘fpS>e : dp¡Ng
îuh^®“ Npd“p lsp. s¡Ap¡ L$s®ìer“›$ A“¡ bpv$ipl aê®$Mrkef¡ r“Tpd-Dg-dyëL$“u v$¿MZ“p
A“ychu lsp. iplº dlpfpS> S> dfpW$p fpÄe“p kyb¡v$pf sfuL¡$ r“dZ|„L$ L$fu. C.k. 1713dp„
kpQp hpfk R>¡, s¡d kdÅhu“¡ A“¡L$ kfv$pfp¡“¡ r“Tpd¡ l¥v$fpbpv$dp„ ‘p¡sp“y„ AgN A[õsÒh
s¡Ap¡ iplº dlpfpS>“p ‘ndp„ M¢Qu gpìep lsp. r“dp®Z L$fhp“p¡ âeГ L$ep£. bpv$ipl¡ dfpW$p“¡
v$rnZ“p dp¡Ng k|bpdp„’u Qp¡’pC-kfv$¡idyMu
L$pÞlp¡Æ Ap„N°¡ dfpW$pAp¡“p “p¥L$pv$m“p hk|g L$fhp“p¡ Ar^L$pf Apàep¡ lsp¡. s¡“p¡
âdyM lsp. s¡Z¡ dlpfpZu spfpbpC“p¡ ‘n gu^p¡. r“Tpd“¡ rhfp¡^ lsp¡. s¡Z¡ ‘|Z¡ ‘fNZp„“p¡ L¡$V$gp¡L$
s¡Z¡ iplº dlpfpÅ“p dygL$p¡ D‘f lºdgp L$ep®. cpN Æsu gu^p¡. bpÆfph¡ r“Tpd“¡ A„Ly$idp„
s¡“¡ gu^¡ dlpfpS> dyíL¡$gudp„ dyL$pep. dyíL¡$gu“u fpMhp“y„ “½$u L$ey¯. s¡Z¡ r“Tpd“¡ Ap¥f„Npbpv$
‘qf[õ’rsdp„ iplº dlpfpS>¡ bpmpÆ“¡ L$pÞlp¡Æ ‘pk¡ ‘pgM¡X$dp„ lfpìep¡. Ðepf¡ s¡Z¡ dfpW$pAp¡“p¡
Ap„N°¡ rhfyÙ dp¡L$ëep¡. bpmpÆA¡ eyÙ V$pmu“¡ Qp¡’pC-kfv$¡idyMu hk|g L$fhp“p l½$“¡ dpÞe
dyÐkv$uNufu’u L$pÞlp¡Æ“¡ iplº dlpfpS>“p ‘ndp„ L$ep£.
M¢Qu gu^p¡.
dp¡Ng kÑp “bmu ‘X$u lp¡hp“¡ gu^¡ DÑfdp„
Qp¡’pC-kfv$¡idyMu“u k“v$p¡ : iplº dlpfpÅ“y„ kÑp“p¡ rhõspf L$fhp“u h^pf¡ sL$ R>¡, s¡
õ’p“ dlpfpô²$dp„ dS>b|s b“pìep ‘R>u bpmpÆA¡ bpÆfph ÅZu Nep¡ lsp¡. iplº dlpfpÅA¡ s¡“u
‘p¡sp“y„ Ýep“ DÑf“p fpS>L$pfZ sfa hpþey„. “urs“p¡ V¡$L$p¡ Apàep¡.
Ap¥f„NT¡b“p d©Ðey ‘R>u qv$ëlu v$fbpfdp„ cpNgp
A“¡ Aìehõ’p a¡gpep„ lsp„. Ðep„ k¥ev$ b„^y dpmhp : ApS>“p dÝeâv$¡i“p¡ dpmhp“p¡
Aåvy$ëgp (lk“) A“¡ lºk¥“ Agu“y„ hQ®õh rhõspf dp¡Ngp¡“p spbpdp„ lsp¡. bpÆfph¡ ‘p¡sp“p
õ’‘pey„ lsy„. s¡d“u dv$v$’u bpmpÆA¡ C.k. cpC rQdpÆ Apà‘p“p “¡s©Òh l¡W$m dëlpffph
1719dp„ dp¡Ng bpv$ipl ‘pk¡’u v$¿MZ“p dp¡Ng lp¡mL$f, fpZp¡Æ tiv$¡ A“¡ Dv$pÆ ‘hpf“¡ dpmhp
dp¡L$ëep. Ðep„ s¡dZ¡ ‘p¡sp“p„ ’pZp„ dS>b|s
âv$¡idp„’u L¡$V$g¡L$ W¡$L$pZ¡ b“pìep„.
Qp¡’pC (Qp¡’) sp¡
L¡$V$g¡L$ W¡$L$pZ¡ kfv$¡idyMu by„v$¡gM¡X$ : by„v$¡gM„X$ A¡V$g¡ ApS>“p dÝeâv$¡i
hk|g L$fhp“u k“v$p¡ A“¡ DÑfâv$¡i âp„s“p Tp„ku, ‘Þ“p, kpNf hN¡f¡
(‘fhp“p) d¡mhu. il¡fp¡“p ‘qfkf“p¡ âv$¡i.
Qp¡’pC A¡V$g¡ dl¡k|gu
AphL$“p¡ A¡L$ Qsy’p¯i by„v$¡gM¡X$dp„ R>Ókpg fpÅA¡ ‘p¡sp“y„ õhs„Ó
cpN, sp¡ kfv$¡idyMu fpÄe õ’pàey„ lsy„. Aëlpbpv$“p dp¡Ng k|b¡v$pf
A¡V$g¡ A¡L$ v$ip„i cpN. dl„dv$Mp“ b„Ni¡ by„v$¡gM„X$ D‘f lºdgp¡ L$ep£.
s¡Z¡ R>Ókpg“¡ ‘fprS>s L$ep£. Ðepf¡ R>Ókpg¡
‘l¡gp bpÆfph bpÆfph“¡ dv$v$ dpV¡$ rh“„su L$fu.
45
sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$? hkC A“¡ ’pZp“p¡ rhõspf ‘p¡Vy®$NuTp¡“p spbpdp„
lsp¡. ‘p¡Vy®$NuT kÑp^ui âÅ D‘f Sy>gd NyÅfsp.
R>Ókpg¡ dv$v$ dpV¡$ bpÆfph“¡ ‘Ó g¿ep¡. bpÆfph¡ ‘p¡sp“p cpC rQdpÆ Apà‘p“¡ ‘p¡Vy®$NuTp¡“¡
s¡dp„ s¡Z¡ g¿ey„, ""S>¡ Ns R>¡ NS>¡ÞÖ“u s¡ kÅ L$fhp dp¡L$ëep¡. s¡Z¡ ’pZp A“¡ Apk‘pk“p¡
Ns Aphu R>¡. bpÆ by„v$¡g“u Å“ R>¡, bpÆ âv$¡i Æsu gu^p¡. Ðepf‘R>u C.k. 1739dp„ s¡Z¡
fpMS>¡ gpS>.'' (dNf¡ ‘N ‘L$X¡$gp NS>¡ÞÖ S>¡hu hkC“p qL$ëgp“¡ O¡fp¡ Opëep¡. s¡ qL$ëgp¡ Arsie
dpfu ‘qf[õ’rs R>¡. lº„ AÐepf¡ cpf¡ k„L$V$dp„ dS>b|s lsp¡. ‘p¡Vy®$NuTp¡ ‘pk¡ AkfL$pfL$ sp¡‘p¡ lsu.
Ry>„. lh¡ dpfu gpS> spfp lp’dp„ S> R>¡.) sp¡‘Z rQdpÆ Apà‘pA¡ gp„bp kde ky^u O¡fp¡
Qpgy fpMu“¡ ‘p¡Vy®$NuTp¡“¡ ifZ¡ Aphhp“u afS> ‘pX$u.
bpÆfph dp¡V$u ap¡S> gC“¡ by„v$¡gM„X$ Nep¡. s¡Z¡ s¡’u hkC“p¡ qL$ëgp¡ A“¡ ‘p¡Vy®$NuTp¡“p¡ OZp¡Mfp¡ âv$¡i
b„Ni“¡ ‘fprS>s L$ep£. R>Ókpg¡ bpÆfph“y„ cìe dfpW$pAp¡“p spbpdp„ Aphu Nep¡.
kÞdp“ L$ey¯. Aphu fus¡ dpmhp A“¡ by„v$¡gM„X$dp„
dfpW$pAp¡A¡ ‘p¡sp“y„ hQ®õh âõ’pr‘s L$ey¯. bpÆfph“y„ d©Ðey : Cfp““p bpv$ipl “pqv$fipl¡
cpfs D‘f khpfu L$fu. Ðepf¡ bpÆfph iplº
bpÆfph¡ bpv$ipl ‘pk¡ dpmhp“u kyb¡v$pfu dpV¡$ dlpfpÅ“u Apop’u dp¡V$u k¡“p gC“¡ DÑf sfa
dp„NZu L$fu. s¡dZ¡ Ap dpNZu “L$pfu v$u^u, dpV¡$ “uL$þep¡ lsp¡. s¡ bflp“‘yf ‘lp¢Ãep¡, Ðep„ ky^u
bpÆfph¡ dpQ® 1737dp„ qv$ëlu ‘f khpfu L$fhp“p “pqv$fipl qv$ëludp„’u dbgL$ k„‘rÑ g|„V$u“¡ õhv$¡i
DØ¡i’u qv$ëlu“u kudpA¡ S>C“¡ AqX„$Np¡ S>dpìep¡. ‘pR>p¡ Nep¡ lsp¡. A¡râg 1740 dp„ “d®v$p qL$“pf¡
fph¡fM¡X$udp„ bpÆfph“y„ d©Ðey ’ey„.
cp¡‘pm“u gX$pC : bpÆfph“u khpfu“¡ gu^¡
bpv$ipl Aõhõ’ ’ep. s¡Z¡ r“Tpd“¡ qv$ëlu“p bpÆfph A¡L$ DÑd k¡“p“u lsp¡. ‘p¡sp“p
fnZ dpV¡$ bp¡gphu gu^p¡. âQ„X$ k¡“p kp’¡ r“Tpd ‘fp¾$d’u s¡Z¡ DÑfcpfsdp„ dfpW$p¡Ap¡“y„ hQ®õh
bpÆfph rhfyÙ QX$u Apìep¡. bpÆfph¡ cp¡‘pmdp„ âõ’pr‘s L$ey¯. s¡Z¡ dfpW$p¡Ap¡“u kÑp“¡ ArMg
s¡“p¡ ‘fpS>e L$ep£. r“Tpd¡ dfpW$p“¡ dpmhp“u cpfsue õsf¡ A¡L$ i[¼sipmu kÑp sfuL¡$ õ’p“
k|b¡v$pfu“u k“v$ bpv$ipl ‘pk¡’u d¡mhu Ap‘hp“y„ A‘pìey„. s¡d“p kdedp„ tiv$¡, lp¡mL$f, ‘hpf,
dpÞe (d„S|>f) L$ey¯. NpeL$hpX$ S>¡hp„ Ly$Vy„$bp¡ ApNm Apìep„.
‘p¡Vy®$NuTp¡“p¡ ‘fpS>e : L$p¢L$Z qL$“pfp‘Ë$u D‘f“p
õhpÝepe
1. A¡V$g¡ iy„? 4. L$pfZp¡ gMp¡.
(1) Qp¡’pC - (1) dfpW$pipludp„ õhs„Ó b¡ fpÄep¡ r“dp®Z ’ep„.
(2) kfv$¡idyMu - (2) ApTdipl¡ R>Ó‘rs iplº dlpfpÅ“¡ L¡$v$dy¼s
L$ep®.
2. A¡L$ iåv$dp„ gMp¡. (3) qv$ëlu v$fbpf“¡ dfpW$pAp¡“u dv$v$“u S>ê$f lsu.
(1) bpmpÆ d|m¡ L$p¢L$Z“p Ap Npd“p lsp....
(2) by„v$¡gM„X$dp„ Ap“y„ fpÄe lsy„... D‘¾$d :
(3) Ap õ’m¡ bpÆfph“y„ d©Ðey ’ey„.... dlpfpZu spfpbpC“y„ QqfÓ d¡mhp¡ A“¡ s¡d“p
(4) ‘p¡Vy®$NuTp¡“p¡ ‘fpS>e ApdZ¡ L$ep£..... Æh““p sd“¡ Nd¡gp âk„Np¡“p¡ hN®dp„ ‘pÓ
Arc“e fS|> L$fp¡.
3. gMsp flp¡.
(1) L$pÞlp¡Æ (2) ‘pgM¡X$“u gX$pC
(3) bpmpÆ rhð“p’ (4) ‘l¡gp¡ bpÆfph
46
11. fpô²$“p fnL$ dfpW$p
iplº dlpfpS>¡ bpÆfph ‘R>u s¡“p ‘yÓ L$ey¯). A¡“p bv$gpdp„ s¡d“¡ fp¡L$X$ fL$d dmhp“u
bpmpÆ bpÆfph Da£ “p“pkpl¡b“¡ ‘¡ihpC“p
h”p¡ Apàep„. “pqv$fipl“p Ap¾$dZ ‘R>u qv$ëludp„ lsu. A¡ D‘fp„s ‘„Åb, dygsp“, fpS>‘|sp“p,
A[õ’fsp Ecu ’C lsu. Aphu ‘qf[õ’rsdp„
DÑfdp„ dfpW$pAp¡“u kÑp [õ’f L$fhp dpV¡$ s¡dZ¡ tk^, fp¡rlgM„X$ S>¡hp rhõspfp¡dp„’u Qp¡’pC hk|g
âeГp¡ L$ep®. Ap kde¡ Aldv$ipl Aåv$guA¡
‘pZu‘sdp„ dfpW$pAp¡ kpd¡ ‘X$L$pf a¢¼ep¡. Ap b^u L$fhp“p¡ l½$ s¡d“¡ dþep¡. s¡dS> AS>d¡f A“¡
OV$“pAp¡“u dprlsu Ap‘Z¡ Ap ‘pW$dp„ d¡mhhp“p
R>uA¡. ApN°p“u kyb¡v$pfu ‘Z Ap‘hpdp„ Aphu.
DÑf“u ‘qf[õ’rs : Aep¡Ýep“u DÑf- Ap L$fpf âdpZ¡ R>Ó‘rs hsu ‘¡ihpA¡
‘ròd“¡ AX$u“¡ rldpge“u sm¡V$udp„ Aph¡gp¡ âv$¡i
AY$pfdu kv$udp„ fp¡rlgM„X$“p “pd¡ Ap¡mMpsp¡ lsp¡. tiv$¡-lp¡mL$f“u ap¡Å¡ qv$ëlu“p k„fnZp’£ dp¡L$gu.
AaOpr“õsp“dp„’u Aph¡gp ‘W$pZp¡ Ap rhõspfdp„
õ’peu ’ep lsp. Ap ‘W$pZp¡“¡ fp¡rlgp L$l¡hpsp dfpW$pAp¡ qv$ëlu sfa “uL$þep. Ap kdpQpf dmsp„
lsp. N„Np-edy“p “v$u“p v$p¡Apb“p âv$¡idp„ s¡dZ¡
^]NpÏ„ dQpìey„ lsy„. s¡d“p¡ b„v$p¡bõs L$fhp dpV¡$ S> Aåv$gu õhv$¡i ‘pR>p¡ aep£. dfpW$pAp¡ A¡L$A¡L$
Aep¡Ýep“p “hpb¡ dfpW$pAp¡“¡ r“d„rÓs L$ep®.
dfpW$pAp¡A¡ s¡d“p¡ b„v$p¡bõs L$ep£. dS>g ‘pf L$fsp„ qv$ëlu ‘lp¢Ãep. dfpW$pAp¡“¡ gu^¡
AaOp“p¡ kp’¡ k„Oj® : AaOpr“õsp““p S> Aåv$gu“y„ k„L$V$ V$mu Ney„. dpV¡$ bpv$ipl¡
bpv$ipl Aldv$ipl Aåv$gu“¡ cpfs“u k„‘rÑ“y„
ApL$j®Z lsy„. C.k. 1751dp„ s¡Z¡ ‘„Åb D‘f dp¡Ngp¡“p k|bpdp„’u Qp¡’pC“p¡ l½$ s¡d“¡ Apàep¡.
Ap¾$dZ L$ey¯. Ap kde¡ dp¡Ng âv$¡ip¡dp„ A„^p^„|^u
a¡gpegu lsu. s¡’u dp¡Ngp¡“¡ Aåv$gu“p Ap¾$dZ“p¡ Ap k|bpdp„ L$pb|g, L„$v$lpf A“¡ ‘¡iphf“p¡ ‘Z
ce lsp¡. Ap ‘qf[õ’rsdp„ ‘p¡sp“p k„fnZ dpV¡$
dfpW$pAp¡“u dv$v$ g¡hu s¡d“¡ S>ê$fu gpÁey„. kdph¡i lsp¡. Ap k|bp ‘l¡gp„ dp¡Ng kpd°pÄe“p
bpv$ipl“¡ dfpW$pAp¡“p kpdÕe® A“¡ âpdprZL$sp“u
Mpsfu lsu. qv$ëlu“p fnZ dpV¡$ dfpW$pAp¡ S>¡V$gu rhõspf lsp. lh¡ s¡ Aåv$gu“p AaOpr“õsp“dp„
kd’® buÆ L$p¡C kÑp “lp¡su. s¡’u bpv$ipl¡
C.k. 1752“p A¡râg drl“pdp„ dfpW$pAp¡ kp’¡ lsp. L$fpf âdpZ¡ Ap k|bp Aåv$gu ‘pk¡’u
A¡L$ L$fpf L$ep£. dfpW$pAp¡A¡ Ap L$fpf âdpZ¡
fp¡rlgp, ÅV$, fpS>‘|s, AaOp“ hN¡f¡ vy$íd“p¡’u Æsu“¡ ‘pR>p dp¡Ngp¡“p fpÄedp„ Å¡X$hp“y„
dp¡NgkÑp“y„ fnZ L$fhp“y„ dpÞe fp¿ey„. (d„S|>f
dfpW$pAp¡“y„ L$s®ìe lsy„. s¡“p’u EgVy„$ Aåv$gu“u
BÃR>p lsu L¡$ L$dk¡ L$d ‘„Åb ky^u“p¡ âv$¡i
AaOp““p Adg l¡W$m gphhp¡. s¡’u S> Nd¡
Ðepf¡ dfpW$p A“¡
Aåv$gu“p¡ k„Oj® ’hp¡
A¡ Qp¡½$k lsp¡.
“p“pkpl¡b
‘¡ihp“p cpC fOy“p’fph
S>epà‘p tiv$¡ A“¡
dëlpffph lp¡mL$f“¡ kp’¡
gC“¡ DÑf cpfsdp„
‘¡ihp “p“pkpl¡b Ty„b¡i L$fhp “uL$mu
‘X$ép¡.
DÑf sfa“p õ’pr“L$ kÑp^pfuAp¡“p
×rô$L$p¡Z’u v$rnZ“p dfpW$p s¡Ap¡“p ârsõ‘^}
bÞep. dfpW$pAp¡“p¡ ìep‘L$ v$rô$L$p¡Z Ýep“dp„ “
47
g¡sp dfpW$pAp¡“¡ dv$v$ L$fhp“¡ bv$g¡ sV$õ’ füp. A“¡ Aåv$gu“¡ dv$v$¡ Aphhp“u rh“„su L$fu. Ap
dfpW$pAp¡“y„ qv$ëlu v$fbpfdp„“y„ hQ®õh A“¡ lõsn¡‘ k„v$¡ip¡ dmsp„ S> Aåv$gu afu’u cpfs D‘f QX$u
s¡Ap¡“¡ fyQsy„ “lp¡sy„. dpÓ k|fS>dg ÅV$ A“¡ Apìep¡. v$ÑpÆ A“¡ Aåv$gu hÃQ¡ edy“p“p
fpZu qL$ip¡fuA¡ ‘pZu‘s“p eyÙdp„ S>Mdu ’e¡gp qL$“pf¡ byfpX$u OpV$dp„ dygpL$ps ’C. Å¡fv$pf gX$pC
k¥r“L$p¡“¡ dv$v$ L$fu.
sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$?
s¡ S> âdpZ¡ DÐsf sfa“p L¡$V$gpL$ L$Ë$f‘„’uAp¡
dfpW$pAp¡“¡ ‘f^d}“u “S>f¡ Å¡sp lsp. s¡Ap¡A¡ v$ÑpÆ Av¹$cys blpvy$fu’u gX$ép¡. ‘Z
‘Z dfpW$pAp¡“p¡ ìep‘L$ v$rô$L$p¡Z kdÆ “ g¡sp ApMf¡ s¡ fZc|rd D‘f Opeg ’C“¡ ‘X$ép¡.
dfpW$pAp¡“y„ hQ®õh Ap¡Ry>„ ’pe s¡ dpV¡$ Aåv$gu“¡ “ÆbMp“ fp¡rlgpAp¡“p¡ kgplL$pf Ly$sybipl
tlvy$õsp“ ‘f Ap¾$dZ L$fhp dpV¡$ âp¡Ðkprls L$ep£. lp’u D‘f’u Esfu“¡ Opeg ’e¡gp v$ÑpÆ
Aåv$gu“¡ ‘Z A¡hu A‘¡np lsu L¡$ dfpW$pAp¡“p¡ ‘pk¡ Apìep. s¡dZ¡ v$ÑpÆ“¡ ‘|R¹>ey„ ""iy„
‘fpch L$fu s¡Ap¡“¡ v$rnZdp„ “d®v$p“u ‘¡g¡ ‘pf ‘V¡$gÆ, Adpfu kp’¡ sd¡ lÆ ‘Z gX$ip¡?''
lp„L$u L$pY$i¡. v$ÑpÆ Opeg Ahõ’pdp„ lsp. ‘Z Ly$sybipl“p
iåv$p¡ kp„cmsp S> s¡Z¡ õhprcdp“‘|h®L$
AV$L$ D‘f dfpW$pAp¡“p¡ ÝhS> af¼ep¡ : S>hpb Apàep¡, ""lp, bQu S>Ciy„ sp¡ lÆ
“ÆbMp“ fp¡rlgp“p¡ kfv$pf lsp¡. DÑf cpfsdp„ ‘Z gX$uiy„!''
dfpW$pAp¡“y„ hQ®õh s¡“p’u kl“ ’sy„ “lp¡sy„.
“ÆbMp““p L$l¡hp’u Aåv$guA¡ cpfs D‘f ’C. v$ÑpÆA¡ Av¹$cys ‘fp¾$d bspìe„y. ‘f„sy Ap
afu’u QX$pC L$fu. Ap cpfs D‘f“u s¡“u ‘p„Qdu
QX$pC lsu. s¡Z¡ qv$ëlu Æsu gu^y„. M|b g|„V$ gX$pCdp„ v$ÑpÆ“y„ hufp¡rQs d©Ðey ’ey„.
L$fu“¡ s¡ AaOpr“õsp“ ‘pR>p¡ Nep¡. fOy“p’fph
A“¡ dëlpffph lp¡mL$f afu’u DÑfdp„ Nep. kv$prihfph cpD : Aåv$gu“¡ lfphhp dpV¡$
s¡dZ¡ qv$ëlu ‘pRy>„ gu^y„. Ðepf ‘R>u Aåv$gu“p “p“pkpl¡b¡ ‘p¡sp“p r‘sfpC cpC kv$prihfph
Ar^L$pfuAp¡“¡ l„aphu“¡ ‘„Åb Æsu gu^y„. k¥r“L$p¡“p¡
‘uR>p¡ L$fsp„ L$fsp„ dfpW$pAp¡ C.k. 1758dp„ AV$L$ cpD A“¡ dp¡V$p ‘yÓ rhðpkfph“¡ DÑfdp„
ky^u Nep. AV$L$ D‘f dfpW$pAp¡“p¡ ÝhS> af¼ep¡.
AV$L$ ApS>“p ‘pqL$õsp“dp„ Aph¡gy„ R>¡. dfpW$pAp¡A¡ dp¡L$ëep. kv$prihfph cpD rQdpÆApà‘p“p¡ ‘yÓ
AV$L$ ‘pf L$fu“¡ ‘¡iphf ky^u Ty„b¡i L$fu. s¡d
R>sp„ s¡dZ¡ ‘p¡sp“u kÑp l¡W$m gph¡gp Ap lsp¡. s¡“u ‘pk¡ âQ„X$ ap¡S> A“¡ AkfL$pfL$
âv$¡ip¡“u ìehõ’p kyQpfy fus¡ L$fu “rl.
sp¡‘Mp“y„ lsy„.
v$ÑpÆ“y„ ‘fp¾$d : ‘„Åb D‘f“u ‘L$X$
dS>b|s L$fhp dpV¡$ A“¡ “ÆbMp“ D‘f ^pL$ Cb°pludMp“ Npfv$u
b¡kpX$hp dpV¡$ ‘¡ihpA¡ v$ÑpÆ tiv$¡ A“¡ S>“L$p¡Æ
tiv$¡“¡ DÑfdp„ dp¡L$ëep. v$ÑpÆ DÑfdp„ Nep. s¡“p sp¡‘Mp“p“p¡
“ÆbMp“¡ v$ÑpÆ“¡ hpV$pOpV$ L$fhpdp„ fp¡L$u fp¿ep¡
âdyM lsp¡. Ap
sp¡‘Mp“p“p Å¡f¡
s¡Z¡ C.k. 1760dp„
gpsyf rS>ëgp“u
Dv¹$Nuf“u gX$pCdp„
r“Tpd“p¡ ‘fpS>e
kv$prihfph cpD L$ep£ lsp¡.
48
‘pZu‘s“y„ eyÙ : DÑf“u Ty„b¡idp„ s¡ b¡cp“ b“u“¡ vy$íd“p¡ D‘f s|V$u ‘X$ép¡. eyÙ“u
kv$prihfph cpDA¡ qv$ëlu Æsu gu^y„. Ðepf ‘R>u ^dpQL$X$udp„ s¡ A×íe ’C Nep¡. ‘p¡sp“p “¡sp“¡
dfpW$pAp¡“y„ k¥Þe A“¡ Aåv$gu“y„ k¥Þe ‘pZu‘sdp„ A×íe ’e¡gp Å¡C“¡ dfpW$u k¥r“L$p¡“y„ ^¥e® M|V$u
kpdkpd¡ Apìep. 14 ÅÞeyApfu 1761“p fp¡S> Ney„. s¡ S> kde¡ Aåv$gu“p A“pds A“¡ “hp
dfpW$pAp¡A¡ Aåv$gu D‘f lºdgp¡ L$fu“¡ gX$pC“u Å¡dhpmp k¥ÞeA¡ dfpW$p D‘f lºdgp¡ L$ep£.
iê$Aps L$fu. Ap ‘pZu‘s“y„ ÓuSy>„ eyÙ lsy„. dfpW$pAp¡“p¡ ‘fpS>e ’ep¡. dfpW$pAp¡“u A¡L$ ApMu
gX$pCdp„ rhðpkfph“¡ Np¡mu hpNhp’u s¡“y„ dfZ sfyZ ‘¡Y$u Msd ’C NC. A“¡L$ ‘fp¾$du kfv$pfp¡
’ey„ R>¡, A¡“u kv$prihfphcpD“¡ ÅZ ’sp„ S> ^fpipeu ’ep.
49
sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$? s¡Z¡ s¡d“p dygL$p¡ D‘f Ap¾$dZ L$ep¯. ‘f„sy
dp^hfph¡ ‘¥W$Z “ÆL$“p fpnkcyh“dp„ s¡“¡
‘pZu‘s“p eyÙdp„ gNcN v$p¡Y$ gpM lfpìep¡.
gp¡L$p¡ dpep® Nep. A¡L$ ‘Ódp„ Ap‘¡gy„ kp„L¡$rsL$
hZ®“ “uQ¡ âdpZ¡ R>¡. l¥v$fAgu d¥k|f“p¡ kygsp“ lsp¡. ‘pZu‘sdp„
dfpW$pAp¡“u lpf“p¡ apev$p¡ DW$phu“¡ s¡Z¡ L$Zp®V$L$“p
""b¡ dp¡suAp¡ Mfu ‘X$ép. kÐephuk dfpW$pAp¡“p âv$¡i D‘f lºdgp¡ L$ep®¡. ‘f„sy
kp¡“pdlp¡fp¡ Mp¡hpC NC ! A“¡ ê$r‘ep - ‘¥kp dfpW$pAp¡A¡ îuf„N‘Ë$Z “ÆL$“p dp¡susmphdp„
L¡$V$gp Nep s¡“u NZsfu S> “’u.'' ’e¡gu gX$pCdp„ s¡“¡ ‘fprS>s L$ep£. Ðepf¡ s¡Z¡
sy„NcÖp “v$u“u DÑf“p¡ âv$¡i dfpW$pAp¡“¡ Ap‘hp“y„
‘fv$¡iu Aåv$gu“¡ Al] fpÄe L$fhp“p¡ “¥rsL$ L$b|g L$ey¯.
l½$ “’u, A¡hp ìep‘L$ v$rô$L$p¡Z’u dfpW$p Aåv$gu
kp’¡ gX$ép. Ap‘Z¡ b^p A¡L$ v$¡i“p R>uA¡ ‘Z sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$?
Aåv$gu ‘fv$¡iu vy$íd“ R>¡. A¡hp l¡sy’u ‘Óp¡
gMu“¡ kv$prihfphcpDA¡ DÑf“p kÑp^uip¡“¡ ‘¡ihp dp^hfph¡ M¡X|$sp¡“p L$ëepZ dpV¡$
dfpW$pAp¡“u ìep‘L$ A“¡ kh®kdph¡iL$ c|rdL$p“p¡ rhi¡j Ýep“ Apàey„. L|$hp Mp¡v$phu“¡ ‘yZ¡dp„
¿epg Apàep¡. ‘f„sy s¡“¡ ep¡Áe ârskpv$ “ ‘pZu ‘|fhW$p¡ h^pep£. “p“p aX$Zhuk S>¡hp
Ap‘sp„ s¡ kÑp^uip¡ sV$õ’ füp. s¡’u õhpcprhL$ L$pfcpfu A“¡ fpdip”u âcyZ¡ S>¡hp dlp“
S> cpfs“p fnZ“u S>hpbv$pfu A¡L$gp dfpW$pAp¡ Þepep^ui s¡d“p kdedp„ ’C Nep. âÅ“¡
D‘f Aphu ‘X$u. cpfs A¡L$ v$¡i lp¡hp“u A“¡ Þepe dm¡ s¡ dpV¡$ ÞepeMpspdp„ ky^pfp L$ep®.
s¡“p fpÅ ^d®’u L$p¡C ‘Z lp¡e s¡p ‘Z v$f¡L¡$ sp¡‘p¡ A“¡ v$pê$Np¡mp b“phhp“p„ L$pfMp“p„ iê$
s¡“¡ V¡$L$p¡ Ap‘hp“u kdS> Brslpkdp„ ‘l¡gu L$ep¯. rk½$p s¥epf L$fhp V„$L$ipm“u ìehõ’p
hMs dfpW$pAp¡A¡ v$pMhu, A¡d L$lu iL$pe. L$fu.
‘¡ihp dp^hfph : “p“pkpl¡b ‘¡ihp“p d©Ðey dp^hfph ‘¡ihp“y„ d©Ðey C.k. 1772dp„ ’ey„.
‘R>u s¡“p¡ ‘yÓ dp^hfph ‘¡ihp‘v$¡ Apìep¡. dfpW$p“p Brslpkdp„ A¡L$ âpdprZL$, dl¡“sy,
dp^hfph¡ ‘p¡sp“u L$pfqL$v$}dp„ r“Tpd A“¡ kplrkL$ A“¡ gp¡L$rlsv$n S>¡hp ipkL$ sfuL¡$ s¡“p¡
Dëg¡M L$fhpdp„ Aph¡ R>¡. Ap L$s®ìer“›$ ‘¡ihp“p
l¥v$fAgu“p¡ d©Ðey“¡ gu^¡ dfpW$p fpÄe“¡ M|b “yL$kp“ ’ey„.
b„v$p¡bõs L$ep£. s¡Z¡
DÑfdp„ dfpW$pAp¡“y„ ‘¡ihp dp^hfph ‘R>u Npv$u D‘f Aph¡gp
âcyÒh afu’u “pfpeZfph A“¡ khpC dp^hfph Ap b„“¡
âõ’pr‘s L$ey¯. ‘¡ihp Aë‘peyju “uhX$ép. Ap D‘fp„s s¡d“p
kdedp„ ‘¡ihpC“¡ N©lL$g¡i“y„ N°lZ gpÁe„y. A¡L$
‘pZu‘s“p ‘¡ihp dp^hfph kde¡ AV$L$“u ‘R>u ‘Z T„X$p¡ afL$ph“pf
eyÙdp„ dfpW$pAp¡“p¡ fOy“p’fph kÑp“u gpgkp’u A„N°¡Å¡“p Apîe¡
‘fpS>e ’ep¡, s¡ Nep¡. s¡“¡ gu^¡ dfpW$p A“¡ A„N°¡Å¡ hÃQ¡ eyÙ
Å¡C“¡ r“Tpd¡ s¡“u ’ey„.
rhfyÙ afu’u
rlgQpg iê$ L$fu.
50
l¥v$fAgu“y„ d©Ðey C.k. 1782dp„ ’ey„. Ðepf iplApgd“¡ ‘p¡sp“p Apîe l¡W$m qv$ëlu“u Npv$uA¡
‘R>u s¡“p¡ ‘yÓ qV$‘y d¥kyf“p¡ kygsp“ bÞep¡. s¡ b¡kpX$ép¡. DÑfdp„ dfpW$p“u kÑp afu õ’pr‘s ’C.
r“óZps ep¡Ùp¡ lp¡hp“u kp’¡ rhÜp“ A“¡ L$rh ‘pZu‘s“p eyÙdp„ dfpW$p“¡ M|b “yL$kp“ ’ey„
lsp¡. ‘p¡sp“u bplp¡iu’u s¡Z¡ fpÄe“p¡ âcph lsy„. Aåv$gu“p k¥Þe“¡ ‘Z lpr“ ‘lp¢Qu lsu.
h^pep£. s¡Z¡ ä¢Qp¡ kp’¡ lp’ d¡mhu“¡ A„N°Å¡“p ‘pZu‘s“p rhS>e ‘R>u Apr’®L$ gpc h^pf¡ “ ’hp’u
hQ®õh“¡ v$pbu v$¡hp“u iê$Aps L$fu. C.k. s¡“p hpfkv$pfp¡A¡ cpfs D‘f afu’u Ap¾$dZ L$fhp“u
1799dp„ A„N°¡Å¡ rhfyÙ“u A¡L$ gX$pCdp„ s¡ dpep£ tlds L$fu “rl. EgVy„$, DÑfdp„ a¡gpe¡gu AfpS>L$sp
Nep¡. D‘f r“e„ÓZ fpMhp“y„ kpdÕe® dfpW$pAp¡dp„ S> R>¡, s¡
Ýep“dp„ fpMu“¡ s¡dZ¡ s¡ bpv$iplu“y„ fnZ L$fhy„ A¡hu
dfpW$u kÑp“p hQ®õh“u ‘y“:õ’p‘“p : BÃR>p ìe¼s L$fu. kyg¡l L$fhp dpV¡$ ‘yZ¡“p v$fbpfdp„
‘pZu‘s“u lpf“¡ gu^¡ DÑfcpfsdp„ dfpW$p“u v|$s ‘Z dp¡L$ëep¡. ‘pZu‘s“u S>bfv$õs lpf ‘Qphu“¡
ârsóW$p“¡ S>åbf aV$L$p¡ ‘X$ép¡ lsp¡. DÑfdp„ afu DÑf“p fpS>L$pfZdp„ afu Ecp ’hpdp„ dfpW$pAp¡ kam
‘p¡sp“u kÑp âõ’pr‘s L$fhp dpV¡$ dp^hfph¡ dlpv$Æ ’ep, s¡ bpbs dlÒh“u R>¡. Apdp„ dëlpffph lp¡mL$f,
tiv$¡, syL$p¡Æ lp¡mL$f, fpdQ„Ö L$p“X¡$ A“¡ rhkpÆ‘„s AlëepbpC lp¡mL$f, dlpv$Æ tiv$¡“p¡ tklapmp¡ R>¡.
rb“uhpg¡ S>¡hp kfv$pfp¡“¡ Ðep„ dp¡L$ëep. dfpW$p ap¡Å¡A¡
ÅV$, fp¡rlgp A“¡ fpS>‘|sp¡“¡ lfpìep. bpv$ipl
‘¡ihp Ly$Vy„$b“u h„iphrg
bpmpÆ rhð“p’
bpÆfph ‘l¡gp¡ rQdpÆ Apà‘p
bpmpÆ fpdQ„Ö fOy“p’fph S>“pv$®“ kv$prihfph cpD
Ea£ “p“pkpl¡b
(bpÆfph buÅ¡)
“p“pkpl¡b (v$ÑL$)
rhðpkfph dp^hfph eih„sfph “pfpeZfph
(‘¡ihp) (‘¡ihp)
khpC dp^hfph (‘¡ihp)
51
õhpÝepe
1. L$p¡Z R>¡? 4. “uQ¡“p Qp¡fkdp„’u ‘pW$dp„ Aph¡gp ìe[¼s“p„ “pdp¡
(1) AaOpr“õsp“dp„’u Aph¡gp..... ip¡^p¡.
(2) rldpge“u sm¡V$udp„ õ’peu ’e¡gp...
(3) “p“pkpl¡b ‘¡ihp“p cpC.... d k l “p S> “ L$p¡ Æ
(4) d’yfp“p ÅV$“p âdyM.... lp S> v$ fp “p a d Ñp
(5) ‘¥W$Z “ÆL$ fpnkcyh“dp„ r“Tpd“¡ ‘fpS>e> v$ ep Q e ‘ kp ’ v$
Ap‘“pf......... Æ à‘p g Z Ap fy$ l¡ â
bp mp Æ rh ð “p ’ b
2. V„|$L$dp„ gMp¡. A h gp dp ^ h fp h
(1) AV$L$ D‘f dfpW$pAp¡“p¡ ÝhS> af¼ep¡. v$¡ k v$p ri h fp h cp
(2) AaOp“p¡ kp’¡ k„Oj®. d ëlp f fp h L$ rQ E
(3) ‘pZu‘s“p eyÙ“y„ ‘qfZpd.
D‘¾$d :
3. OV$“p¾$ddp„ Np¡W$hp¡. BÞV$f“¡V$“u (Ap„sfÅm) dv$v$’u ‘pZu‘s“p eyÙ“u
(1) fpnkcyh““u gX$pC. dprlsu d¡mhp¡ A“¡ hN®dp„ fS|> L$fp¡.
(2) qV$‘y kygsp““y„ d©Ðey.
(3) dp^hfph ‘¡ihp“y„ d©Ðey.
(4) ‘pZu‘s“y„ eyÙ.
(5) byfpX$u OpV$“u gX$pC.
khpC dp^hfph ‘¡ihp“p¡ v$fbpf
52
12. kpd°pÄe“p¡ âhpk
AÐepf ky^u Ap‘Z¡ dfpW$u kÑp“p¡ Dv$e A“¡ lp’dp„ Apìep„. s¡Ap¡ dlp“, dyÐkØu A“¡ DÐL©$ô$
rhõspf Å¡ep¡. õhfpÄe õ’p‘“p’u gC“¡ kpd°pÄe âipkL$ lsp„. s¡dZ¡ “hp L$pev$p b“phu“¡ S>du“
dl¡k|g, L$fhk|gps S>¡hu bpbsp¡“¡ kyìeh[õ’s
ky^u“p¡ âhpk L¡$hu fus¡ ’ep¡ s¡ Ap‘Z¡ Å¡ey„. DÑf L$fu. ‘X$sf S>du““¡ M¡sugpeL$ b“phhu, M¡X|$sp¡“¡
L|$hp Mp¡v$phu v$¡hp, h¡‘pf DÛp¡Np¡“¡ âp¡Ðkpl“
cpfsdp„ dfpW$pAp¡“p¡ S>¡ kpd°pÄe rhõspf ’ep¡, s¡ Ap‘hy„, “hp„ smphp¡ b“phhp„ S>¡hp„ L$pe®dp„ s¡Ap¡
kss âeГiug fl¡sp„. s¡dp„ S> fs fl¡sp„.
dpV¡$ S>¡ kfv$pf Ly$Vy„$bp¡A¡ dlÒh“y„ ep¡Nv$p“ Apàey„ s¡d“y„ cpfsdp„ Qpf¡ qv$ipdp„ Aph¡gp„ dlÒh“p„ ^prd®L$
õ’mp¡A¡ s¡dZ¡ d„qv$fp¡, OpV$, dW$, ^d®ipmp, ‘fb
k„rnàs kfh¥ey„ (spfZ) Ap‘Z¡ Ap ‘pW$dp„ L$pY$hp“p hN¡f¡ rhL$kpìep„. v$¡i“u kp„õL©$rsL$ A¡L$sp dpV¡$
s¡d“p¡ Ap âeГ M|bS> dlÒh“p¡ lsp¡. s¡Ap¡
R>uA¡. ‘p¡s¡ Þepe Ap‘sp„. s¡Ap¡ v$p“huf A“¡ ‘yõsL$â¡du
‘Z lsp„. s¡dZ¡ gNcN AW$éphuk hjp£ ky^u
Iv$p¡f“p lp¡mL$f : Iv$p¡f“p lp¡mL$f“u kÑp“p kd’®-kam fus¡ fpÄe“p¡ L$pfcpf L$fu“¡ DÑfdp„
dfpW$p kÑp“u ârscp rhL$kphu. fpÄedp„ ip„rs
õ’p‘L$ dëlpffph lsp. s¡dZ¡ gp„bp kde ky^u A“¡ kyìehõ’p õ’p‘u“¡ âÅ“¡ kyMu L$fu.
dfpW$piplu“u ‘X$su“p kde¡ eih„sfph lp¡mL$f¡
dfpW$u fpÄe“u k¡hp
L$fu. N¡fugp
eyÙ‘Ùrsdp„ s¡Ap¡
r“óZps lsp. ‘l¡gp
bpÆfph A“¡
“p“pkpl¡b ‘¡ihp“p
kdedp„ s¡dZ¡
DÑfdp„ dlp‘fp¾$d fpÄe bQphhp“p¡ âeГ L$ep£.
L$ey¯ lsy„. dpmhp A“¡ “pN‘yf“p cp¢kg¡ : “pN‘yfL$f cp¢kg¡“p
dëlpffph lp¡mL$f fpS>‘|sp“pdp„ Ly$Vy„$b“p ‘fkp¡Æ
dfpW$pAp¡“y„ hQ®õh õ’p‘hpdp„ s¡d“y„ dp¡Vy„$ ep¡Nv$p“ cp¢kg¡“¡ iplº
lsy„. ‘pZu‘s ‘R>u DÑfdp„ dfpW$p“u ârs›$p dlpfpS>“p kdedp„
‘y“:õ’pr‘s L$fhpdp„ dp^hfph ‘¡ihp“¡ s¡Z¡ M|b hfpX$ A“¡ Np¢X$h“
dv$v$ L$fu lsu. âv$¡i“u k“v$
‘yÎeïgp¡L$ AlëepbpC dëlpffph“p ‘yÓ Ap‘hpdp„ Aphu.
M„X¡$fph“u ‘Гu “pN‘yfL$f cp¢kg¡dp„’u
lsp„. M„X¡$fph“y„ fOyÆ cp¢kg¡ fOyÆ kp¥’u bplp¡i
Ly„$c¡fu“p eyÙdp„ A“¡ ‘fp¾$du ‘yfyj lsp. s¡Ap¡ v$rnZ“p
d©Ðey ’ey„. ‘R>u rsfyrQfp‘ëgu A“¡ ApL®$V$“u Apk‘pk“p¡ âv$¡i
L¡$V$gpL$ kde¡ dfpW$pAp¡“p hQ®õh l¡W$m gpìep. b„Npm, rblpf
dëlpffph“y„ ‘Z A“¡ Ap¡qfõkp âp„s“u Qp¡’pC“u hk|gu“p¡ Ar^L$pf
d©Ðey ’ey„. iplº dlpfpS>¡ s¡d“¡ Appàep¡ lsp¡. s¡Ap¡ s¡ âv$¡i
Ðepf‘R>u Iv$p¡f“p ‘Z dfpW$pAp¡“p âcph l¡W$m gpìep. C.k.
L$pfcpf“p„ k|Óp¡ 1751dp„ “pN‘yfL$f cp¢kg¡A¡ Ap¡qfõkp âp„s
AlëepbpC“p ArlëepbpC lp¡mL$f
53
Aguhv$}Mp“ ‘pk¡’u Æsu gu^p¡. ‘R>u C.k. fpS>L$pfZdp„ cpN g¡hp“y„ iê$ L$ey¯. s¡Z¡ b„Npm“p
1803 ky^u Ap¡qfõkp D‘f dfpW$p“y„ âcyÒh lsy„. k|bp“u qv$hp“u“p¡ Ar^L$pf ‘p¡sp“u ‘pk¡ gC
gu^p¡. s¡ qv$ëlu“p bpv$ipl“¡ ‘p¡sp“p spbpdp„
sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$? g¡hp BÃR>sp lsp. Aphu rh‘fus ‘qf[õ’rsdp„
dlpv$Æ tiv$¡A¡ A„N°¡Å¡“¡ lfphu“¡ bpv$ipl“¡
dfpW$p qX$Q - L$p¡gL$Ñp“p rb°qV$ip¡“¡ afu’u Npv$u D‘f b¡kpX$ép. Ap L$pdNufu’u Myi
“pN‘yfL$f cp¢kg¡“p¡ ce ksphsp¡ lsp¡. ’C“¡ bpv$ipl¡ s¡“¡ "hL$ug-C-dyëL$' “pd“p¡
dfpW$p“p k„cpìe Ap¾$dZ’u L$p¡gL$Ñp il¡f“y„ rMspb Apàep¡. Ap“p¡ A’® s¡“¡ qv$hp“u A“¡
fnZ L$fhp s¡dZ¡ il¡f“u Apk‘pk A¡L$ gíL$fu Ar^L$pf“u dyMÐepfu Ap‘u. s¡dZ¡ s¡ 5v$-
KX$p¡ MpX$p¡ Mp¡v¹$ep¡ lsp¡. s¡ dfpW$p qX$Q“p rMspb bpm ‘¡ihp khpC dp^hfph hsu
“pd¡ ârkÙ ’ep¡ lsp¡. õhuL$pep£. Ap rMspb“¡ gu^¡ qv$ëlu“u bpv$iplu
dfpW$pAp¡“p ‘|Z® r“e„ÓZ l¡W$m Aphu. L$L$X$c|k
Áhprgef“p tiv$¡ : dlp“ bpÆfph¡ fpZp¡Æ ’su bpv$iplu“u X$pdpX$p¡m ‘qf[õ’rs“¡ ky^pfhp“y„
tiv$¡“u L$pdNufu“¡ bpfuL$pC’u r“lpmu“¡ s¡“u L$pd kl¡gy„ “lp¡sy„. dlpv$ÆA¡ M|bS> ârsL|$m
‘qf[õ’rs“p¡ kpd“p¡ L$fu“¡ Ars kplrkL$sp’u
DÑfdp„ kfv$pf C.k. 1784’u 1794“p kde v$fçep“ qv$ëlu“p¡
L$pfcpf k„cpþep¡.
sfuL¡$ r“dZ|„L$ L$fu.
fpZp¡Æ“p d©Ðey ‘pZu‘s“p eyÙ dpV¡$ S>hpbv$pf “ÆbMp““p¡
hpfkv$pf lÆ ky^u fp¡rlgM„X$dp„ L$pfõsp“p¡ L$fsp¡
‘R>u S>epà‘p, S> lsp¡. “ÆbMp““p ‘p¥Ó Nygpd L$pqv$f¡ gpg
qL$ëgp“p¡ spbp¡ gC“¡ ‘¥kp dpV¡$ bpv$ipl“¡ A“¡
v$ÑpÆ A“¡ dlpv$Æ b¡Nd“¡ v$Np¡ Apàep¡. bpv$ipl“u Ap„Mp¡ L$pY$u
Ap ÓZ¡e s¡“p “p„Mu“¡ s¡d“p¡ MÅ“p¡ g|„V$u gu^p¡. Aphu
‘qf[õ’rsdp„ dlpv$ÆA¡ L$pqv$f“¡ lfpìep¡. s¡Z¡
‘yÓp¡A¡ ‘Z ‘fp¾$dp¡ g|„V¡$gu k„‘rÑ S>às L$fu A“¡ s¡ bpv$ipl“¡ ‘pR>u
kp¢‘u. qv$ëlu“u Npv$u D‘f bpv$ipl“¡ afu’u
L$fu“¡ DÑf cpfsdp„ b¡kpX$ép. Aphu fus¡ dlpv$ÆA¡ ‘pZu‘s“p eyÙ
dfpW$p“u kÑp âbm ‘R>u dfpW$pAp¡“u Apbfy ‘pR>u d¡mhu Ap‘u.
qv$ëlu“p bpv$ipl“¡ dfpW$p“p spbpdp„ fpMu cpfs“y„
dlpv$Æ tiv$¡ L$fu lsu. fpS>L$pfZ Qgpìey„.
dp^hfph ‘i¡ hpA¡ tiv$¡ L$yV$„yb“u kfv$pfu ‘¡ihp“p N©lL$g¡i“p A¡L$ ‘qfZpd sfuL¡$
fOy“p’fph A„N°¡Å¡“p Apîe¡ Nep¡ lsp¡. A„N°¡Å¡“u
dlpv$Æ“¡ Ap‘u. s¡ ‘fp¾$du A“¡ dÐy kØu lsp.¡ dv$v$’u ‘¡ihp‘v$ d¡mhhp“p¡ s¡“p¡ Bfpv$p¡ lsp¡.
dfpW$u dyÐkØuAp¡“¡ s¡ dpÞe “lp¡sy„. s¡’u dfpW$p
‘pZu‘s“p ‘fpS>e ‘R>u DÑf cpfsdp„ dfpW$p“„y A“¡ A„N°¡Å¡ hÃQ¡“p¡ k„Oj® “½$u S> lsp¡ A’p®s
AV$g lsp¡. ‘f„sy s¡“p’u A¡L$ hps õ‘ô$ ’C
hQõ® h A“¡ ârs›$p ‘“y : õ’pr‘s L$fhp“u L$pdNufu NC L¡$ tlvy$õsp“ D‘f fpS> L$p¡Z L$fi¡ s¡“p¡
sZ¡ ¡ bÅhu. DÑf cpfs“p k‘pV$ âv$i¡ dp„ dfpW$p“u
Nf¡ ugp eÙy ‘Ùrs epÁ¡ e gM¡ pi¡ “rl, s¡ sA¡ p¡
kdÆ Nep. sd¡ Z¡ qX$bpC¡ “ “pd“p„ äQ¢ gíL$fu
r“óZps“p dpNv® $i“® lW¡ $m ‘ps¡ p“u apS¡ > (k“¡ p)
ârirns L$fu A“¡ sp‘¡ Mp“„y kky ÄS> L$e.¯y Ap
spgudbÙ k“¡ p“p bm D‘f sd¡ Z¡ fpr¡ lgp, ÅV$,
fpS>‘s| , bv„y $g¡ hNf¡ “¡ ¡ “dpìep.
‘pZu‘s“p eyÙ“¡ gu^¡ dfpW$pAp¡“u i[¼s
lZpC NC R>¡, A¡d Å¡C“¡ A„N°¡Å¡A¡ qv$ëlu“p
54
A„rsd r“Z®e dfpW$p A“¡ A„N°¡S> Ap b¡ “p¥L$pv$m“p Å¡f¡ s¡Z¡ ‘p¡Vy®$NuT, A„N°¡S> A“¡ rkØu
dlpkÑpAp¡“p k„Oj® Üpfp S> ’hp“p¡ lsp¡.
S>¡hu v$qfepC kÑpAp¡“¡ ^pL$dp„ fpMu A“¡ dfpW$p
dy„bC’u A„N°¡S> bp¡fOpV$“p dpN£ dfpW$pAp¡
‘f QX$u Apìep. dlpv$Æ tiv$¡“p “¡s©Òh l¡W$m fpÄe“u qL$“pfp‘Ë$u“y„ fnZ L$ey¯.
dfpW$u k¡“p k„NqW$s ’C. N¡fugp eyÙ‘Ùrs“p¡
D‘ep¡N L$fu“¡ dfpW$pAp¡A¡ A„N°¡Å¡“¡ ^pÞekpdN°u k¡“p‘rs M„X¡$fph v$pcpX¡$ A“¡ s¡“p ‘yÓ
d¡mhhp v$u^u “rl. b„“¡ k¥Þep¡“u dygpL$ps
hX$Np„hdp„$ (lpg“p ‘yZ¡-dy„bC fõsp ‘f) ’C. tÓbL$fph¡ NyS>fpsdp„ dfpW$u kÑp“p¡ ‘pep¡ “p„¿ep¡.
Ap gX$pCdp„ A„N°¡Å¡“p¡ ‘fpS>e ’ep¡ A“¡ s¡’u
fOy“p’fph“¡ dfpW$pAp¡“p spb¡ L$fhp“u A„N°¡Å¡“¡ M„X¡$fph“p d©Ðey ‘R>u s¡“u ‘Гu DdpbpCA¡
afS> ‘X$u.
Adv$phpv$“p dp¡Ng kfv$pf“¡ kÅ L$fu. Ðep„“p
qv$ëlu D‘f C.k. 1803 ky^u dfpW$pAp¡“y„
r“e„ÓZ lsy„. A„N°¡Å¡A¡ cpfs ÆÐey„, s¡ dfpW$pAp¡ qL$ëgp Æsu gu^p. ApNm S>sp„ NpeL$hpX¡$
kp’¡ gX$pCAp¡ L$fu“¡, s¡ Ýep“dp„ fpMuA¡ A¡V$g¡
dlpv$Æ“u L$pdNufu“y„ d|ëe Ýep“dp„ Aph¡ R>¡. NyS>fps“p hX$p¡v$fp“¡ ‘p¡sp“u kÑp“y„ L¢$Ö b“pìey„.
qv$ëlu“p L$pfcpf“u ìehõ’p L$fu“¡ s¡ ‘yZ¡ Apìep¡.
‘yZ¡ “ÆL$ hp“hX$udp„ s¡“y„ d©Ðey ’ey„. Ðep„ s¡d“p dÝeâv$¡i“p ^pf A“¡ v$¡hpk“p ‘hpf¡ tiv$¡ A“¡
õdfZp’£ R>Óu Ecu L$fu R>¡.
lp¡mL$f“¡ DÑfdp„ dfpW$u kÑp“p¡ rhõspf L$fhpdp„
tiv$¡ R>Óu, hp“hX$u-‘yZ¡
Ad|ëe dv$v$ L$fu.
tiv$¡, lp¡mL$f A“¡ cp¢kg¡“u S>¡d AÞe ‘Z
L¡$V$gpL$ dy¿e kfv$pfp¡A¡ dfpW$p fpÄe“u Dëg¡M“ue dp^hfph ‘¡ihp“p d©Ðey ‘R>u dfpW$p fpÄe“u
k¡hp L$fu R>¡.
lpgs L$ap¡X$u ’C NC lsu. s¡ lpgs“¡ “p“p
rihpÆ dlpfpS>¡ rhL$kph¡gp “p¥L$pv$m“¡
L$pÞlp¡Æ A“¡ sympÆ Ap„N°¡ - Ap r‘sp‘yÓA¡ aX$Zhuk A“¡ dlpv$Æ tiv$¡A¡ ky^pfu“¡ ìeh[õ’s
âbm (i[¼sipmu) b“pìey„. Ap i[¼sipmu
L$fu. dlpv$Æ DÑf cpfsdp„ dfpW$pAp¡“y„ hQ®õh
õ’p‘hpdp„ ìeõs
lsp Ðepf¡ “p“p
aX$Zhuk¡ v$rnZ“p
fpS>L$pfZ“p„ k|Óp¡
k„cpþep„. Ap L$pe®dp„
‘V$h^®“, lqf‘„s
aX$L¡$, fpõs¡ hN¡f¡
kfv$pfp¡A¡ s¡d“¡
kp’ Apàep¡. s¡’u
dfpW$u kÑp“y„
“p“p aX$Zhuk v$rnZdp„ hQ®õh
õ’‘pey„. Iv$p¡f“p lp¡mL$f, “pN‘yf“p cp¢kg¡,
Áhprgef“p tiv$¡, hX$p¡v$fp“p NpeL$hpX¡$ ‘fp¾$d,
“¡s©Òh, bplp¡iu hN¡f¡ NyZp¡“¡ Ap^pf¡ dfpW$u
kÑp“¡ h¥ch A‘pìep¡. s¡Ap¡ dfpW$u kÑp“p
R>¡hV$“p sb½$p“p Ap^pfõs„c lsp.
DÑf A“¡ v$rnZ cpfsdp„ dfpW$u kÑp“y„
âcyÒh r“dp®Z L$fhpdp„ dfpW$p kfv$pfp¡ kam
’ep. dlpv$Æ tiv$¡ A“¡ “p“p aX$Zhuk“p d©Ðey
‘R>u Ap kÑp“p¡ Aõs iê$ ’ep¡. kÑp “bmu
‘X$hp gpNu. Ap kde¡ fOy“p’fph“p¡ ‘yÓ
55
bpÆfph buÅ¡ ‘¡ihp lsp¡. s¡“pdp„ “¡s©Òh“p gX$pCdp„ A„N°¡Å¡A¡ dfpW$p“p¡ ‘fpS>e L$ep£. A“¡
NyZp¡ “lp¡sp. EgVy„$, A“¡L$ v$p¡jp¡ lsp. s¡ dfpW$p s¡’u dfpW$u kÑp “pi ‘pdu. Ap OV$“p cpfs“p
kfv$pfp¡dp„ A¡L$sp õ’p‘u i¼ep¡ “rl. dfpW$p Brslpkdp„ A¡L$ dp¡Vy„$ ‘qfhs®“ L$f“pfu “uhX$u.
kfv$pfp¡ hÃQ¡“p AZb“ph“¡ gu^¡ dfpW$u kÑp Ap OV$“p ‘R>u A„N°¡Å¡ cpfs“p¡ dp¡V$p cpN“p¡
A„v$f’u Mp¡Mgu ’C NC lsu. Aphp„ A“¡L$ rhõspf ‘p¡sp“p Apr^‘Ðe l¡W$m gpìep. cpfs“p¡
L$pfZp¡“¡ gu^¡ buÅ bpÆfph“p kdedp„ ‘pòpÐe S>Ns kp’¡ k„b„^ hÝep¡. s¡“u kp’¡
dfpW$pAp¡“p¡ âcph DÑf A“¡ v$rnZdp„ Ap¡R>p¡ cpfsue kdpS> ìehõ’pdp„ A“¡L$ ‘qfhs®“p¡ ’ep„.
’sp¡ Nep¡. dfpW$pAp¡“y„ õ’p“ A„N°¡Å¡A¡ gu^y„. A“¡L$ S|>“u bpbsp¡ “bmu ‘X$u A’hp bpSy>
‘f Mk¡X$u v$¡hpdp„ Aphu. A¡L$ M|b dp¡Vy„$ ‘qfhs®“
A„N°¡Å¡A¡ C.k. 1817dp„ ‘yZ¡ spbpdp„ gC“¡ ’ey„. cpfs“p Brslpk“p¡ dÝeeyN kdpá ’ep¡.
Ðep„ "eyr“e“ S>¡L$' “pd“p¡ ‘p¡sp“p¡ ÝhS> afL$pìep¡. Ap^yr“L$ L$pgM„X$“u iê$Aps ’C.
C.k. 1818dp„ kp¡gp‘yf rS>ëgp“u Apô$u“u
õhpÝepe
1. A¡L$ iåv$dp„ gMp¡. 3. gMsp ’ph.
(1) Iv$p¡f“p fpÄeL$pfcpf“p„ k|Óp¡ k„cpm“pf - (1) AlëepbpC lp¡mL$f¡ L$f¡gp„ L$pep£ -
(2) “pN‘yfL$f cp¢kg¡ Ly$Vy„$b“p kp¥’u bplp¡i A“¡ (2) dlpv$Æ tiv$¡“y„ ‘fp¾$d -
‘fp¾$du ‘yfyj - (3) NyS>fpsdp„ dfpW$u kÑp -
(3) qv$ëlu“u Npv$u D‘f bpv$ipl“¡ afu’u
b¡kpX$“pf - 4. d fpW$u kÑp Aõs ’hp“p„ L$pfZp¡ - QQp® L$fp¡.
(4) v$rnZ“p fpS>L$pfZ“p„ k|Óp¡ k„cpm“pf --
D‘¾$d :
2. OV$“p¾$d gMp¡. dfpW$u kÑp“p rhõspf dpV¡$ ep¡Nv$p“ Ap‘“pfp
(1) Apô$u“u gX$pC (2) dfpW$pAp¡“y„ Ap¡qfõkp D‘f Ly$Vy„$bp¡“u dprlsu“p¡ krQÓ k„N°l L$fp¡. s¡“y„ ipmpdp„
âcyÐh (3) A„N°¡Å¡A¡ ‘yZ¡dp„ eyr“e“ S>¸L$ afL$pìep¡. âv$i®“ cfp¡.
ir“hpf hpX$p¡, ‘yZ¡.
56
13. dlpfpô²$“y„ kdpS>Æh“
R>Ó‘rs rihpÆ dlpfpS>¡ õ’p‘¡gy„ tlv$hu ‘y“rh®hpl L$ep®“p„ Dv$plfZp¡ R>¡. dp“hv$¡l“p A„rsd
õhfpÄe f¥es“y„ fpÄe lsy„. f¥es“y„ L$ëepZ ’pe, k„õL$pf L$fhp“u v$l“, v$a“ A“¡ rhkS>®““u ‘Ùrs
gp¡L$p¡ D‘f Sy>gd “ ’pe, dlpfpô²$ ^d®“y„ fnZ lsu. “p“u-dp¡V$u bpbsp¡ dpV¡$ A’hp gX$pC dpV¡$
’pe A¡hp¡ Dv$pÑ s¡“p¡ l¡sy lsp¡. rihpÆ dlpfpS> dylŸs® Å¡hpdp„ Aphsp. õhà“, iy¼“ D‘f gp¡L$p¡“¡
‘R>u“p kdedp„ ‘Z dfpW$p fpÄe“p¡ kdN° rhðpk lsp¡. v$¡h A’hp N°lp¡ L$p¡‘pedp“ “ ’pe
cpfsdp„ rhõspf ’ep¡. dfpW$pAp¡“u kÑp gNcN dpV¡$ A“y›$p“p¡ L$fhpdp„ Aphsp„. s¡ dpV¡$ v$p“^d®
150 hj® ky^u V$L$u flu. L$fhpdp„ Aphsp„. Äep¡rsjp¡ D‘f gp¡L$p¡ rhðpk
fpMsp„. h¥opr“L$ ×rô$L$p¡Z“p¡ Acph A“¡
dfpW$u fpÄe“p L$pfcpf“u dprlsu Ap‘Z¡ Ap¥j^p¡‘Qpf L$fsp„ dp“sp“¡ (bp^p ApMX$u“¡)
ApNm“p ‘pW$dp„ d¡mhu. Ap ‘pW$dp„ Ap‘Z¡ s¡ âp^pÞe lsy„.
kde“u kpdprS>L$ [õ’rs A“¡ gp¡L$Æh“ rhi¡“u
dprlsu d¡mhhp“p R>uA¡. fl¡ZuL$fZu : dp¡V$p cpN“p gp¡L$p¡ NpdX$p„dp„
fl¡sp„ lsp„. NpdX$pAp¡ õhe„‘|Z® (õhr“c®f) lsp„.
kpdprS>L$ ‘qf[õ’rs : M¡su A“¡ M¡su ‘f a¼s duWy„$ s¡d“¡ buS>¡ õ’m¡’u d„Nphhy„ ‘X$sy„
Ap^pqfs DÛp¡N Npd“p õsf¡ DБpv$““p dy¿e lsy„. M¡X|$sp¡“u S>ê$qfeps dep®qv$s lsu. M¡X|$s
kp^“ lsp„. Npd“p ‘V¡$g Npd“y„ k„fnZ, sp¡ Sy>hpf, bpS>fu, OJ, “pQZu, dL$pC, Qp¡Mp hN¡f¡
Ly$gL$Z} dl¡k|g k„cpmhp“u S>hpbv$pfu D‘pX$sp. ^pÞe DNpX$sp lsp. fp¡S>“p S>dhpdp„ cpMfu,
‘V$gpC“p„ L$pd dpV¡$ ‘V¡$g“¡ S>du“ C“pddp„ v$¡sp L$p„v$p, QV$Zu A“¡ kpeÏ„ hN¡f¡“p¡ kdph¡i lsp¡.
lsp. s¡“¡ Ap L$pd dpV¡$ dl¡k|gdp„’u L¡$V$gp¡L$ cpN ‘p¡sp“p¡ ìehlpf s¡Ap¡ hõsyrhr“de ‘Ùrs’u
dmsp¡ lsp¡. hkhpepAp¡“¡ (bgysv$pf“¡) Npd“p L$fsp. Npd“p„ Ofp¡ kpv$p„, dpV$u-IV$p¡“p„ lsp„.
L$pfcpf dpV¡$ L$f¡gp„ L$pdp¡“y„ hmsf hõsy“p ê$‘¡ il¡fp¡dp„ A¡L$ A’hp b¡ dpm“p„ dL$p“p¡ lsp„.
dmsy„. Npd“p ìehkpe“p dy¿e b¡ cpN lsp. îud„sp¡“p S>dhpdp„ cps, v$pm, fp¡V$gu, ipL$,
L$pmu A“¡ ka¡v$. L$pmudp„ L$pd L$f“pfp M¡X|$s A“¡ L$Qy„bf, v$l]-v|$^“p ‘v$p’p£ fl¡sp. ^p¡rsey„, Ly$fsp,
ka¡v$dp„ L$pd L$f“pfp bpbyAp¡. Npd“p¡ b^p¡ A„NfMp„, a¢V$p ‘yfyjp¡“p¡ ‘p¡ipL$ lsp¡, sp¡ kpX$u,
ìehlpf ‘fõ‘f kdS>v$pfu’u L$fhp D‘f cpf Qp¡mu (ågpDT) S>¡hp¡ ”uAp¡“p¡ ‘p¡ipL$ lsp¡.
Ap‘hpdp„ Aphsp¡. k„ey¼s Ly$Vy„$bâ’p“y„ dlÒh lsy„.
hpf-sl¡hpf : NyX$u ‘X$hp¡, “pN‘„Qdu,
sd¡ ÅZp¡ R>¡ L¡$? b¥g‘p¡mp, v$i¡fp, qv$hpmu, dL$fk„¾$p„rs, lp¡mu, Cv$
hN¡f¡ sl¡hpfp¡ - DÐkhp¡ gp¡L$p¡ ES>hsp„ lsp„.
Npddp„ gylpf, ky’pf, Ly„$cpf, kp¡“u ‘¡ihp“p kdedp„ NZ¡ip¡Ðkh dp¡V$p âdpZdp„
hN¡f¡ L$pfuNfp¡ hkhpep (bgys¡v$pf) lsp. ^pd^|d’u ES>hhpdp„ Aphsp¡. s¡ OfNÕ’y õhê$‘¡
Ap hkhpep Npd“p¡ ìehlpf k„cpmsp. ES>hpsp¡. ‘¡ihp ‘p¡s¡ NZ¡ic¼s lp¡hp’u s¡“y„
dlÐh hÝey„. v$fhj£ cpv$fhp drl“p“u Qsy’}’u
fusqfhpS> : Ap kde¡ bpmrhhpl“u ‘Ùrs A“„s Qsyv$®iu ky^u Ap DÐkh Qpgsp¡ lsp¡.
âQrgs lsu. blº‘ГuÐh“u â’p lsu. rh^hpA¡
v$i¡fp kpX$p ÓZ dylŸsp£dp„’u A¡L$ lp¡hp“¡ L$pfZ¡
Ðepf’u iyc L$pep£“u iê$Aps gp¡L$p¡ L$fsp„. Ap
57
qv$hk¡ i”p¡“u ‘|Å L$fsp„. kudp¡ëg„O“ L$fsp.
A¡L$buÅ“¡ iduh©n“p„ ‘p“ Ap‘sp„. v$i¡fp ‘R>u
dfpW$pAp¡ T„yb¡i D‘f “uL$msp. qv$hpmudp„ “hy„hj®
A“¡ cpCbuS> rhi¡j fus¡ DS>hsp„ lsp„.
NpdX$p„Ap¡dp„ d¡mp cfpsp. d¡mp“p kde¡ Ly$õsu“p
AMpX$p ‘Z ’sp lsp. NyX$u‘X$hp“p qv$hk¡ NyX$u
Ecu L$fu“¡ Ap DÐkh DS>hsp. DÐkh“p kde¡
“pQNp“, X$agu D‘f Nhpsp„ Nusp¡, sdpip hN¡f¡
d“p¡f„S>““p L$pe®¾$dp¡ ’sp. sdpip¡ d“p¡f„S>““p
âL$pf sfuL¡$ gp¡L$râe lsp¡.
dgMd
^d® A“¡ ApQpf-rhQpf : tlvy$ A“¡ dy[õgd
b¡ dy¿e ^dp£ Ap kde¡ v$¡MpC Aph¡ R>¡. R>Ó‘rs
rihpÆ dlpfpS>“u ^prd®L$ “urs Dv$pf lsu. v$f¡L¡$
‘p¡s‘p¡sp“p ^d® âdpZ¡ hs®hy„. buÅ D‘f ‘p¡sp“p
b¥g‘p¡mp¡ ^d®“u afS> ‘pX$hu “rl, A¡hu rhQpf^pfp Ap
kde¡ lsu. ‘pW$ipmp, d„qv$fp¡, dv$f¡kp A“¡
rinZ : Ap kde“u rinZ‘Ùrsdp„ d[õS>v$p¡“¡ kfL$pf sfa’u v$p“ Ap‘hpdp„ Aphsy„.
‘pW$ipmpAp¡ A“¡ dv$f¡kpAp¡ lsu. g¡M“, hp„Q“, b„“¡ ^d®“p A“yepeu A¡L$buÅ“p sl¡hpfp¡dp„
rlkpb“y„ rinZ Ofdp„ S> dmsy„. ìehlpfdp„ klcpNu ’sp lsp. hpfL$fu, dlp“ycph, v$Ñ,
dp¡X$u rgr‘“p¡ D‘ep¡N ’sp¡. “p’, fpdv$pku ‘„’p¡ âQrgs lsp.
kpdprS>L$ ìehlpf - âhpk : OpV$dpN®, kX$L$, ”uAp¡“y„ Æh“ : Ap kdedp„ ”uAp¡“y„ Æh“
“v$u ‘f“p ‘yg hN¡f¡ dpN£ hpl“ìehlpf Qpgsp¡. L$ô$v$peL$ lsy„. r‘ef A“¡ kpkfpdp„ S> s¡d“y„
^pÞe, L$p‘X$, hprZÄe“p¡ kpdp“ hN¡f¡“u l¡fa¡f S>Ns rkrds lsy„. s¡d“p rinZ dpV¡$ L$p¡C S>
bmv$“u ‘uW$ D‘f ’su lsu. “v$u‘pf L$fhp dpV¡$ Ýep“ Ap‘sy„ “rl. A‘hpv$ ê$‘¡ L¡$V$guL$ ”uAp¡A¡
lp¡X$u“p¡ D‘ep¡N ’sp¡. ‘Óp¡“u Ap‘-g¡ kp„Y$Zukhpfp¡ Anfop“, âipk“ A“¡ eyÙL$p¥iëedp„ âNrs L$fu
A“¡ v|$sp¡ L$fsp lsp. lsu. s¡dp„ hufdpsp rS>ÅbpC, e¡k|bpC, dlpfpZu
spfpbpC, DdpbpC v$pcpX¡$, Np¡r‘L$pbpC, ‘yÎeïgp¡L$
fds : Ap kde¡ Sy>v$uSy>v$u fdsp¡ fdpsu lsu. AlëepbpC“p¡ kdph¡i lsp¡. bpmrhhpl, rhjd
fds d“p¡f„S>“ A“¡ Ap“„v$“y„ kp^“ lsy„. Ly$õsu, (Akdp“) rhhpl, h¥^ìe, L¡$idy„X$“, ksu,
eyÙL$mp“u fdsp¡ gp¡L$râe lsu. dgMd, v$„X$, blº‘ГuÐh Ap â’pAp¡A¡ ”uAp¡“y„ Æh“ v$p¡S>M
Ly$õsu, X„$X$p, v$„X$‘Ë$p, bp¡’pV$u“u L$kfs S>¡hu fdsp¡ S>¡hy„ L$ey¯ lsy„. A¡L„$v$f¡ s¡d“y„ Æhhy„ AÐe„s L$ô$v$peL$
fdpsu lsu. lºsysysy, Mp¡Mp¡, ApV$p‘pV$p S>¡hu (ârsL|$m) lsy„.
d¡v$p“u fdsp¡ A“ Qp¡‘pV$, N„Æap, Q¡k S>¡hu
b¡W$u fdsp¡ gp¡L$râe lsu.
58
C.k. 1630 ’u 1810“p ‘p¡Zp bkp¡ hjp£“p riMftiNZp‘yf“p i„cy dlpv$¡h, h¡fym“y„ ^©óZ¡ðf“y„
kdeM„X$“¡ kpdpÞe fus¡ dfpW$piplu L$l¡hpe R>¡. d„qv$f rië‘L$mp“p„ DÑd Dv$plfZp¡ R>¡. âsp‘NY$
Ap kdeM„X$“u L$gp- õ’p‘Ðe“y„ V|„$L$dp„ spfZ D‘f chp“udpsp“y„ A“¡ Np¡hp“y„ káL$p¡V¡$ðf“y„
Ap‘Z¡ Å¡CA¡. d„qv$f rihpÆ dlpfpS>¡ bp„Ýep„ lsp„. ‘¡ihpAp¡“p
kdedp„ “prkL$“y„ L$pmpfpd d„qv$f, Ó„bL¡$ðf“y„
rië‘L$gp : rihpÆ“p kdedp„ L$kbp rihd„qv$f, Np¡v$phfu-âhfp “v$u“p k„Nd D‘f
NZ‘rs d„qv$f“p¡ ÆZp£Ùpf, gpg dl¡g“u fQ“p, Aph¡gp L$peNp„h A“¡ V$p¡L¡$“p„ rihd„qv$fp¡, “¡hpk¡“y„
fpS>NY$ A“¡ fpeNY$ D‘f“p„ bp„^L$pdp¡, S>gvy$N®“u
fQ“p S>¡hp õ’p‘Ðep¡“p¡ Dëg¡M dm¡ R>¡. O©óZ¡ðf d„qv$f
rlfp¡Æ Ivy$gL$f s¡ kde“p¡ ârkÙ õ’p‘Ðe
rhipfv$ lsp¡. dp¡rl“ufpS> d„qv$f Ap kdedp„ bp„^hpdp„ Apìep„
lsp„.
Npd hkphsu hMs¡ Mpk L$fu“¡
L$pV$M|Zu fõsp, bpSy> ‘f ‘Õ’f“y„ OpV$ : “v$u A’hp k„Nd“p õ’m¡ V$u‘¡gp
bp„^L$pd, “v$u“p ‘V$“u bpSy> OpV$ S>¡hu ‘Õ’f“p OpV$ dfpW$piplu“u A¡L$ rhi¡jsp R>¡. Ap
fQ“p L$fsp„. ‘¡ihpAp¡“p kdedp„ kde“p¡ kp¥’u â¡nZue OpV$ Np¡v$phfu A“¡ âhfp
Aldv$“Nf, buÅ‘yf S>¡hu ‘uhp“p “v$u“p k„Nd D‘f“p¡ âhfp k„Nd, V$p¡L¡$dp„ Aph¡gp¡
‘pZu“u ìehõ’p ‘yZ¡ il¡fdp„ L$fhpdp„ R>¡. ‘pL$p bp„^L$pd“p„ ‘Nr’ep„“u gpC“dp„, Qp¡½$k
Aphu lsu. ‘¡ihpAp¡A¡ c|rdNs “m, A„sf¡ A¡L$ ‘Nr’ey„ ApNm L$pY¡$gy„ lp¡e R>¡. s¡’u
“p“p-“p“p b„^p¡, bpN-bNuQp, lp¡S>, ApMp OpV$“y„ S> ê$‘ v$u‘u EW¡$ R>¡. ‘pZu“p
aºhpfp b„^pìep. ‘yZ¡ il¡f“u “ÆL$dp„ âhpl’u OpV$ s|V¡$ “rl dpV¡$ Qp¡½$k A„sf¡ dS>b|s
lX$‘kf rhõspf“p qv$h¡ OpV$dp„ Aph¡gy„ dõsp“u byfS> bp„^¡gp lp¡e R>¡.
smph õ’p‘Ðe“u ×rô$A¡ dlÒh“y„ R>¡.
rQÓL$gp : ‘¡ihpC kde“p ir“hpfhpX$p“u
‘yZ¡“p¡ ir“hpfhpX$p¡, rhîpdbpNhpX$p¡, c]sp¡ D‘f“p„ rQÓp¡ dlÒh“p„ R>¡. Ap kdedp„ fpOp¡,
“prkL$“p¡ kfL$pfhpX$p¡, L$p¡‘fNpd“p¡ fOy“p’ ‘¡ihp“p¡ sp“pÆ, A“y‘fph, rihfpd, dpZL$p¡Æ hN¡f¡
hpX$p¡, kpspfL$f R>Ó‘rs“p¡ hpX$p¡ Ap D‘fp„s hpC, ÅZusp rQÓL$pfp¡ ’C Nep. khpC dp^hfph
d¡Zhgu, V$p¡L¡$, îuNp¢v$¡, ‘„Y$f‘yf“p S|>“p hpX$pAp¡ ‘¡ihp“p kdedp„ N„Npfpd sp„bV$ â¿eps rQÓL$pf
dÝeeyN“u hpX$p k„õL©$rs“p„ rQŒp¡ R>¡.
hpX$p“p bp„^L$pddp„ L$pQu A“¡ ‘pL$u IV$p¡
hp‘fsp. gpL$X$p“p ’p„cgp, dp¡c, “l¡f, V$u‘¡gp
‘Õ’f, L$dp“, DÑd fus¡ O„|V¡$gp¡ Q|“p¡, gp„bp
“rmep“y„ R>p‘fy„, L$pv$h, hp„k hN¡f¡“p¡ D‘ep¡N
bp„^L$pd dpV¡$ L$fsp lsp. hpX$p“u kÅhV$ dpV¡$
rQÓL$pd, f„NL$pd, gpL$X$p“y„ rië‘, Afukp hN¡f¡“p¡
D‘ep¡N L$fsp.
d„qv$fp¡ : rihpÆ“p kde“p„ d„qv$fp¡ epv$hL$pgu“
l¡dpX$‘„su ‘Ùrs“p„ lsp„. L$p¡ëlp‘yf“p A„bpbpC
d„qv$f“y„ riMf, Å¡rsbp“p Xy„$Nf D‘f“$p„ d„qv$fp¡,
59
lsp. ‘¡ihpAp¡A¡ rQÓL$gp“¡ DÑ¡S>“ Apàey„. ‘¡ihp“p dp¡rl“ufpS> d„qv$f“u rië‘L$gp dlÒh“u R>¡.
kdedp„ ‘yZ¡, kpspfp, d¡Zhgu, “prkL$, Qp„v$hX$
A“¡ r“‘pZu rhõspf“p hpX$pAp¡dp„ c]sp¡ D‘f rQÓp¡ ^psy“u d|rs® : ‘¡ihpA¡ ‘yZ¡“p ‘h®su“p d„qv$fdp„
lsp„. ‘p„X¡$ðf, dp¡fNph, ‘pg, b¡“hX$u, ‘yZ¡ ‘pk¡“p ‘ph®su A“¡ NZ‘rs“u d|rs® ‘|Å dpV¡$ b“phfphu
‘pjpZ S>¡hp„ õ’mp¡A¡ Aph¡gp„ d„qv$fp¡“u c]sp¡ D‘f lsu. s¡“u kp’¡ S> gpL$X$p“p„ rië‘p¡ ‘Z b“phpsp„
rQÓp¡ lsp„. Ap kde“p rQÓp¡“p rhje A¡V$g¡ lsp„.
v$iphspf, NZ‘rs, i„L$f, fpd‘„Qpes“, rhv$c®“p
Ådp¡v$“p S>¥“d„qv$f“y„ rS>“QqfÓ, ‘p¥fprZL$ L$’p lsp. hpP$d$e : k„shpP$de, ‘p¥fprZL$ Ap¿ep“p¡, V$uL$p
fpdpeZ, dlpcpfs, sl¡hpf, DÐkh D‘f Ap^pqfs hpP$de, Ap¡hu, Ac„N, N°„’, L$’pL$pìep¡, QqfÓL$’p,
rQÓp¡ lsp„. N°„’p¡ D‘f“p„ rQÓp¡, gOyrQÓp¡, ìe[¼srQÓp¡, k„sp¡“p„ QqfÓp¡, rhL$rks L$pìefQ“p, v$¡hu v$¡hsp“p
âk„NrQÓp¡ ‘Z lsp„. k„v$c£ ApfsuAp¡, ‘p¡hpX$p (Ap¿ep“p¡) bMfu,
A¥rslprkL$ ‘Óp¡ b^p hpP$de“p dlÒh“p„ OV$L$p¡ R>¡.
rië‘ : rihpÆ“p kde“y„ rihpÆ dlpfpS>“u
L$Zp®V$L$ khpfu hMs¡ ’e¡gu dëgçdp v$¡kpC“u “pV$éL$mp : v$rnZdp„ s„Åhfdp„ dfpW$u “pV$L$p¡“p¡
dygpL$ps“y„ rië‘, cyg¡ðf d„qv$f D‘f“u rië‘L$gp, kÑfdu kv$u“p A„s’u âpf„c ’ep¡ lsp¡. kfap¡Æ
ìe[¼srië‘p¡, âpZuAp¡“p„ rië‘p¡ (v$p.s., lp’u, fpÅA¡ Ap L$gp“¡ âp¡Ðkpl“ Apàey„. Ap “pV$L$dp„
dp¡f, hp„v$fp), V$p¡L¡$“p d„qv$f“p„ rië‘p¡ A“¡ blpf“p Npe“ A“¡ “s®““¡ âp^pÞe lsy„.
rhõspf“u rië‘L$gp, ‘yZ¡“y„ rÓiy„X$ NZ‘rs d„qv$f,
dÝeâv$¡i“y„ AlëepbpC lp¡mL$f“y„ R>Ó, “¡hpk¡“p AÐepfky^u Ap‘Z¡ dÝeeyN“p kde“y„ spfZ
L$pY$éy„. dfpW$u kÑp“p Dv$e A“¡ rhõspf kdS>ep.
Aphsp hj£ Ap‘Z¡ Ap^yr“L$ (L$pgM„X$“p¡) eyN“p¡
Aæepk L$fhp“p R>uA¡.
õhpÝepe
1. s¼sp¡ ‘|Z® L$fp¡. 4. “uQ¡“p dyv¹$p“p Ap^pf¡ rihL$pgu“ kdpS>Æh“ A“¡
ApS>“p kdpS>Æh““u syg“p L$fp¡.
L$pmudp„ L$pd hs“ ^pfZ ¾$. dyØp rihL$pgu“ ApS>“y„ kdpS>Æh“
L$f“pf L$f“pfp kdpS>Æh“
Npd“y„ dl¡k|g L$p¡Z s¡ Npd“y„ fnZ 1. ìehlpf ...... .....
k„cpm“pf gMp¡ L$f“pfp
2. Of ..... ‘pL$p„ bp„^¡gp„, rkd¢V$
¾$p¸„¾$uV$“p„, A“¡L$ dpm“p„
Ofp¡
3. kpdprS>L$ ..... bk, f¡ëh¡, rhdp“
ìehlpf
2. kdpS>dp„ ¼ep ¼ep Ar“ô$ fusqfhpÅ¡ âQrgs R>¡? 4. d“p¡f„S>“ ..... .....
s¡ v|$f L$fhp“u D‘pe ep¡S>“p k|Qhp¡.
5. rgr‘ ... ....
3. sdpfp ‘qfkfdp„ ¼ep ¼ep sl¡hpfp¡ A“¡ DÐkhp¡
DS>hpe R>¡, s¡ rhi¡ krhõspf “p¢^ b“php¡. D‘¾$d :
Ap‘Zp v$¡i“u L$s®ìer“›$ ”uAp¡ rhi¡ dprlsu
d¡mhp¡. s¡“y„ hN®dp„ hp„Q“ L$fp¡. v$p.s., ‘u.ìlu.
tk^y, kpnu drgL$.
60
“pNqfL$ipõÓ
A“y¾$drZL$p
Ap‘Ï„ k„rh^p“ (b„^pfZ)
¾$. ‘pW$“y„ “pd ‘©›$ ¾$.
1. b„^pfZ“u (k„rh^p“)“u Ap¡mM................ 63
2. b„^pfZ“u Dv¹$¡riL$p............................... 68
3. b„^pfZ“u rhriô$sp............................. 72
4. d|mc|s l½$, cpN -1 ......................... 76
5. d|mc|s l½$, cpN-2 .......................... 80
6. dpN®v$i®L$ sÒhp¡ A“¡ d|mc|s L$s®ìep¡............ 83
61
AÝee“ r“ó‘rÑ
k|Qh¡gu i¥nrZL$ âq¾$ep- rhÛp’}
k|Qh¡gu i¥nrZL$ âq¾$ep- 07.73H.13 gp¡L$ipludp„ kdsp“y„ dlÐh õ‘ô$
L$f¡ R>¡.
rhÛp’}“¡ Å¡X$udp„/kd|ldp„ kd|ldp„/ìe[¼sNs
fus¡ AÝee““u sL$ Ap‘hu A“¡ s¡d“¡ “uQ¡“u 07.73H.14 fpS>L$ue kdsp, Apr’®L$ kdsp
bpbsp¡ dpV¡$ âh©Ñ L$fhp. A“¡ kpdprS>L$ kdsp hÃQ¡“p¡
saphs kdÆ iL¡$ R>¡.
• gp¡L$iplu, kdsp, fpÄeipk“, tgNc¡v$,
dpÝedp¡, Ål¡fpsp¡ hN¡f¡ k„L$ë‘“prhi¡“u 07.73H.15 kdsp“p l½$ k„v$c£ ‘p¡sp“p
QQp®dp„ klcpNu ’hy„. rhcpN“p kpdprS>L$, fpS>L$ue A“¡
Apr’®L$ kdõepAp¡ rhi¡ Arcâpe
• k„rh^p““y„ dlÐh, DØ¡riL$p, kdsp“p¡ Ap‘¡ R>¡.
Ar^L$pf, kdsp“u gX$pC rhjeL$ rQÓp¡,
rQÓp¡“p L$psfZ“u dv$v$’u c]s‘ÓL$ b“phhy„. 07.73H.16 õ’pr“L$ ipk“ A“¡ fpÄeipk“
hÃQ¡“p¡ saphs kdS>¡ R>¡.
• k„rh^p““u rhriô$sp rhi¡ dprlsu d¡mhhu.
07.73H.17 gp¡L$iplu ipk“ ìehõ’p“u
• d|mc|s l½$ rhi¡ QQp®. rhriô$sp õ‘ô$ L$f¡ R>¡.
• gp¡L$ipludp„ kdsp, R>p¡L$fuAp¡A¡ kl“ L$fhp¡ 07.73H.18 k„rh^p“dp„ v$ip®h¡gp l½$p¡“p
‘X$sp¡ c¡v$cph hN¡f¡ rhjep¡ rhi¡ Nusp¡, Þepepge“y„ rhi¡j k„fnZ lp¡e R>¡
L$rhsp, c|rdL$p“u fS|>Aps. s¡ ÅZ¡ R>¡.
• dpN®v$i®L$ sÐhp¡ A“¡ d|mc|s L$s®ìep¡, 07.73H.19 L$pev$p ‘pk¡ v$f¡L$ ìe[¼s kdp“
kpçec¡v$ rhi¡ QQp®. lp¡e R>¡ s¡ ÅZ¡ R>¡.
07.73H.20 dpN®v$i®L$ sÐhp¡“¡ Þepepgeu“
k„fnZ “’u, ‘f„sy s¡ kfL$pf
dpV¡$ “¥rsL$ ×rô$A¡ b„^“L$pfL$ R>¡
s¡ kdS>¡ R>¡.
07.73H.21 d|mc|s l½$ A“¡ d|mc|s L$s®ìe
ep¡Áe Dv$plfZ krls kdÅh¡ R>¡.
07.73H.22 d|mc|s l½$p¡ k„b„^u op““p¡
âÐen D‘ep¡N L$fu A¡L$pv$p âk„N¡
l½$c„N, l½$ k„fnZ A“¡ l½$“u
L$pmÆ L$C fus¡ fpMu iL$pe s¡
kdS>¡ R>¡.
62
1. b„^pfZ“u Ap¡mM
Qpgp¡, ’p¡Xy„$ ‘y“fphs®“ L$fuA¡ ! S>“spA¡ Q„|V¡$gp ârsr“r^Ap¡dp„’u kfL$pf“u
fQ“p ’pe R>¡.
ApNm“p ^p¡fZdp„ “pNqfL$ip”“p
‘pW$é‘yõsL$dp„ Ap‘Z¡ r“edp¡“u S>ê$qfeps rhi¡“p b„^pfZdp„ v$ip®h¡g Å¡NhpC âdpZ¡ S>
OZp b^p dyv¹$p kdÆ gu^p R>¡. Ly$Vy„$b, ipmp, fpÄeL$pfcpf L$fhp“y„ kfL$pf dpV¡$ b„^“L$pfL$ R>¡.
Ap‘Ï„ Npd A’hp il¡f“p¡ ìehlpf kfmsp’u b„^pfZdp„ v$ip®h¡gu Å¡NhpC A’hp L$pev$p
Qpg¡ s¡ dpV¡$ Ap‘Z¡ âZpgu A“¡ r“ed ‘pmuA¡ d|mc|s lp¡e R>¡. b„^pfZ kp’¡ Ak„Ns (rhk„Ns)
R>uA¡. Ly$Vy„$bdp„ r“ed “’u lp¡sp, ‘f„sy Ly$Vy„$b“u L$pev$p kfL$pf L$fu iL$su “’u A“¡ Å¡ L$f¡ sp¡
v$f¡L$ ìe[¼sAp¡A¡ L¡$hu fus¡ hs®hy„ s¡ bpbs“u s¡ L$pev$p Av$pgs fv$ L$fu iL¡$ R>¡.
âZpgu L¡$ r“ed lp¡e R>¡. ipmpdp„ âh¡i
bpbs“p NZh¡i A“¡ Aæepk bpbs“p r“edp¡ b„^pfZdp„ i¡“p rhi¡“u Å¡NhpC lp¡e R>¡?
lp¡e R>¡. Sy>v$uSy>v$u õ‘^p®Ap¡“p ‘Z r“ed lp¡e
R>¡. Ap‘Zp Npd“p¡ A“¡ il¡f“p¡ L$pfcpf ‘Z b„^pfZdp„ Sy>v$uSy>v$u bpbsp¡ rhi¡ Å¡NhpC
r“ed“ykpf Qpg¡ R>¡. A¡hu S> fus¡ Ap‘Zp lp¡e R>¡. v$pMgp sfuL¡$ “pNqfL$Òh, “pNqfL$p¡“p
v$¡i“p¡ L$pfcpf ‘Z r“edp“ykpf S> Qpg¡ R>¡. l½$, “pNqfL$ A“¡ kfL$pf“p¡ k„b„^, kfL$pf¡
Ly$Vy„$b, ipmp, Npd A’hp il¡fp¡ k„b„^u r“edp¡ L$fhp“p L$pev$p“p rhje, Q|„V$Zu, kfL$pf“u dep®v$p
dep®qv$s õhê$‘“p lp¡e R>¡, ‘f„sy v$¡i“p L$pfcpf A“¡ fpÄe“p Ar^L$pf n¡Ó hN¡f¡.
k„b„^u r“edp¡ A’hp Å¡NhpC ìep‘L$ õhê$‘“p
lp¡e R>¡. b„^pfZ A“ykpf fpÄeL$pfcpf L$fhp“y„
sÒh dp¡V$p cpN“p b^p v$¡ip¡A¡ õhuL$pe¯y R>¡. s¡d
kduf A“¡ h„v$“p“¡ ’sp¡ âñ sd“¡ ‘Z R>sp„ v$f¡L$ v$¡i“p b„^pfZ“y„ õhê$‘ Sy>vy$„Sy>vy$„ lp¡e
rhQpfhp S>¡hp¡ gpN¡ R>¡ L¡$? R>¡. Brslpk, kdpS>fQ“p, k„õL©$rs, ‘f„‘fp hN¡f¡
bpbsp¡dp„ v$¡i-v$¡i hÃQ¡ AgNsp A’hp rcÞ“sp
l v$¡i“p¡ L$pfcpf S>¡ r“edp“ykpf A’hp lp¡e R>¡. s¡hu S> fus¡ fpô²$“u S>ê$qfeps A“¡
Å¡NhpC A“ykpf Qpg¡ R>¡, s¡ r“edp¡ Dv¹$¡ip¡ ‘Z Sy>v$p lp¡C iL¡$. s¡“¡ A“yê$‘ b„^pfZ
L$ep lp¡e R>¡? s¥epf L$fhp“p¡ âeГ s¡ s¡ fpô²$ L$f¡ R>¡.
l s¡ r“edp¡ L$p¡Z b“ph¡ R>¡? s¡“y„ sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$?
‘pg“ L$fhy„ b„^“L$pfL$ lp¡e R>¡ L¡$?
Ad¡qfL$p, IÁg¢X$ S>¡hp v$¡ip¡“p fpÄeL$pfcpf
“uQ¡“p gMpZdp„’u sd“¡ s¡“p S>hpbp¡ dm¡ b„^pfZ âdpZ¡ Qpg¡ R>¡, ‘f„sy bÞ“¡ b„^pfZdp„
R>¡ L¡$? s¡ Sy>Ap¡. afL$ R>¡. v$p.s. Ad¡qfL$p“y„ b„^pfZ C.k.
1789dp„ Adgdp„ Apìey„. s¡ g¡rMs lp¡hp
b„^pfZ : A’® R>sp„ s¡dp„ a¼s 7 L$gdp¡“p¡ kdph¡i R>¡. ‘f„sy
225 hjp£ L$fsp„ h^pf¡ kde husu S>hp R>sp„
v$¡i“p L$pfcpf rhi¡“u Å¡NhpCAp¡ A¡L$rÓs ‘Z s¡ S> b„^pfZ âdpZ¡ ApS>¡ ‘Z
fus¡ A“¡ kyk|Ósp‘|h®L$ S>¡ N°„’dp„ v$ip®h¡gu lp¡e Ad¡qfL$p“p¡ fpÄeL$pfcpf Qgphhpdp„ Aph¡ R>¡.
s¡ N°„’“¡ "b„^pfZ' L$l¡hpe R>¡. A¡“p¡ A’®
b„^pfZ A¡V$g¡ v$¡i“p fpÄeL$pfcpf rhi¡“u
Å¡NhpCAp¡“p¡ g¡rMs v$õsph¡S>.
63
IÁg¢X$“p¡ Brslpk A“¡L$ k¥L$pAp¡“p¡ R>¡. DÐkyL$ b“¡ R>¡. kpdpÞe dpZk“p h^sp
fpÄeL$pfcpf bpbs“p r“ed Ap v$¡idp„ k„L¡$s, klcpN“¡ gu^¡ gp¡L$iplu h^pf¡ dS>b|s b“¡
ê$qY$, ‘f„‘fp“p õhê$‘dp„ Å¡hp dm¡ R>¡. s¡d R>¡.
R>sp„ s¡“y„ riõsbÙ fus¡ ‘pg“ L$fhpdp„ Aph¡
R>¡. 1215dp„ ’e¡gp d¸‚pL$pV$p® L$fpf’u HÁg¢X$“y„ b„^pfZ s¡-s¡ v$¡i kpd¡ L¡$V$gpL$ fpS>L$ue
b„^pfZ rhL$rks ’sy„ Ney„. L¡$V$gpL$ g¡rMs Apv$i® fpM¡ R>¡. s¡ qv$ipA¡-dpN£ Qpghp“y„
r“edp¡“p¡ kdph¡i lp¡hp R>sp„ ‘Z IÁg¢X$“y„ b„^“ ‘Z s¡ fpô²$ ‘f lp¡e R>¡. s¡“¡
b„^pfZ dy¿eÐh¡ ArgrMs R>¡. gu^¡ h¥rðL$ ip„rs A“¡ kyfrnssp,
dp“hl½$p¡“y„ k„h^®“ ’hp dpV¡$ ‘p¡jL$
L$fu“¡ Sy>Ap¡. hpsphfZ r“dp®Z ’pe R>¡.
sd“¡ Ndsp L$p¡C ‘Z A¡L$ v$¡i“p “pNqfL$p¡“p„ L$s®ìe“p¡ Dëg¡M b„^pfZdp„ lp¡hp’u
b„^pfZ rhi¡ “uQ¡“p dyv¹$p“¡ Ap^pf¡ V|„$L$dp„ “pNqfL$p¡“u S>hpbv$pfu ‘Z r“ròs lp¡e R>¡.
dprlsu d¡mhp¡.
fpÄeL$pfcpf A¡V$g¡ iy„?
v$¡i“y„ “pd, b„^pfZ s¥epf ’ep“y„ hj®,
b„^pfZ“u b¡ rhi¡jsp. v$¡i“p fpÄeL$pfcpfdp„ L$C bpbsp¡“p¡ kdph¡i
L$f¡gp¡ lp¡e R>¡?
b„^pfZ“u AphíeL$sp : b„^pfZdp„ v$ip®h¡gu
Å¡NhpC A’hp r“edp“ykpf fpÄeL$pfcpf L$fhp“p v$¡i“u kflv$“y„ k„fnZ L$fhy„, ‘fv$¡iu
A“¡L$ apev$p R>¡. Ap¾$dZp¡’u âÅ“y„ fnZ L$fhp’u gC v$qfÖsp
kfL$pf“¡ r“edp¡“p dpmMpdp„ flu“¡ S> (Nfubu) r“hpfZ, fp¡S>Npf r“dp®Z, rinZ A“¡
Apfp¡Áe k¡hp, DÛ¡pN ìehkpep¡“¡ âp¡Ðkpl“,
fpÄeL$pfcpf L$fhp¡ ‘X¡$ R>¡. s¡“¡ gu^¡ vy$b®m OV$L$p¡“y„ k„fnZ, drlgp, bpmL$p¡ A“¡
s¡d“¡ dm¡gp Ar^L$pf“p¡ A’hp kÑp“p¡ Apqv$hpkuAp¡“u âNrs dpV¡$ D‘pe ep¡S>“p hN¡f¡
vy$fy‘ep¡N ’hp“u i¼esp Ap¡R>u lp¡e R>¡. A“¡L$ bpbsp¡ rhi¡ kfL$pf“¡ L$pev$p b“phhp ‘X¡$
b„^pfZdp„ “pNqfL$p¡“p l½$ A“¡ s¡d“p R>¡. L$pev$p“u Adg bÅhZu Üpfp kdpS>dp„ ep¡Áe
õhps„Ôe“p¡ Dëg¡M lp¡e R>¡. kfL$pf s¡ l½$ ‘qfhs®“ L$fhy„ ‘X¡$ R>¡. V„|$L$dp„ L$l¡hy„ lp¡e sp¡
R>u“hu iL$su “’u. s¡’u “pNqfL$p¡“p l½$ A“¡ (hs®dp“) Ap^yr“L$ kde“u kfL$pf“¡ AhL$pi
õhps„Ôe kyfrns fl¡ R>¡. k„ip¡^“’u kph®S>r“L$ õhÃR>sp ky^u“u v$f¡L$
b„^pfZdp„ v$ip®h¡gu Å¡NhpC A“ykpf bpbsp¡ rhi¡ r“Z®e g¡hp ‘X¡$ R>¡. s¡“¡ S>
fpÄeL$pfcpf L$fhp¡ A¡V$g¡ L$pev$p“y„ fpÄe
âõ’pr‘s L$fhp S>¡hy„ R>¡. L$pfZ L¡$ s¡dp„ kÑp“p fpÄeL$pfcpf L$lu iL$pe.
vy$fy‘ep¡N A’hp d“dp“u‘|h®L$“p L$pfcpf“¡
AhL$pi S> dmsp¡ “’u. b„^pfZ“p¡ A’® A“¡ s¡“u AphíeL$sp
b„^pfZ âdpZ¡ fpÄeL$pfcpf ’sp¡ lp¡hp“y„
Å¡C“¡ kpdpÞe dpZk“p¡ kfL$pf D‘f“p¡ kdÆ gu^p ‘R>u lh¡ Ap‘Z¡ cpfs“p b„^pfZ“u
rhðpk h^¡ R>¡. s¡“p’u s¡ klcpNu ’hp fQ“p L¡$hu fus¡ ’C s¡ ÅZuA¡.
b„^pfZ fQ“p“u ‘pð®c|rd : cpfs“y„ b„^pfZ
s¥epf L$fhp“u iê$Aps C.k. 1946’u S> ’C
NC lsu. õhs„Ó cpfs“p¡ fpÄeL$pfcpf rb°qV$ip¡A¡
s¥epf L$f¡gp L$pev$p âdpZ¡ Qpgi¡ “rl ‘Z s¡
cpfsuep¡A¡ ‘p¡s¡ b“ph¡gp L$pev$p âdpZ¡ Qpgi¡,
s¡hp¡ õhps„Ôe k„N°pd“p “¡spAp¡“p¡ ApN°l lsp¡.
s¡ A“ykpf cpfs“y„ b„^pfZ s¥epf L$fhp dpV¡$
64
A¡L$ krdrs õ’p‘hpdp„ Aphu. s¡ krdrs L$fhpdp„ Apìep¡. s¡“p D‘f A¡L$A¡L$ L$gdhpf
QQp® ’C. A“¡L$ ky^pfpAp¡ k|Qhhpdp„ Apìep.
"b„^pfZ kcp' sfuL¡$ Ap¡mMpe R>¡. b„^pfZ“p¡ dykv$p¡ b„^pfZ kcp kdn fS|>
L$fhp“y„, s¡ bpbs ‘|R>pe¡gp âñp¡“p S>hpb
k„rh^p“ kcp : Ap‘Zp¡ v$¡i 15 Ap¸NõV$ Ap‘hp“y„, s¡dS> b„^pfZ kcp“u k|Q“p A“ykpf
1947“p fp¡S> d|m dykv$pdp„ a¡fapf L$fhp“u v$f¡L$ Å¡NhpC
nrsfrls L$fhp“y„ L$pd X$p¸. bpbpkpl¡b Ap„b¡X$L$f¡
õhs„Ó ’ep¡. s¡“p L$ey¯. cpfs“p b„^pfZ“u fQ“pdp„ s¡d“p Ap
ep¡Nv$p““¡ gu^¡ s¡d“¡ "cpfsue b„^pfZ“p
‘l¡gp„ cpfsdp„ rië‘L$pf' L$l¡hpe R>¡.
A„N°¡Å¡“y„ fpÄe k„‘|Z® b„^pfZ ‘|fy„ gMpC Nep ‘R>u
b„^pfZ kcpA¡ s¡“¡ dpÞesp Ap‘u A“¡ s¡“p¡
lsy„. A„N¡°S> kfL$pf¡ õhuL$pf 26 “h¡çbf 1949“p fp¡S> ’ep¡. dpV¡$
26 “h¡çbf“p¡ qv$hk "b„^pfZ qv$“' sfuL¡$
fpÄeL$pfcpf“u
L¡$V$gu Np¥fhâv$ R>¡ Ap bpbs !
kNhX$ dpV¡$ dy„bC b„^pfZ kcpdp„ QQp® A“¡ rhQpf rhr“de“p
âp„s (fpÄe), Ap^pf¡ r“Z®e g¡hpdp„ Apìep. rhfp¡^u dsp¡
âÐe¡ Apv$f A“¡ s¡d“u ep¡Áe k|Q“p“p¡
b„Npm fpÄe A“¡ õhuL$pf A¡ Ðep„“p L$pdL$pS>“u rhi¡jsp
lsu.
X$p¸. fpS>¢Öâkpv$ dÖpk fpÄe S>¡hp b„^pfZ gMu“¡ ‘|Z® L$fhp dpV¡$ 2 hj®,
rhcpNp¡ ‘pX$ép 11 drl“p A“¡ 17 qv$hk S>¡V$gp¡ kde
gpÁep¡.
lsp. Ap fpÄep¡“p¡ L$pfcpf Ðep„“p gp¡L$ârsr“r^Ap¡
d|m b„^pfZdp„ 22 rhcpN, 395 L$gdp¡
Üpfp Qgphhpdp„ Aphsp¡. s¡“u kp’¡ S> v$¡i“p A“¡ 8 ‘qfriô$p¡“p¡ kdph¡i lsp¡.
L¡$V$gpL$ cpNp¡“p¡ L$pfcpf Ðep„“p õ’pr“L$ fpÅAp¡ sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$?
k„cpmsp lsp. Aphp cpNp¡“¡ k„õ’p“p¡ L$l¡sp b„^pfZ kcpdp„ X$p¸. fpS>¢Öâkpv$, ‘„qX$s
S>hplfgpg “l¡fy, X$p¸. bpbpkpl¡b Ap„b¡X$L$f,
A“¡ s¡“p âdyM s¡ k„õ’p““p (qfepks“p) fpÅ kfv$pf hëgccpB® ‘V¡$g, dp¥gp“p Aåvy$g
L$gpd ApTpv$, kfp¡rS>“u “peXy, S>¡. bu.
A¡V$g¡ L¡$ k„õ’pr“L$ sfuL¡$ Ap¡mMpsp lsp. b„^pfZ L$©‘gp“u, fpS>L$ydpfu Ad©s L$p¥f, vy$Np®bpC
v$¡idyM, l„kpbl¡“ dl¡sp S>¡hp A“¡L$ dp“h„sp
kcpdp„ fpÄe A“¡ k„õ’p“p¡“p ârsr“r^“p¡ kæep¡ lsp„. L$pev$pr“óZps“u bu.A¡“. fph
r“dZ|„L$ b„^pfZ kcp“p L$pev$prhjeL$ kgplL$pf
kdph¡i lsp¡. sfuL¡$ ’C lsu.
b„^pfZ kcpdp„ Ly$g 299 kæep¡ lsp.
X$p¸. fpS>¢Öâkpv$ b„^pfZ kcp“p AÝen lsp.
X$p¸. bpbpkpl¡b Ap„b¡X$L$f“y„ ep¡Nv$p“ :
X$p¸. bpbpkpl¡b Ap„b¡X$L$f dykv$p krdrs“p
AÝen lsp. s¡dZ¡
rhrh^ v$¡ip¡“p
b„^pfZ“p¡ KX$p¡
Aæepk L$ep£ lsp¡.
s¡dZ¡ fps-qv$hk
Aæepk A“¡ tQs“
L$fu“¡ b„^pfZ“p¡
dykv$p¡ s¥epf L$ep£.
X$p¸.bpbpkpl¡b
X$p¸. bpbpkpl¡b Ap„b¡X$L$f Ap„b¡X$L$f¡ s¥epf
L$f¡gp¡ b„^pfZ“p¡ dykv$p¡ b„^pfZ kcp kdn fS|>
65
DS>hhpdp„ Aph¡ R>¡. 26 ÅÞeyApfu 1950’u âÅkÑpL$ fpÄe A[õsÐhdp„ Apìey„. dpV¡$ S> 26
b„^pfZ“u Å¡NhpC A“ykpf v$¡i“p¡ fpÄeL$pfcpf ÅÞeyApfu“p¡ qv$hk "âÅkÑpL$ qv$“' sfuL¡$
Qgphhp“u iê$Aps ’C. Ap qv$hk’u cpfs“y„ DS>hpe R>¡.
‘„. S>hplfgpg “l¡fy kfv$pf hëgccpC ‘V¡$g
dp¥gp“p ApTpv$ kfp¡rS>“u “peXy$
L$fu“¡ Sy>Ap¡. sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$?
sdpfp hN®“p¡ L$pfcpf r“edp“ykpf X$p¸. bpbpkpl¡b Ap„b¡X$L$f“y„ ep¡Nv$p“
Qpg¡ A¡hy„ sd“¡ gpN¡ R>¡ “¡? s¡dp„ S>gìehõ’p‘“, ‘ffpô²$ k„b„^, fpô²$ue
sd¡ ¼ep r“edp¡“p¡ kdph¡i L$fip¡? sp¡ kyfnp, ‘ÓL$pfÒh, A’®L$pfZ, kpdprS>L$
‘R>u hN® dpV¡$ A¡L$ r“edphgu b“php¡. Þepe S>¡hp„ rhrh^ n¡Óp¡dp„ lsy„.
66
cpfsue b„^pfZ“p¡ dykv$p¡ b„^pfZ kcp“p AÝen X$p¸. fpS>¢Öâkpv$ kdn fS|> L$fsp„ X$p¸. bpbpkpl¡b Ap„b¡X$L$f
õhpÝepe
1. “uQ¡“u k„L$ë‘“p õ‘ô$ L$fp¡. (4) dykv$p krdrs“p AÝen L$p¡$Z lsp?
(A) X$p¸. fpS>¢Öâkpv$
(1) b„^pfZdp„ fl¡gu Å¡NhpC (b) kfv$pf hëgccpB ‘V¡$g
(L$) X$p¸. bpbpkpl¡b Ap„b¡X$L$f
(2) b„^pfZ qv$“ (X$) S>¡.bu. L©$‘gp“u
2. QQp® L$fp¡. 4. sdpfp rhQpf gMp¡.
(1) kfL$pf“¡ ¼ep ¼ep rhjep¡ ‘f L$pev$p
(1) b„^pfZ krdrs“u õ’p‘“p L$fhpdp„ Aphu. b“phhp ‘X¡$ R>¡?
(2) 26 ÅÞeyApfu“p qv$hk“¡ Ap‘Z¡ âÅkÑpL$
(2) X$p¸. bpbpkpl¡b Ap„b¡X$L$f“¡ cpfsue qv$“ sfuL¡$ ip dpV¡$ ES>huA¡ R>uA¡?
(3) b„^pfZ“u Å¡NhpC âdpZ¡ fpÄeL$pfcpf
b„^pfZ“p rië‘L$pf L$l¡hpe R>¡.. L$fhp“p apev$p.
(3) v$¡i“p fpÄeL$pfcpfdp„ kdprhô$ bpbsp¡. D‘¾$d :
(1) b„^pfZ kcp dpV¡$ rhrh^ krdrsAp¡“u
3. ep¡Áe ‘ep®e ‘k„v$ L$fp¡. õ’p‘“p ’C lsu. s¡ rhi¡“u dprlsu d¡mhp¡
A“¡ krdrsAp¡“p„ “pdp¡“p¡ s¼sp¡ b“phu A“¡
(1) ¼ep v$¡i“y„ b„^pfZ ‘|Z®s: g¡rMs “’u? “pd kp’¡ rQÓp¡“p¡ k„N°l L$fp¡.
(2) "b„^pfZ qv$“' ipmpdp„ L¡$hu fus¡ ES>ìep¡
(A) Ad¡qfL$p (b) cpfs s¡“p¡ Al¡hpg s¥epf L$fp¡.
(3) b„^pfZ kcp“p kv$õep¡“p ap¡V$pAp¡“p¡
(L$) HÁg¢X$ (X$) Apdp„’u “rl. k„N°l L$fp¡.
(2) b„^pfZ kcp“p AÝen L$p¡Z lsp?
(A) X$p¸. bpbpkpl¡b Ap„b¡X$L$f
(b) X$p¸. fpS>¢Öâkpv$
(L$) vy$Np®bpB v$¡idyM
(X$) bu.A¡“. fph
(3) “uQ¡“pdp„’u b„^pfZ kcp“p kv$õe L$p¡Z
“lp¡sp?
(A) dlpÐdp Np„^u
(b) dp¥gp“p ApTpv$
(L$) fpS>Ly$dpfu Ad©s L$p¥f
(X$) l„kpbl¡“ dl¡sp
67
2. b„^pfZ“u DØ¡riL$p
ApNm“p ‘pW$dp„ Ap‘Z¡ iy„ iu¿ep? NZfpÄe' sfuL¡$ r“dp®Z L$fhp“p cpfsuep¡“p
b„^pfZ A¡V$g¡ fpÄeL$pfcpf“p r“edp¡ r“^p®f bpbs s¡dp„ L$l¡gu R>¡. s¡dp„“u âÐe¡L$
õ‘ô$ L$fsp¡ A¡L$ dlÐh“p¡ v$õsph¡S>. k„op“p¡ A’® Ap‘Z¡ kdÆA¡.
b„^pfZ kcpA¡ cpfs“p b„^pfZ“u fQ“p
L$fu. (1) kph®cp¥d fpÄe : cpfs D‘f OZp¡
b„^pfZ“¡ gu^¡ Ap‘Zp„ gp¡L$ârsr“r^Ap¡“¡ kde rb°qV$ip¡“y„ fpÄe lsy„. 15 Ap¸NõV$
L$pev$p âdpZ¡ S> fpÄe“p¡ L$pfcpf L$fhp¡ 1947“p fp¡S> Ap fpÄe“p¡ A„s Apìep¡.
‘X¡$ R>¡. Ap‘Zp¡ v$¡i õhs„Ó ’ep¡. cpfs“¡ kph®cp¥dÒh
âpá ’ey„. Ap‘Z¡ Ap‘Zp v$¡idp„ ep¡Áe gpN¡
b„^pfZ Ap‘Zp v$¡i“p¡ d|mc|s A“¡ kh®î¡›$ s¡hp r“Z®e g¡hp dpV¡$ õhs„Ó R>uA¡. A¡L$pv$ fpÄe
L$pev$p¡ R>¡. L$p¡C ‘Z L$pev$p¡ L$fhp ‘pR>m L¡$V$gpL$ ‘fv$¡iu r“e„ÓZ l¡W$m “ lp¡hy„ A¡hp¡ kph®cp¥d
Qp¡½$k DØ¡ip¡ A’hp l¡sy lp¡e R>¡. s¡ DØ¡ip¡ iåv$“p¡ A’® R>¡.
A’hp l¡sy õ‘ô$ L$ep® ‘R>u rhõspf‘|h®L$ L$pev$p“u
AÞe Å¡NhpCAp¡ L$fhpdp„ Aph¡ R>¡. s¡“u A¡L$rÓs Ap‘Zu k„‘|Z® õhps„Ôe gX$s“y„ kp¥’u
fus¡ V|„$L$dp„ A“¡ kyk„Ns fus¡ L$f¡gu fS|>Aps A¡V$g¡ dlÒh“y„ DqØô$ kph®cp¥dÒh âpá L$fhp“y„ lsy„.
S> âõsph“p. Ap âõsph“p“¡ Dv$¹¡riL$p L$l¡hpe kph®cp¥dÒh A¡V$g¡ fpÄeL$pfcpf L$fhp“p¡
R>¡. Dv¹$¡riL$p“¡ S> cpfsue b„^pfZ“u "âpõsprhL$p' kh®î¡›$ Ar^L$pf. gp¡L$ipludp„ kph®cp¥dÒh S>“sp“p
A’hp "âõsph“p' ‘Z L$l¡hpe R>¡. DØ¡riL$p lp’dp„ lp¡e R>¡. S>“sp ‘p¡sp“p ârsr“r^ Q„|V$u“¡
Ap‘Zp b„^pfZ“p DØ¡ip¡ õ‘ô$ L$f¡ R>¡. . s¡d“¡ s¡d“p¡ kph®cp¥d Ar^L$pf hp‘fhp“u
‘fhp“Nu Ap‘¡ R>¡. Ap‘Zp v$¡i“u A„sN®s ¼ep
L$fu“¡ Sy>Ap¡. L$pev$p L$fhp s¡ “½$u L$fhp“p¡ Ar^L$pf S>“sp“¡
A“¡ S>“spA¡ Q|„V$¡gu kfL$pf“¡ lp¡e R>¡.
b„^pfZ“u DØ¡riL$p hp„Qp¡. s¡dp„“p
iåv$p¡“u epv$u b“php¡. Ap iåv$p¡ sd¡ buS>¡ (2) kdpS>hpv$u fpÄe : kdpS>hpv$u fpÄe
¼ep„ hp„Qp¡ R>p¡? A¡V$g¡ A¡hy„ fpÄe L¡$ Äep„ Nfub-îud„s hÃQ¡
dp¡V$u MpC “ lp¡e. v$¡i“u k„‘rÑ D‘f v$f¡L$“p¡
Ap‘Z¡ b^p„ cpfs“p “pNqfL$ R>uA¡. Ap‘Z¡ l½$ lp¡e R>¡. k„‘rÑ“y„ L¢$ÖueL$fZ L¡$V$gpL$ gp¡L$p¡“p
b^pA¡ A¡L$ v$¡i sfuL¡$ iy„ d¡mhhy„ R>¡ s¡ DØ¡riL$p lp’dp„ Aph¡ “rl s¡“u L$pmÆ fpMhpdp„ Aph¡
L$l¡ R>¡. s¡dp„“p„ d|ëep¡, rhQpf A“¡ l¡sy Dv$pÑ R>¡.
lp¡e R>¡. s¡ L¡$hu fus¡ d¡mhhp s¡ bpbs“u
Å¡NhpC k„‘|Z® b„^pfZdp„ õ‘ô$ L$f¡gu R>¡. (3) ^d®r“f‘¡n fpÄe : DØ¡riL$pA¡
^d®r“f‘¡nsp Ap‘Zp¡ DØ¡i lp¡hp“y„ L$üy„ R>¡.
b„^pfZ“u DØ¡riL$p“u iê$Aps ""Ad¡ ^d®r“f‘¡n fpÄedp„ v$f¡L$ ^dp£“¡ kdp“
cpfs“p gp¡L$p¡'' iåv$p¡’u ’pe R>¡. cpfs“y„ NZhpdp„ Aph¡ R>¡.
"kph®cp¥d, kdpS>hpv$u, ^d®r“f‘¡n, gp¡L$iplu
L$p¡C ‘Z A¡L$ S> ^d®“¡ fpÄe“p¡ ^d®
dp“hpdp„ Aphsp¡ “’u. “pNqfL$p¡“¡ ‘p¡s‘p¡sp“p
^d®“y„ ‘pg“ L$fhp“u R|>V$ lp¡e R>¡. “pNqfL$p¡ hÃQ¡
68
sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$? L$f“pfp¡ L$p¡C ‘Z cpfsue “pNqfL$¡ Q|„V$Zu gX$u“¡
S>C iL¡$ R>¡. fpS>kÑpL$ ‘Ùrsdp„ Ap ‘v$p¡
^d®r“f‘¡nsp“p dpÝed’u Ap‘Z¡
Ap‘Zp kdpS>“u blº^prd®L$sp“y„ S>s“ QQp® L$fp¡.
L$fhp“p¡ âeГ L$ep£ R>¡. Ap‘Z“¡ b„^pfZ¡ "dpfy„ Ly$Vy„$b' rhi¡ v$u‘pA¡ iy„ g¿ey„ R>¡
S>¡ A“¡L$ l½$ Apàep R>¡, s¡“p¡ Ap‘Z¡
Adep®qv$s A’hp Å¡CA¡ s¡d D‘ep¡N L$fu s¡ hp„Qp¡.
iL$sp “’u. ^prd®L$ õhs„Ósp“y„ ‘Z s¡hy„ S>
R>¡. Ap‘Z¡ Äepf¡ sl¡hpf, DÐkh ES>huA¡ gp¡L$iplu A¡V$g¡ dpÓ Q|„V$ZuAp¡ “rl. dpfp„
R>uA¡, Ðepf¡ Ap‘Z¡ kph®S>r“L$ õhÃR>sp, dpsp-r‘sp Of“p„ b^p„ L$pdp¡ kp’¡ dmu“¡ L$f¡
Apfp¡Áe A“¡ ‘ep®hfZ“p¡ rhQpf L$fhp¡ R>¡. s¡dp„ Adpfy„ ‘Z ep¡Nv$p“ lp¡e R>¡. A¡L$-
‘Z S>ê$fu lp¡e R>¡. buÅ kp’¡ Ad¡ TOX$ép hNf hpsp¡ L$fuA¡
R>uA¡. TOX$uA¡ sp¡ ‘Z sfs S> s¡ c|gu
^d®“p Ap^pf¡ c¡v$cph L$fu iL$psp¡ “’u. S>C“¡ A¡L$buÅ“y„ L$l¡hy„ kp„cmuA¡ R>uA¡. L$p¡C
‘Z ‘qfhs®“ L$fhy„ lp¡e sp¡ v$pv$u-v$pv$p“¡ S>
(4) gp¡L$iplu fpÄe : gp¡L$ipludp„ ‘|R>hpdp„ Aph¡ R>¡. A“yS>“¡ M¡su“p Aæepkdp„
fpÄeL$pfcpf“u kÑp gp¡L$p¡“p lp’dp„ lp¡e R>¡. k„ip¡^“ L$fhy„ R>¡. s¡“p¡ r“Z®e b^p„“¡ Nçep¡.
s¡d“u BÃR>p âdpZ¡ kfL$pf r“Z®e g¡ R>¡ A“¡
^p¡fZp¡ “½$u L$f¡ R>¡. kfL$pf¡ v$f¡L$“p L$ëepZ dpV¡$ v$u‘p“p Ofdp„ gp¡L$iplu ‘Ùrs R>¡, A¡d
dlÒh“p Apr’®L$, kpdprS>L$ r“Z®ep¡ g¡hp ‘X¡$ R>¡. sd“¡ gpN¡ R>¡ L¡$? gp¡L$iplu“u L$C rhi¡jsp
Aphp r“Z®ep¡ fp¡S>¡fp¡S> v$f¡L$ gp¡L$p¡“¡ c¡Np L$fu“¡ Ap ‘qfÃR>¡v$dp„ Å¡hp dm¡ R>¡?
g¡hp i¼e “’u. dpV¡$ Qp¡½$k kde ‘R>u
Q|„V$ZuAp¡ ’pe R>¡. Ap Q|„V$Zudp„ dsv$pf ds h„i‘fp„‘fp Üpfp A¡L$ S> Ly„$Vy„$b“u ìe[¼s ‘pk¡
Ap‘u“¡ ‘p¡sp“p ârsr“r^ Q|„V¡$ R>¡. Q|„V$pC Aph¡gp Åe R>¡.
ârsr“r^ b„^pfZ¡ fQ¡gu k„kv$, L$pe®L$pfu d„X$m
S>¡hu k„õ’pdp„ Åe R>¡. b„^pfZ¡ S> fS|> L$f¡gu Dv¹$¡riL$pA¡ v$f¡L$ cpfsue “pNqfL$p¡“¡ Þepe,
A’hp v$ip®h¡gu âq¾$ep Üpfp k„‘|Z® S>“sp dpV¡$ õhps„Ôe A“¡ kdp“sp Ap ÓZ d|ëep¡“u A“¡
r“Z®e g¡ R>¡. s¡ âdpZ¡ ìehlpf L$fhp“u, L$pev$p Üpfp s¡ d|ëep¡
âÐen ìehlpfdp„ gphhp“u Mpsfu Ap‘u R>¡.
(5) NZfpÄe : Ap‘Zp v$¡idp„ gp¡L$iplu Ap d|ëe“p¡ A’® Ap‘Z¡ kdÆA¡.
kp’¡ NZfpÄe ‘Ùrs R>¡. NZfpÄedp„ b^p„
kph®S>r“L$ ‘v$p¡ gp¡L$p¡ Üpfp Q|„V$hpdp„ Aph¡ R>¡. (1) Þepe : AÞepe v|$f L$fu“¡ v$f¡L$“¡
L$p¡C ‘Z kph®S>r“L$ ‘v$ h„i‘f„‘fp âdpZ¡ cfpsp„ ‘p¡sp“u âNrs“u sL$ d¡mhu Ap‘hu A¡V$g¡ Þepe.
“’u. b^p„ gp¡L$p¡“y„ L$ëepZ ’pe A¡ ×rô$A¡ D‘peep¡S>“p
L$fhu A¡V$g¡ Þepe âõ’pr‘s L$fhp¡. D$v¹$¡riL$pdp„
fpô²$‘rs, â^p“d„Óu, fpÄe‘pg, dy¿ed„Óu, Þepe“p ÓZ âL$pf v$ip®ìep R>¡. s¡ “uQ¡ âdpZ¡
d¡ef, kf‘„Q S>¡hp„ ‘v$p¡ kph®S>r“L$ lp¡e R>¡. s¡ R>¡ -
‘v$p¡ dpV¡$ Qp¡½$k rhriô$ Jdf“u ifs ‘|Z®
(A) kpdprS>L$ Þepe : ìe[¼sdp„ Års,
^d®, h„i, cpjp, âv$¡i, S>Þdõ’p“ A’hp tgN
D‘f Ap^pqfs L$p¡C ‘Z c¡v$cph L$fhp¡ “rl.
69
dpZk sfuL¡$ v$f¡L$“p¡ v$fÄÅ¡ kfMp¡ S> lp¡e R>¡. ‘f Ap^pqfs c¡v$cph L$ep® hNf dpZk sfuL¡$
v$f¡L$“p¡ v$fS>Å¡ kfMp¡ li¡, A¡hp¡ Ap“p¡ A’® R>¡.
(b) Apr’®L$ Þepe : c|M, c|Mdfp¡, KQ-“uQ, î¡›$-L$r“›$ S>¡hp c¡v$p¡ L$fhp “rl
Ly$‘p¡jZ S>¡hu bpbsp¡ Nfubu“¡ gu^¡ A’hp A¡V$g¡ kdp“ v$fÄÅ“u Mpsfu Ap‘hu. Dv$¹¡riL$pA¡
v$pqfÖe“¡ gu^¡ r“dp®Z ’pe R>¡. Nfubu v|$f
L$fhu lp¡e sp¡ v$f¡L$“¡ ‘p¡sp“y„ A“¡ Ly$Vy„$b“y„ QQp® L$fp¡.
cfZ‘p¡jZ L$fhp dpV¡$ ApÆrhL$p“y„ kp^“
d¡mhhp“p¡ l½$ R>¡. Ap‘Zp b„^pfZ¡ v$f¡L$ õhps„Ôe k„b„^u L¡$V$gp„L$ rh^p“p¡ “uQ¡
“pNqfL$“¡ Ap Ar^L$pf L$p¡C ‘Z Ås“p c¡v$cph Apàep R>¡. s¡“p ‘f QQp® L$fp¡.
hNf Apàep¡ R>¡.
• sl¡hpf-DÐkh kph®S>r“L$ fus¡ ES>hsu
(L$) fpS>L$ue Þepe : fpÄeL$pfcpfdp„ cpN hMs¡ L¡$V$gpL$ r“edp¡ ‘pmhp ‘X¡$ R>¡.
g¡hp“p¡ v$f¡L$“¡ kdp“ l½$ dm¡ dpV¡$ Ap‘Z¡ âp¥Y$ s¡’u Ap‘Zp õhps„Ôe D‘f b„^“
dsv$p“ ‘Ùrs õhuL$pfu R>¡. s¡ âdpZ¡ Jdf“p Aphsy„ “’u.
18 hj® ‘|fp L$f“pfp v$f¡L$ “pNqfL$“¡ ds Ap‘hp“p¡
Ar^L$pf R>¡. • õhps„Ôe A¡V$g¡ d“dp„ Aph¡ s¡d hs®hy„
A¡d “rl ‘Z S>hpbv$pfu‘|h®L$ hs®hy„.
(2) õhps„Ôe : õhps„Ôe A¡V$g¡ Ap‘Zp ‘f
vy$:Mv$peu, Aep¡Áe A„Ly$i “ lp¡hp¡. Ap‘Zpdp„ "sL$“u kdp“sp'“¡ dlÒh“u NZu R>¡. ‘p¡sp“p
fl¡gu ndsp“p¡ rhL$pk L$fhp dpV¡$ ‘p¡jL$ hpsphfZ rhL$pk“u sL$ v$f¡L$“¡ âpá ’i¡. s¡ D‘gå^ L$fphu
lp¡hy„. gp¡L$ipludp„ “pNqfL$p¡“¡ õhps„Ôe lp¡e R>¡, v$¡su hMs¡ L$p¡C ‘Z âL$pf“p¡ c¡v$cph L$fhpdp„
õhps„Ôe lp¡e sp¡ S> gp¡L$iplu ‘y¿s b“¡. Aphi¡ “rl.
rhQpf A“¡ Arcìe[¼s õhps„Ôe A¡ b„^pfZ“u Dv¹$¡riL$pdp„ L$p¡C A¡L$v$d Sy>v$p
ìe[¼s“y„ d|mc|s õhps„Ôe R>¡. v$f¡L$“¡ ‘p¡sp“p Apv$i®“p¡ A’hp sÒh“p¡ Dëg¡M L$ep£ R>¡. s¡
Arcâpe A“¡ rhQpf ìe¼s L$fhp“p¡ l½$ Apv$i® A’hp s¡ sÒh A¡V$g¡ cpCQpfp“u cph“p“y„
R>¡. rhQpfp¡“p Apv$p“âv$p““¡ gu^¡ Ap‘Zpdp„ r“dp®Z L$fhp“p¡ Dv¹$¡i A“¡ ìe[¼s“u ârs›$p“y„
klL$pe® A“¡ A¡L$sp h^¡ R>¡ A“¡ s¡“u S> S>s“ L$fhp“u Mpsfu.
kp’¡ A¡L$pv$ kdõep“u A“¡L$ bpSy> ‘Z
Ap‘Z“¡ kdÅe R>¡. b„^yÐh :- b„^pfZ s¥epf L$f“pfpAp¡“¡
A¡hy„ gpNsy„ lsy„, L¡$ dpÓ Þepe“u, õhps„Ôe“u
îÙp, kdS|>su A“¡ D‘pk“p“p õhps„Ôe A“¡ kdp“sp“u Mpsfu Ap‘hp’u cpfsue
Üpfp dy¿eÐh¡ ^prd®L$ õhps„Ôe ìe¼s ’pe R>¡. kdpS>dp„ kdp“sp r“dp®Z ’i¡ “rl. s¡ dpV¡$
Ap‘Zp ^d®“p A’hp Ap‘Zu ‘k„v$Nu“p ^d®“p Nd¡ s¡V$gp L$pev$p L$fhp R>sp„ Äep„ ky^u cpfsuep¡dp„
D‘v$¡i A“ykpf hs®“ L$fhp“y„ õhps„Ôe v$f¡L$ b„^yÐh cph“p li¡ “rl, Ðep„ ky^u Aphp
cpfsue “pNqfL$“¡ R>¡. Ap‘Zp sl¡hpfp¡ DÐkh L$pev$pAp¡“p¡ D‘ep¡N ’i¡ “rl. dpV¡$ S> b„^yÐh
ES>hhp“y„, c[¼sõ’p“p¡“y„ S>s“ L$fhp“y„ A“¡ cph“p“p r“dp®Z“p¡ Dv¹$¡i Dv¹$¡riL$pdp„ kdprhô$
D‘pk“p“y„ õhps„Ôe s¡dp„ Arcâ¡s R>¡. L$fhpdp„ Apìep¡ R>¡. b„^ysp lp¡hu A¡V$g¡ Ap‘Zp
v$¡i“p b^p„ “pNqfL$p¡ âÐe¡ A“¡ A¡L$buÅ âÐe¡
(3) kdp“sp : Dv$¹¡riL$pA¡ cpfsue “pNqfL$p¡“¡ ApÐduesp“u cph“p lp¡hu. b„^yÐhcph A¡L$buÅ
v$fÄÅ A“¡ sL$“u bpbsdp„ kdp“sp“u Mpsfu dpV¡$ klp“yc|rs“u cph“p r“dp®Z L$f¡ R>¡.
Ap‘¡gu R>¡.
Års, ^d®, h„i, tgN, S>Þdõ’p“ hN¡f¡
70
A¡L$buÅ“u kdõep bpbs gp¡L$p¡ k„h¡v$“iugsp’u Äepf¡ v$f¡L$ ìe[¼s buÆ ìe[¼s“p¡ Apv$f
rhQpf L$f¡ R>¡. L$fu“¡ s¡“p õhps„Ôe A“¡ l½$“y„ kÞdp“ L$fi¡,
Ðepf¡ Ap‘p¡Ap‘ ìe[¼s ârs›$p r“dp®Z ’i¡.
b„^ycph A“¡ ìe[¼s ârs›$p“p¡ r“L$V$“p¡ Aphp hpsphfZdp„ b„^yÐhcph kplrS>L$ fus¡
k„b„^ R>¡. ìe[¼s ârs›$p A¡V$g¡ v$f¡L$ h^hp gpNi¡. Þepe A“¡ kdp“sp ‘f Ap^pqfs
ìe[¼s“¡ dpZk sfuL¡$ kÞdp“ lp¡e R>¡. s¡ “hp kdpS>“p r“dp®Z“y„ L$pd ‘Z h^pf¡ kfm
Års, ^d®, h„i, tgN, cpjp hN¡f¡ bpbsp¡’u ’i¡. cpfs“p b„^pfZ“u Dv¹$¡riL$p Üpfp Ap“y„
“½$u ’sy„ “’u. Ap‘Z“¡ S>¡ âdpZ¡ buÅAp¡ dpN®v$i®“ âpá ’pe R>¡.
Apv$f A“¡ kÞdp“ Ap‘¡ A¡hy„ gpN¡ R>¡, s¡hp¡
S> Apv$f A“¡ kÞdp“ Ap‘Z¡ AÞe ìe[¼s“¡ cpfs“u S>“spA¡ Ap b„^pfZ ‘p¡sp“¡ S>
Ap‘hp¡ Å¡CA¡. A‘®Z L$ey¯ R>¡ s¡ Dëg¡M Üpfp Dv¹$¡riL$p“p¡ A„s
’pe R>¡.
õhpÝepe
1. “uQ¡“p„ rh^p“p¡ hp„Qu“¡ s¡“p dpV¡$“p Qphuê$‘ iåv$p¡ 3. Ap‘Z“¡ dm¡gp õhps„Ôe“p¡ D‘ep¡N Ap‘Z¡ L¡$hu
iåv$Qp¡fkdp„’u ip¡^p¡ A“¡ gMp¡. fus¡ L$fhp¡ Å¡CA¡, sdpfp¡ Arcâpe gMp¡/L$lp¡.
b„ ip cp¥ lu gp¡ “p 4. k„L$ë‘“p õ‘ô$ L$fp¡.
(1) kdpS>hpv$u fpÄe -
h® ^y ip h ‘ kp (2) kdp“sp -
(3) kph®cp¥d fpÄe -
â L$ Ðh õsp n h® (4) sL$“u kdp“sp -
gp¡ d â cp L$ cp¥ 5. cpfsue b„^pfZ“u Dv¹$¡riL$pdp„ L$C L$C dlÒh“u
bpbsp¡“p¡ Dëg¡M L$f¡gp¡ R>¡ ?
õsp “p kp lu h d
D‘¾$d :
^ d® r“ f ‘¡ n (1) rinL$“u dv$v$’u dsv$p“‘rÓL$p A“¡
dsv$p“e„Ó (EVM) kdS>hp dpV¡$
(1) v$¡i“p v$f¡L$ “pNqfL$p¡ A“¡ A¡L$buÅ âÐe¡ spgyL$p“p slkug L$pep®ge“u dygpL$ps
ApÐduesp“u cph“p lp¡hu. gp¡.
(2) sdpfp ‘qfkf“p hs®dp“‘Óp¡“p„ “pd“u epv$u
(2) fpÄe L$pfcpf“u kÑp gp¡L$p¡“p lp’dp„ lp¡hu. b“php¡.
(3) Dv$¹¡riL$p“¡ S> L$l¡hpdp„ Aph¡ R>¡.
(4) v$f¡L$ ^d®“¡ kdp“ NZhp.
(5) buÅ“p r“e„ÓZ l¡W$m “ lp¡h„y.
2. gMsp„ ’CA¡.
(1) ^d®r“f‘¡n fpÄedp„ L$C Å¡NhpCAp¡ lp¡e
R>¡ ?
(2) âp¥Y$ dsv$p“ ‘Ùrs A¡V$g¡ iy„?
(3) Apr’®L$ Þepe“¡ gu^¡ “pNqfL$p¡“¡ ¼ep l½$ dm¡
R>¡?
(4) kdpS>dp„ ìe[¼sârs›$p L¡$hu fus¡ r“dp®Z
’i¡ ?
71
3. b„^pfZ“u rhriô$sp
ApNm“p b¡ ‘pW$p¡dp„ Ap‘Z¡ cpfs“p (L¢$ÖkfL$pf) L$pev$p L$f¡ R>¡. fpÄekfL$pf dpV¡$
b„^pfZ“u fQ“p L¡$hu fus¡ ’C s¡“p¡ A“¡ "fpÄeepv$u' lp¡e R>¡. s¡dp„ 66 rhjep¡ lp¡e R>¡.
b„^pfZ“u Dv¹$¡riL$p“p¡ Aæepk L$ep¤. kph®cp¥d, s¡ rhjep¡ D‘f fpÄekfL$pf L$pev$p L$f¡ R>¡. Ap
kdpS>hpv$u, ^d®r“f‘¡n, gp¡L$iplu, NZfpÄe S>¡hu b¡ epv$u D‘fp„s ÓuÆ A¡L$ "k„ey¼s epv$u' (kdhs}
k„L$ë‘“p kdÆ gu^u. Dv¹$¡riL$pdp„ v$ip®h¡gp Ap epv$u) lp¡e R>¡. s¡dp„ 47 rhjep¡ lp¡e R>¡. bß¡
Dv¹$¡ip¡ Ap‘Zp b„^pfZ“u rhriô$sp R>¡. Ap kfL$pf Ap epv$u“p rhjep¡ D‘f L$pev$p L$fu iL¡$
D‘fp„s b„^pfZ“u buÆ L$C rhriô$sp R>¡ s¡ R>¡. Ap ÓZ epv$udp„“p rhjep¡ D‘fp„s L$p¡C “hp¡
Ap‘Z¡ Ap ‘pW$dp„ kdS>hp“p R>uA¡. rhje Dv¹$ch¡ sp¡ s¡“p D‘f L$pev$p¡ L$fhp“p¡ Ar^L$pf
k„O (L¢$Ö) kfL$pf“¡ lp¡e R>¡. Ap Ar^L$pf
kO„ fpÄe : kO„ fpÄe ìehõ’p A¡ Ap‘Zp "rhi¡jpr^L$pf' sfuL¡$ Ap¡mMpe R>¡.
b^„ pfZ“u AL¡ $ dlÒh“u rhij¡ sp R>.¡ dpV¡ $p¡ câ| v$i¡
A“¡ h^pf¡ gpL¡ $k¿„ ep (hksu) ^fphsp v$i¡ dp„ fpÄe ¼ep rhje L$p¡“u ‘pk¡ R>¡ -
L$fhp dpV$¡ kO„ fpÄe AL¡ $ ‘Ùrs R>.¡ dpV¡ $p¡ câ| v$i¡ (1) k„OkfL$pf ‘pk¡“p rhje : k„fnZ,
lph¡ p’u AL¡ $ S> õ’m’¡ u fpÄeL$pfcpf L$fhp¡ díy L$¡g
b“¡ R>,¡ v$|f“p âv$i¡ p¡ sfa v$ygn® kh¡ pe R>.¡ Ðep“„ p sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$?
gpL¡ $p“¡ ¡ fpÄeL$pfcpfdp„ klcpNu ’hp“u sL$ dmsu
“’u. dpV$¡ kO„ fpÄedp„ b¡ õsf“u kfL$pf lpe¡ R>.¡ cpfsue k„OfpÄe“p Ar^L$pfp¡“u hl¢QZu
ApMp v$i¡ “„y kf„ nZ L$fh,„y AÞe fpô$²p¡ kp’¡ ìehlpf A’hp rhcpS>“ rhi¡jspkcf R>¡. k„OkfL$pf
L$fhp,¡ ipr„ s õ’p‘hu hNf¡ ¡ L$pdp¡ dÝehs} kfL$pf A“¡ fpÄekfL$pf A¡L$buÅ kp’¡ klL$pf’u
‘pf ‘pX$¡ R>.¡ s“¡ ¡ "L$¢Ö kfL$pf' A’hp "kO„ kfL$pf' v$¡i“p¡ rhL$pk kp^u iL¡$ s¡ i¼e b“¡ R>¡.
‘Z L$l¡ R>.¡ kO„ kfL$pf ApMp v$i¡ “p¡ fpÄeL$pfcpf fpÄe L$pfcpfdp„ “pNqfL$p¡“p klcpN“¡ Ap
Qgph¡ R>.¡ ‘Ùrsdp„ âp¡Ðkpl“ dm¡ R>¡.
Ap‘Z¡ S>¡ âv$¡idp„ fluA¡ R>uA¡ s¡ âv$¡i“p¡ rhv$¡i kp’¡ ìehlpf, eyÙ A“¡ ip„rs, QgZ
L$pfcpf L$f“pfu kfL$pf“¡ "fpÄekfL$pf' L$l¡hpe R>¡. ìehõ’p, Ap„sffpô²$ue h¡‘pf hN¡f¡.
fpÄekfL$pf A¡L$ dep®qv$s âv$¡i“p¡ fpÄeL$pfcpf
k„cpm¡ R>¡. v$p.s. dlpfpô²$ fpÄe kfL$pf. (2) fpÄekfL$pf ‘pk¡“p rhje : M¡su, L$pev$p¡
A“¡ kyìehõ’p, õ’pr“L$ ipk“, Apfp¡Áe, S>¡g
b¡ õsf¡ Sy>v$pSy>v$p rhjep¡ D‘f L$pev$p b“phu“¡ ìehõ’p hN¡f¡.
Afk‘fk klL$pf’u fpÄeL$pfcpf L$fhp“u Ap
‘Ùrs“¡ "k„OfpÄe' L$l¡hpe R>¡. (3) b„“¡ kfL$pf“p k„ey¼s rhje : fp¡S>Npf,
‘ep®hfZ, Apr’®L$ A“¡ kpdprS>L$ r“ep¡S>“,
Ar^L$pf hlQ¢ Zu : k„OkfL$pf A“¡ fpÄekfL$pf ìe[¼sNs L$pev$p, rinZ hN¡f¡.
hÃQ¡ b„^pfZ¡ Ar^L$pfp¡ hl¢Qu v$u^p R>¡. s¡ âdpZ¡
¼ep rhje“p Ar^L$pf L$p¡“u ‘pk¡ R>¡, s¡ Å¡CA¡. L¢$Öiprks âv$¡i / k„Oiprks âv$¡i : cpfsdp„
Ap‘Zp b„^pfZ¡ ÓZ epv$u s¥epf L$fu A“¡ s¡dp„ A¡L$ k„OkfL$pf, 28 fpÄekfL$pf A’hp OV$L$fpÄep¡
Sy>v$pSy>v$p rhjep¡ v$ip®ìep R>¡. A“¡ 9 k„Oiprks âv$¡i R>¡. k„Oiprks âv$¡ip¡
D‘f k„OkfL$pf“y„ r“e„ÓZ lp¡e R>¡. “hu qv$ëlu,
‘l¡gu epv$u“¡ "k„Oepv$u' L$l¡hpe R>¡. s¡dp„ 97 v$uh-v$dZ, ‘yvy$ÃQ¡fu, Q„v$uNY$, v$pv$fp-“Nf lh¡gu,
rhje lp¡e R>¡. Ap rhjep¡ D‘f k„OkfL$pf Ap„v$pdp“-r“L$p¡bpf, gnÜu‘ A“¡ S>çdy A“¡
L$píduf s’p gv$pM k„Oiprks âv$¡ip¡ R>¡.
72
L$fu“¡ Sy>Ap¡. d„Óud„X$m gp¡L$kcpdp„’u b“¡ R>¡ A“¡ s¡ ‘p¡sp“u
L$pdNufu dpV¡$ gp¡L$kcp“¡ S>hpbv$pf lp¡e R>¡.
Bip“ sfa“p„ fpÄep¡“u epv$u b“php¡. k„kv$ue ipk“‘Ùrsdp„ k„kv$dp„ ’sp„ QQp®, rhQpf-
Ðep„“p„ fpÄep¡“u fpS>^p“u“p„ il¡f ¼ep!
rhr“de“y„ dlÒh lp¡e R>¡.
k„kv$ue ipk“‘Ùrs : cpfs“p b„^pfZ¡
k„kv$ue ipk“‘Ùrs bpbs“u Å¡NhpC L$f¡gu R>¡. õhs„Ó Þepeìehõ’p : cpfs“p b„^pfZ¡
k„kv$ue ipk“‘Ùrs A¡V$g¡ fpÄeL$pfcpf“u A¡hu õhs„Ó Þepeìehõ’p“u Np¡W$hZ (fQ“p) L$f¡gu R>¡.
A¡L$ ‘Ùrs L¡$ S>¡dp„ k„kv$“¡ A¡V$g¡ L¡$ L$pev$pd„X$m“¡ rhhpv$põ‘v$ âñp¡“p¡ Äepf¡ Ap‘kdp„ DL¡$g Aphu
r“Z®e g¡hp“p¡ kh®î¡›$ Ar^L$pf lp¡e R>¡. cpfs“u iL$sp¡ “’u Ðepf¡ s¡“p¡ DL¡$g Av$pgsdp„ L$fpe
k„kv$dp„ fpô²$‘rs, gp¡L$kcp A“¡ fpÄekcp“p¡
kdph¡i lp¡e R>¡. âÐen fpÄeL$pfcpf L$f“pfy„ R>¡.
Av$pgs b„“¡ ‘n“u hps kp„cmu“¡, s¡dp„
AÞepe ’ep¡ lp¡e sp¡ s¡ v|$f L$fu“¡ r“hpfZ L$f¡
R>¡. Ap L$pd sV$õ’p‘|h®L$ ’hy„ S>ê$fu lp¡e R>¡.
sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$?
QgZu “p¡V$
sd¡ QgZu “p¡V$p¡ Å¡C R>¡ “¡? s¡“p ‘f ‘qfhl“ dlpd„X$m' A¡hy„ gM¡gy„ ‘Z sd¡
"L¡$[ÞÖe kfL$pf Üpfp âdprZs' gM¡gy„ lp¡e R>¡. hp„Ãey„ li¡.
‘p¡guk“p Mcp D‘f“p¡ rbëgp¡ sd¡ Å¡ep¡ Ap“p¡ A’® Ap‘Zp v$¡idp„ b¡ õsf“u
lp¡e sp¡ s¡“p D‘f "dlpfpô²$ ‘p¡guk' gM¡gy„ kfL$pf R>¡. A¡L$ cpfs kfL$pf A“¡ buÆ
v$¡Mpe R>¡. fpÄekfL$pf. v$p.s. dlpfpô²$ kfL$pf, L$Zp®V$L$
kfL$pf hN¡f¡.
"cpfsue f¡g' A“¡ "dlpfpô²$ fpÄe
dlpfpô²$ ‘p¡guk bp¡^rQŒ cpfsue f¡g bp¡^rQŒ (âsuL$) dlpfpô²$ fpÄe ‘qfhl“ dlpd„X$m bp¡^rQŒ
73
r“ó‘nsp’u Av$pgs D‘f L$p¡C ‘Z v$bpZ b„^pfZdp„ a¡fapf“u ‘Ùrs : b„^pfZdp„
“ Aph¡ s¡ dpV¡$ b„^pfZ¡ Þeped„X$m“¡ h^pf¡dp„ v$ip®h¡g Å¡NhpCdp„ ‘qf[õ’rs âdpZ¡ a¡fapf A’hp
h^pf¡ õhs„Ó fpMhp dpV¡$ A“¡L$ Å¡NhpC L$fu R>¡. ky^pfp L$fhp ‘X¡$ R>¡. ‘f„sy b„^pfZdp„ hpf„hpf
v$p.s. Þepe^ui“u r“dZ|„L$ kfL$pf sfa’u ’su ky^pfp L$fhp’u A[õ’fsp Dv¹$chu iL¡$ R>¡. dpV¡$
“’u ‘Z fpô²$‘rs L$f¡ R>¡. Þepep^ui“¡ kl¡gpC’u L$p¡C ‘Z a¡fapf L$fsu hMs¡ s¡ ‘|Z® rhQpf L$ep®
‘R>u ’pe s¡ dpV¡$ cpfs“p b„^pfZdp„ S>
s¡d“p ‘v$¡’u v|$f L$fu iL$psp “’u. b„^pfZ“p a¡fapf“u k„‘|Z® âq¾$ep õ‘ô$ L$f¡gu R>¡.
b„^pfZdp„ L$p¡C ‘Z a¡fapf L$fhp¡ lp¡e sp¡ Ap S>
A¡L$ S> v$¡i“y„ “pNqfL$Ðh : cpfs“p b„^pfZ¡ âq¾$ep Üpfp L$fhp¡ ‘X¡$. b„^pfZ“p a¡fapf“u Ap
cpfs“p b^p “pNqfL$p¡“¡ A¡L$ S> “pNqfL$Ðh blpg,
d„S|>f L$ey¯ R>¡. s¡ A¡V$g¡ "cpfsue' “pNqfL$Ðh.
74
âq¾$ep M|b S> rhriô$ R>¡. s¡ blº dyíL¡$g ‘Z L$lp¡ Å¡BA¡ !
“’u A“¡ blº kfm ‘Z “’u. dlÐh“p ky^pfp
dpV¡$ s¡dp„ rhQpf-rhr“de“¡ ‘ep®á AhL$pi lpg“p dy¿e Q|„V$Zu L$rdí“f L$p¡Z ?
Ap‘hpdp„ Apìep¡ R>¡. kh®kp^pfZ ky^pfp kl¡gpC’u Q|„V$Zu ApQpf k„rlsp A¡V$g¡ iy„?
’C iL¡$ s¡V$gu [õ’rsõ’p‘L$sp ‘Z Ap âq¾$epdp„
R>¡. dsv$pf k„O A¡V$g¡ iy„?
ip¡^p¡ ! Dd¡v$hpf“¡ Q|„V$u iL¡$ R>¡. kfL$pf Q|„V$ZuAp¡ ep¡S>¡
AÐepf ky^udp„ cpfsue b„^pfZdp„ sp¡ Aphy„ dy¼s A“¡ Þepeu hpsphfZ dmu iL¡$
s¡hu Mpsfu fl¡su “’u. dpV¡$ Ap‘Zp b„^pfZ¡
L¡$V$gu hMs ky^pfp ’ep R>¡? Q|„V$ZuAp¡ ep¡S>hp“u S>hpbv$pfu A¡L$ õhs„Ó
ìehõ’ps„Ó“¡ (e„ÓZp“¡) kp¢‘¡gu R>¡. s¡ e„ÓZp
Q|„V$Zu Apep¡N : Q|„V$Zu Apep¡N rhi¡ A¡V$g¡ "Q|„V$Zu Apep¡N'. cpfs“u b^u dlÐh“u
hs®dp“‘Ódp„ Aphsp g¡Mp¡ sd¡ l„d¡ip„ hp„Qsp Q„|V$ZuAp¡ ep¡S>hp“u S>hpbv$pfu Q|„V$Zu Apep¡N D‘f
lip¡. cpfs¡ gp¡L$iplu ipk“ìehõ’p õhuL$pfu lp¡e R>¡.
lp¡hp’u âÅA¡ Qp¡½$k dyv$s ‘R>u ‘p¡sp“p ârsr“r^
afu “h¡kf’u Q„|V$hp“p lp¡e R>¡. s¡ dpV¡$ Q|„V$ZuAp¡ cpfsue b„^pfZ“u A“¡L$ rhriô$sp R>¡. Ap
ep¡S>hu ‘X¡$ R>¡. Ap Q|„V$ZuAp¡ dy¼s A“¡ Þepeu ‘pW$dp„ Ap‘Z¡ s¡dp„“u L¡$V$guL$ dlÐh“u rhriô$spAp¡“p¡
hpsphfZdp„ ’hu S>ê$fu lp¡e R>¡. Ðepf¡ S> “pNqfL$p¡ S> Aæepk L$ep£ R>¡. d|mc|s l½$p¡ rhi¡“u rhõs©s
L$p¡C ‘Z v$bpZ hNf ‘p¡sp“¡ ep¡Áe gpN¡ s¡ Å¡NhpC A¡ Ap‘Zp b„^pfZ“u h^y A¡L$ dlÐh“u
rhriô$sp R>¡. s¡“p¡ Aæepk Ap‘Z¡ lh¡ ‘R>u“p
‘pW$dp„ L$fhp“p R>uA¡.
õhpÝepe
1. k„OfpÄe ipk“‘Ùrs A“yê$‘ Ar^L$pfp¡“u 3. gMsp ’pAp¡.
hl¢QZu L¡$hu fus¡ L$fu R>¡ s¡“u epv$u “uQ¡“p (1) k„OfpÄedp„ b¡ õsf“u kfL$pf lp¡e R>¡.
s¼spdp„ b“php¡. (2) rhi¡jpr^L$pf A¡V$g¡ iy„?
(3) b„^pfZ¡ Þeped„X$m“¡ õhs„Ó fp¿ey„ R>¡.
k„OfpÄe kfL$pf fpÄekfL$pf b„“¡ kfL$pf ‘pk¡“p
k„eyL$s rhje 4. õhs„Ó Þepeìehõ’p“p apev$p A“¡ “yL$kp“ Ap
rhje ‘f hN®dp„ S|>’QQp®“y„ Apep¡S>“ L$fp¡.
(1) (1) (1)
(2) (2) (2) 5. Bg¡¼V²$p¡r“L$ dsv$p“e„Ó (EVM) hp‘fhp“¡ gu^¡ ¼ep
(3) (3) (3) apev$p ’pe R>¡, s¡“u dprlsu d¡mhp¡.
2. ep¡Áe iåv$ gMp¡. D‘¾$d :
(1) ApMp v$¡i“p¡ fpÄeL$pfcpf L$fsu e„ÓZp - hN®dp„ Q„|V$Zu Apep¡N“u õ’p‘“p L$fp¡. s¡
(2) Q|„V$ZuAp¡“y„ Apep¡S>“ L$fsu e„ÓZp - Q|„V$Zu Apep¡N“p dpN®v$i®“ l¡W$m hN®“u Q|„V$Zu
(3) b„“¡ epv$u D‘fp„s“u epv$u - ep¡Å¡.
75
rinZ Adpfp¡ 4. d|mc|s l½$ cpN-1
l½$ R>¡.
S>„Ngp¡ A“¡ hÞe
k„‘rÑ D‘f Adpfp¡
l½$ R>¡.
gOysd ‘Npf“u Mpsfu
dmhu S> Å¡CA¡. s¡
Adpfp¡ l½$ R>¡.
Qpgp¡, ip¡^uA¡. hs®dp“‘Ódp„ A’hp buS>¡ ¼ep„e sd¡ Aphp
õhê$‘“p„ ‘pqV$ep„ Å¡ep„ li¡. A¡L$pv$p dp¡fQpdp„ L$p¡C
* bpmL$p¡“p l½$ sd¡ ÅZsp lip¡. s¡d“p dp„NZu L$fu lp¡e A“¡ s¡ s¡“p¡ l½$ lp¡hp“y„ L$l¡hpe
dlÐh“p b¡ l½$ sd¡ L$lu iL$ip¡ L¡$? R>¡.
* drlgp“p l½$, Apqv$hpku“p l½$, Ap‘Z“¡ S>ÞdÅs l½$ dm¡ R>¡. S>Þd¡gp v$f¡L$
M¡X|$sp¡“p l½$ S>¡hp„ “pdp¡ ‘Z Ap‘Z¡ bpmL$“¡ Æhhp“p¡ l½$ R>¡. s¡“¡ DÑd Apfp¡Áe dm¡
ÅZuA¡ R>uA¡. Ap l½$p¡“p k„v$c®dp„ dpV¡$ ApMp¡ kdpS> A“¡ kfL$pf âeГ L$f¡ R>¡.
Ap‘Z“¡ b^p„“¡ S> L¡$V$gpL$ âñp¡ ’pe AÞepe, ip¡jZ, c¡v$cph A“¡ h„rQssp’u Å¡ v$f¡L$
R>¡. ìe[¼s“¡ k„fnZ dm¡ sp¡ S> ìe[¼s ‘p¡sp“pdp„
fl¡gp NyZp¡“p¡ A“¡ L$p¥iëep¡“p¡ rhL$pk L$fu iL¡$.
* l½$“p¡ D‘ep¡N ip¡? s¡ L$p¡Z¡ v$¡hp“p ‘p¡sp“p A“¡ k„‘|Z® gp¡L$kd|l“p rhL$pk dpV¡$ ‘p¡jL$-
lp¡e? A“yL|$m hpsphfZ“u dpNZu L$fhu, s¡ dpV¡$ ApN°l
fpMhp¡ A¡V$g¡ l½$ dp„Nhp¡.
* l½$ fv$ L$fu iL$pe L¡$?
* s¡d ’pe sp¡ s¡“u rhfyÙ ¼ep„ S>C“¡ v$pv$ b„^pfZ¡ Aphp ‘p¡jL$ hpsphfZ r“dp®Z L$fhp
dpV¡$ cpfs“p v$f¡L$ “pNqfL$p¡“¡ kdp“ l½$ Apàep
dpNhu? R>¡. Ap l½$ d|mc|s R>¡. s¡ b„^pfZdp„ v$ip®ìep
76
lp¡hp’u s¡“¡ L$pev$p“p¡ v$fÄÅ¡ R>¡. Ap l½$p¡“y„ ‘pg“ b„^pfZ¡ d“pC afdphu R>¡. v$p.s., fpÅ, dlpfpÅ,
b^p dpV¡$ b„^“L$pfL$ R>¡. fphblpvy$f hN¡f¡.
L$ë‘“p L$fp¡ A“¡ gMp¡. sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$?
L|$sfp¡, rbgpX$u, Npe, c¢k, bL$fu S>¡hp„
âpZu sd¡ ‘pmsp„ lip¡. sd¡ s¡d“u M|b L$pmÆ rhjdsp ‘p¡j“pfu, kdpS>dp„ apV$aŸV$
fpMp¡ R>p¡, s¡d“¡ M|b â¡d L$fp¡ R>p¡. ‘pX$“pfu A“¡ “pNqfL$p¡dp„ c¡v$ L$f“pfu ‘v$huAp¡
Ap âpZuAp¡“¡ bp¡gsp„ AphX$sy„ lp¡s, sp¡ fpÄe Ap‘u iL$su “’u, ‘f„sy kdpS>“p
s¡dZ¡ sdpfu ‘pk¡ ¼ep l½$ dp„Áep lp¡s? rhrcÞ“ n¡Óp¡dp„ Np¥fhâv$ L$pdNufu bÅh“pfp“¡
kfL$pf ‘Úîu, ‘Úc|jZ, ‘Úrhc|jZ S>¡hu
b„^pfZdp„ v$ip®h¡gp Ap‘Zp l½$ : ‘v$huAp¡ Ap‘¡ R>¡. cpfsfГ A¡ Ap‘Zp v$¡i“u
b„^pfZdp„ cpfsue “pNqfL$p¡“p l½$p¡“u “p¢^ khp£ÃQ “pNfu ‘v$hu A’hp kÞdp“ R>¡.
R>¡. s¡ l½$ ¼ep R>¡ s¡ Å¡CA¡.
kdp“sp“p¡ l½$ : kdp“sp“p l½$ A“ykpf k„fnZv$mdp„ î¡›$ L$pdNufu dpV¡$ ‘fdhufQ¾$,
fpÄe cpfsue “pNqfL$p¡dp„ KQ-“uQ, î¡›$-L$r“›$, Aip¡L$ Q¾$, ip¥e® Q¾$ A“¡ kÞdp““p„ ‘v$L$p¡
õÓu-‘yfyj S>¡hp¡ c¡v$ fpMu“¡ L$p¡C“u ‘Z kp’¡ Sy>vy$„ Ap‘hpdp„ Aph¡ R>¡.
Sy>vy$„ hs®“ L$fu iL$su “’u. L$pev$p¡ b^p dpV¡$ kfMp¡
S> lp¡e R>¡. A“¡L$ L$pev$pAp¡ A¡hp lp¡e R>¡, L¡$ S>¡ Aphu ‘ÙrsAp¡“¡ gu^¡ AÞe “pNqfL$p¡“¡ “
Ap‘Z“¡ k„fnZ Ap‘¡ R>¡. v$p.s. s‘pk L$ep® hNf dmsp lp¡e s¡hp L$p¡C ‘Z Mpk Ar^L$pf
^f‘L$X$ L$fhpdp„’u Ap‘Z“¡ k„fnZ dm¡ R>¡. A’hp rhi¡jpr^L$pf s¡ ìe[¼s“¡ dmsp¡ “’u,
Aphy„ k„fnZ Ap‘su hMs¡ ‘Z kfL$pf ‘f„sy s¡“u L$pdNufu“y„ Np¥fh Aphu ‘v$huAp¡
c¡v$cph L$fu iL$su “’u. Ap‘u“¡ L$fhpdp„ Aph¡ R>¡.
Qpgp¡, QQp® L$fuA¡. õhps„Ôe“p¡ l½$ : b„^pfZ¡ Ap‘¡gp¡ Ap A¡L$
AÐe„s dlÒh“p¡ l½$ lp¡hp’u s¡dp„ ìe[¼s“u ×rô$A¡
L$pev$p kdn v$f¡L$“¡ kfMp S> NZhp S>ê$fu A¡hu v$f¡L$ âL$pf“u õhs„Ósp“u Mpsfu Ap‘¡gu
A“¡ v$f¡L$“¡ L$pev$p“y„ kfMy„ S> k„fnZ Ap‘hy„ R>¡.
s¡“p apev$p ¼ep?
“pNqfL$ sfuL¡$ Ap‘Z“¡ -
kdp“sp“p l½$dp„ buÆ L$C bpbsp¡ Aph¡?
kfL$pfu “p¡L$fu Ap‘su hMs¡ kfL$pf Års, ^d®, * cpjZ A“¡ Arcìe[¼s“u õhs„Ósp R>¡.
tgN, S>Þdõ’p“ D‘f Ap^pqfs c¡v$cph L$fu iL¡$ * ip„rs‘|h®L$ k„NqW$s ’hp“u A“¡ kcp ep¡S>hp“u
“rl. Ap‘Zp v$¡i“u Aõ‘©íesp ‘pmhp“u Adp“hu
â’p“¡ L$pev$p Üpfp “pb|v$ L$fhpdp„ Aphu R>¡. õhs„Ósp R>¡.
Aõ‘©íesp“y„ ‘pg“ A¡ v$Mg‘pÓ Ny“p¡ dp“hpdp„ * k„õ’p A“¡ k„NW$““u õ’p‘“p L$fhp“y„ õhps„Ôe
Aph¡ R>¡. cpfsue kdpS>dp„ kdp“sp r“dp®Z L$fhp
dpV¡$ Ap â’p“y„ r“d|®g“ L$ey¯ R>¡. gp¡L$p¡dp„ î¡›$ A“¡ R>¡.
L$r“›$ S>¡hp¡ c¡v$ v$ip®hsu ‘v$huAp¡ Ap‘hp dpV¡$
* cpfs“p âv$¡ip¡dp„ ¼ep„e ‘Z afhp“y„ õhps„Ôe
R>¡.
* cpfs“p âv$¡ip¡dp„ ¼ep„e ‘Z hkhpV$ L$fhp“y„
õhps„Ôe R>¡.
* Ap‘Zp¡ d“‘k„v$ DÛp¡N, ìehkpe L$fhp“y„
õhps„Ôe R>¡.
77
L$fu“¡ Sy>Ap¡. rinZ“p l½$“p¡ kdph¡i L$fhpdp„ Apìep¡ R>¡. 6
’u 14 hj® heS|>’“p b^p„ R>p¡L$fp-R>p¡L$fuAp¡“¡
"A', "b' A“¡ "L$' A¡ L$f¡gu L¡$V$guL$ L©$rs rinZ g¡hp“p¡ d|mc|s l½$ R>¡. Ap l½$“¡ gu^¡
Al] Ap‘¡gu R>¡. D‘f v$ip®h¡gp õhps„Ôe“p ¼ep L$p¡C ‘Z rinZ’u h„rQs “rl fl¡.
âL$pf kp’¡ sd¡ s¡“¡ Å¡X$ip¡?
"A' A¡ Apqv$hpkuAp¡“p âñp¡ DL¡$ghp dpV¡$ rhQpf L$fp¡.
"Apqv$hpku klL$pe® d„Q'“u õ’p‘“p L$fu.
"b' A¡ r‘sp“p¡ b¡L$fu“p¡ DБpv$“ ìehkpe Æh“ “ R>u“hu g¡hp“p l½$“¡ ‘|fL$
Np¡hpdp„’u dlpfpô²$dp„ gphhp“y„ “½$u L$ey¯. buÅ L¡$V$gpL$ l½$ R>¡. v$p.s., A¡L$ S> Ny“p
"L$' ìe[¼s“¡ kfL$pf“p “hp L$f bpbs“p dpV¡$ b¡ hMs kÅ ’su “’u. L$p¡C‘Z
^p¡fZdp„ (hgZdp„) Mpdu S>ZpC. s¡ bpbs“p¡ ìe[¼s“¡ kÅ Ap‘sp ‘l¡gp„ s¡“p ‘f“p Apfp¡‘
A¡L$ g¡M gMu“¡ s¡Z¡ hs®dp“‘Ó“u L$Q¡fudp„ kprbs ’hp Å¡CA¡ A’p®s¹ ‘yfhpf L$fhp ‘X¡$
dp¡L$ëep¡. R>¡. Ap L$pd Av$pgs L$f¡ R>¡. Apfp¡‘ k„b„^u
‘yfphp c¡Np L$fhp“y„ A“¡ MV$gp¡ iê$ L$fhp“y„
sd¡ ÅZp¡ R>p¡ L¡$? L$pd ‘p¡guk L$f¡ R>¡. "d¢ Ny“p¡ L$ep£ R>¡', Aphy„
L$l¡“pf ìe[¼s“¡ ‘Z spbX$sp¡b kÅ ’su
b„^pfZ¡ Ap‘Z“¡ A“¡L$ l½$p¡ Apàep “’u. s¡ ìe[¼s“p Apfp¡‘ ‘Z L$pev$p Üpfp
R>¡, ‘f„sy s¡“p¡ Ap‘Z¡ b¡S>hpbv$pfu‘Z¡ kprbs L$fhp ‘X¡$ R>¡. Ap b^u Av$pgsu
D‘ep¡N L$fu iL$uA¡ “rl. s¡d L$fhp’u âq¾$ep“¡ kde gpN¡ R>¡, ‘f„sy L$p¡C ‘Z r“v$p£j
buÅ“¡ “yL$kp“ “ ’pe s¡“y„ cp“ Ap‘Z¡ fpMhy„ A’hp Ny“p¡ “ L$f¡gu ìe[¼s“¡ kÅ “ ’pe
Å¡CA¡. Ap‘Z“¡ bp¡ghp“p¡ l½$ R>¡, ‘f„sy s¡ dpV¡$ Ap S>ê$fu R>¡.
DíL¡$fZuS>“L$ gMpZ A’hp cpjZ L$fu iL$pe
“rl. ip¡jZ rhfyÙ“p¡ l½$ : ip¡jZ ’sy„ AV$L$phhp
dpV$¡ ip¡jZ“p¡ cp¡N “ b“hp“y„, Ap‘Ï„ ip¡jZ
b„^pfZ“p õhps„Ôe“p l½¡$ a¼s lfhp-afhp“p¡ A’hp akpdZu “ ’hp v$¡hp“p¡ l½$ A¡V$g¡ ip¡jZ
A’hp bp¡ghp“p¡ S> “rl ‘Z Ap‘Z¡ kyfrns rhfyÙ“p¡ l½$.
fluA¡ A¡V$gp dpV¡$ Ap‘Z“¡ k„fnZ D‘gå^ L$fu
Apàey„ R>¡. L$pev$p“y„ Ap k„fnZ v$f¡L$“¡ kdp“ fus¡ b„^pfZ¡ A¡L$ sfa ip¡jZ rhfyÙ“p l½$ Üpfp
Ap‘¡gy„ R>¡. s¡“¡ L$p¡C ‘Z “L$pfu iL¡$ “rl. v$p.s., akpdZu“p v$f¡L$ âL$pfp¡ D‘f d“pC afdphu R>¡,
Ap‘Z“¡ b^p“¡ Æhhp“p¡ l½$ R>¡. D‘fR>ëgu fus¡ sp¡ buÆ sfa bpmL$p¡“y„ ip¡jZ AV$L$phhp dpV¡$
Ap l½$ kfm gpN¡ R>¡ ‘f„sy s¡dp„ OZp¡ KX$p¡ rhi¡j Å¡NhpC L$fu R>¡. s¡ âdpZ¡ 14 hj®“u
A’® Ry>‘pe¡gp¡ R>¡. Æhhp“u Mpsfu dmhu, Æhhp “uQ¡“p„ bpmL$p¡“¡ Å¡MdL$pfL$ S>ÁepA¡ L$pd D‘f
dpV¡$ ‘p¡jL$ hpsphfZ lp¡hy„ A¡hp¡ s¡“p¡ A’® R>¡. fpMhp„ dpV¡$ d“pC L$f¡gu R>¡. L$pfMp“p„, MpZ S>¡hp„
L$p¡C ‘Z ìe[¼s“y„ Æh“ L$p¡C ‘Z R>u“hu iL¡$ õ’m¡ bpmL$p¡“u r“dZ|„L$ L$fu“¡ s¡d“u ‘pk¡ L$pd
“rl. L$pfZ hNf L$p¡C ‘Z ìe[¼s“u ^f‘L$X$ L$fu“¡ L$fphu iL$psy„ “’u.
“S>fL¡$v$ L$fu iL$pe “rl. õhps„Ôe“p l½$dp„ lh¡
h¡W$dS|>fu A’hp k¿spC’u L$p¡C ìe[¼s ‘pk¡
s¡“u BÃR>p rhfyÙ L$pd L$fphhy„, L$p¡C ìe[¼s“u kp’¡
Nygpd S>¡hy„ hs®“ L$fhy„, s¡d“¡ L$pd“y„ ep¡Áe hmsf
78
“ Ap‘hy„, s¡“u ‘pk¡ Arsie L$ô$v$peL$ L$pd Qpgp¡, QQp® L$fuA¡.
L$fphhy„, s¡“¡ c|¿ep¡ fpMhp¡ A’hp s¡“p ‘f Sy>gd
S>bfv$õsu L$fhu A¡ ip¡jZ“p âL$pf R>¡. kpdpÞe ip¡jZ “ ’pe A“¡ âÐe¡L$ ìe[¼s
fus¡ drlgp, bpmL$p¡, kdpS>“p vy$b®m OV$L$ A“¡ ‘p¡sp“p õhps„Ôe“p¡ D‘cp¡N L$fu iL¡$ dpV¡$ kfL$pf¡
kÑplu“ gp¡L$p¡“y„ ip¡jZ ’pe R>¡. L$p¡C ‘Z âL$pf“y„ A“¡L$ L$pev$p L$ep® R>¡. L¡$V$gpL$ L$pev$pAp¡“p¡ Al]
ip¡jZ lp¡e, s¡“u rhfyÙ ‘X$L$pf a¢L$hp“p¡ Ap l½$ Dëg¡M L$f¡gp¡ R>¡. Aphp buÅ ¼ep L$pev$p R>¡
R>¡. s¡ ip¡^p¡ A“¡ s¡“u QQp® L$fp¡.
Qpgp¡, QQp® L$fuA¡. gOysd h¡s“ L$pev$p¡ - L$pfMp“pdp„
L$pd“p L$gpL$, rhîp„rs“p¡ kde hN¡f¡ k„b„^u
ip dpV¡$? Å¡NhpC.
Al]ep bpmdS|>fp¡ L$pd L$fsp “’u.
drlgpAp¡“¡ Ofdp„ ’su tlkp’u k„fnZ
Al] L$pdNpfp¡“¡ fp¡S>¡fp¡S>“p¡ ‘Npf Ap‘hpdp„ Ap‘sp¡ L$pev$p¡ -
Aph¡ R>¡.
Aphp„ ‘pqV$ep„ A“¡L$ vy$L$p“p¡dp„ A“¡ lp¸V¡$gdp„ cpfs“p b„^pfZdp„ kdp“sp“p¡, õhps„Ôe“p¡
sd¡ Sy>Ap¡ R>p¡. s¡“p¡ A“¡ b„^pfZ“p Ap A“¡ ip¡jZ rhfyÙ“p l½$“p¡ Ap‘Z¡ Al]ep
l½$“p¡ ip¡ k„b„^ li¡? Aæepk L$ep¤. lh¡ ‘R>u“p ‘pW$dp„ Ap‘Z¡ buÅ
L¡$V$gpL$ d|mc|s l½$p¡“p¡ Aæepk L$fhp“p R>uA¡.
õhpÝepe
1. “uQ¡“p âñp¡“p V|„$L$dp„ S>hpb gMp¡. 4. “uQ¡“y„ k„L$ë‘“prQÓ ‘|Z® L$fp¡.
(1) d|mc|s l½$ A¡V$g¡ iy„? õhps„Ôe“p¡ l½$
(2) rhrh^ n¡Óp¡dp„ Np¥fhâv$ L$pdNufu bÅh“pfp“¡
kfL$pf Üpfp ¼ep ¼ep ‘v$L$p¡/‘v$huAp¡ Ap‘hpdp„ cpjZ k„Qpf ìehkpe
Aph¡ R>¡?
õhps„Ôe õhps„Ôe õhps„Ôe
(3) Qp¥v$ hj®’u “uQ¡“p„ bpmL$p¡“¡ Å¡Mdu S>ÁepA¡
L$pd D‘f fpMhp ip dpV¡$ d“pC afdphu R>¡? D‘¾$d :
(1) dprlsu“p¡ Ar^L$pf, rinZ“p¡ Ar^L$pf S>¡hp
(4) b„^pfZ¡ cpfs“p b^p “pNqfL$p¡“¡ kdp“ l½$ L¡$V$gpL$ dlÒh“p Ar^L$pfp¡ rhi¡ hs®dp“‘Óp¡dp„
ip dpV¡$ Apàep R>¡? Aph¡gp kdpQpfp¡“p¡ k„N°l L$fp¡.
2. "õhs„Ósp“p¡ l½$' rhje D‘f rQÓ‘Ë$u (1) sdpfp ‘qfkf“u Cdpfs“y„ bp„^L$pd Qpgy lp¡e
b“php¡. Ðepf¡ Å¡ “p“p„ bpmL$p¡ L$pd L$fsp„ Å¡hp dm¡,
sp¡ s¡d“u kp’¡ A“¡ s¡d“p hpguAp¡ kp’¡
3. “uQ¡“p„ hp¼ep¡ ky^pfu“¡ afu gMp¡. hpsQus L$fu“¡ s¡d“u kdõep ÅZp¡ A“¡ s¡
(1) L$p¡C ‘Z ìe[¼s“¡ l½$ S>ÞdÅs âpá ’sp kdõep“u hN®dp„ fS|>Aps L$fp¡.
“’u.
(2) kfL$pfu “p¡L$fu Ap‘su hMs¡ kfL$pf ^d®,
tgN, S>Þdõ’p“ D‘f Ap^pqfs c¡v$cph
L$fu“¡ sd“¡ “p¡L$fu’u v|$f fpMu iL¡$ R>¡.
79
5. d|mc|s l½$ cpN - 2
ApNm“p ‘pW$dp„ Ap‘Z¡ cpfsue b„^pfZ¡ kprlÐe“y„ S>s“ sp¡ L$fu iL$pe S> R>¡, ‘Z s¡“u
Ap‘¡gp L¡$V$gpL$ d|mc|s l½$p¡“p¡ Aæepk L$ep£. kp’¡ s¡“p rhL$pk dpV¡$ âeГ ‘Z L$fu iL$pe R>¡.
õhps„Ôe, kdp“sp kp’¡ S> ip¡jZ rhfyÙ“p¡ l½$ cpjp“p k„h^®“ dpV¡$ k„õ’p“u õ’p‘“p L$fu iL$pe
Ap‘Z¡ iu¿ep. Ap ‘pW$dp„ Ap‘Z¡ ^prd®L$ R>¡.
õhps„Ôe“p¡ l½$, kp„õL©$rsL$ A“¡ i¥nrZL$ l½$
kdS>hp“p R>uA¡. s¡dS> d|mc|s l½$p¡“¡ dmsp ip¡^p¡ A“¡ QQp® L$fp¡.
Av$pgsu k„fnZ“u ‘Z Ap‘Z¡ dprlsu d¡mhhp“u b„^pfZ¡ L¡$V$gu cpjp“¡ dpÞesp Ap‘u R>¡?
R>¡. NyS>fpsu cpjp“p k„h^®“ dpV¡$ dlpfpô²$
kfL$pf¡ L$C k„õ’p õ’p‘u R>¡?
^prd®L$ õhps„Ôe“p¡ l½$ : cpfs rhð“y„ A¡L$
dlÒh“y„ ^d®r“f‘¡n fpô²$ R>¡, s¡ Ap‘Z¡ ÅZuA¡ Qpgp¡, QQp® L$fuA¡.
R>uA¡. ApNm“p ^p¡fZdp„ ‘Z Ap‘Z¡ iu¿ep
R>uA¡, ‘f„sy s¡ k„b„^u b„^pfZdp„ iy„ g¿ey„ R>¡ s¡ dlpfpô²$dp„ kfL$pf“y„ A“¡ Av$pgs“y„
ÅZhp“u sd“¡ DÐkyL$sp R>¡ “¡? sp¡ s¡“p¡ Dëg¡M b^y„ L$pe® dfpW$udp„ L$fhpdp„ Aph¡ A¡hy„ sd“¡
^prd®L$ õhps„Ôe“p l½$dp„ R>¡. s¡ A“ykpf cpfs“p gpN¡ R>¡ L¡$? s¡ dpV¡$ iy„ L$fhy„ ‘X$i¡?
âÐe¡L$ “pNqfL$“¡ L$p¡C ‘Z ^d®“u D‘pk“p L$fhp“p¡
A“¡ ^prd®L$ L$pfZ dpV¡$ k„õ’p õ’p‘hp“p¡ l½$ R>¡. b„^pfZpÐdL$ D‘peep¡S>“p“p¡ l½$ : l½$“p¡
c„N L$fhpdp„ Aph¡ sp¡ Av$pgs ‘pk¡ v$pv$ dpNhp“p¡
^prd®L$ õhps„Ôe“p¡ l½$ h^pf¡ ìep‘L$ L$fhp l½$ ‘Z A¡L$ d|mc|s l½$ R>¡. s¡“¡ b„^pfZpÐdL$
dpV¡$ b„^pfZ¡ ^prd®L$ bpbsdp„ b¡ bpbsp¡“¡ D‘peep¡S>“p“p¡ l½$ L$l¡hpe R>¡. Ap“p¡ A’® A¡hp¡,
‘fhp“Nu Ap‘u “’u. (1) S>¡ L$f“p¡ D‘ep¡N L¡$ l½$c„N“u rhfyÙ Av$pgs ‘pk¡ v$pv$ dpNhp
Qp¡½$k ^d®“¡ âp¡Ðkpl“ Ap‘hp dpV¡$ L$fhpdp„ Aph¡ bpbs“u Å¡NhpC b„^pfZ¡ S> L$fu R>¡. s¡ A“ykpf
A¡hp¡ L$f kfL$pf gpv$u iL¡$ “rl. V|„$L$dp„, ^prd®L$ Av$pgs¡ ‘Z l½$“y„ k„fnZ L$fhy„ b„^“L$pfL$ W$f¡
L$f gpv$hp dpV¡$ b„^pfZ ârsb„^ d|L¡$ R>¡. (2) R>¡.
kfL$pf“u Apr’®L$ dv$v$ d¡mhsu i¥nrZL$ k„õ’pdp„
^prd®L$ rinZ afrS>eps L$fu iL$pe “rl. b„^pfZ¡ Ap‘¡gp l½$ D‘f L¡$V$guL$ hMs
Ars¾$dZ ’C iL¡$ R>¡ A“¡ Ap‘Z¡ l½$“p¡ D‘ep¡N
kp„õL©$rsL$ A“¡ i¥nrZL$ l½$ : sl¡hpf, DÐkh, L$fu iL$sp “’u. Ap“¡ S> Ap‘Z¡ Ap‘Zp l½$“p¡
Aplpf A“¡ Æh“‘Ùrs bpbsdp„ Ap‘Zp v$¡idp„ c„N ’ep¡ A¡d L$luA¡ R>uA¡. l½$c„N rhi¡“u
M|b rhrh^sp R>¡, s¡ Ap‘Z¡ Å¡CA¡ R>uA¡. sd¡ Ap‘Zu aqfepv$ rhi¡ Av$pgs rhQpfZp L$f¡ R>¡.
gÁ“kdpf„cp¡ Å¡ep li¡, s¡dp„ sd“¡ Sy>v$p‘Ï„ v$¡Mpey„ s¡“u MfpMp¡V$p“u s‘pk L$f¡ R>¡. Mf¡Mf S> l½$c„N
li¡. Ap b^u bpbsp¡ s¡ s¡ gp¡L$kd|lp¡“u k„õL©$rs“p¡ ’ep¡ R>¡ L¡$ ‘R>u k„b„r^s ìe[¼s“¡ AÞepe ’ep¡
cpN R>¡. Ap‘Zp b„^pfZ¡ rhrh^ gp¡L$kd|lp¡“¡ R>¡ A¡hy„ Av$pgs“¡ gpN¡ sp¡ Av$pgs ep¡Áe s¡
‘p¡s‘p¡sp“u kp„õL©$rsL$ rhrh^sp“y„ S>s“ L$fhp“p¡ r“Z®e Ap‘¡ R>¡.
l½$ Apàep¡ R>¡. s¡ A“ykpf ‘p¡sp“u cpjp, rgr‘,
80
l½$c„N“p L¡$V$gpL$ âL$pf : “ S>hp bpbs“p¡ Apv$¡i.
L$pfZ hNf L$p¡C ìe[¼s“u ^f‘L$X$
L$fhu. (4) Ar^L$pf‘©ÃR>p (Quo Warranto) :
ep¡Áe L$pfZ hNf L$p¡C ìe[¼s“¡ il¡f/ L$ep Ar^L$pf’u Ap L$pe® L$ey¯, A¡hp¡ kfL$pfu
Npd R>p¡X$hp dpV¡$ d“pC L$fhu. Ar^L$pfu ‘pk¡ S>hpb dpNhp“p¡ Av$pgs“p¡
S>¡g“p L¡$v$uAp¡“¡ Mp¡fpL$‘pZu A“¡ Apv$¡i.
Ap¥j^p¡‘Qpf“u d“pC L$fhu.
(5) DÐâ¡nZ (Certiorari) : “uQgu Av$pgs¡
Ap‘¡gp¡ r“Z®e fv$ L$fu“¡ D‘gu Av$pgsdp„ MV$gp¡
v$pMg L$fhp dpV¡$“p¡ Apv$¡i.
l½$c„N v|$f L$fhp dpV¡$ Av$pgs“p¡ Apv$¡i : kfL$pfu Ar^L$pfu“u Ap ârsq¾$ep
ep¡Áe L¡$ Aep¡Áe?
“pNqfL$p¡“p l½$p¡“y„ k„fnZ L$fhp dpV¡$ Av$pgs“¡
rhrh^ Apv$¡i Ap‘hp“p¡ Ar^L$pf R>¡. r“fp^pfp¡ dpV¡$“u A¡L$ ep¡S>“p“p¡ Ap‘Z“¡
gpc dm¡ dpV¡$ S>ê$fu v$f¡L$ L$pNmp¡ fS|> L$f“pfu
(1) L¡$v$u“u âÐen D‘[õ’rs L¡$v$u âÐenuL$fZ: drlgp“¡, "sy„ r“fp^pf v$¡Mpsu “’u.' A¡d L$lu“¡
(Habeas Corpus) : N¡fL$pev$¡kf ^f‘L$X$ A“¡ gpc Ap‘hp“p¡ “L$pf L$f“pf kfL$pfu Ar^L$pfu“y„
“S>fL¡$v$’u k„fnZ L$pe® ep¡Áe L¡$ Aep¡Áe?
(2) ‘fd Apv$¡i (Mandamus) gp¡L$rls dpV¡$ D‘f“p âk„Ndp„ drlgp“p l½$“p¡ c„N ’ep¡
kfL$pf“¡ A¡L$pvy$„ L$pe® L$fhp dpV¡$ Ap‘hpdp„ Aphsp¡ R>¡ A¡hy„ sd“¡ gpN¡ R>¡ L¡$? s¡Z¡ v$pv$ dpNhu lp¡e
Av$pgs“p¡ Apv$¡i. sp¡ s¡Z¡ ¼ep„ S>hy„ Å¡CA¡?
(3) d“pC lºL$d/ârsb„^ (Prohibition) :
“uQgu Av$pgs“p¡ ‘p¡sp“p Ar^L$pf n¡Ó“u blpf
Av$pgs“y„ L$pdL$pS>
81
d|mc|s l½$p¡“¡ Aphu fus¡ Av$pgs“y„ fus¡ bÅhu iL¡$ R>¡. d|mc|s l½$p¡“p¡ rhQpf L$fsu
k„fnZ lp¡hp’u “pNqfL$p¡ ‘p¡sp“p l½$“p¡ D‘ep¡N hMs¡ Ap‘Z¡ L$s®ìe“y„ ‘Z cp“ fpMhy„ ‘X¡$ R>¡.
ep¡Áe fus¡ L$fu iL¡$ R>¡. s¡ h^pf¡ ÅN©s, S>hpbv$pf s¡“p¡ Aæepk Ap‘Z¡ lh¡ ‘R>u“p ‘pW$dp„ L$fhp“p
A“¡ kq¾$e “pNqfL$ sfuL¡$ ‘p¡sp“u c|rdL$p kpfu R>uA¡.
õhpÝepe
1. gMsp„ ’pAp¡. 3. Ap‘Z¡ Ap L$fu iL$uA¡, s¡“y„ L$pfZ fS|> L$fp¡.
(1) ^prd®L$ L$f gpv$hp dpV¡$ b„^pfZ d“pC (1) v$f¡L$ cpfsue “pNqfL$ b^$p sl¡hpf Ap“„v$’u
L$f¡ R>¡. D‘peep¡S>“p“p¡ l½$ A¡V$g¡ ES>hu iL¡$ R>¡. L$pfZ.....
(2) b„^pfZpÐdL$ (2) lº„ NyS>fpsu cpjpdp„ rinZ gC iLy„$ Ry>„.
iy„? L$pfZ......
2. ep¡Áe iåv$ gMp¡. 4. Mpgu S>Áepdp„ ¼ep¡ iåv$ gMhp¡ Å¡CA¡?
(1) N¡fL$pev$¡kf ^f‘L$X$ A“¡ “S>fL¡$v$’u (1) l½$c„N k„b„^u Ap‘Zu aqfepv$ rhi¡..........
k„fnZ .......... rhQpf L$f¡ R>¡.
(2) ¼ep Ar^L$pf’u Ap L$pe® L$ey¯, A¡hp¡ (1) kfL$pf ‘pk¡’u Apr’®L$ dv$v$ d¡mhsu
kfL$pfu Ar^L$pfu ‘pk¡ S>hpb dpNhp“p¡ ipmpdp„ ...............rinZ afrS>eps L$fu
Av$pgs“p¡ Apv$¡i............ iL$pe “rl.
(3) gp¡L$rls dpV¡$ kfL$pf“¡ L$p¡C A¡L$ L$pe® D‘¾$d :
L$fhp dpV¡$ Ap‘hpdp„ Aphsp¡ Av$pgs“p¡ sdpfu ipmpdp„ Þepep^ui, hL$ug, ‘p¡guk
Apv$¡i.......... Ar^L$pfu“u dygpL$ps“y„ Apep¡S>“ L$fp¡.
(4) “uQgu Av$pgs“p¡ ‘p¡sp“p Ar^L$pf n¡Ó“u
blpf “ S>hp bpbs“p¡ Apv$¡i.........
82
6. dpN®v$i®L$ sÒhp¡ A“¡ d|mc|s afÅ¡ (L$s®ìep¡)
ApNm“p ‘pW$dp„ b„^pfZ¡ Ap‘¡gp l½$p¡“p¡ fpÄekfL$pf¡ ¼ep rhjep¡“¡ âp^pÞe Ap‘hy„,
Ap‘Z¡ Aæepk L$ep£. s¡dp„’u cpfsue “pNqfL$p¡“¡ gp¡L$L$ëepZ dpV¡$ L$C L$C D‘peep¡S>“p L$fhu s¡
¼ep l½$p¡ lp¡e R>¡ s¡ kdÅey„. A¡V$gy„ S> “rl b„^pfZ¡ dpN®v$i®L$ sÒhp¡ Üpfp õ‘ô$ L$ey¯ R>¡. fpÄe“p
‘Z l½$p¡“¡ Av$pgs“y„ k„fnZ lp¡e R>¡, s¡ ‘Z “ursr“edp¡“p¡ s¡“¡ Ap^pf dp“hpdp„ Apìep¡. v$f¡L$
Ap‘Z¡ iu¿ep. Ap‘Zp ìe[¼sNs A“¡ kph®S>r“L$ dpN®v$i®L$ sÒhdp„ fpÄe“p “ursr“edp¡ dpV¡$ A¡L$
Æh“dp„ d|mc|s l½$p¡“y„ dlÒh ‘Z Ap‘Zp rhje R>¡. s¡ rhje“p A“yj„N¡ “hp “ursr“edp¡
Ýep“dp„ Apìey„. Ap ‘píh®c|rd D‘f Ap‘Z¡ b“phhp s¡hu A‘¡np b„^pfZ“p fQ“pL$pfp¡A¡ ìe¼s
dpN®v$i®L$ sÒhp¡ A¡V$g¡ iy„ s¡ kdÆA¡. L$fu R>¡. Ap b^p “ursr“edp¡ A¡L$kp’¡ A“¡ A¡L$
S> kde¡ Adgdp„ d|L$hp dpV¡$ M|b S> Apr’®L$
d|mc|s l½$ kfL$pf“p Ar^L$pf D‘f A„Ly$i ‘uW$bm“u S>ê$f ‘X¡$, s¡“u b„^pfZ“p fQ“pL$pfp¡“¡
fpM¡ R>¡. “uQ¡“u epv$u hp„Qp¡ A¡V$g¡ kfL$pf D‘f ÅZ lsu. dpV¡$ S> s¡dZ¡ dpN®v$i®L$ sÒhp¡ kfL$pf
¼ep A„Ly$i lp¡e R>¡ s¡ Ýep“dp„ Aphi¡. v$p.s., D‘f d|mc|s l½$p¡“u S>¡d b„^“L$sp® L$ep¯ “’u.
fpÄe¡ ^uf¡^uf¡ ‘Z Qp¡½$k‘Z¡ s¡“u AdgbÅhZu
kfL$pf¡ “pNqfL$p¡dp„ Års, ^d®, h„i, cpjp A“¡ L$fhu A¡hu A‘¡np s¡dZ¡ ìe¼s L$fu R>¡.
tgN ‘f Ap^pqfs c¡v$cph L$fhp “rl.
L¡$V$gp„L$ dlÒh“p„ dpN®v$i®L$ sÒhp¡ :
L$p¡C“¡ ‘Z L$pev$p kdn kdp“sp A“¡ L$pev$p“y„
kdp“ k„fnZ “L$pfhy„ “rl. kfL$pf¡ v$f¡L$“¡ ApÆrhL$p“y„ kp^“ D‘gå^ L$fu
Ap‘hy„. ”u A“¡ ‘yfyj“p¡ c¡v$cph s¡ bpbsdp„
L$p¡C ‘Z ìe[¼s“y„ Æh“ R>u“hu g¡hy„ “rl. L$fhp¡ “rl.
^prd®L$ L$f gpv$hp “rl. õÓu A“¡ ‘yfyjp¡“¡ kdp“ L$pd dpV¡$ kdp“ h¡s“
Ap‘hy„.
kfL$pf¡ iy„ L$fh„y A¡ bpbs“u L¡$V$guL$ k|Q“p
b„^pfZ¡ õ‘ô$ L$fu R>¡. Ap k|Q“p“p¡ l¡sy A¡V$g¡ gp¡L$p¡“p Apfp¡Áe“u ky^pfZp dpV¡$ D‘peep¡S>“pAp¡
b„^pfZ“u DØ¡riL$pdp„ S>¡ DØ¡ip¡ õ‘ô$ L$f¡gp R>¡ s¡ L$fhu.
d¡mhhp / âpá L$fhp dpV¡$“y„ dpN®v$i®“. A¡V$g¡ S>
Ap k|Q“p“¡ "dpN®v$i®L$ sÒhp¡' L$l¡hpdp„ Aph¡ R>¡. ‘ep®hfZ“y„ fnZ L$fhy„.
dpN®v$i®L$ sÒhp¡“p¡ kdph¡i ip dpV¡$ L$ep£? fpô²$“u ×rô$A¡ dlÒh“p„ õ’mp¡“y„ A¡V$g¡ L¡$
õdpfL$p¡, Cdpfsp¡“y„ k„fnZ L$fhy„.
$ cpfs“¡ õhs„Ósp dmu Ðepf¡ Ap v$¡idp„
kyìehõ’p õ’p‘hp“p¡, kfmsp’u fpÄeL$pfcpf kdpS>“p vy$b®m OV$L$p¡“¡ rhi¡j k„fnZ Ap‘u“¡
L$fhp“p¡ dp¡V$p¡ ‘X$L$pf Ap‘Zu kpd¡ lsp¡. v$pqfÖe, s¡d“¡ rhL$pk“u sL$ ‘|fu ‘pX$hu.
‘R>ps‘Ï„, r“fnfsp v|$f L$fu“¡ v$¡i“y„ ìeh[õ’s
r“dp®Z L$fhp“y„ lsy„. fpô²$“u fQ“p“y„ L$pe® L$fhp“y„ h©Ùphõ’p, A‘„NÒh, b¡L$pfu’u “pNqfL$p¡“y„
lsy„. s¡ dpV¡$ “hp„“hp„ ^pfp^p¡fZ-“ursr“edp¡ k„fnZ L$fhy„.
b“phhp„, s¡“u AdgbÅhZu L$fhu S>ê$fu lsy„.
gp¡L$p¡“p L$ëepZ“p¡ Dv¹$¡i kpÝe L$fhp“p¡ lsp¡. V|„$L$dp„, cpfs“p v$f¡L$ “pNqfL$p¡ dpV¡$ kdp“ “pNfu
cpfs“y„ A¡L$ “hp rhL$rks A“¡ âNrsiug v$¡idp„ (il¡fu) L$pev$p L$fhp.
ê$‘p„sf L$fhp“y„ lsy„. s¡ dpV¡$ L¢$ÖkfL$pf A“¡
83
L$lp¡ Å¡CA¡. kfL$pf¡ rhÛp’}Ap¡ dpV¡$ lÆ iy„ L$fhy„
Å¡CA¡ A¡d sd“¡ gpN¡ R>¡? sdpfu dpNZu“u
h¡s““p k„v$c®dp„ "kdp“ L$pd dpV¡$ A¡L$ epv$u b“php¡. sdpfu dpNZuAp¡ ep¡Áe R>¡
kdp“> h¡s“' Aphy„ dpN®v$i®L$ sÒh R>¡. s¡ L¡$hu fus¡ kdÅhip¡?
Ap“p Üpfp b„^pfZ“p ¼ep Dv¹$¡ip¡ kpÝe
’i¡ A¡d sd“¡ gpN¡ R>¡? ”u-‘yfyjp¡A¡ kfL$pf“u Ap kyrh^p“¡ gu^¡ ¼ep
kfMp S> L$pd L$fhp R>sp„ ‘yfyj L$fsp„ ky^pfp ’i¡ A¡hy„ sd“¡ gpN¡ R>¡?
”uAp¡“¡ Ap¡Ry>„ h¡s“ Ap‘hp“p qL$õkp ip
dpV¡$ Å¡hp dm¡ R>¡? (A) kph®S>r“L$ õhÃR>spN©lp¡
(b) õhÃR> ‘pZu‘yfhW$p¡
L$fu“¡ Sy>Ap¡. (L$) bpmL$p¡“p gkuL$fZ
D‘f“p„ dpN®v$i®L$ sÒhp¡ D‘fp„s AÞe S>hpbv$pfu lp¡e R>¡. A¡L$ sfa s¡d“¡ b„^pfZ¡
dpN®v$i®L$ sÒhp¡ kfL$pf¡ gp¡L$L$ëepZ dpV¡$ iy„ Ap‘¡gp l½$p¡ bpbs ÅN©s fl¡hy„ ‘X¡$ R>¡. l½$
L$fhy„ s¡ õ‘ô$ L$f¡ R>¡. “uQ¡ L¡$V$gpL$ rhje D‘f Aep¡Áe dep®v$p “ Aph¡ s¡ bpbsdp„ kÅN
Ap‘¡gp R>¡ s¡ k„v$c®dp„ ¼ep dpN®v$i®L$ sÒh fl¡hy„ ‘X¡$ R>¡, sp¡ buÆ sfa L¡$V$guL$ afÅ¡ A“¡
R>¡ s¡ rinL$“u dv$v$’u ip¡^p¡. S>hpbv$pfuAp¡ ‘Z r“cphhu ‘X¡$ R>¡. v$f¡L$
v$p.s. rhv$¡i“urs : h¥rðL$ ip„rs A“¡ cpfsuep¡“y„ L$ëepZ ’pe dpV¡$ b„^pfZ¡ d|mc|s
kyg¡l“¡ âp^pÞe. l½$ A“¡ dpN®v$i®L$ sÒhp¡ Üpfp A“¡L$ Å¡NhpC
(A) L$Þep“y„ rinZ :...................... L$fu R>¡, ‘f„sy “pNqfL$p¡ s¡d“u d|mc|s afÅ¡ Äep„
(b) s„vy$fõs A“¡ Ap“„v$u hpsphfZdp„ ky^u bÅhsp “’u, Ðep„ ky^u kfL$pf¡ L$f¡gp
ky^pfp“p gpc v$f¡L$“¡ dmsp “’u. v$p.s., "õhÃR>
bpmL$p¡“p¡ DR>¡f :..................... cpfs' Arcep“ l¡W$m kfL$pf¡ õhÃR>sp“p A“¡L$
(L$) M¡su ky^pfZp :...................... D‘¾$dp¡ ep¡Äep, ‘f„sy kph®S>r“L$ õ’m¡ AõhÃR>sp
L$fhp“u Apv$s gp¡L$p¡A¡ bv$ghu Å¡CA¡. cpfsue
dpN®v$i®L$ sÒhp¡ A“¡ d|mc|s l½$ A¡ A¡L$ “pNqfL$p¡“¡ ‘p¡sp“u S>hpbv$pfuAp¡ kdÅe s¡ dpV¡$
S> rk½$p“u b¡ bpSy> R>¡. d|mc|s l½$“¡ gu^¡ b„^pfZdp„ d|mc|s afÅ¡“p¡ kdph¡i L$fhpdp„
“pNqfL$p¡“¡ Ars AphíeL$ A¡hy„ õhps„Ôe dm¡ R>¡, Apìep¡. cpfsue “pNqfL$p¡“u d|mc|s afÅ¡ “uQ¡
sp¡ dpN®v$i®L$ sÒhp¡ gp¡L$iplu“p k„h^®“ dpV¡$ ‘p¡jL$ âdpZ¡ R>¡.
hpsphfZ r“dp®Z L$f¡ R>¡. A’p®s¹ A¡L$pv$ dpN®v$i®L$
sÒh kfL$pf Adgdp„ “ gph¡ sp¡ s¡“u rhfyÙ âÐe¡L$ “pNqfL¡$ k„rh^p““y„ ‘pg“ L$fhy„.
Ap‘Z¡ Av$pgsdp„ S>C iL$sp “’u, ‘f„sy Sy>v$p k„rh^p““p Apv$ip£, fpô²$ÝhS> A“¡ fpô²$Nus“¡
Sy>v$p dpN£ kfL$pf D‘f v$bpZ gphu“¡ “ursr“edp¡“p dp“ Ap‘hy„.
‘pg“ dpV¡$ ApN°l fpMu iL$uA¡ R>uA¡.
õhps„Ôe“u Qmhm“¡ â¡fZp Ap‘“pfp Apv$ip£“y„
d|mc|s afÅ¡ (L$s®ìep¡) ‘pg“ L$fhy„.
gp¡L$ipludp„ “pNqfL$p¡ D‘f bdZu
84
v$¡i“y„ kph®cp¥dÐh, A¡L$sp A“¡ AM„X$sp kph®S>r“L$ dpgdÑp“y„ fnZ L$fhy„. tlkp“p¡
kyfrns fpMhp âeГiug fl¡hy„. ÐepN L$fhp¡.
Ap‘Zp v$¡i“y„ fnZ L$fhy„, v$¡i“u k¡hp L$fhu. v$¡i“u DÑfp¡Ñf âNrs ’pe s¡ dpV¡$ ìe[¼sNs
A“¡ kpd|rlL$ L$pe®dp„ DÃQ õsf âpá L$fhp“p¡
b^p âL$pf“p c¡v$cph c|gu A¡L$sp h^pfhu âeГ L$fhp¡.
A“¡ b„^yÒh“u cph“p rhL$kphhu. ”uAp¡“u
ârs›$p Ap¡R>u L$f¡ s¡hu â’pAp¡“p¡ ÐepN L$fhp¡. 6 ’u 14 hj® heS|>’“p„ ‘p¡sp“p„ k„sp“p¡“¡
‘pgL$p¡A¡ rinZ“u sL$ D‘gå^ L$fu Ap‘hu.
Ap‘Zu k„rdî k„õL©$rs“p hpfkp“y„ S>s“ L$fhy„.
epv$u b“php¡.
“¥krN®L$ ‘ep®hfZ“y„ S>s“ L$fhy„. kÆh Ofdp„ sd¡ ¼ep l½$ dpNp¡ R>p¡ A“¡ L$C
âpZuAp¡ âÐe¡ v$ep fpMhu.
afS> bÅhp¡ R>p¡ ?
h¥opr“L$ ×rô$, dp“hsphpv$ A“¡ Æopkph©rÑ ipmpdp„ sd¡ L$C S>hpbv$pfuAp¡ r“cphp¡
rhL$rks L$fhu.
R>p¡? Ðep„“u L$C S>hpbv$pfu sd“¡ “L$pfhp
S>¡hu gpN¡ R>¡?
Bdpfs D‘f “pd gMsp¡ R>p¡L$fp¡ gV$L$ph¡gp„ g]by-dfQp„
bk“u sp¡X$ap¡X$ fõsp ‘f L$Qfp¡ “p„Msu drlgp
Ap rQÓp¡dp„ L$C afÅ¡“y„ ‘pg“ ’sy„ “’u A¡hy„ sd“¡ gpN¡ R>¡?
85
Ap‘Zp Npd“u “v$u A¡ “v$u s¡ kpfy„ R>¡, ‘Z sl¡hpf-DÐkh ES>hsu
gpNsu S> “’u. L¡$V$gp¡ b^p¡ L$p“dp„ ^pL$ b¡ku hMs¡ s¡“y„ cp“ S> fl¡sy„
àgp[õV$L$“p¡ L$Qfp¡! d“¡ L$p¡C Åe s¡hp AhpS>“y„
L$l¡i¡ sp¡ ‘Z lh¡ lº„ “v$udp„ “’u gp¡L$p¡“¡ !
iy„ L$fhp“y„?
L$Qfp¡ “p„Mui “rl.
“pNqfL$ sfuL¡$ Ap‘Zu Ap‘Zp v$¡i“u kp^“k„‘rÑ“y„
S>hpbv$pfuAp¡ rhi¡ A“¡ kph®S>r“L$ k„‘rÑ“y„ fnZ
‘Z Ap‘Z¡ ApN°l
fpMhp¡ Å¡CA¡. L$fhy„ s¡ Ap‘Ï„ L$s®ìe R>¡.
Ap‘Z¡ ^ud¡^ud¡ iê$Aps sp¡ L$fuA¡...
L¡$V$gpL$ r“òe L$fuA¡.
R>p¡L$fp-R>p¡L$fu“¡ ipmpdp„ S>hp L$luA¡.
ipmpdp„ dmsu kyrh^p“p¡ S>hpbv$pfu‘|h®L$
D‘ep¡N L$fuA¡.
Ap‘Zp v$¡i dpV¡$ Arcdp“ L¡$mhuA¡.
v$f¡L$ ^d®“p sl¡hpf-DÐkhp¡dp„ klcpNu
’CA¡. ‘ep®hfZ v|$rjs L$ep® hNf s¡
sl¡hpfp¡ ES>huA¡.
kph®S>r“L$ kyrh^p“p¡ ep¡Áe D‘ep¡N
A“¡ L$pmÆ fpMuA¡.
lp’dp„ gu^¡gp„ v$f¡L$ L$pep®¡ âpdprZL$
fus¡ A“¡ DÑd âL$pf¡ L$fuA¡..
D‘f“p k„hpv$dp„’u Ap‘Z“¡ L$C afÅ¡“y„ op“ ’pe R>¡? l½$ A“¡ afÅ¡“p¡ L$p¡C k„b„^
lp¡e R>¡ L¡$? afS>“y„ ‘pg“ L$fhp’u iy„ ’pe A¡hy„ sd“¡ gpN¡ R>¡?
86
sd“¡ iy„ gpN¡ R>¡? cpfsue b„^pfZ“p DØ¡ip¡“u A“¡
rhriô$sp“u Ap¡mM Ap‘Z“¡ Ap ‘pW$é‘yõsL$“p
6 ’u 14 hj® heS|>’“p„ R>p¡L$fp-R>p¡L$fu“¡ iê$Aps“p âL$fZdp„ ’C. cpfsue “pNqfL$p¡“p l½$,
âp’rdL$ rinZ“p¡ Ar^L$pf dm¡gp¡ R>¡. Ap s¡ l½$p¡“¡ dm¡gp k„fnZ“p¡ ‘Z rhQpf Ap‘Z¡
hep¡S|>’“p„ v$f¡L$ R>p¡L$fp-R>p¡L$fu ipmpdp„ lp¡hp„ L$ep£. Ap‘Zu d|mc|s afÅ¡ L$C R>¡, s¡ Ap‘Z“¡
S>ê$fu R>¡. s¡d R>sp„ A“¡L$ L$pfZp¡kf R>p¡L$fp- kdÅC. Aphsp hj£ Ap‘Z¡ Ap‘Zp v$¡i“p¡
R>p¡L$fu ipmpdp„ S>C iL$sp„ “’u. dpsp-r‘sp“¡ fpÄeL$pfcpf L¡$hu fus¡ Qpg¡ R>¡, s¡“p¡ Aæepk
Apr’®L$ dv$v$ L$fhp s¡d“¡ L$pd L$fhy„ ‘X¡$ R>¡. L$fhp“p R>uA¡.
Aphp„ bpmL$p¡“¡ ipmpdp„ gphhp“p¡ ApN°l
fpMhp¡ A¡ s¡d“p ‘f AÞepe L$fhp bfpbf
R>¡ A¡hy„ sd¡ dp“p¡ R>p¡ L¡$?
õhpÝepe
1. kfL$pf D‘f ¼ep ârsb„^ lp¡e R>¡, s¡“p¡ “uQ¡“p s¼spdp„ (3) Ap‘Zp„ A¥rslprkL$ dL$p“p¡ D‘f Ap‘Ï„ “pd
Dëg¡M L$fp¡. gMhy„ / L$p¡sfhy„.
1) ................................................ (4) kfMp S> L$pd dpV¡$ ‘yfyj L$fsp„ ”uAp¡“¡
Ap¡Ry>„ h¡s“ Ap‘hy„.
2) ................................................
(5) kph®S>r“L$ õ’mp¡ õhÃR> fpMhp„.
3) ................................................ 5. gMsp ’CA¡.
4) ................................................ (1) b„^pfZ“p„ L¡$V$gp„L$ dpN®v$i®L$ sÒhp¡ ‘pW$é‘yõsL$dp„
Ap‘¡gp„ R>¡, s¡ ¼ep?
2. “uQ¡“p„ rh^p“p¡ hp„Qp¡ A“¡ lp/“p dp„ S>hpb gMp¡.
(1) hs®dp“‘Ódp„ Ap‘¡gu “p¡L$fu“u Ål¡fpsdp„ drlgp, (2) cpfsue b„^pfZ“p„ dpN®v$i®L$ sÒhp¡dp„ b^p„
‘yfyj v$f¡L$ dpV¡$ S>Áep lp¡e R>¡...... “pNqfL$p¡ dpV¡$ kdp“ “pNfu L$pev$p“u
(2) A¡L$ S> L$pfMp“pdp„ A¡L$ S> L$pd L$f“pfp Å¡NhpC ip dpV¡$ L$fu li¡?
”u-‘yfyj“¡ Sy>vy$„Sy>vy$„ h¡s“ dm¡ R>¡........
(3) kfL$pf Üpfp Apfp¡Áe ky^pfZp dpV¡$ rhrh^ (3) dpN®v$i®L$ sÒhp¡ A“¡ d|mc|s l½$ A¡L$ S>
D‘peep¡S>“p Adgdp„ dyL$pe R>¡.......... rk½$p“u b¡ bpSy> R>¡, A¡hy„ L¡$d L$l¡hpe R>¡?
(4) fpô²$“u ×rô$A¡ dlÒh“p„ dL$p“p¡, õdpfL$p¡“y„ k„fnZ
L$fhy„......... 6. ‘ep®hfZ“y„ S>s“ A“¡ k„fnZ “pNqfL$ L¡$hu fus¡ L$fu
iL¡$, s¡ Dv$plfZ kp’¡ gMp¡.
3. ip dpV¡$ s¡ L$lp¡.
(1) A¥rslprkL$ dL$p“, Cdpfs, õdpfL$p¡“y„ k„fnZ D‘¾$d :
L$fhy„. (1) rinZ Ap‘Zp¡ l½$ R>¡, ‘Z s¡ k„v$c£ Ap‘Zu
afS> L$C, s¡“p ‘f S|>’ QQp® L$fp¡.
(2) h©Ùp¡ dpV¡$ ‘¡Þi“ ep¡S>“p Adgdp„ dyL$pe R>¡. (2) fpô²$“u ×rô$A¡ dlÒh“p„ dL$p“p¡, õdpfL$p¡“y„ S>s“
L$fhp fpÄep¡A¡ D‘peep¡S>“pAp¡ L$fhu, A¡hy„
(3) 6 ’u 14 hj® heS|>’“p„ bpmL$p¡“¡ rinZ“u sL$ dpN®v$i®L$ sÒh R>¡. qL$ëgp“p k„fnZ dpV¡$ fpÄe¡
‘|fu ‘pX$hpdp„ Aphu R>¡. iy„ L$ey¯ R>¡, s¡ ip¡^p¡ A“¡ epv$u b“php¡.
(3) bpmL$p¡“p Apfp¡Áe dpV¡$ kfL$pf L$C ep¡S>“p
4. ep¡Áe L¡$ Aep¡Áe s¡ L$lp¡. Aep¡Áe rh^p“ ky^pfp¡. Adgdp„ d|L¡$ R>¡, s¡ rhi¡“u dprlsu d¡mhp¡.
(1) fpô²$ÝhS> S>du“ D‘f ‘X$hp v$¡hp¡ “rl.
(2) fpô²$Nus Qpgy lp¡e Ðepf¡ kph^p“ [õ’rsdp„
Ecp fl¡hy„.
87
A„N°¡Å¡ Üpfp
dfpW$pAp¡“p¡
kde - 8 dp isL$’u 19dy„ isL$ buÅ bpÆfph ‘fpS>e
dy¿e OV$“pAp¡“y„ kfh¥ey„ (spfZ)
dlpfpZu ‘¡ihp“u L$pfqL$v$}
OV$“p¾$d “uQ¡’u D‘f hp„Qsp S>hy„.
spfpbpC“u
L$pfqL$v$} õhfpÄe’u
R>Ó‘rs kpd°pÄe
Apqv$giplu, fpÅfpd khpB
r“Tpdiplu, dlpfpS> dp^hfph
Ly$sybiplu, R>Ó‘rs k„cpÆ
bfuv$iplu
Bdpdiplu“u kd°pV$ dlpfpS> “pfpeZfph
fpS>kÑp AL$bf“p¡
dlpfpZp R>Ó‘rs rihpÆ dlp“
bld“u âsp‘, Qp„v$ dlpfpÅ“p¡ dp^hfph
fpÄe“u bubu, fpZu fpÄeprcj¡L$ ‘prZ‘s“y„ eyÙ
õ’p‘“p vy$Np®hsu
88 hpfL$fu ‘„’ kp’¡“p¡ k„Oj® õhfpÄe õ’p‘“p “p“pkpl¡b
dylçdv$ rb“ dlp“ycph ‘„’ rhS>e“Nf dp¡Ng kÑp R>Ó‘rs rihpÆ ‘¡ihp
L$pkud“u tk^ iê$, bpbf,
‘f khpfu fpÄe“u lºdpey“u dlpfpS>“u dfpW$pAp¡ Üpfp
fpS>‘|s L$pfqL$v$}
NY$hpg, NT“u“p rMëÆ h„i“u õ’p‘“p L$pfqL$v$} ‘p¡Vy®$NuTp¡“p¡
‘fdpf h„i dld|v$“u cpfs fpS>hV$ qv$ëlu ‘f
dlpfpô²$dp„ ‘fpS>e
dylçdv$ Op¡fu“y„ vy$óL$pm ‘l¡gp bpÆfph
‘f khpfu cpfs ‘f
Ap¾$dZ A“¡ bëb“, sOgM kÑp, dp¡Ng-iuM ‘¡ihp“u
k„Oj® L$pfqL$v$}
NyS>®f ârslpf syL$p£“p„ cpfs qv$ëlu’u
kÑp ‘f Ap¾$dZp¡ ‘©ÕhufpS> kygsp“ frTep, v$¡hrNfu
fpÅ Qp¥lpZ“u Aësdi“u fpS>^p“u A“¡
S>e‘pg L$pfqL$v$}“p¡ A„s L$pfqL$v$}, qv$ëlu“u Ap¥f„NT¡b
kb¼sNu“ afu qv$ëludp„.
‘pg h„i rigplpf h„i k„Oj® Ly$sybyØu“ A¥bL$ s¥d|fg„N“u kygsp“iplu“u R>Ó‘rs iplº
Qp¡m h„i lp¡ekm h„i qv$ëlu“p¡ kÑp“p¡ A„s ilpS>lp“ dlpfpÅ“u
fpô²$L|$V$ h„i L$pfqL$v$}
(L|$m) ‘p„X$é epv$h h„i kygsp“ cpfs D‘f S>lp„Nuf
h„i
khpfu
8dy„ isL$ 9dy„ isL$ 10dy„ isL$ 11dy„ isL$ 12dy„ isL 13dy„ isL 14dy„ isL 15dy„ isL 16dy„ isL 17dy„ isL 18dy„ isL 19dy„ isL