แนวทางการลดปริมาณขยะ

หนั งสืออิเล็กทรอนิ กส์

แ น ว ท า ง ก า ร ล ด ป ริ ม า ณ ข ย ะ

โครงการ Back to Zero, No More Waste.
โรงเรียนหารเทารังสีประชาสรรค์

บทนำ

ปัจจุบันปัญหาขยะเป็นปัญหาที่สามารถพบเจอได้ในประเทศต่างๆทั่วโลก ไม่ว่า
จะเป็นประเทศที่ได้รับการพัฒนาแล้วหรือประเทศที่ด้อยพัฒนา และปัญหาขยะได้กลายเป็น
ปัญหาสำคัญอย่างหนึ่งของหลายๆประเทศ ซึ่งปัญหานี้ไม่ใช่ปัญหาของประเทศใดประเทศ
หนึ่งหรือชุมชนใดชุมชนหนึ่งเท่านั้น เพราะปัญหาขยะส่งผลกระทบอย่างกว้างขวางในระดับ
โลก โดยปัญหาขยะได้เกิดขึ้นมาอย่างยาวนาน แม้ว่าหลายๆประเทศได้มีการดำเนินการ
แก้ไขปัญหา และมีการจัดตั้งองค์กรต่างๆเพื่อแก้ปัญหาที่เกิดขึ้น แต่ก็ยังไม่มีทีท่าว่าปัญหา
ขยะจะหมดไป​

สำหรับประเทศไทยนั้น ปัญหาขยะก็ถูกจัดว่าเป็นปัญหาสำคัญลำดับต้นๆ โดยส่ง
ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมเป็นอย่างมาก ซึ่งปัญหาดังกล่าวเกิดขึ้นมาอย่างช้านานและสามารถ
พบเจอได้ทั่วไปในทุกพื้นที่ ขยะที่เกิดขึ้นนั้นส่วนใหญ่มาจากกิจกรรมต่างๆในแต่ละวันของ
มนุษย์ ซึ่งการทิ้งขยะก็อาจจะถือได้ว่าเป็นกิจวัตรประจำวันของมนุษย์ไปแล้ว นานวันยิ่งมี
ความก้าวหน้ าทางเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมก็ทำให้ขยะที่เกิดขึ้นจากสิ่งไม่จำเป็นนั้นมีมาก
ยิ่งขึ้น เพราะคนส่วนใหญ่ให้ความสำคัญกับสิ่งอำนวยความสะดวกแต่ไม่คำนึงถึงผลกระทบที่
จะตามมาหลังจากนั้น จึงทำให้ปัญหาขยะนั้นถูกมองว่าเป็นเรื่องปกติและสามารถยอมรับหรือ
มองข้ามไปได้ ปัญหาขยะบางส่วนเกิดจากการขาดจิตสำนึกและความมักง่ายของคนบางกลุ่ม
จากงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Science Advances จากฐานข้อมูลการสร้างขยะใน 217
ประเทศของธนาคารโลก(ข้อมูลปี 2016) ไทยสร้างขยะพลาสติก 70 กิโลกรัมต่อคนต่อปี ซึ่ง
สูงที่สุดในอาเซียนและอยู่อันดับที่ 5 ในการสร้างขยะพลาสติกต่อประชากรมากสุดในโลก
และจากการสำรวจของของกรมควบคุมมลพิษ(พ.ศ.2562)พบว่าประเทศไทยมี ปริมาณขยะ
มูลฝอยที่เกิดขึ้นทั่วประเทศ ใน พ.ศ. 2561 ประมาณ 27.93 ล้านตัน เพิ่มขึ้นร้อยละ 2.05
จาก พ.ศ. 2560 ที่มีปริมาณ 27.37 ล้านตัน ซึ่งจากข้อมูลพบว่าปริมาณขยะที่เกิดขึ้นใน
แต่ละมีจำนวนเพิ่มขึ้น ในขณะที่ประเทศสวีเดนซึ่งเป็นประเทศที่มีการจัดการกับขยะใน
ประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพอันดับต้นๆ ของโลก มีจำนวนขยะจากครัวเรือนที่เกิดขึ้นปีละ
4.4 ล้านตัน ซึ่งครึ่งหนึ่งถูกนำไปเปลี่ยนเป็นพลังงานโดยกระบวนการที่เรียกว่า waste-to-
energy ส่วนที่เหลือนำไปรีไซเคิล ซึ่งหากเปรียบเทียบกันแล้วประเทศสวีเดนนั้นมีการ
จัดการขยะได้ดีกว่าประเทศไทยเป็นอย่างมาก และจากการศึกษาข้อมูลของปริมาณขยะที่
เกิดขึ้นในแต่ละปี ได้แสดงให้เห็นว่าปริมาณขยะในประเทศไทยมีจำนวนมหาศาลซึ่งส่งผลก
ระทบต่อสภาพแวดล้อมเป็นอย่างมาก ซึ่งรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรมีมาตรการที่
เป็นรูปธรรม สอดคล้องกับปัญหาที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน มีข้อปฏิบัติสำหรับประชาชนโดยที่
ประชาชนสามารถรับรู้ เข้าใจและสามารถปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด

ปัจจุบันเยาวชนคนรุ่นใหม่ ได้หันมาใส่ใจ ให้ความสำคัญและร่วมกันรณรงค์เรื่อง
ปัญหาขยะมากขึ้น จะเห็นได้จากการที่เยาวชนเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆที่จัดขึ้นโดยองค์กรภาค
รัฐและเอกชน โดยเฉพาะกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งมีหน่วยงานใน
สังกัดหลายหน่วยงานที่จัดกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง นับว่าเป็นส่วนหนึ่งในการขับเคลื่อน แก้ไข
ปั ญหาและรณรงค์ควบคู่กับการปลูกผังจิตสำนึกให้กับคนรุ่นใหม่ที่จะเติบโตเป็ นผู้ใหญ่ใน
อนาคต ให้มีจิตสำนึก มีวินัยในตนเอง มีนิสัยรักษ์สิ่งแวดล้อมโดยเริ่มจากตนเองและสามารถ
นำไปเป็นแนวทางในการปฏิบัติแก่ผู้อื่นได้ และในปัจจุบันมีปัญหาที่เกิดจากขยะมากมายซึ่ง
ส่งผลกระทบต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมอย่างกว้างขวาง เช่น ภาวะโลกร้อน การเกิดมลพิษ
ต่อสิ่งแวดล้อม เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ของเชื้อโรค ส่งผลต่อสุขภาพของคน เป็นต้น ซึ่งในฐานะ
ของเยาวชนรุ่นใหม่ ที่ยังช่วยอะไรได้ไม่มากนัก แต่สามารถเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆที่องค์กร
จัดขึ้น ซึ่งจะทำให้เรามีพื้นฐานความรู้เกี่ยวกับเรื่องขยะ เพื่อนำไปถ่ายทอดและรณรงค์ให้กับ
กลุ่มเพื่อนๆ และน้ อง ๆ ในรั้วโรงเรียนของเรา และต่อยอดไปในระดับชุมชน หรืออาจจะต่อย
อดไปสู่ระดับอำเภอ ระดับจังหวัด และระดับประเทศในอนาคต

ประเภทของขยะมูลฝอย

มูลฝอย (Waste) หมายถึง สิ่งของเหลือทิ้งจากกระบวนการผลิตและอุปโภค ซึ่งเสื่อมสภาพ
จนใช้การไม่ได้หรือไม่ต้องการใช้แล้ว บางชนิดเป็นของแข็งหรือกากของเสีย (Solid waste)
มี ผลเสียต่อสุขภาพทางกายและจิตใจ เนื่องจากความสกปรก เป็นแหล่งเพาะเชื้อโรค ทำให้
เกิดมลพิษและทัศนะอุจาด

มูลฝอย (Solid Waste) หมายความว่า เศษกระดาษ เศษผ้า เศษอาหาร เศษสินค้า ถุง
พลาสติก ภาชนะที่ใส่อาหาร เถ้า มูลสัตว์ หรือซากสัตว์ รวมตลอดถึงสิ่งอื่นใดที่เก็บกวาดจาก
ถนน ตลาด ที่เลี้ยงสัตว์หรือที่อื่น

มลพิษที่เกิดจากขยะมูลฝอย (Waste pollution) หมายถึง สภาวะแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม
อันเนื่องมาจากขยะมูลฝอย เช่น การทิ้งขยะลงในแหล่งน้ำ และการเกิดกลิ่นเน่าเหม็นจาก
กองขยะ

ขยะมูลฝอย สามารถแบ่งตามลักษณะทางกายภาพของขยะได้เป็น 4 ประเภท ได้แก่
1. ขยะย่อยสลาย (Compostable waste) หรือ มูลฝอยย่อยสลาย คือ ขยะที่เน่าเสียและ
ย่อยสลายได้เร็ว สามารถนำมาหมักทำปุ๋ยได้ เช่น เศษผัก เปลือกผลไม้ เศษอาหาร ใบไม้
เศษเนื้อสัตว์ เป็นต้น แต่จะไม่รวมถึงซากหรือเศษของพืช ผัก ผลไม้ หรือสัตว์ที่เกิดจากการ
ทดลองในห้องปฏิบัติการ โดยที่ขยะย่อยสลายนี้เป็นขยะที่พบมากที่สุด คือ พบมากถึง 64%
ของปริมาณขยะทั้งหมดในกองขยะ

2. ขยะรีไซเคิล (Recyclable waste) หรือ มูลฝอยที่ยังใช้ได้ คือ ของเสียบรรจุภัณฑ์ หรือ
วัสดุเหลือใช้ ซึ่งสามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ได้ เช่น แก้ว กระดาษ เศษพลาสติก
กล่องเครื่องดื่มแบบ UHT กระป๋ องเครื่องดื่ม เศษโลหะ อะลูมิเนียม ยางรถยนต์ เป็นต้น
สำหรับขยะรีไซเคิลนี้เป็นขยะที่พบมากเป็นอันดับที่สองในกองขยะ กล่าวคือ พบประมาณ
30% ของปริมาณขยะทั้งหมดในกองขยะ

3. ขยะอันตราย (Hazardous waste) หรือ มูลฝอยอันตราย คือ ขยะที่มีองค์ประกอบหรือ
ปนเปื้ อนวัตถุอันตรายชนิดต่างๆ ซึ่งได้แก่ วัตถุระเบิด วัตถุไวไฟ วัตถุออกซิไดซ์ วัตถุมีพิษ
วัตถุที่ทำให้เกิดโรค วัตถุกรรมมันตรังสี วัตถุที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรม
วัตถุกัดกร่อน วัตถุที่ก่อให้เกิดการระคายเคือง วัตถุอย่างอื่นไม่ว่าจะเป็นเคมีภัณฑ์หรือสิ่งอื่น
ใดที่อาจทำให้เกิดอันตรายแก่บุคคล สัตว์ พืช ทรัพย์สินหรือสิ่งแวดล้อม เช่น ถ่านไฟฉาย หล
อดฟลูออเรสเซนต์ แบตเตอรี่โทรศัพท์เคลื่อนที่ ภาชนะบรรจุสารกำจัดศัตรูพืช กระป๋ องส
เปรย์บรรจุสีหรือสารเคมี เป็นต้น ขยะอันตรายนี้เป็นขยะที่มักจะพบได้น้ อยที่สุด กล่าวคือ
พบประมาณเพียง 3% ของปริมาณขยะทั้งหมดในกองขยะ

4. ขยะทั่วไป (General waste) หรือ มูลฝอยทั่วไป คือ ขยะประเภทอื่นนอกเหนือจากขยะ
ย่อยสลาย ขยะรีไซเคิล และขยะอันตราย มีลักษณะที่ย่อยสลายยากและไม่คุ้มค่าสำหรับ
การนำกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ เช่น ห่อพลาสติกใส่ขนม ถุงพลาสติกบรรจุผงซักฟอก
พลาสติกห่อลูกอม ซองบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ถุงพลาสติกเปื้ อนเศษอาหาร โฟมเปื้ อนอาหาร
ฟอล์ยเปื้ อนอาหาร เป็นต้น สำหรับขยะทั่วไปนี้เป็นขยะที่มีปริมาณใกล้เคียงกับขยะอันตราย
กล่าวคือ จะพบประมาณ 3% ของปริมาณขยะทั้งหมดในกองขยะ

ลดขยะจากต้นทาง
ด้วยหลัก 3Rs

R : Reduce

คือ การลดการใช้ การบริโภคทรัพยากรที่ไม่จำเป็นลง ลองมาสำรวจกันว่า เราจะลดการ
บริโภคที่ไม่จำเป็นตรงไหนได้บ้าง โดยเฉพาะการลดการบริโภคทรัพยากรที่ใช้แล้วหมดไป
เช่น น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ ถ่านหิน และแร่ธาตุ ต่าง ๆ การลดการใช้นี้ ทำได้ง่าย ๆ โดยการ
เลือกใช้เท่าที่จำเป็น เช่น ปิดไฟทุกครั้งที่ไม่ใช้งานหรือเปิดเฉพาะจุดที่ใช้งาน ปิด
คอมพิวเตอร์และเครื่องปรับอากาศ เมื่อไม่ใช้เป็นเวลานาน ๆ ถอดปลั๊กของเครื่องใช้ไฟฟ้ า
เช่น กระติกน้ำร้อนออกเมื่อไม่ได้ใช้ เมื่อต้องการเดินทางใกล้ ๆ ก็ควรใช้วิธีเดิน ขี่จักรยาน
หรือนั่งรถโดยสารแทนการขับรถไปเอง เป็นต้น เพียงเท่านี้เราก็สามารถเก็บทรัพยากรด้าน
พลังงานไว้ใช้ได้นานขึ้น ประหยัดพลังงานและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมอีกด้วย

R : Recycle

คือ การนำหรือเลือกใช้ทรัพยากรที่สามารถนำกลับมารีไซเคิล หรือนำกลับมาใช้ใหม่ เป็นการ
ลดการใช้ทรัพยากรในธรรมชาติจำพวกต้นไม้ แร่ธาตุต่าง ๆ เช่น ทราย เหล็ก อลูมิเนียม ซึ่ง
ทรัพยากรเหล่านี้ สามารถนำมารีไซเคิลได้ยกตัวอย่างเช่น เศษกระดาษสามารถนำไปรีไซเคิล
กลับมาใช้เป็นกล่องหรือถุงกระดาษ การนำแก้วหรือพลาสติกมาหลอมใช้ใหม่เป็นขวด
ภาชนะใส่ของ หรือเครื่องใช้อื่นๆ ฝากระป๋ องน้ำอัดลมก็สามารถนำมาหลอมใช้ใหม่หรือนำ
มาบริจาคเพื่อทำขาเทียมให้ กับคนพิการได้

แยกขยะก่อนทิ้ง ดีต่อเราและโลก

1. ถังขยะสำหรับขยะอินทรีย์ ขยะเปี ยก (สีเขียว)

ขยะอินทรีย์ คือ ขยะที่เน่าเสียและย่อยสลายได้เร็ว เช่น เศษอาหาร เปลือก
ผลไม้ เศษผัก เนื้อสัตว์ เศษใบไม้แห้ง

ประโยชน์จากการแยกขยะ : นำไปทำปุ๋ยหมักชีวภาพ ใส่ต้นไม้ แปลงผัก
สวนครัวได้

2. ถังขยะสำหรับขยะทั่วไป (สีน้ำเงิน)

เป็นขยะที่มักจะย่อยสลายไม่ได้ หรือย่อยสลายยากแต่ไม่เป็นพิษและไม่คุ้ม
ค่าต่อการรีไซเคิล จำเป็นต้องหาวิธีกำจัดอย่างถูกวิธี เช่น ซองขนม กล่อง
โฟม ถุงพลาสติก ภาชนะปนเปื้ อนอาหาร กระดาษชานอ้อย

ประโยชน์จากการแยกขยะ : นำผ่านเทคโนโลยีการผลิตเพื่อนำกลับมาใช้
เป็ นวัสดุใหม่

3.ถังขยะสำหรับขยะรีไซเคิล (สีเหลือง)

ขยะรีไซเคิลก็คือขยะที่เราทิ้งไปแล้วสามารถนำกลับมาใช้ซ้ำอีกครั้งได้
ไม่ใช่ใช้ครั้งเดียวแล้วทิ้ง เช่น ขวดพลาสติก, ถุงพลาสติก, ขวดแก้ว,
กระป๋ อง, กล่องกระดาษ, กระดาษ

ประโยชน์จากการแยกขยะ: ผลิตขาเทียม ผลิตหลังคารีไซเคิล ผลิตหลอด
ไฟ ผลิตจีวรพระสงฆ์

4. ถังขยะสำหรับขยะอันตราย (สีแดง)

ขยะอันตราย คือ ขยะที่มีสารปนเปื้ อนวัตถุอันตรายชนิดต่างๆ เช่น สารพิษ
วัตถุติดเชื้อได้ วัตถุกัดกร่อน เช่น ถ่านไฟฉาย, อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์, ยา
หมดอายุ, วัตถุไวไฟ, กระป๋ องเสปรย์

ประโยชน์จากการแยกขยะ: แยกขยะเพื่อนำไปกำจัดอย่างถูกวิธีตาม เพื่อ
ไม่ไห้รั่วซึมลงแหล่งน้ำ หรือชั้นผิวดิน

“ขยะจะมีคุณค่า เมื่อเรารู้จักแยก”

ประโยชน์ ของการปฏิบัติ
ตามหลัก 3Rs และการแยกขยะ

ช่วยลดปริมาณขยะ

การแยกขยะเพิ่มการนำกลับมารีไซเคิล เราจะเหลือขยะที่ต้องกำจัดน้ อยลง
ขยะบนโลกก็จะลดลงด้วย

ประหยัดงบในการกำจัดขยะ

นำงบส่วนนี้ไปพัฒนาด้านอื่นๆ เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้

ลดการสิ้นเปลืองพลังงานและทรัพยากร

ของที่สามารถกลับมารีไซเคิลได้จะช่วยเพิ่มรายได้และลดทรัพยากรโลกในการ
ผลิตใหม่อีกครั้งด้วยนะ

รักษาสิ่งแวดล้อมลดมลพิษในโลก

การแยกขยะ ทำให้เรากำจัดขยะได้ถูกวิธีมากขึ้น ลดมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม

ขอบคุณข้อมูลจาก :
https://sites.google.com/site/khorngkarkhyanichumchun/home/prapheth-
khxng-khya-mulfxy

https://www.sustainablelife.co/news/detail/74

https://samutsongkhram.mol.go.th/news/3rs-วิธีการลดขยะด้วยเทคนิค-3r-
อย่างง่าย-ๆ