The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

فصلنامه سلام و سلامتی 1400-ویرایش دوم

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by hrg222, 2022-06-07 00:22:03

فصلنامه سلام و سلامتی 1400-ویرایش دوم

فصلنامه سلام و سلامتی 1400-ویرایش دوم

‫می باشد‪ ،‬که ماده (‪ )1‬آن بیان می دارد‪:‬‬ ‫ماه تا یک سال محکوم خواهد شد‪.‬‬
‫ماده ‪ - 605‬هر یک از مأمورین ادارات و مؤسسات از آئین نامه پیشگیري و مبارزه با رشوه در‬
‫مذکور در ماده ) ‪) 598‬که از روي غرض و بر خلاف دستگاهها مصوب‪1383‬‬
‫حق درباره یکی از طرفین اظهار نظر یا اقدامی کرده ماده‪ - 1‬کارکنان و مسئولان دستگاههاي اجرایی که‬
‫باشد به حبس تا سه ماه یا مجازات نقدي تا مبلغ یک مطابق بندهاي ذیل مبادرت به اخذ وجه و یا مال‬
‫میلیون و پانصد هزار ریال و جبران خسارت وارده نمایند یا سند پرداخت وجه یا تسلیم مالی را دریافت‬
‫کنند یا موجبات جلب موافقت و مذاکره و یا وصول و‬ ‫محکوم خواهد شد‪.‬‬
‫ماده ‪ - 606‬هر یک از رؤسا یا مدیران یا مسئولین ایصال مال یا سند پرداخت وجه را فراهم نمایند‪ .‬با‬
‫سازمانها و مؤسسات مذکور در ماده(‪ )598‬که از وقوع توجه به بند ) ‪ ( 17‬ماده )‪ ( 8‬قانون رسیدگی به تخلفات‬
‫جرم ارتشا یا اختلاس یا تصرف غیرقانونی یا اداري – مصوب‪ 1372‬پرونده آنان به هیئت هاي‬
‫کلاهبرداري یا جرایم موضوع مواد ) ‪ ( 599‬و) ‪ ( 603‬رسیدگی به تخلفات اداري براي اعمال مجازات مناسب‬
‫در سازمان یا مؤسسات تحت اداره یا نظارت خود مطلع ارجاع خواهد شد‪.‬‬
‫شده و مراتب را حسب مورد به مراجع صلاحیتدار الف –گرفتن وجوهی به غیر از آنچه در قوانین و‬
‫قضایی یا اداري اعلام ننماید علاوه بر حبس از شش مقررات تعیین شده است‪.‬‬
‫ماه تا دو سال به انفصال موقت از شش ماه تا دو سال ب – اخذ مالی بلا عوض یا به مقدار فاحش ارزانتر از‬
‫قیمت معمول یا ظاهراً به قمیت معمولی و واقع ًا به‬ ‫محکوم خواهد‪.‬‬
‫از قانون سازمان بازرسی کل کشور مصوب مقدار فاحش کمتر از قیمت‪.‬‬
‫ج ‪ -‬فروش مالی به مقدار فاحش گرانتر از قیمت به‬ ‫‪1366‬با الحاقات‪1393‬‬

‫ماده ‪ 11 -‬سازمان میتوانددرمواردزیرنیزاقدام کند‪ .‬طور مستقیم یا غیر مستقیم به ارباب رجوع بدون‬
‫الف‪ -‬بهره گیري ازتوان تشکلهاي غیردولتی ومردم رعایت مقررات مربوط‪.‬‬
‫نهادواشخاص واجدشرایط در بخشهاي علمی‪ ،‬د ‪ -‬فراهم نمودن موجبات ارتشاءاز قبیل مذاکره جلب‬
‫تخصصی‪ ،‬صنفی ومردمی به منظورانجام وظایف موافقت یا وصول و ایصال وجه یا مال یا سند پرداخت‬
‫وجه از ارباب رجوع‪.‬‬ ‫محوله‪.‬‬
‫ب ‪ -‬بابهره گیري ازفن آوريهاي روز وهرگونه ه‪ -‬اخذ یا قبول وجه یا مال یا سند پرداخت وجه یا‬
‫ابزارمناسب دیگربرعملکرد شوراها وکمیسیونهاي مالی‪ ،‬تسلیم مال از ارباب رجوع به طور مستقیم یا غیرمستقیم‬
‫معاملاتی واعتباري دستگاههاي مشمول بازرسی براي انجام دادن یا ندادن امري که مربوط به دستگاه‬
‫اجرایی می باشد‪.‬‬ ‫وانجام مناقصات ومزایده ها نظارت کند‪.‬‬
‫تبصره ‪ :‬مسئولان ذیربط موظفند زمان تشکیل جلسات و‪ -‬اخذ هرگونه مال دیگري که در عرف رشوه خواري‬
‫مجامع وشوراهاي موردنظررابه اطلاع سازمان برسانند‪ .‬تلقی می‪-‬شود ‪ ،‬از جمله هرگونه ابراء یا اعطاء وام بدون‬
‫ج‪ -‬ارائه گزارشهاي نظارتی هشداردهنده به هنگام به رعایت ضوابط یا پذیرفتن تعهد یا مسئولیتی که من‬
‫مقامات مسئول جهت پیشگیري ازوقوع جرم‪ ،‬تخلف غیر حق صورت گرفته باشد و همچنین پاداش و قائل‬
‫شدن تخفیف و مزیت خاص براي ارایه خدمات به‬ ‫وسوء جریانات احتمالی‪.‬‬
‫د‪ -‬اطلاع رسانی وآگاهی بخشی عمومی ازطریق اشخاص و اعمال هرگونه موافقت یا حمایتی خارج از‬
‫رسانه هاي عمومی به منظورارتقاء سلامت نظام اداري ضوابط که موجب بخشودگی یا تخفیف گردد‪.‬‬
‫ومقابله بافساد‪ ،‬بارعایت قانون آئین دادرسی کیفري از آیین نامه چگونگی استفاده از خودروهاي‬
‫دولتی مصوب‪1386‬‬ ‫مصوب‪1392‬‬

‫ماده‪ -4‬کلیه خودروهاي دستگاههاي اجرایی به‬ ‫ ‪1 -‬آیین نامه ها و بخشنامه ها‬

‫اما آیین نامه و بخشنامه هاي متعددي نیز در استثناي خودروهاي خدمات اختصاصی‪ ،‬تشریفاتی و‬
‫خصوص موضوع و به فراخور و در بازه هاي زمانی خدمت جزو خودروهاي خدمت عمومی محسوب و‬
‫توسط مقامات اداري سطح بالا به بدنه دولت ابلاغ ا ستفاده از آنها بر اساس احکام به شرح ذیل مجاز‬
‫شده است که یکی از مهمترین آنها ‪ ،‬آئین نامه است و در غیر ساعات اداري (با راننده یا بدون راننده)‬
‫پیشگیري و مبارزه با رشوه در دستگاهها مصوب‪ 1383‬و بدون داشتن برگ مأموریت به شرح زیر مطلق ًا ممنوع‬

‫‪47‬‬

‫بوده و هر گونه استفاده از این خودروها خارج از قوانین به پرداخت هزینه هاي اجتناب ناپذیر خود اقدام و از‬
‫مربوط و مقررات این آییننامه در حکم تصرف غیر مجاز ایجاد هرگونه تعهد مازاد خودداري نمایند‪.‬‬
‫گفتار هفتم‪:‬مجازات ها ‪ ،‬محرومیتها و اشخاص‬ ‫در اموال دولت محسوب می شود‪:‬‬

‫الف ‪ -‬برگ مأموریت درون شهري که تاریخ و ساعت مشمول قانون ارتقا سلامت اداري و مقابله با‬
‫شروع و پایان مأموریت در آن قید شده باشد‪ .‬فساد‬
‫ب ‪ -‬برگ مأموریت برون شهري به منظور انجام وظایف طبق ماده ‪ 5‬قانون ارتقا سلامت اداري‪ ،‬محرومیت هاي‬
‫محول شده که مقصد و تاریخ و شروع و پایان مأموریت و مجازات هاي اشخاص حقیقی و حقوقی به شرح ذیل‬
‫در آن درج شده باشد‪ .‬است‪:‬‬
‫پ ‪ -‬برگ مأموریت براي خودروهایی که جهت سرویس ماده‪ - 5‬محرومیت هاي موضوع این قانون و اشخاص‬
‫کارکنان در اختیار متصدیان حمل و نقل قرار می گیرد مشمول محرومیت‪ ،‬اعم از حقیقی و یا حقوقی به قرار‬
‫باید به نحوي تنظیم و برنامه ریزي گردد که خودروهاي زیر است‪:‬‬
‫مذکور در شهر تهران حداکثر دو ساعت و در شهرستانها الف محرومیتها‪:‬‬
‫حداکثر یک ساعت پس از پایان وقت اداري در جایگاه ‪ -1‬شرکت در مناقصه ها و مزایده ها یا انجام معامله یا‬
‫هایی که توسط دستگاههاي اجرایی ذي ربط معین می انعقاد قرارداد با دستگاههاي موضوع بندهاي (الف)‪( ،‬ب)‬
‫شوند‪ ،‬متوقف گردند‪ .‬و (ج)‬
‫ماده‪ - 5‬نیروي انتظامی‪ ،‬موظف است در خصوص تردد ماده )‪ ( 2‬این قانون با نصاب معاملات بزرگ مذکور در‬
‫خودروهاي دولتی در شهرها و جاده هاي سراسر کشور قانون برگزاري مناقصات مصوب ‪1383/1/25‬‬
‫همانند سایر خودروها کنترل و نظارتهاي لازم را به عمل ‪ –2‬دریافت تسهیلات مالی و اعتباري از دستگاه هاي‬
‫آورده و مشخصات خودروهاي فاقد بر چسب شناسایی و موضوع بندهاي (الف)‪( ،‬ب) و (ج) ماده )‪ ( 2‬این قانون‬
‫فاقد برگ مأموریت متضمن مشخصات راننده خودروهاي ‪ - 3‬تأسیس شرکت تجاري‪ ،‬مؤسسه غیرتجاري و‬
‫مذکور را در مرکز به وزارت امور اقتصادي ودارایی و در عضویت در هیأت مدیره و مدیریت و بازرسی هر نوع‬
‫شهرستانها به سازمانهاي امور اقتصادي و دارایی شرکت یا مؤسسه‬
‫‪ - 4‬دریافت و یا استفاده از کارت بازرگانی‬ ‫استانهاي ذي ربط اعلام نماید‪.‬‬
‫تبصره‪ - 1‬وزارت امور اقتصادي و دارایی پس از وصول ‪ - 5‬اخذ موافقتنامه اصولی و یا مجوز واردات و صادرات‬
‫‪ -6‬عضویت در ارکان مدیریتی و نظارتی در تشکلهاي‬ ‫گزارش نیروي انتظامی ‪ ،‬مراتب را به دستگاههاي‬
‫اجرایی مربوط جهت طرح در هیئتهاي رسیدگی به حرفه اي‪ ،‬صنفی و شوراها‬
‫‪ –7‬عضویت در هیأتهاي رسیدگی به تخلفات اداري‪،‬‬ ‫تخلفات اداري منعکس می نماید‪.‬‬
‫تبصره‪ - 2‬وزارت امور اقتصادي و دارایی موظف است در انتظامی و انتصاب به مشاغل مدیریتی‬
‫صورت عدم تبدیل پلاك شخصی به دولتی خودروهاي ب ‪ -‬اشخاص مشمول محرومیت و میزان محرومیت‬
‫در اختیار دستگاههاي اجرایی‪ ،‬مراتب را به نیروي آنان‬
‫انتظامی اعلام کند تا از تردد آنها در شهرها و جاده ها ‪ -1‬اشخاصی که به قصد فرار از پرداخت حقوق عمومی‬
‫جلوگیري و نسبت به متوقف نمودن خودروهاي مذکور و یا دولتی مرتکب اعمال زیر می گردند متناسب با نوع‬
‫اقدام و نتیجه را به وزارت امور اقتصادي و دارایی گزارش تخلف عمدي به دو تا پنج سال محرومیت به شرح زیر‬
‫محکوم می شوند‪:‬‬ ‫نماید‪.‬‬
‫از ضوابط اجرایی قانون بودجه سال ‪ 1394‬کل ‪ ) 1 -1‬ارائه متقلبانه اسناد‪ ،‬صورت هاي مالی‪ ،‬اظهارنامه‬
‫هاي مالی و مالیاتی به مراجع رسمی ذي ربط‪ ،‬به یکی‬ ‫کشور‬

‫از محرومیتهاي مندرج در جزءهاي‪ )2( ،‬و )‪ ( 3‬بند (الف)‬ ‫تعهد مازاد بر اعتبار‬

‫ماده‪ - 7‬دستگاههاي اجرایی موظفند با رعایت تکالیف ماده ‪ 5‬و یا هر سه آنها‬
‫قانونی و قانون‪ ،‬در سقف اعتبارات تخصیص یافته نسبت ‪ ) 1 -2‬ثبت نکردن معاملاتی که ثبت آنها در دفاتر‬

‫‪48‬‬

‫قانونی بنگاه اقتصادي‪ ،‬براساس مقررات‪ ،‬الزامی است بیشتر باشد‪.‬‬
‫یا ثبت معاملات غیرواقعی‪ ،‬به یکی از محرومیت هاي گفتار هشتم ‪ :‬نحوه رسیدگی به فساد اداري‬
‫بر طبق ماده (‪ )6‬قانون ارتقاء سلامت اداري به‬ ‫مندرج در جزء هاي (‪ ) 2) ، )1‬و )‪ ( 6‬بند (الف)ماده‪5‬‬
‫شرح ذیل‪ ،‬هیئتی به شرح این ماده تشکیل و به‬ ‫یا جمع دو و یا هر سه آنها‬
‫‪ ) 1 -3‬ثبت هزینه ها و دیون واهی‪ ،‬یا ثبت هزینه ها موضوع رسیدگی خواهد نمود و بر اساس تبصره (‪)1‬‬
‫و دیون با شناسه هاي اشخاص غیرمرتبط یا غیر واقعی امکان اخذ تخفیف و کاهش محرومیت وجود دارد‪.‬‬
‫در دفاتر قانونی بنگاه‪ ،‬به یکی از محرومیت هاي ماده ‪ - 6‬هیأتی مرکب از یکنفر قاضی به انتخاب‬
‫مذکور در جزءهاي (‪ )2( ،)1‬و )‪( 5‬بند(الف) ماده ‪ 5‬و یا رئیس قوه قضائیه‪ ،‬نماینده وزارت امور اقتصادي و‬
‫دارایی‪ ،‬وزارت اطلاعات‪ ،‬سازمان بازرسی کل کشور‪،‬‬ ‫جمع دو یا هر سه آنها‬
‫‪ ) 1 -4‬ارائه نکردن اسناد حسابداري به مراجع قانونی دیوان محاسبات کشور‪ ،‬بانک مرکزي جمهوري‬
‫یا امحاء آنها قبل از زمان پیشبینی شده در مقررات‪ ،‬به اسلامی ایران‪ ،‬اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران و‬
‫یکی از محرومیتهاي مندرج در جزءهاي )‪ ( 3‬و )‪ ( 6‬بند اتاق تعاون ایران تشکیل می شود تا پساز رسیدگی و‬
‫تشخیص موارد مطروحه در باره افراد مشمول ماده (‪)5‬‬ ‫الف ماده ‪ 5‬یا هر دو آنها‬
‫‪ ) 1 -5‬استفاده از تسهیلات بانکی و امتیازات دولتی این قانون‪ ،‬گزارش مستدل و مستند خود را از طریق‬
‫در غیرمحل مجاز مربوط‪ ،‬به یکی از محرومیت هاي دبیرخانه براي رسیدگی به قوه قضائیه پیشنهاد و در‬
‫مندرج در جزءهاي (‪ ) 4) )2( ، )1‬و )‪ ( 6‬بند (الف) ماده غیر این صورت پرونده را مختومه نماید‪ .‬قوه قضائیه‬
‫موظف است در شعبه اي مرکب از سه نفر قاضی که‬ ‫‪5‬یا جمع دو یا بیشتر آنها‬
‫‪ ) 1 -6‬استنکاف از پرداخت بدهی معوق مالیاتی یا توسط رئیس قوه قضائیه انتخاب می شوند با رعایت‬
‫عوارض قطعی قانونی در صورت تمکن مالی و نداشتن اصول آیین دادرسی به گزارش هاي هیأت مذکور‬
‫عذر موجه‪ ،‬به یکی از محرومیتهاي مندرج در جزءهاي رسیدگی کند‪ .‬حکم صادره از این دادگاه قطعی است‪.‬‬
‫(‪ ) 3) ، )2( ، )1‬و )‪ ( 4‬بند (الف) این ماده یا جمع دو یا تبصره ‪ - 1‬اگر متخلف براي تأمین حقوق دولتی یا‬
‫عمومی یا حسن جریان امور‪ ،‬اقدامات مؤثري کرده‬ ‫بیشتر آنها‬
‫تبصره ‪ - 1‬اگر مرتکب‪ ،‬از کارکنان دستگاههاي باشد‪ ،‬دادگاه چه درباره موضوع تصمیم گیري کرده‬
‫موضوع ماده )‪ ( 5‬قانون مدیریت خدمات کشوري باشد و یا پرونده مفتوح باشد‪ ،‬می تواند مدت محرومیت‬
‫باشد‪ ،‬به محرومیت مندرج در جزء )‪ ( 7‬بند(الف) نیز را به حداقل یک سال کاهش دهد‪ .‬اگر متهم از مراجع‬
‫قضائی حکم برائت یا منع تعقیب دریافت کند‪ ،‬دبیرخانه‬ ‫محکوم می شود‪.‬‬
‫تبصره ‪ - 2‬حد نصاب مالی موارد مذکور براي اعمال براي رفع محرومیت اقدام می کند‪.‬‬
‫محرومیت به تنهایی یا مجموع ًا‪ ،‬معادل ده برابر نصاب تبصره ‪ - 2‬اگر شخص‪ ،‬مرتکب چند مورد از تخلفات‬
‫معاملات بزرگ یا بیشتر موضوع قانون برگزاري موضوع ماده )‪ (5‬شده باشد‪ ،‬با توجه به نوع تخلفات‪،‬‬
‫شخصیت مرتکب و اوضاع و احوال قضیه‪ ،‬به دو یا چند‬ ‫مناقصات در هر سال مالی است‪.‬‬
‫‪ -2‬محکومان به مجازاتهاي قطعی زیر‪ ،‬در جرائم مجازات مذکور در بند( الف )ماده )‪ (5‬محکوم می شود‬
‫مالی عمدي تصریح شده در این قانون‪ ،‬به مدت سه و در هر صورت‪ ،‬مجازات‪ ،‬بیش از پنج سال محرومیت‬
‫سال از تاریخ قطعیت رأي‪ ،‬مشمول کلیه محرومیت نیست‪.‬‬
‫هاي مندرج در بند(الف) این ماده می شوند‪ ،‬مشروط بر تبصره ‪ - 3‬دستگاههاي نظارتی‪ ،‬بازرسان قانونی‬
‫اینکه در حکم قطعی دادگاه به محرومیتهاي موضوع شرکتها و مؤسسات و وزارت امور اقتصادي و دارایی‪،‬‬
‫موظفند تخلفات را به هیأت مذکور در صدر ماده اعلام‬ ‫این قانون محکوم نشده باشند‪:‬‬
‫‪ - 2 -1‬دو سال حبس و بیشتر کنند‪.‬‬
‫‪ - 2 -2‬جزاي نقدي به میزان ده برابر نصاب معاملات تبصره ‪ - 4‬هیأت می تواند شعب متعدد با ترکیب‬
‫بزرگ و یا بیشتر‪ ،‬موضوع قانون برگزاري مناقصات مشابه صدر این ماده داشته باشد‪ ،‬تعداد‪ ،‬محل تشکیل‬
‫‪ - 2 -3‬محکومان به مجازات قطعی دو بار یا بیشتر هیأت‪ ،‬طرز تشکیل‪ ،‬اجراي تصمیمات مربوط به درج‬
‫که مجموع مجازات آنان از جزءهاي (‪ )2-1‬و یا (‪ )2-2‬نام اشخاص در فهرست محرومیت و یا خروج نام آنان‬

‫‪49‬‬

‫و نیز نحوه دسترسی و سایر امور اجرائی‪ ،‬به موجب آیین نامه اي است که ظرف سه ماه توسط سازمان بازرسی کل کشور با‬
‫همکاري سایر دستگاههاي مذکور در این ماده تهیه می شود و به تصویب رئیس قوه قضائیه می رسد‪.‬‬

‫تبصره ‪ -5‬اعمال محرومیت هاي مذکور در ماده )‪ (5‬این قانون مانع رسیدگی به تخلفات اداري و جرائم ارتکابی مرتکبین در‬
‫مراجع ذي صلاح نیست و دستگاههاي ذيربط نیز موظفند طبق مقررات‪ ،‬موضوعات مربوط به تأمین حقوق دستگاه خود را به‬

‫نحو مؤثر و بدون وقفه پیگیري کنند‪.‬‬
‫تبصره‪ - 6‬دبیرخانه و بانک اطلاعات مربوط‪ ،‬موضوع پایگاه اطلاعاتی فهرست محرومیت در محل سازمان بازرسی کل کشور‬

‫تشکیل می شود‪.‬‬
‫گفتار نهم ‪ :‬موارد تشویق در کشف‪ ،‬شناسایی و معرفی متخلفین‬
‫بموجب ماده ‪ 26‬قانون ارتقاء سلامت نظام اداري و مقابله با فساد اشخاص در موارد ذیل مورد تشویق و ترغیب قرار می‬

‫گیرند‪.‬‬
‫ماده ‪ - 26‬درموارد زیر اشخاص تشویق می گردند‪:‬‬
‫الف‪ -‬مدیران‪ ،‬سرپرستان‪ ،‬کارکنان و یا اشخاصی که موفق به شناسایی‪ ،‬کشف و معرفی افراد متخلف مذکور در این قانون گردند‪،‬‬
‫مشروط بر آن که تخلف یا جرم در مراجع صالح اثبات شود‪.‬‬
‫ب ‪ -‬مدیران و کارکنان و اشخاص مشمول این قانون که در راه اندازي کامل پایگاه اطلاعاتی مکانیزه تلاش فوق العاده داشته‬

‫باشند‪.‬‬
‫ج ‪ -‬هریک از اشخاص مشمول این قانون که موفق شوند در طول یک سال میزان سلامت اداري را براساس شاخص هاي‬

‫موضوع بند(الف)ماده )‪ (28‬این قانون واحد تحت سرپرستی خود ارتقاء دهند‪.‬‬
‫د‪ -‬آیین نامه اجرائی این ماده حداکثر ظرف سه ماه از تاریخ تصویب این قانون توسط معاونتهاي برنامه ریزي و نظارت راهبردي‬

‫و توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور تهیه میشود و به تصویب هیأت وزیران میرسد‪.‬‬
‫تبصره ‪ -‬چنانچه اشخاص مشمول بند (د) ماده )‪ (2‬این قانون در جهت تحقق بندهاي فوق الذکر اقدام نمایند براساس آئین نامه‬
‫اجرائی این ماده مشمول تشویقات معنوي و مادي می شوند‪ .‬البته موارد جزئی تر آن در آیین نامه مصوبه هیات وزیران مذکور‬

‫است که مطالعه آن توصیه می گردد‪.‬‬
‫منابع مورد استفاده ‪:‬‬

‫‪http://marifat.nashriyat.ir -1‬‬
‫‪-2‬ابراهیم آبادي‪ ،‬غلامرضا‪ ،‬مجله مجلس و پژوهش‪ ،‬سال ‪ 11‬شماره ‪، 46‬ص‪193‬‬
‫‪www.modiriyati.nashriyat.ir/node -3‬شیخی ‪،‬محمدحسین‪ ،‬اسلام و پژوهشهاي مدیریتی ‪ 2 -‬پاییز‪1390‬‬

‫ازسایت‬
‫‪http://mohsendaliri.persianblog.ir/post -4‬‬

‫‪www.nezarat.gov.ir5-‬‬
‫‪-6‬قانون ارتقاء سلامت نظام اداري و مقابله با فساد‬

‫‪50‬‬

‫اندیشه و گفتمان‬
‫‪51‬‬

‫اساسی سرویس های دامپزشکی را رعایت نماید‬ ‫کیفیت سرویس های دامپزشکی ‪-‬‬
‫‪ -4‬ارتباطات باید یک فرآیند مستمر باشد‪.‬‬ ‫ارتباطات‬

‫‪ -5‬سرویس های دامپزشکی باید بر برنامه ریزی‪،‬‬ ‫دکتر رضا اسدی دکترای دامپزشکی عمومی ‪ ،‬معاون سلامت‬
‫اجرا‪ ،‬پایش ‪ ،‬ارزیابی و بازنگری برنامه های ارتباطی‬ ‫اداره کل دامپزشکی استان خوزستان‬

‫راهبردی و عملیاتی خود نظارت داشته باشند‪.‬‬ ‫پست الکترونیک ‪[email protected] :‬‬
‫سیستم ارتباطات‬
‫مقدمه‬
‫علاوه بر اصول ارتباطات ‪ ،‬موارد زیربا در نظر گرفتن‬
‫بخش ‪ 3.2‬در هنگام برنامه ریزی‪ ،‬اجرا و ارزیابی یک‬ ‫به طور کلی‪ ،‬ارتباطات مستلزم تبادل اطلاعات بین‬
‫گروه‌های مختلف فردی‪ ،‬سازمانها و عامه مردم به‬
‫سیستم ارتباطی باید مورد توجه قرار گیرند ‪:‬‬ ‫منظور اطلا ‌عرسانی‪ ،‬هدایت و انگیزه دادن جهت‬
‫‪ -1‬نمودار سازمانی نشان دهنده ارتباط مستقیم بین‬ ‫اقدام است‪ .‬کاربرد علم و تکنیک ارتباطات شامل‬
‫پرسنل حوزه ارتباطات و سازمان دامپزشکی از طریق‬ ‫تلفیق پیام ها مطابق با موقعیت ها‪ ،‬اهداف و مخاطبان‬
‫زنجیره فرماندهی همچون واحد اختصاصی ارتباطات‬
‫است‪.‬‬
‫یا کارشناس حوزه ارتباطات می باشد ‪.‬‬ ‫به رسمیت شناختن ارتباطات به عنــوان یک رشته از‬
‫‪-2‬منابع انسانی‬ ‫سرویــس های دامپـزشکی و ادغام شان با همدیگر‬
‫برای عملیات آنها حیاتی است‪ .‬ادغام تخصص‬
‫الف) رابط ملی و رسمی حوزه ارتباطات مشخص و‬ ‫دامپزشکی و ارتباطات برای ایجاد ارتباط موثر ضروری‬
‫قابل دسترس باشد ‪.‬‬
‫است‪.‬‬
‫ب) مشخص کردن شرح وظایف پرسنل ارتباطات‬ ‫ارتباطات باید بخشی جدایی ناپذیر از تمام فعالیت‬
‫ازجمله نقش و مسئولیت های آنها‪.‬‬ ‫های سرویس های دامپزشکی از جمله بهداشت دامها‬
‫(مراقبت ‪ ،‬تشخیص زودهنگام و واکنش سریع‪،‬‬
‫ج) تعداد کافی پرسنل واجد شرایط با دانش‪ ،‬مهارت‪،‬‬ ‫پیشگیری و کنترل)‪ ،‬رفاه حیوانات و بهداشت عمومی‬
‫نگرش و توانایی های مرتبط با ارتباطات وجود داشته‬ ‫دامپزشکی (ایمنی مواد غذایی‪ ،‬بیماری های مشترک‬

‫باشد‪.‬‬ ‫بین انسان و دام) و رشته دامپزشکی باشد‪.‬‬

‫د) آموزش مستمر در خصوص ارتباطات به پرسنل‬ ‫اصول ارتباطات‬

‫‪ -1‬سرویس های دامپزشکی باید صلاحیت و توانایی مربوطه ارائه شود‪.‬‬
‫برقراری ارتباط در مورد موضوعات مربوط به وظایف ‪-3‬منابع مالی و بودجه‬
‫خود را داشته باشند‪.‬‬
‫الف) تخصیص بودجه کافی برای حوزه و مباحث‬
‫‪ -2‬تخصص دامپزشکی و ارتباطات باید با هم ادغام ارتباطات ‪.‬‬
‫شوند و با سازمان های مربوطه به ویژه در حوزه‬
‫ب) تأمین یا دسترسی به منابع خدماتی مناسب برای‬ ‫مدیریت بحران که می تواند بر بهداشت و رفاه‬
‫ایفای نقش ها و مسئولیت ها‪:‬‬ ‫حیوانات تأثیر بگذارد و همچنین در جهت کنترل‬

‫ازجمله تامین محل کار مناسب که به اندازه کافی‬ ‫بیماری های اگزوتیک ارتباط برقرار کنند‬
‫مجهز به تجهیزات اداری و فنی از جمله ابزارهای‬
‫فناوری اطلاعات و دسترسی به اینترنت باشد‪.‬‬ ‫‪ -3‬ارتباطات باید هدفمند باشد و همراه با معیارهای‬
‫اساسی همچون شفافیت‪ ،‬سازگاری‪ ،‬به موقع بودن‪،‬‬
‫تعادل‪ ،‬دقت‪ ،‬درستی و هم فکری باشد و اصول ‪-4‬مدیریت سیستم ارتباطی‬

‫‪52‬‬

‫الف) نقش ها و مسئولیت های پرسنل سرویس های دامپزشکی‪ -‬دیده شدن بیشتر و جلب‬
‫اعتماد و اعتبار در خدمات دامپزشکی می باشد‪.‬‬
‫ارتباطات‬

‫اینها درک یا پذیرش خط مشی ها و متعاقب آن تغییر‬ ‫‪ -1‬گزارش به سازمان دامپزشکی‪.‬‬
‫‪ -2‬مشارکت در فرآیند تصمیم گیری سرویس های در ادراک‪ ،‬نگرش یا رفتار را افزایش می دهد‬
‫دامپزشکی از طریق راهنمایی و ارائه تخصصی در ج) برنامه های عملیاتی برای ارتباطات‬
‫مورد موضوعات مربوط به ارتباطات ‪.‬‬
‫برنامه های عملیاتی برای ارتباطات باید مبتنی‬
‫بر ارزیابی موضوعات خاص باشد و بایستی‬ ‫‪-3‬مسئول برنامه ریزی‪ ،‬اجرا و ارزیابی برنامه های‬
‫اهداف خاص و مخاطبان هدف مانند کارکنان‪،‬‬ ‫استراتژیک و عملیاتی برای ارتباطات و رویه های‬
‫شرکاء ‪ ،‬ذینفعان‪ ،‬رسانه ها و عموم مردم را‬
‫عملیاتی استاندارد مربوطه باشد‪.‬‬

‫شناسایی کند‪.‬‬ ‫‪ -4‬به عنوان نقطه تماس در مورد موضوعات ارتباطات‬
‫ازطریق ایجاد کانال های ارتباطی با مقامات ذیصلاح‬
‫مربوطه که سرویس های دامپزشکی با آنها همکاری هر برنامه عملیاتی در حوزه ارتباطات باید شامل‬
‫مجموعه ای از فعالیت ها باشد که به خوبی‬ ‫می کنند‪ ،‬عمل کند‪.‬‬

‫‪ -5‬ارائه و هماهنگی جهت آموزش مداوم در مورد برنامه ریزی شده اند و از تکنیک ها‪ ،‬ابزارها‪،‬‬
‫پیام ها و کانال های مختلف برای دستیابی به‬ ‫ارتباطات برای سرویس های دامپزشکی‪.‬‬
‫اهداف مورد نظر و از منابع موجود در یک بازه‬
‫زمانی خاص استفاده کند‪.‬‬ ‫ب) برنامه راهبردی ارتباطات‬

‫یک برنامه خوب راهبردی طراحی شده برای ارتباطات‬
‫‪ ،‬باید از برنامه راهبردی سرویس های دامپزشکی منبع مورد استفاده ‪:‬‬
‫حمایت و دارای پشتیبانی و تعهد مدیریتی باشد‪ .‬برنامه‬
‫‪2021 © OIE - Terrestrial‬‬ ‫راهبردی ارتباطات باید به تمام اهداف بلندمدت‬
‫‪Animal Health Code -‬‬ ‫ارتباطی در سازمان دامپزشکی در سطح بالا بپردازد‪.‬‬
‫‪19/07/2021‬‬
‫یک برنامه استراتژیک برای ارتباطات باید همواره‬
‫ارزیابی و به طور دوره ای بازنگری شود و اهداف و‬
‫تکنیک های عملکردی قابل سنجش را برای ارزیابی‬
‫اثربخشی ارتباطات شناسایی کند‪.‬‬

‫برنامه راهبردی ارتباطات باید انواع مختلفی از‬
‫ارتباطات را در نظر بگیرد‪:‬‬

‫ارتباطات معمول‪ -‬ارتباطات خطر‪ -‬ارتباطات شیوع و‬
‫بحران به افراد و اشخاص آسیب دیده یا ذینفع‪ ،‬کل‬
‫جامعه یا عموم مردم اجازه می دهد تا بهترین‬
‫تصمیمات ممکن را بگیرند و از خط مشی و اصول‬

‫اساسی و منطقی آنها مطلع شوند‪.‬‬

‫نتایج کلیدی در اجرای مؤثر یک برنامه استراتژیک‬
‫برای ارتباطات عبارتند از‪ :‬افزایش دانش و آگاهی‬
‫مردم و ذینفعان نسبت به مسائل‪ -‬درک بیشتر نقش‬

‫‪53‬‬

‫مقالات علمی‬

‫‪54‬‬

‫عامل بیماری‬ ‫پیامدهای اقتصادی و بهداشتی فاسیولوزیس در‬
‫این بیماری توسط یکی از ‪2‬گونه ی کرم پهن(ترماتود)‬
‫فاسیولا ‪ Fasciola hepatica‬و ‪Fasciola‬‬ ‫دام و انسان‬
‫‪ gigantica‬ایجاد می شود‪ .‬انگل فاسیولا از انگل های‬
‫کبدی در نشخوارگنندگان کوچک و بزرگ‪ ،‬تک سمی ها و‬ ‫سید مصطفی عزیزیان‬
‫انسان است‪ .‬این انگل در اکثر نقاط دنیا و به ویژه در مناطقی‬
‫که پرورش گوسفند رایج است مشاهده می شود‪ .‬آلودگی‬ ‫دکترای عمومی دامپزشکی ‪-‬کارشناس ارشد دفتر بهداشت و مدیریت‬
‫انسان به فاسیولا در مقایسه با آلودگی دام ها بسیار کمتر‬ ‫بیماری های دامی‬
‫است‪ .‬تا کنون موردهای متعددی از ابتلای انسان به این‬
‫انگل در برخی کشورها مانند ایران گزارش شده است‪ .‬عامل‬ ‫پست الکترونیکی ‪[email protected] :‬‬
‫بیماری ترماتودی به شکل برگ و به رنگ خاکستری مایل‬
‫به قهوه ای است که طول آن ‪30‬میلی متر و حداکثر عرض‬ ‫مقدمه‬
‫بيماري فاسیولوزیس یا فاسیولیازیس یکی از بيماري هاي‬
‫آن در ناحیه قدامی به ‪ 13‬میلی متر می رسد‪.‬‬ ‫عفوني و مشترك بين انسان و دام است كه از زمان های دور‬
‫پیامدهای اقتصادی‬ ‫تشخیص داده شده و در بسياري از مناطق جهان شايع است‪.‬‬
‫بیماری از بیش از ‪ 80‬کشور گزارش شده است‪ . .‬فاسیولوز‬
‫کاهش رشد پشم‪ ،‬کاهش وزن‪ ،‬کاهش شیر‪ ،‬افت لاشه‪،‬‬ ‫بیماری ناشی از انگل‌ فاسیولا است‪ .‬این انگل از دسته‬
‫ضبط و حذف کبد از خسارت های اصلی فاسیولوزیس در دام‬ ‫کر ‌مهای پهن است‪ .‬انگ ‌لهای بالغ در مجاری صفراوی دام‬
‫است‪ .‬در بررسی ‪ 10‬ساله انجام شده میانگین تقریبی خسارت‬ ‫ها و افرا ِد آلوده مشاهده می‌شوند‪.‬میزان آلودگی دقیق این‬
‫سالانه ناشی از فاسیولوز بیش از ‪1500‬میلیارد ریال بوده‬ ‫بیماری مشخص نیست‪ .‬بررسی های انجام شده احتمال‬
‫است‪ .‬به غیر از مخارج درمانی و دیگر هزینه های مرتبط با‬ ‫گسترش جغرافیائی بیماری را با تغییرات آب و هوائی مرتبط‬
‫افراد بیمار در مجموع بیش از ‪ 15000‬میلیارد ریال در دوره‬ ‫دانسته است‪ .‬بیماری در انسان به بافت کبد و مجاری‬
‫‪ 10‬ساله به صنعت دامپروری کشور خسارت وارد شده است‪.‬‬ ‫صفراوی و در برخی موردها به لوزالمعده‪ ،‬معده‪ ،‬طحال‪ ،‬عروق‬
‫برآورد می شود که بین‪ ۸0-۱۰‬درصد گله های شیری و‬ ‫خونی و ریه آسیب های جدی وارد می سازد‪ .‬این بیماری‬
‫گوشتی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به فاسیولا‬ ‫خسارات اقتصادي فراوانی(کاهش رشد پشم‪ ،‬کاهش وزن‪،‬‬
‫مبتلا باشند‪ .‬خسارت اقتصادی سالانه بیماری در جهان بالغ‬
‫بر میلیاردها دلار است‪ .‬در یک بررسی انجام شده در‬ ‫کاهش شیر‪ ،‬ضبط و حذف کبد) را باعث می شود‪.‬‬
‫کشتارگاهی واقع در کوه های آند پرو ‪ 55‬درصد گاوهای‬ ‫فاسيولوز يا آلودگي با كپلك از مهمترين بيماري هاي انگلي‬
‫کشتار شده به فاسیولوزیس مبتلا بوده و خسارت اقتصادی‬ ‫نشخواركنندگان اهلي در سراسر جهان است‪ .‬مستعد نمودن‬
‫سالانه ناشی از ضبط کبد و کاهش وزن لاشه حدود‪ 400‬هزار‬ ‫کبد به عفونت­هاي باكتريايي از جمله قانقرایای عفونی کبد از‬
‫ديگر خسارت های این بیماری است‪ .‬فاسیولوز به خاطر‬
‫دلار تخمین زده شده است‪.‬‬ ‫سازگاری دراز مدت با دستگاه ایمنی به مدت طولانی در کبد‬
‫پیامدهای بهداشتی‬
‫دام فعال می ماند‬
‫در جهان حدود ‪100‬میلیون نفر و در کشورمان نزدیک به ‪10‬‬ ‫تاریخچه‬
‫میلیون نفر در معرض خطر ابتلا به بیماری فاسیولیازیس قرار‬
‫دارند‪ .‬بر اساس یک برآورد انجام شده ‪ 2/6‬میلیون نفر مبتلا‬ ‫دی بری(‪) De Brei‬در سال ‪ 1379‬میلادی ‪,‬سرکر را در‬
‫به انگل فاسیولا در جهان وجود دارد‪ .‬در مناطق شمالی‬ ‫حلزون مشاهده کرد‪ .‬سوامردام(‪ ) Swammerdam‬در‬
‫بولیوی میزان آلودگی انسانی به فاسیولا به حدود ‪60‬درصد‬ ‫سال ‪ 1737‬میلادی برای نخستین بار فاسیولا هپاتیکا را‬
‫مشاهده کرد‪ .‬زیدر(‪ )Zeder‬در سال ‪ 1803‬میلادی چرخه‬
‫می رسد‪.‬‬ ‫زندگی انگل را توصیف کرد‪ .‬در ‪ 1882‬میلادی‬
‫در یک بررسی ‪ 20‬ساله بر روی مقالات که در بازه زمانی‬ ‫لوکارت(‪ )Leuckart‬چرخه زندگی انگل و همچنین‬
‫‪ 1377-1397‬توسط خادم وطن و همکارانشان در خصوص‬ ‫میزبانش را تائید کرد‪ .‬در ‪ 1892‬میلادی لوتس(‪ ) Lutz‬راه‬
‫میزان شیوع فاسیولوزیس در دام و انسان انجام شده است‬ ‫انتقال انگل به نشخوارکنندگان را توضیح داد و در سال‬
‫بیشترین میزان آلودگی مربوط به ‪ 10‬مطالعه سرمی انسانی‬ ‫‪ 1914‬میلادی سینیتسین(‪ ) Sinitsin‬راه انتقال انگل به‬
‫بررسی شده متعلق به استان گیلان و به میزان‪50‬درصد بود‪.‬‬ ‫انسان و نحوه ایجاد صدمه به بافت کبد توسط انگل را‬

‫مشخص کرد‪.‬‬

‫‪55‬‬

‫‪ 0‬تا ‪1‬درصد گزارش شد‪.‬‬ ‫پراکندگی بیماری‬

‫انتشار بیماری در بیشتر مناطق با آب و هوای معتدل گزارش اپیدمیولوژی‬
‫شده است‪ .‬اگرچه در آفریقای جنوبی و شرقی در مناطق با مناطق بارانی و مرطوب در افزایش جمعیت میزبان واسط‬
‫حلزون و در نتیجه میزان بیماری فاسیولوزیس موثر است‪.‬‬ ‫ارتفاع زیاد نیز مشاهده شده است‪.‬‬
‫دکتر دلیمی و همکاران در بررسی ای که در مورد فاسیولوزیس تغییرات محیطی ساخته دست بشر مانند طرح های آبیاری‬
‫در ‪ 6‬استان در بازه زمانی ‪۱۳۸۹-۱۳۸۸‬انجام داده بودند نوین نیز ممکن است دسترسی به محل های مناسب برای‬
‫آلودگی کلی گاو و گوسفند کشتار شده به فاسیولا را ‪1/1‬درصد بقاء انگل و میزبان واسط را افزایش دهند‪ .‬مهاجرت‪ ،‬جهانی‬
‫اعلام کرده بودند‪ .‬شدت آلودگی کبد گوسفند و گاو در استان شدن و صادرات و واردات دام شاید در انتقال انگل و ناقل ها‬
‫خراسان به ترتیب ‪0/42 +7/72‬درصد و ‪1/78+15/24‬درصد به مناطق جدید موثر باشند‪ .‬انگل انتشار جهانی داشته و بیشتر‬
‫در مناطق معتدل انتشار دارد‪ .‬در ایران آلودگی در گاو‪ ،‬گوسفند‪،‬‬ ‫و در استان فارس‪ 3/16 +14/54‬و ‪ 0/79+7/75‬بود‪.‬‬
‫در بررسی دیگری که توسط قطعی و همکارانش در استان بز‪ ،‬گوسفند وحشی‪ ،‬اسب‪ ،‬الاغ ‪ ،‬شتر و انسان گزارش شده‬
‫کهکیلویه و بویراحمد در بازه زمانی‪۱۳۹۷-۱۳۹۵‬انجام گرفته است‪.‬‬
‫بیشترین میزان آلودگی به فاسیولا را ‪5/3‬درصد و مربوط به‬
‫تخم انگل نسبت به عامل های خارجی بسیار مقاوم است‪ .‬این‬ ‫شهرستان گچساران اعلام کرده اند‪.‬‬
‫تخم در مدفوع مرطوب به مدت ‪ 9‬ماه و در علوفه مرطوب تا‬
‫یک سال زنده می ماند‪ .‬تخم انگل در اثر خشکی و درجه‬ ‫در بررسی انجام شده توسط حاجی پور در مورد گاوهای‬
‫حرارت کم از بین می رود‪ .‬طول عمر کرم توجه برانگیز بوده‬ ‫کشتارشده در کشتارگاه تبریز در بین سال های‪1۳۸9-۱۳۹۰‬‬
‫و در گوسفند تا ‪ 5‬سال و در انسان ‪ 9‬تا ‪ 13‬سال گزارش شده‬
‫است‪ .‬انسان بیشتر از راه خوردن سبزیجات خام و سالاد به‬ ‫میزان آلودگی کبد به فاسیولا ‪ 6/2‬درصد اعلام شده است‪.‬‬
‫توسط خادم وطن و همکارانشان در خصوص میزان شیوع‬
‫انگل آلوده می شود‪.‬‬ ‫فاسیولوزیس در دام که بر اساس ‪ 49‬بررسی دامی انجام شده‬
‫تخم همراه با مدفوع میزبان به محیط خارج راه می یابد‪.‬‬ ‫میزان آلودگی فاسیولا در گوسفند(‪4/2‬درصد )‪ ،‬بز(‪3/2‬درصد )‬
‫فاسیولوزیس گسترش جهانی داشته و به طور تقریب در همه‬ ‫و گاو ‪9‬درصد بود‪ .‬بیشترین میزان آلودگی دام ها به فاسیولا‬
‫قاره ها به وقوع می پیوندد‪ .‬با توجه به میزان شیوع زیاد این‬ ‫در شمال کشور و به میزان ‪11/8‬درصد و کمترین در مرکز‬
‫بیماری در ایران‪ ،‬کنترل آن یکی از اولويت هاي مهم سازمان‬
‫دامپزشكي و ديگر مراجع بهداشتي کشورمان به شمار می‬ ‫ایران و به میزان ‪1/8‬درصد بوده است‪.‬‬
‫رود‪ .‬چرخه زندگی انگل ‪ 2‬میزبانه بوده و به غیر از میزبان‬ ‫براساس گزارش سوخته زاری در منطقه کشمیر پاکستان‬
‫قطعی که دام و انسان هستند در بدن میزبان واسط که حلزون‬ ‫میزان آلودگی گاو و گوسفند به فاسیولا ‪ 1/85‬و‪ 3/51‬درصد‬

‫بوده نیز تکامل می یابد‪.‬‬ ‫بوده است‪.‬‬
‫تخم همراه با مدفوع به خارج راه می یابد‪ .‬در شرایط مناسب‬ ‫میزان آلودگی گاو و گوسفند به فاسیولا در ترکیه ‪ 0/5‬و ‪4‬‬
‫آب و هوائی در مدت ‪ 10-12‬روز میراسیدیوم از تخم خارج‬
‫می شده ولی در درجه حرارت نامناسب‪ ،‬تخم ها رشد نمی‬ ‫درصد گزارش شده است‪.‬‬
‫کنند‪ .‬میراسیدیوم وارد بدن حلزون که میزبان واسط بیماری‬ ‫درعراق دربررسی کشتارگاهی انجام شده در بصره میزان‬
‫است می شود‪ .‬در بدن حلزون انگل مراحل تکاملی خود را می‬ ‫آلودگی گاو و گوسفند به فاسیولا به ترتیب‪ 0/13‬و ‪0/72‬گزارش‬
‫گذراند و در نهایت به ‪‬سرکر تبدیل شده و از بدن حلزون خارج‬
‫می شود و به گیاهان و علوفه می چسبد‪ .‬سرکر در این مرحله‬ ‫شده است‪.‬‬
‫به متاسرکر تبدیل می شود‪ .‬دام ها با خوردن گیاهان آلوده و‬ ‫در برزیل میزان آلودگی به فاسیولا در گاو و گاومیش به‬
‫انسان از راه مصرف سبزیجات آلوده به انگل فاسیولا مبتلا‬
‫می شوند‪ .‬پس از بلع متاسرکر‪ ،‬جداره ی کیست در روده از‬ ‫ترتیب ‪ 10/34‬و ‪ 30‬درصد بوده است‪.‬‬
‫بین رفته و نوزاده آزاد شده به سوی کبد مهاجرت می کند‪ .‬در‬ ‫در کنیا در بازه زمانی ‪ 1990-1999‬آلودگی کلی گاو و گوسفند‬
‫مدت ‪ 6-8‬هفته ترماتودهای جوان خود را به مجاری صفراوی‬
‫به فاسیولاهپاتیکا ‪8‬درصد گزارش شده است‪.‬‬
‫رسانده و بالغ می شوند‪.‬‬ ‫در بررسی دیگری که توسط سوخته زاری و همکاران انجام‬
‫بیماری زائی‬ ‫گرفته است ‪ 6/2‬درصد کبدهای بازرسی شده در کشتارگاه ها‬

‫این انگل در مجاری صفراوی کبد نشخوارکنندگان کوچک و‬ ‫در بازه زمانی‪ 2000-2016‬آلوده به فاسیولا بودند‪.‬‬
‫در این بررسی ‪ 5‬منطقه جغرافیایی غرب‪ ،‬شمال‪ ،‬جنوب ‪،‬‬

‫شرق و مرکزی در کشور تعیین شد‪:‬‬
‫بر اساس گزارش‪ ،‬میزان آلودگی به فاسیولا در غرب ‪5‬درصد‪،‬‬
‫در جنوب‪1‬درصد‪ ،‬در شمال‪7‬درصد ‪ ،‬مرکز ‪1‬درصد و شرق بین‬

‫‪56‬‬

‫بزرگ‪ ،‬تک سمیان‪ ،‬خرگوش‪ ،‬خوک‪ ،‬گراز و انسان زندگی می های کشتاری کشورمان بررسی کشتارگاهی گذشته نگر در‬
‫کند‪ .‬بیماری زائی فاسیولا هپاتیکا به تعداد متاسرکر خورده بازه زمانی ‪ 1390 -1399‬توسط نگارنده انجام شده است که‬
‫نشاندهنده آلودگی گاو و گوسفند به لارو انگل به میزان‬ ‫شده بستگی دارد و در دو مرحله به وقوع می پیوندد‪:‬‬
‫نخست مرحله ی بیماری زائی مربوط به مهاجرت انگل در متفاوت در نقاط مختلف ایران است‪.‬‬
‫پارانشیم کبد بوده که با آسیب های کبدی و خونریزی همراه‬
‫است‪.‬‬
‫دوم‪ ،‬مربوط به وجود انگل در مجاری صفراوی است که به‬
‫دلیل خونخواری ترماتودهای بالغ و آسیب وارده به مخاط‬
‫ایجاد می شود‪.‬‬
‫بیماری به شکل های حاد‪ ،‬تحت حاد و یا مزمن بروز می کند‪.‬‬
‫تشخیص‬

‫تشخیص قطعی بیماری فاسیولوزیس از راه یافته های‬
‫آزمایشگاهی و مشاهده تخم انگل در مدفوع‪ ،‬صفرا و یا‬
‫کالبد گشائی امکان پذیر است‪.‬‬
‫درمان‬

‫داروهای رافوکساناید‪ ،‬آلبندازول‪ ،‬کلوزانتل و تریکلابندازول‬
‫در درمان کرم های بالغ و تا حدودی مرحله نابالغ انگل‬
‫موثرند‪.‬‬
‫کنترل‬

‫کنترل فاسیولوزیس در مناطق اندمیک بیماری ممکن است‬
‫بر مراحل حیاتی چرخه زندگی فاسیولا متمرکز شود‪.‬‬
‫راهبردهای کنترل حلزون شاید به گونه ی توجه برانگیزی‬
‫انتقال بیماری را کاهش دهد‪ .‬با این حال‪ ،‬استفاده از حلزون‬
‫کش ها تنها کاهش گذرا در جمعیت حلزون را سبب شده و‬
‫ممکن است بر گونه های دیگر اثر بگذارد‪ .‬زهکشی آب های‬
‫سطحی و راکد ممکن است دارای اثرات مشابه بر دیگر‬
‫موجودات زنده بوده و اجراء آن در مناطق اندمیک دشوار‬
‫است‪.‬‬
‫درمان دام ها راهبرد اصلی کنترل بیماری بوده که در‬
‫کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به طور وسیع به کار‬
‫رفته است‪ .‬داروهائی مانند تریکلابندازول‪ ،‬آلبندازول‪،‬‬
‫رافوکساناید و کلوزانتل برای درمان فاسیولوز در دام موجود‬
‫است‪ .‬البته مقاومت های داروئی در فاسیولاهای گاو و‬
‫گوسفند در برخی کشورها که بیماری به صورت اندمیک بوده‬
‫گزارش شده است‪.‬‬
‫تاکنون هیچ واکسنی به طور تجاری برای استفاده در دام‬
‫ساخته نشده است ولی کوشش هائی برای توسعه واکسنی‬
‫موثر به منظور ایمن کردن دام ها در جریان است‪.‬‬
‫بررسی کشتارگاهی فاسیولوزیس در گاو و گوسفند‬

‫بررسی های کشتارگاهی انجام شده در دیگر کشورها و از‬
‫جمله ایران نشان دهنده خسارت اقتصادی فراوان ناشی از‬
‫فاسیولوزیس در گاو و گوسفند بوده که به واسطه ضبط کبد‬
‫و همچنین افت کیفیت لاشه و کاهش تولید شیر ناشی از این‬
‫بیماری است‪ .‬به منظور آگاهی از وضعیت فاسیولوزیس در دام‬

‫‪57‬‬

‫فاسیولوز گوسفند و بز‬ ‫فاسیولوز گاو و گوساله‬

‫درصد‬ ‫تعداد کبد ضبطی‬ ‫تعداد گوسفند و بز کشتار‬ ‫درصد‬ ‫استان تعدادگاو کشتار شده تعدادکبد ضبطی‬
‫شده‬

‫‪2.80 48714‬‬ ‫‪1737133‬‬ ‫‪3.14 8937‬‬ ‫‪284491‬‬ ‫اردبیل‬

‫‪1.84 366089‬‬ ‫‪19871411‬‬ ‫‪1.49 10221‬‬ ‫‪685650‬‬ ‫اصفهان‬

‫‪1.00 14340‬‬ ‫‪1432076‬‬ ‫‪1.99 4262‬‬ ‫‪214534‬‬ ‫البرز‬
‫‪0.42 1570‬‬ ‫‪373015‬‬ ‫‪1.36 709‬‬ ‫‪52164‬‬
‫‪1.45 44951‬‬ ‫‪3097045‬‬ ‫‪1.67 11449‬‬ ‫‪683613‬‬ ‫ایلام‬

‫‪1.46 11050‬‬ ‫‪754488‬‬ ‫‪2.20 8148‬‬ ‫‪369771‬‬ ‫آذربایجان‬
‫‪0.73 1671‬‬ ‫‪228963‬‬ ‫‪1.65 533‬‬ ‫‪32350‬‬ ‫شرقی‬
‫‪2.85 449500‬‬ ‫‪15769991‬‬ ‫‪2.04 39455‬‬ ‫‪1933967‬‬
‫‪2.55 1484‬‬ ‫‪58179‬‬ ‫‪3.27 1347‬‬ ‫‪41142‬‬ ‫آذربایجان‬
‫غربی‬
‫بوشهر‬
‫تهران‬

‫جنوب کرمان‬

‫‪0.47 5761‬‬ ‫‪1229694 0.54 792‬‬ ‫چهار محال ‪147127‬‬

‫‪0.50 2537‬‬ ‫‪508495‬‬ ‫‪0.45 160‬‬ ‫‪35399‬‬ ‫خراسان‬
‫جنوبی‬
‫‪0.24 34401‬‬ ‫‪14358483‬‬ ‫‪0.49 4508‬‬ ‫‪912977‬‬
‫خراسان‬
‫‪0.04 276‬‬ ‫‪634048‬‬ ‫‪0.17 101‬‬ ‫‪58153‬‬ ‫رضوی‬
‫‪1.76 84,293‬‬ ‫‪4,789,312‬‬ ‫‪5.40 26,668‬‬ ‫‪493,448‬‬ ‫خراسان‬
‫‪4.08 12601‬‬ ‫‪308931‬‬ ‫‪3.78 6978‬‬ ‫‪184749‬‬ ‫شمالی‬
‫‪0.31 4806‬‬ ‫‪1548314‬‬ ‫‪0.80 513‬‬ ‫‪63902‬‬ ‫خوزستان‬

‫‪2.20 2841‬‬ ‫‪129247‬‬ ‫‪0.07 513‬‬ ‫‪694727‬‬ ‫زنجان‬
‫‪0.72 44261‬‬ ‫‪6175818‬‬ ‫‪1.75 7377‬‬ ‫‪421484‬‬
‫‪0.50 4670‬‬ ‫‪935114‬‬ ‫‪0.41 1326‬‬ ‫‪324413‬‬ ‫سمنان‬
‫‪1.70 80996‬‬ ‫‪4763634‬‬ ‫‪2.26 2349‬‬ ‫‪104116‬‬ ‫سیستان و‬
‫‪2.38 12527‬‬ ‫‪526302‬‬ ‫‪2.81 8571‬‬ ‫‪304729‬‬ ‫بلوچستان‬
‫‪1.04 41470‬‬ ‫‪4000553‬‬ ‫‪1.48 4980‬‬ ‫‪335739‬‬
‫‪1.62 19334‬‬ ‫‪1190663‬‬ ‫‪2.02 6630‬‬ ‫‪328387‬‬ ‫فارس‬
‫‪2.83 36207‬‬ ‫‪1278594‬‬ ‫‪7.11 1922‬‬ ‫‪27043‬‬ ‫قزوین‬
‫‪0.73 14109‬‬ ‫‪1934241‬‬ ‫‪2.11 2923‬‬ ‫‪138368‬‬
‫‪3.00 44470‬‬ ‫‪1483255‬‬ ‫‪7.11 52910‬‬ ‫‪744129‬‬ ‫قم‬
‫‪2.31 46164‬‬ ‫‪1994145‬‬ ‫‪4.50 16437‬‬ ‫‪365367‬‬ ‫کردستان‬
‫‪3.08 116,124‬‬ ‫‪3,767,726‬‬ ‫‪3.49 20,599‬‬ ‫‪590,459‬‬ ‫کرمان‬
‫‪1.18 18870‬‬ ‫‪1602495‬‬ ‫‪2.27 5961‬‬ ‫‪263165‬‬
‫‪2.62 6415‬‬ ‫‪244614‬‬ ‫‪2.64 2659‬‬ ‫‪100661‬‬ ‫کرمانشاه‬
‫‪1.55 28051‬‬ ‫‪1809732‬‬ ‫‪1.89 5082‬‬ ‫‪268740‬‬ ‫کهکیلویه و‬
‫‪0.57 13872‬‬ ‫‪2447912‬‬ ‫‪0.15 112‬‬ ‫‪72481‬‬ ‫بویر احمد‬

‫گلستان‬

‫گیلان‬

‫لرستان‬

‫مازندران‬

‫مرکزی‬

‫هرمزگان‬
‫همدان‬

‫یزد‬

‫‪58‬‬

59

60

61

‫تعداد موردهای فاسیولوز انسانی به تفکیک استان‬
‫استان تعداد‬
‫اردبیل ‪3‬‬
‫اصفهان ‪3‬‬
‫البرز ‪7‬‬
‫ایلام ‪1‬‬
‫تهران ‪56‬‬
‫خراسان جنوبی ‪1‬‬
‫خراسان رضوي ‪4‬‬
‫خوزستان ‪2‬‬
‫زنجان ‪1‬‬
‫سمنان ‪3‬‬
‫سیستان و بلوچستان ‪2‬‬
‫فارس ‪1‬‬
‫قزوین ‪2‬‬
‫كردستان ‪7‬‬
‫كرمانشاه ‪21‬‬
‫كهگيلويه و بوير احمد ‪3‬‬
‫گيلان ‪659‬‬
‫لرستان ‪45‬‬
‫مازندران ‪27‬‬
‫مركزي ‪1‬‬

‫‪62‬‬

‫پیشنهادات‪:‬‬ ‫نتایج‪:‬‬

‫بازرسی بهداشتی گوشت و مصرف درست آلایش در‬ ‫در بررسی انجام شده میزان آلودگی کبد گاوها به فاسیولا از‬
‫کشتارگاه ها و جلوگیری از خروج غیر قانونی آلایش‪.‬‬ ‫‪ 0/0۷-7/11‬درصد و میانگین‪ 3/۵۹‬درصد و در مورد‬
‫گوسفندان از‪ 0/0۴-4/0۸‬درصد و میانگین‪2/۰۶‬درصد متغیر‬
‫بود‪ .‬میزان آلودگی در گاوها به طور تقریب دو برابر آلودگی قرنطینه تاسیسات دارای دام آلوده‪.‬‬
‫در گوسفندان است‪.‬‬
‫برخورد قانونی با کشتار قاچاق‬

‫کنترل دقیق عفونت به ریشه کن کردن بیماری در‬ ‫میانگین تقریبی خسارت سالانه ناشی از فاسیولوز در دوره‬
‫علفخواران بستگی دارد‪ .‬هر چند چنین کاری در مورد‬ ‫بررسی بیش از ‪۱۵۰۰‬میلیارد ریال بوده است‪(.‬خسارت‬

‫علفخواران وحشی مقدور نیست‪.‬‬ ‫اقتصادی‪ ۱۰‬ساله بالغ بر ‪۱۵۰۰۰‬میلیارد ریال)‬

‫محافظت از برکه ها‪ ،‬حوضچه ها‪ ،‬و منابع آبی از آلوده شدن‬ ‫در این بررسی استان های گیلان(‪7/11‬درصد )‪،‬‬
‫به مدفوع دام‪.‬‬ ‫کهکیلویه و بویراحمد(‪7/11‬درصد)‪،‬خوزستان(‪5/4‬درصد) و‬

‫کنترل مناسب دام ها و همچنین صاحبان گله از نظر‬ ‫لرستان(‪4/5‬درصد ) بیشترین میزان آلودگی کبد به‬
‫فاسیولادر گاو را داشته اند‪.‬‬
‫استان های زنجان(‪4/۰۸‬درصد)‪ ،‬مازندران(‪3/۰۸‬درصد )‪ ،‬آلودگی به انگل پس از درمان‪.‬‬
‫گیلان(‪3‬درصد ) وکهکیلویه و بویراحمد(‪2/۸۳‬درصد ) آموزش دامداران‪ ،‬کشاورزان و دیگر گروه های مرتبط از‬
‫بیشترین میزان آلودگی کبد گوسفند به فاسیولا را داشته اند‪ .‬نحوه ابتلا به انگل‪.‬‬

‫بیشترین مورد کبدهای گاوی آلوده به ترماتود فاسیولا استفاده نکردن از گیاهان و سبزیجات خام‪.‬‬
‫متعلق به استان های گیلان‪ ،‬کهکیلویه‪ ،‬خوزستان‪ ،‬لرستان‪ ،‬تامین آب آشامیدنی سالم و بهداشتی‪.‬‬
‫و مازندران بوده است‪.‬‬
‫آموزش عمومی و مداوم روستائیان و دامپروران با مخاطرات‬
‫بیشترین مورد کبدهای گوسفندی آلوده به ترماتود فاسیولا فاسیولوزیس‪.‬‬
‫متعلق به استان های زنجان‪ ،‬مازندران‪ ،‬گیلان‪ ،‬کهکیلویه‪،‬‬
‫در استان هائی که درصد آلودگی به فاسیولوزیس زیاد است‬ ‫و اردبیل بوده است‪.‬‬
‫باید با توجه به مستعد بودن منطقه به بقای میزبان واسط‪،‬‬
‫بیشترین موردهای انسانی فاسیولیازیس از استان های راهکارهای مناسب تری افزون بر درمان منظم دام ها بر‬
‫گیلان‪ ،‬لرستان‪ ،‬مازندران‪ ،‬کرمانشاه گزارش شده است(بدون ضد فاسیولوزیس برای کنترل بیماری اعمال شود‪.‬‬
‫احتساب تهران به دلیل مرکزیت و مراجعه بیماران از دیگر‬
‫مبارزه با حلزونهاي واسط نیز براي كنترل بيماري بسیار‬ ‫استان ها)‪.‬‬
‫ضروری است‪ .‬کنترل حلزون با سولفات مس اگرچه‬
‫بر اساس نظر کارشناسان وزارت بهداشت آمار ارائه شده اثربخش بوده ولی برای گوسفندان سمی است و تا ‪ 6‬هفته‬
‫بیانگر تعداد موردهای بیمار مراجعه کننده به مراکز درمانی دام ها نباید در این مراتع به دام ها اجازه چرا داد‪.‬‬
‫است و نشاندهنده میزان واقعی ابتلای انسانی به فاسیولا‬
‫همانند بررسی انجام شده در کشور بولیوی که حدود جلوگيري از چراي دامها در مناطق باتلاقي و حصاركشي‬
‫آنها قادر است تا حدود زیادی بيماري را در دامها و در نتيجه‬ ‫‪06‬درصد بود نیست‪.‬‬
‫انسان کاهش دهد‪.‬‬
‫نتایج بالا حاکی از ارتباط بین فاسیولوز دامی و فاسیولیازیس‬
‫چرای چرخشی دام نیز به حذف آلودگی ترماتود کبدی در‬ ‫انسانی است‪.‬‬
‫گاو و گوسفند کمک می کند‪.‬‬
‫از نظر توزیع زمانی بیماری‪ ،‬و با توجه به مزمن بودن‬
‫بیماری در انسان‪ ،‬با افزایش میزان آلودگی در سال ‪۱۳۹۸‬در این روش ها در جمعیت های حیوانات وحشی که به صورت‬
‫دام ها پس از یک دوره ‪5‬ساله کاهش تدریجی فاسیولوز در آزاد چرا می کنند دشوار است‪.‬‬
‫دام‪ ،‬موردهای فاسیولوز انسانی نیز افزایش یافته است‪.‬‬

‫‪63‬‬

‫منابع مورد استفاده ‪:‬‬
‫انگل شناسی دامپزشکی‪ ،‬کرم های گرد و پهن‪ :‬دکتر سید حسین حسینی‪ ،‬دکتر بهنام مشکی‪.‬‬

‫بیماری های انگلی در ایران‪،‬جلد‪ ،2‬دکتر اسماعیل صائبی‪.‬‬
‫فرهنگ جامع انگل های انسان و حیوانات در ایران‪ :‬دکتر علی اسلامی‪ ،‬دکتر فاطمه جالوسیان‪.‬‬
‫عفونت های انگلی دام های اهلی‪ :‬تالیف دکتر جانز کافمن‪ ،‬مترجمان‪ ،‬دکتر سید حسین حسینی‪ ،‬دکتر حمید رضا حداد زاده‪،‬‬

‫دکتر بهنام مشکی‪ ،‬دکتر صدیقه نبیان و دکتر مصطفی رضوی دینانی‪.‬‬
‫میزان شیوع فاسیولوزیس در انسان و دام‪ :‬شهرام خادم وطن‪ ،‬حمید رضا مجیدیان و علی تقی پور‪.‬‬

‫‪64‬‬

‫مروری بر بیماری زبان آبی در نشخوارکنندگان اتیولوژی‪:‬‬

‫ویروس زبان آبی یک اوربی ویروس منتقل شونده توسط‬ ‫(قسمت اول)‬

‫حشرات است که در خانواده رئوویریده قرار دارد و دارای یک‬ ‫اپیدمیولوژی و تشخیص‬

‫ژنوم متشکل از ‪ 10‬قطعه ‪ RNA‬خطی دو رشت ‌های است‪ .‬این‬ ‫امیر جوادی‪ ،‬دکترای عمومی دامپزشکی‪ ،‬بورد تخصصی‬
‫ویرو ‌سها نسبت به روند تجزیه (‪ )Decomposition‬و در‬ ‫بیماریهای داخلی دامهای بزرگ‪ ،‬دفتر بهداشت و مدیریت‬
‫مقابل برخی عوامل ویروس‌کش استاندارد‪ ،‬مثل کربنات سدیم‬
‫مقاوم می‌باشند (‪ .)7‬آنها در مقابل اسید حساس بوده و در ‪pH‬‬ ‫بیماریهای دامی سازمان دامپزشکی‬
‫زیر ‪ 6‬غیرفعال م­یشوند و در برابر محلول هیدروکسیدسدیم‬ ‫پست الکترونیکی ‪[email protected] :‬‬

‫‪3‬درصد و مواد یددار ارگانیک نیز حساس‌اند‪ .‬اینکه توانایی‬ ‫محسن ایمان دار‪ ،‬دکترای عمومی دامپزشکی‪ ،‬دکترای‬
‫باقی ماندن در محیط در روند انتقال بیماری موثر باشد یا خیر؛‬ ‫تخصصی میکروبیولوژی دامپزشکی‪ ،‬کارشناس اداره کل‬
‫مشخص نمی‌باشد (‪ .)8‬در کل دنیا در حال حاضر ‪ 27‬سروتیپ‬
‫از زبان آبی تشخیص داده شده است‪ .‬ویروس دارای تغییرات‬ ‫دامپزشکی استان قزوین‬
‫ژنتیکی فراوانی به علت موتاسیون نقطه‌ای (‪Genetic‬‬ ‫پست الکترونیکی ‪[email protected]:‬‬

‫‪ )drift‬در یک قسمت ژنوم و بازآرایی ژنتیکی‬ ‫تاریخچه بیماری‪:‬‬
‫(‪ )Reassortment‬در زمانی که نشخوارکنندگان یا ناقلین‬
‫بیماری زبان آبی از دیدگاه تاریخی یک بیماری ویروسی توسط بیش از یک استرین آلوده شده باشند‪ ،‬م ‌یباشد (‪.)9‬‬
‫با منشاء آفریقایی است‪ .‬اولین رخداد بیماری در اروپا (خارج‬
‫آفریقا) و در سال ‪ 1943‬در قبرس رخ داده است‪ .‬در طی این‬
‫شیوع حدود ‪ 2500‬رأس گوسفند تلف شده و میزان تلفات در‬
‫برخی گله‌ها به ‪ 70‬درصد رسید‪ .‬بیماری در سال ‪ 1905‬به‬
‫"اسم زبان آبی" شناخته شد که به دلیل ایجاد علامت شاخصه‬
‫سیانوز زبان در برخی از گوسفندان آلوده بوده است (‪ .)4‬پس‬
‫از این شیوع‪ ،‬هم ‌هگیری‌هایی از زبان آبی در فلسطین (‪،)1943‬‬
‫ترکیه (‪ )1944 ،1946 ،1947‬و اسرائیل (‪ )1949‬گزارش‬
‫گردید‪.‬‬

‫تصویر شماره ‪ :1‬نمای میکروسکوپ الکترونی ویروس‬ ‫در سال ‪ 1905‬آرنولد تیلر (‪ )Arnold theiler‬نشان‬
‫داد که عامل ایجاد کننده زبان آبی از فیلتر عبور می‌کند‪ .‬زبان آبی (‪)BTV‬‬
‫بنابراین مشخص شد عامل بیماری یک ویروس است‪ .‬در‬
‫زبان آبی یک بیماری عفونی ویروسی‪ ،‬غیر واگیر منتقل‬ ‫اواسط دهه ‪ 1960‬یک شیوع گسترده زبان آبی در‪Iberian‬‬
‫شونده توسط ناقلین است که نشخوارکنندگان وحشی و اهلی‬ ‫‪ peninsula‬در اواسط دهه ‪ 1950‬باعث شد در رده‬
‫مثل گوسفند‪ ،‬بز‪ ،‬گاو‪ ،‬بوفالو‪ ،‬گوزن و اکثر گون ‌ههای بز کوهی‬ ‫بیمار ‌یهای اخطار کردنی سازمان جهانی بهداشت دام قرار‬
‫آفریقایی ‪ African antelope‬و سایر نشخوارکنندگان‬ ‫گیرد‪ .‬این تصمیم برای سا ‌لها منجر به تحمیل قوانین‬
‫وحشی را به عنوان میزبان مهر‌هدار آلوده می‌کند (‪ .)10‬عفونت‬ ‫سختگیرانه‌ای در خصوص صادرات و واردات دام و پلاسما از‬
‫با ویروس زبان آبی (‪ )BTV‬در اکثر حیوانات مخفی است ولی‬ ‫مناطق آلوده با ‪ BTV‬به مناطق عاری از بیماری گردید‪.‬‬
‫م ‌یتواند باعث بیماری کشنده‌ای در گوسفندان‪ ،‬آهوان و‬ ‫هرچند در بین سال‌های ‪ 1960‬تا ‪ 1980‬به نظر م ‌یرسید‬
‫نشخوارکنندگان وحشی نیز شود‪ .‬واگیری بیماری و تلفات‬ ‫بیماری فروکش کرده است اما در فاصله سال‌های ‪2006‬‬
‫ناشی از آن سبب معرفی این بیماری به عنوان یک خطر بالقوه‬ ‫تاکنون انواع سوتیپ‌های ویروس در مناطق مختلف اروپا‪،‬‬
‫جمعیت دامی و ثبت آن به عنوان یکی از ‪ 24‬بیماری فهرست‬ ‫آفریقا‪ ،‬آمریکا و آسیا شیوع پیدا کرده است (‪5‬و‪ .)6‬با گسترش‬
‫بیماری‌های اخطار کردنی درگیر کننده چندین گونه در سازمان‬ ‫اخیر بیماری به مناطق سابق ًا درگیر اروپای شمالی (کشورهای‬
‫اسکاندیناوی) و تهاجم سروتی ‌پها به مناطق جنوب شرقی‬
‫بهداشت جهانی دام (‪ )OIE‬شده است (‪.)11‬‬

‫ایالات متحده و شمال استرالیا‪ ،‬زبان آبی دوباره به عنوان یکی‬
‫از بیماری‌های مهم در قرن ‪ 21‬مطرح شده است (‪.)7‬‬

‫‪65‬‬

‫بزرگتر غیرساختاری ‪ NS1‬و ‪ NS2‬و ‪ 2‬پروتئین کوچکتر‬ ‫ساختمان و ساختار ویروس‪:‬‬

‫‪ NS3‬و ‪ NS3A‬م ‌یباشد‪ NS1 .‬دارای یک نقش سایتو‬ ‫ابعاد ویروس ‪ 900‬نانومتر بوده و یک ویروس بدون‬
‫پاتوژنز در ویروس را بر عهده دارد (‪)16‬؛ در حالی که ‪NS2‬‬ ‫پوشینه دارای ‪ 10‬قطعه ‪ RNA‬دو رشت ‌های خطی است که این‬
‫یک نقش کلیدی از تکثیر ویروس و سرهم شدن (‪Core‬‬ ‫قطعات توسط یک کپسید ‪ 3‬لایه‌ای بیست وجهی پروتئینی‬
‫‪ )assembly‬بازی م ‌یکند‪ NS3 .‬به عنوان یک‬ ‫احاطه شده است‪ .‬ژنوم ویروس ‪ 7‬پروتئین ساختاری و ‪4‬‬
‫‪ Viroporin‬عمل کرده و آزاد سازی ویروس را با ایجاد‬ ‫پروتئین غیر ساختاری را کد می‌کند (‪ .)11‬لایه خارجی شامل‬
‫‪ 2‬پروتئین ساختاری ‪ VP2‬و ‪ VP5‬است که ‪ VP2‬وظیفه‬
‫نفوذپذیری در غشاء القاء م ‌یکند (‪.)17‬‬

‫یک تفاوت ژنتیکی مشخص بین استری­نهای ویروس‬ ‫اتصال به رسپتور‪ ،‬هم‌آگلوتیناسیون و ایجاد آنتی بادی‬
‫نوترالایزان خاص سروتیپ را بر عهده داشته و تمایل قوی وجود دارد و حتی این تفاوت در ویرو ­سهای یک سروتیپ و از‬
‫(‪ )Affinity‬جهت اتصال به اریتروسی ‌تها دارد و مهمترین یک منطقه نیز وجود دارد‪ .‬این تفاو ‌تهای ژنتیکی و‬
‫مسئله تعیین کننده سروتیپ ویروس ‪ BTV‬است که در هتروژنزیتی در استری ‌نهای فیلد به دنبال ‪Genetic Drift‬‬
‫تفریق یک سروتیپ بر اساس منطقه جغرافیایی نیز نقش و ‪ Genetic Shift‬ایجاد می‌شود (‪ .)5‬سکانس ژنتیکی‬
‫ویروس تفریق بیشتر و آنالیز استری ‌نها را جدا از سروتیپ آنها‬ ‫دارند‪.‬‬
‫فراهم م ‌یکند (‪18‬و‪19‬و‪ .)20‬حتی برای استری ‌نهای موجود در‬
‫یک سروتیپ این امکا ‌نپذیر است که منشاء جغرافیایی‬ ‫لایه میانی کپسید شامل ‪ VP7‬و به میزان کمتری ‪VP3‬‬
‫است که نقش مهمی را در تمامیت ساختاری ویروس دارند‬
‫(توپوتایپ) آن تشخیص داده شود (‪18‬و‪.)21‬‬ ‫(‪ VP7 .)12‬اصلی ترین تعیین کننده ویژگی گروهی‬

‫(‪ )Serogroup Specifity‬است‪ .‬همچنین این پروتئین اپیدمیولوژی‪:‬‬
‫کپسید محلی است که اپی‌تو ‌پها در روش ‪ C-ELISA‬برای‬
‫ویروس زبان آبی در تمام قار‌هها به غیر از قطب جنوب‬ ‫تعیین آنتی بادی بر علیه ‪ BTV‬استفاده م ‌یکنند (‪.)13‬‬
‫تشخیص داده شده است و در تمام کشورهای گرمسیری و‬ ‫کمپلکس ‪ VP7/VP3‬از ژنوم ویروس در برابر محیط خارج‬
‫تحت حاره در جمعیت دا ‌مهای اهلی آندمیک می‌باشد‪ .‬به نظر‬ ‫محافظت کرده و مانع فعال شدن تولید اینترفرون تیپ ‪I‬‬
‫می‌رسد در دهه اخیر به مناطق شمالی‌تر گسترش یافته است‪.‬‬ ‫م ‌یشود (‪ VP2 .)14‬به عنوان یک پلیمراز بوده و اجازه تکثیر‬
‫شیوع‌های زبان آبی مشاهده شده در این مناطق جدید در‬ ‫در سلو ‌لهای پستانداری و حشرات را م ‌یدهد و تعیین کننده‬
‫سا ‌لهای اخیر به نظر م ‌یرسد در نتیجه‌ای از تغییرات آب و‬ ‫سروتیپ است (‪ VP4 ،)11‬به عنوان آنزیم ‪RNA capping‬‬
‫هوایی به علت گرم شدن کره زمین باشد (‪ .)7‬توزیع و شدت‬ ‫و ‪ VP6‬به عنوان ‪ dsRNA helicase‬مطرح م ‌یباشد‬
‫عفونت در یک منطقه از یک قاره‪ ،‬به وسیله حضور وکتورهای‬
‫مناسب و وجود میزبان پستاندار حساس تعیین م ‌یگردد که در‬ ‫(‪.)15‬‬

‫این راستا فعالیت وکتورهای کولیکوئیدس خود تحت تأثیر‬
‫شرایط آب و هوایی‪ ،‬جغرافیا و ارتفاع م ‌یباشد‪.‬‬

‫در مناطق آندمیک عفونت همیشه وجود دارد ولی بیماری‬
‫بالینی در دا ‌مهای بومی غیرمعمول است و رخداد بالینی‬
‫بیماری می‌تواند توسط استری ‌نهای جدید ‪ BTV‬یا با ورود‬
‫گونه‌های حساس غیر بومی به این مناطق ایجاد شود‪ .‬در نقاط‬
‫اپیدمیک عفونت و بیماری بالینی هر از چند سالی رخ م ‌یدهد‪.‬‬
‫تهاجم (‪ )Incuration‬بیماری نیز می‌تواند در مناطقی که‬
‫بطور عادی تجربه عفونت را نداشت ‌هاند‪ ،‬نیز به وسیله جابجایی‬
‫توسط باد کولیکوئید ‌سهای آلوده رخ دهد‪ .‬این روش گسترش‬
‫بیماری باعث ایجاد چندین شیوع جدی زبان آبی در کشورهایی‬
‫که عاری از بیماری بود‌هاند‪ ،‬شده است (‪ .)7‬اولین مورد زبان‬
‫آبی در سال ‪ 1800‬در آفریقای جنوبی تشخیص داده شد ولی‬ ‫تصویر شماره ‪ :2‬ساختار شماتیک ویروس زبان آبی (‪)BTV‬‬

‫پروتئین های غیر ساختاری (‪ )NSP‬شامل ‪ 2‬پروتئین جزئیات آن تا سال ‪ 1900‬مشخص نشده بود‪ .‬اولین گزارش‬

‫‪66‬‬

‫در ایالات متحده در سال ‪ 1950‬بود (‪ .)11‬اپیدمی اخیر روش انتقال‪:‬‬
‫سروتیپ ‪ 8‬زبان آبی در اروپای مرکزی و شمالی بین سا ‌لهای‬
‫بیماری زبان آبی مسری نبوده و تقریب ًا بطور انحصاری و‬ ‫‪ 2006‬تا ‪ 2008‬باعث شدیدترین شیوع بیماری در مناطق‬
‫بیولوژیک بوسیله گون ‌ههای خاصی از کولیکوئید ‌سها‬ ‫عاری از بیماری در اروپا شد‪ .‬این سروتیپ سابق ًا تنها در آفریقا‬
‫(‪ )Diptera: ceratopogonidae‬منتقل م ‌یشود‪.‬‬ ‫مشاهده شده بود ولی در سال ‪ 2006‬در هلند‪ ،‬آلمان و بلژیک‬
‫بنابراین شیوع بیماری وابسته به وکتورهای حشره‪ ،‬ویروس‬ ‫مشاهده شد‪ .‬کشور کانادا عاری از بیماری است ولی‬
‫پاتوژن و نشخوارکنندگان حساس است‪ .‬در حدود ‪ 1500‬گونه‬ ‫تهاجم‌هایی توسط انتقال به وسیله باد از مرزهای جنوبی رخ‬
‫از کولیکوئید ‌سها در دنیا وجود دارد که تنها حدود ‪ 50‬گونه‬ ‫داده است‪ .‬در استرالیا از همین طریق تهاج ‌مهایی از اندونزی‬
‫حساس به عفونت با ‪ BTV‬می‌باشند و در انتقال بیماری زبان‬
‫آبی دارای نقش م ‌یباشند‪ .‬تنها کولیکوئید ‌سهای ماده خون‬ ‫رخ داده است‪.‬‬

‫خوار هستند و بر روی میزان اصلی خود از جمله پرندگان و‬ ‫گونه های حساس‪:‬‬

‫پستانداران تغذیه م ‌یکنند‪ .‬محل اصلی بدن حیوانی که مورد‬ ‫تمام نشخوارکنندگان به عفونت توسط زبان آبی حساس‬
‫تهاجم آنها قرار م ‌یگیرد‪ ،‬ناحیه سر و گردن است‪ .‬گزش آنها‬ ‫می‌باشند ولی بیماری بالینی اغلب در گوسفندان ظاهر‬
‫همراه با یک واکنش ازدیاد حساسیت است (‪ .)24‬دمای بهینه‬ ‫م ‌یشود‪ .‬در اثر ویروس زبان آبی یک بیماری مهلکی در‬
‫برای فعالیت آنها بین ‪ 13‬تا ‪ 35‬درجه سانتیگراد است (‪.)25‬‬ ‫آهوی دم سفید (‪ )White–tailed deer‬نیز مشاهده‬
‫ویروس موجود در سلو ‌لهای خونی خورده شده‪ ،‬سلو ‌لهای‬ ‫شده است (‪ .)22‬گاو نقش مهمی در اپیدمیولوژی زبان آبی‬
‫دستگاه گوارش ناقل را آلوده کرده و تکثیر می‌یابد و سپس به‬ ‫بازی می‌کند به علت اینکه دوره ویرمی طولانی دارد که با‬
‫غدد بزاقی آزاد م­یشود‪ .‬ویروس سپس از طریق بزاق به میزبان‬ ‫علائم تحت بالینی همراه است‪ .‬لازم به ذکر است در‬
‫اصلی منتقل م ‌­یگردد‪ .‬به نظر می‌رسد انتقال عمودی ویروس‬ ‫اپیدم ‌یهای ایجاد شده توسط سویه ‪ BTV-8‬در اروپا گاوها‬
‫از ناقل بالغ به لارو رخ نم ‌یدهد (‪ .)11‬به طور کلی طول عمر‬
‫کولیکوئیدس بالغ در بین گون ­ههای مختلف از یک تا سه و نیم‬ ‫حتی علائم بالینی نیز نشان داده‌اند‪.‬‬

‫ماه متفاوت است و زمان نمو از تخم تا بالغ شدن براساس‬
‫شرایط محیطی حدود سه هفته م ‌یباشد (‪ .)26‬یک زمستان‬
‫سرد یا تابستان خشک بطور مشخصی تعداد وکتورها و خطر‬
‫ایجاد بیماری را کاهش م ‌یدهد‪.‬‬

‫انتقال ویروس زبان آبی در طول وعد‌ههای بعدی بعد از‬
‫عفونی شدن اولیه رخ م ‌یدهد و طی یک فاصله ‪ 10-15‬روزه‬
‫در دمای ‪ °c25‬برای ایجاد تعداد کافی ویروس قابل انتقال‬
‫مورد نیاز است (‪ .)27‬توانایی گزش کولیکوئید ‌سها برای‬
‫انتقال ویروس بطور مشخص تحت تاثیر دمای محیط‪ ،‬رطوبت‬
‫محیط و میزان ریزش باران فصلی است‪ .‬در مناطقی معتدل‬
‫پیک فعالیت گزش این ناقلین در بهار و پاییز است (‪28‬و‪.)29‬‬ ‫بز کوهی آفریقایی و سایر نشخوارکنندگان وحشی‪ ،‬شتر سانان‬
‫این ناقلین حداکثر یک مسافت ‪ 2‬کیلومتری را می‌توانند پرواز‬ ‫(‪ ،)Camelids‬بوفالوها و فیل نیز می‌توانند آلوده شوند‪ .‬این‬
‫کنند ولی به علت سایز کوچک (‪ 1-3‬میلی متر) به سادگی‬ ‫ویروس می­تواند به گوشتخواران نیز منتقل شود؛ به طور مثال‬
‫م ‌یتوانند از طریق باد منتقل شوند و از این طریق تا ‪700‬‬ ‫در س ‌گها‪ ،‬زبان آبی بدنبال استفاده از واکسن آلوده به ویروس‬
‫زبان آبی گزارش شده است (‪ .)7‬اینگونه تصور م­یشود که گاو‬
‫کیلومتر م ‌یتوانند جابجا شوند (‪.)30‬‬ ‫و بز مخازن طبیعی ‪ BTV‬می­باشند که به علت ایجاد عفونت‬

‫گونه اصلی این وکتورها بر اساس منطقه جغرافیایی‬ ‫تحت بالینی ویروس طولانی مدت است (‪ .)23‬نقش‬
‫غیرنشخوارکنندگان در اپیدمیولوژی زبان آبی بسیار کم متفاوت تعیین م ‌یشود‪ .‬در آفریقا ‪ C.imicola‬از آسیا و‬
‫خاورمیانه ‪،C.nudipalpis ،C.imicola‬‬ ‫اهمیت است‪.‬‬

‫‪ C.orientalis ،C‌ .fulvis ،C.obsoletus‬و در اروپای‬ ‫تصویر شماره ‪ :3‬مخازن طبیعی ویروس زبان آبی (‪)BTV‬‬
‫جنوبی ‪ C.imicola‬و در اروپای مرکزی و شمالی‬
‫‪ C.pulicaris ،C.obsoletus‬و ‪ C.dewulfi‬غالب‬
‫م ‌یباشند (‪.)7‬‬

‫‪67‬‬

‫مشاهده شود و میزان مرگ و میر (‪۲۰–۵۰ )Mortality‬‬
‫درصد است‪ .‬شیوع‌های رخ داده در قبرس و اسپانیا منجر به ‪70‬‬
‫درصد مرگ و میر در گله‌های درگیر شده است‪ .‬میزان بالایی از‬
‫تلفات زمانی رخ م ‌یدهد که یک استرین جدید به یک منطقه‬
‫وارد م ‌یشود‪ .‬در شیوع رخ داده در ‪ 2006 –2008‬توسط سروتیپ‬
‫‪ 8‬زبان آبی میزان واگیری ‪۰-۳۲‬درصد گزارش شد‪ .‬میزان مرگ‬
‫و میر (‪ )Mortality‬زبان آبی در در اروپا در گاو در سال‬
‫‪ 0/15 ،2006‬درصد و در ‪ 0/27 ،2007‬درصد بود‪ .‬این میزان در‬
‫سال ‪ 2008‬متعاقب واکسیناسیون به ‪ 0/04‬درصد رسید (‪36‬و‪.)40‬‬
‫میزان مرگ و میر در گوسفندان‪ ۰–۱۷‬درصد و در گاو‪۰–۴‬درصد‬
‫گزارش شده است‪ .‬در گزارشی در هلند تلفات حاصل از زبان آبی‬ ‫تصویر شماره ‪ :4‬یکی از وکتورهای ویروس زبان آبی‬
‫بر اساس سن دا ‌مهای درگیر ‪ 1/2 –1/4‬درصد گزارش گردید‪.‬‬ ‫(‪)C.imicola‬‬

‫در یک مورد در فرانسه در سال ‪ 2015‬تنها یک رأس قوچ‬ ‫منی گاو نر نیز م­یتواند ویروس را منتقل کند ولی تنها زمانی‬
‫علائم بالینی را نشان داد در حالی که سایر هم گل ‌ههای قوچ‪،‬‬ ‫آلوده م ‌یشود که نر تخمی (‪ )Bull‬ویرمیک باشد و اسپرم حاوی‬
‫سالم بوده و پس از بررسی­های آزمایشگایی عامل سروتیپ ‪8‬‬ ‫سلو ‌لهای سفید یا قرمز خون باشد‪ .‬انتقال ‪ BTV‬از جفت نیز‬
‫زبان آبی تشخیص داده شده است‪ .‬پس از سکانس کردن‬ ‫یک روش دیگر انتقال است که در گاو‪ ،‬گوسفند و سگ‌ها‬
‫مشخص شد ویروس در گردش قرابت نزدیکی با سروتیپ در‬ ‫گزارش شده است (‪31‬و‪32‬و‪ .)33‬اخیراً یک روش ویژه‌ای از‬
‫گردش در فرانسه در شیوع ‪ 2006-2008‬داشته است (‪.)41‬‬ ‫انتقال در نشخوارکنندگان شرح داده شده است که شامل خوردن‬
‫نتیجه اینکه به علت اپیدمیولوژی پیچیده زبان آبی و غیر‬ ‫جفت فتوس گاوی آلوده به ‪ BTV‬است (‪ .)34‬انتقال ویروس از‬
‫یکنواخت بودن جمعیت دامی اثرات اقتصادی ناشی از بیماری در‬
‫طریق آغوز نیز گزارش شده است (‪.)35‬‬

‫شرایط مختلف کامل ًا م ‌یتواند متفاوت باشد (‪ )42‬و میزان‬ ‫ریسک فاکتورهای میزبان‬

‫واگیری و مرگ و میر بر اساس گونه حتی نژاد‪ ،‬سروتیپ ویروس‪،‬‬ ‫گرچه تمام گون ‌ههای نشخوارکنندگان به عفونت توسط‬
‫برخورد قبلی و عوامل محیطی متفاوت است‪.‬‬ ‫‪ BTV‬حسا ‌ساند‪ ،‬بیماری‌زاترین استری ‌نها باعث بیماری بالینی‬

‫بطور اولیه در گوسفند م ‌یشوند؛ در حالی که عفونت در اکثر خسارات اقتصادی‬
‫گاوها‪ ،‬بزها و نشخوارکنندگان وحشی بطور بدون علامت‬
‫به طور کلی‪ ،‬خسارات اقتصادی ناشی از زبان آبی در دنیا در‬ ‫(‪ )Asymptomatic‬باقی می‌ماند‪ .‬سروتیپ ‪ 8‬ویروس‬
‫طول سال در حدود ‪ 3‬میلیارد دلار گزارش شده است (‪.)42‬‬ ‫می‌تواند باعث علائم بالینی شدید در گاو شود ولی سایر‬
‫خسارات ناشی از هر بیماری در دا ‌مهای اهلی شامل ضررهای‬ ‫استرین‌ها بطور تحت بالینی باقی می‌ماند یا علائم خفیفی ایجاد‬
‫ناشی از کاهش تولید (‪ )Losses in production‬و‬ ‫می‌کنند؛ بنابراین گاو به عنوان میزبان مخزن و تکثیر کننده‬
‫هزین ‌هها و از دست رفتن درآمد (‪ )Lost revenue‬است‪.‬‬
‫گزینه اول شامل خسارات قابل مشاهده از قبیل کاهش تولید‬ ‫مطرح بوده و میزان بالایی از ویرمی را دارد‪.‬‬

‫تمام نژادهای گوسفندان حساس به عفون ‌تاند که در این شیر‪ ،‬افزایش مرگ و میر‪ ،‬از دست دادن وزن بدن‪ ،‬کاهش میزان‬
‫بین نژادهای با پشم ظریف اروپایی حساس‌ترین نژادها نسبت به باروری‪ ،‬سقط‪ ،‬کاهش راندمان تولید گوشت و مرگ و میر است‪.‬‬
‫بیماری بالینی شدید می‌باشند‪ .‬در حالی که بز با آنکه نسبت به گزینه دوم شامل هزینه واکسیناسیون‪ ،‬ایجاد محدودیت در‬
‫عفونت حساس است ولی ندرت ًا علائم بالینی را نشان م ‌یدهد‪ .‬در تجارت و دسترسی به بازارهای بین المللی است (‪.)42‬‬
‫بین نشخوارکنندگان وحشی‪ ،‬آهوی دم سفید (‪White Tailed‬‬
‫پاتوژنز‬ ‫‪ )Deer‬و بز کوهی (‪)Pronghorn Antelopes‬بسیار به‬

‫بعد از وارد شدن ویروس از طریق گزش پشه آلوده‪ ،‬ویروس‬ ‫عفونت حساس‌اند و علائم بالینی را نشان م ‌یدهند (‪38‬و‪.)39‬‬
‫از طریق سلو ‌لهای دندرتیک از پوست وارد عقد‌ههای لنفاوی‬
‫موضعی م ‌یشود که از این محل به عنوان محل اولیه تکثیر یاد‬ ‫میزان واگیری و مرگ و میر‬

‫زمانی که بیماری در یک گله برای اولین بار رخ م ‌یدهد‪ ،‬م ‌یشود‪ ،‬سپس از این محل وارد جریان خون شده و ایجاد‬
‫بروز علائم بالینی ممکن است در ‪ 50– 75‬درصد از دام‌ها ویرمی اولیه م­یکند که باعث آلودگی ارگا ‌نهای ثانویه مثل سایر‬

‫‪68‬‬

‫عقده­های لنفاوی‪ ،‬طحال و خصوص ًا ری ‌هها می‌شود (‪ .)43‬مخاطات بوکال و بینی ظاهر م ‌یشود‪.‬‬

‫ترشحات بینی موکوسی چرکی و اغلب حاوی خون‬ ‫ویروس درآندوتلیوم عروق‪ ،‬ماکروفاژها و لنفوسیت‌ها‬
‫تکثیر م ‌یشود‪ .‬آسیب عروقی خصوص ًا آسیب به عروق می‌باشد‪ .‬تورم و ادم ل ‌بها‪ ،‬لث ‌هها‪ ،‬بالشتک دندانی و زبان رخ‬
‫کوچک‪ ،‬مسوول ایجاد علائم بالینی بیماری زبان آبی است م ‌یدهد‪ .‬جدا شدن مخاط بوکال (دهانی) منجر به خونی‬
‫و آزاد سازی سایتوکای ‌نها و مدیاتورهای فعال کننده عروق شدن بزاق م ‌یشود‪ .‬زخ ‌مهای نکروتیک گرد (‪)Lenticular‬‬
‫از سلو ‌لهای آلوده منجر به نشت مویرگی و ادم و خون خصوص ًا در اطراف زبان ایجاد م ‌یشود که متورم و ارغوانی‬
‫ریزی م ‌یگردد (‪ .)5‬ویرمی در حدود روز ‪ 3‬قابل تشخیص رنگ است ولی اغلب اینگونه نم ‌یباشد‪ .‬پرخونی و زخم نیز‬
‫بوده و پیک ویرمی همراه با لوکوپنی و تب است که اغلب در محل اتصال ل ‌بها در پاپی ‌لهای گون ‌های و اطراف مقعد‬
‫‪ 6 -7‬روز پس از عفونت ایجاد م ‌یشود‪ .‬ویروس در گردش و فرج دیده م ‌یشود‪ .‬روند بلع برای دام سخت م ‌یشود و‬
‫با ظاهر شدن اینترفرون و آنت ‌یباد ‌یهای اختصاصی تنفس افزایش پیدا می‌کند و اسهال و دیسانتری ممکن‬
‫است رخ دهد (‪ .)11‬عفونت در میش آبستن ممکن است‬ ‫نوترالایزان کاهش پیدا می‌کند‪.‬‬
‫منجر به سقط‪ ،‬مومیایی شدن و تولد بره ضعیف گردد که‬
‫همراه با نواقص مادرزادی است‪ .‬ضایعات اندام حرکتی‬ ‫در گاو و نشخوارکنندگان وحشی به وسیله اکثر‬
‫شامل لامیناتیس و التهاب بافت تاج سم است که منجر به‬ ‫استری ‌نهای ویروس‪ ،‬آسیب سلو ‌لهای آندوتلیال در حداقل‬
‫لنگش و در برخی از دا ‌مها زمی ‌نگیری م ‌یگردد و زمانی‬ ‫است و ویرمی در گاو به شدت وابسته به سلول خصوص ًا‬
‫ایجاد م ‌یشود که ضایعات دهانی رو به بهبودی م ‌یرود‪.‬‬ ‫اریتروسی ‌تها و پلاک ‌تها می‌باشد‪ .‬گرچه ویروس در داخل‬
‫ظاهر شدن باند قرمز ارغوانی تیره در پوست بالای تاج سم‬ ‫اریتروسی ‌تها تکثیر نم ‌یشود ولی از آنت ‌یبادی‌های‬
‫در نتیجه التهاب تاج سم (‪ )Cronitis‬یک علامت‬ ‫نوترالایزان جریان خون محافظت م ‌یشود و اریتروسی ‌تهای‬
‫آلوده محتمل است که برای طول عمر خود آلوده می‌باشند‪.‬‬
‫تشخیصی مناسب است‪.‬‬ ‫به علت اینکه طول عمر اریتروسی ‌تهای گاوی طولانی‌تر از‬

‫اریتروسی ‌تهای گوسفندی است‪ ،‬ویرمی طولان ‌یتری ایجاد کج شدن گردن (‪ )Wryneck‬با چرخش سر و گردن‬
‫به یک طرف در برخی از کی ‌سها به طور ناگهانی در حدود‬ ‫می‌کند (‪.)7‬‬
‫روز ‪ 12‬ایجاد می شود که ظاهراً مرتبط با اثر مستقیم‬
‫ویروس در بافت عضلانی است که باعث سفت شدن‬ ‫ویرمی در گوسفند در حدود ‪ 14–54‬روز و در بز ‪19-54‬‬
‫عضلات و ضعف م ‌یشود که م ‌یتواند منجر به بی اشتهایی‬ ‫روز طول می‌کشد (‪ .)11‬در حالی که ‪ RNA‬ویروس می‌تواند‬
‫گردد‪ .‬همچنین تورم صورت همراه با التهاب شدید و افتادن‬ ‫تا ‪ 140‬روز پس از عفونت قابل تشخیص باشد‪ .‬به علت‬
‫گوش و پرخونی پوست بدون پشم دیده م ‌یشود و در برخی‬ ‫وابستگی ویروس به سلو ‌لهای قرمز خون‪ ،‬ژنوم ویروس تا‬
‫از گوسفندان کونژنکتیویت شدید که منجر به ریزش اشک‬ ‫‪ 100‬روز در گوسفند و تا ‪ 220‬روز در گاو با ‪RT–PCR‬‬
‫‪ Real time‬قابل تشخیص است‪ .‬پاسخ ایمنی وابسته به‬
‫شدید م ‌یشود نیز مشاهده م ‌یگردد‪.‬‬ ‫سلول در مقابل ویروس زبان آبی می‌تواند گسترش ویروس‬

‫در ارگانیسم را در اوایل عفونت کاهش دهد ولی نم ‌یتواند‬
‫ویروس را کامل از بین ببرد‪.‬‬

‫علائم بالینی‬

‫بیماری بالینی زبان آبی به دو صورت خود را ظاهر‬
‫می‌کند‪ )1 :‬سندرم تولید مثلی‪ )2 ،‬زبان آبی که به صورت‬
‫تب خون ریزی دهنده سیستمیک ویروسی است که چندین‬
‫ارگان را خصوص ًا دستگاه گوارش بالایی‪ ،‬پوست و ریه را‬
‫درگیر م ‌یکند (‪44‬و‪ .)45‬در گوسفندان حساس اولین علائم‬
‫تصویر شماره ‪ :5‬علایم بالینی ویروس زبان آبی در‬ ‫بالینی زبان آبی بعد از یک دوره انکوباسیون ‪ 3 -7‬روزه و در‬
‫گوسفند‬ ‫برخی از موارد طولان ‌یتر ایجاد م ‌یشود‪ .‬این علائم شامل‬

‫یک تب شدید تا ‪ 40/5–41‬سانت ‌یگراد که این تب برای در دا ‌مهایی که بهبود پیدا م ‌یکنند‪ ،‬یک دوره نقاهت‬
‫مدت ‪ 5 -6‬روز ادامه داشته و حدود ‪ 48‬ساعت پس از طولانی ایجاد می‌شود و برگشت به شرایط نرمال چند ماه‬

‫افزایش دما‪ ،‬ترشحات بینی و بزاق همراه با قرمز شدن زمان م ‌یبرد‪ .‬از دست دادن کامل یا جزئی پشم متداول‬

‫‪69‬‬

‫(‪ )Whit Tailed Deer‬است‪ .‬دام درگیر دچار‬ ‫است و باعث خسارات فراوان اقتصادی به دامدار‬
‫خون ریزی گسترده‌ای در سراسر بدن م ‌یشود و‬ ‫م ‌یشود‪ .‬در گوسفند در مناطق انزوتیک بیماری از‬
‫اسهال خونی‪ ،‬ادم سر و گردن و ترشحات بینی خونی‬ ‫شدت بسیار کمتری برخوردار بوده و اغلب بدون‬

‫را نشان م ‌یدهد (‪.)7‬‬ ‫علامت است و دو سندرم رخ م ‌یدهد؛‬

‫‪ -1‬فرم ایجاد کننده سقط جنین که در آن واکنش ضایعات کالبد گشایی‪:‬‬
‫تب‌زا با ضایعات موضعی همراه نم ‌یشود‪.‬‬
‫گوسفندان تلف شده از زبان آبی صورت و گوش‬
‫‪ -2‬یک فرم تحت حاد که در آن ضایعات موضعی متورم و اکسودای خشک و دلمه را در منخرین و‬
‫در حداقل است ولی لاغری‪ ،‬ضعف و طولانی شدن ملتحمه نشان م ‌یدهند‪ .‬نوار تاج سم پر خون است و‬
‫مخاط دهان اغلب سیانوتیک و هموراژیک بوده و با‬ ‫دوره نقاهت صورت م ‌یگیرد‪.‬‬
‫اروزیون و اولسر همراه است که اغلب زبان و ناحیه‬
‫دندانی را درگیر می‌کند و گاهی به شکمبه و شیردان‬ ‫بز کمتر با زبان آبی آلوده م ‌یشود و ندرت ًا علائم‬
‫نیز نفوذ می‌کند (‪ .)7‬در بافت زیر جلدی ترشحات‬ ‫بالینی بیماری را نشان م ‌یدهد و اگر علائم ایجاد‬
‫ژلاتینی در ناحیه سر مشاهده م ‌یشود‪ .‬در تونیکای‬ ‫شود‪ ،‬مشابه علائم در گوسفند ولی بسیار ملایم‌تر‬
‫داخلی شریان ریوی و حتی آئورت خون ریزی مشاهده‬ ‫است‪ .‬در گاو اکثر عفونت‌ها بدون علامت است گرچه‬
‫م ‌یگردد‪ .‬طحال و غد‌ههای لنفاوی متورم و خون‬ ‫برخی از استری ‌نها مثل سروتیپ ‪ 8‬در گاو شدیداً‬
‫ریزی دهنده است و در ریشه زبان‪ ،‬پرده آبشامه‪ ،‬کلیه‬ ‫بیماری‌زا است‪ .‬علائم در گاو ب ‌یشباهت به علائم‬
‫و دستگاه گوارش (خصوص ًا در محل اتصال ایلئوم به‬ ‫مشاهده شده در گوسفندان شدیداً درگیر نمی‌باشد‪.‬‬
‫سکوم) و باف ‌تهای زی ‌رجلدی پتشی (‪)Petechiae‬‬ ‫همچنین تورم پستان و کاهش تولید شیر از علایم‬

‫مشاهده م ‌یشود‪.‬‬ ‫بیماری در گاوهای شیری م ‌یباشد (‪46‬و‪.)47‬‬

‫عضلات اسکلتی و قلبی نواحی نکروتیک کوچکی‬ ‫نتیجه حاصل از عفونت جنین نشخوارکنندگان‬
‫را نشان م ‌یدهند‪ .‬به علاوه التهاب دستگاه تنفس‬ ‫وابسته به سن است و باعث ایجاد ضایعات حفر‌هدار‬
‫فوقانی‪ ،‬ادم ریوی‪ ،‬پلوریت‪ ،‬پریکاردیت و آنتریت‬ ‫(‪ )Cavitation‬در دستگاه عصبی مرکزی در‬
‫مشاهده م ‌یشود (‪ .)48‬در گاو ضایعات نکروپسی‬ ‫حیواناتی م ‌یشود که عفونت در مراحل اولیه باعث‬
‫شامل زخم شدن گسترده در پوزه‪ ،‬مخاط دهان‪ ،‬سر‬ ‫مرگ جنین و سقط نشده است‪ .‬کارایی سیستم ایمنی‬
‫پستان‪ ،‬رینیت و ترشحات موکوسی خونی‪ ،‬اپی فورا‪،‬‬ ‫نسبت به زبان آبی در حدود اواسط آبستنی افزایش‬
‫تورم بافت اطراف چشم‪ ،‬ادم اندام های حرکتی‪ ،‬نکروز‬ ‫پیدا می‌کند و جنی ‌نهای عفونی شده در اواخر آبستنی‬
‫و زخم در بافت بین انگشتی است‪ .‬در برخی از کی ‌سها‬ ‫م ‌یتوانند ویرمیک و بدون هر گونه بد شکلی مغزی‬
‫پوست زخم شده و بلند م ‌یشود که همراه با یک دلمه‬ ‫متولد شوند‪ .‬آلوده شدن گاوها در اوایل آبستنی منجر‬
‫و اکسودای خشک شده است‪ .‬در برخی موارد نیز چین‬ ‫به مرگ زودرس و جذب جنین م ‌یشود و سایر عواقب‬
‫کلفتی در پوست خصوص ًا در ناحیه گردن ایجاد‬ ‫شامل سقط یا تولد گوسال ‌ههای ناقص الخلقه و ضعیف‬
‫است‪ .‬نواقص مادرزادی شامل‪ ،‬هیدروآنسفالی‬
‫م ‌یگردد‪.‬‬ ‫( ‪ ، )H y d r o e n c e p h a l y‬میکر و سفا لی ‪،‬‬

‫آرتروگریپوزیس‪ ،‬کوری و بد شکل شدن فک است‪ .‬تشخیص تفریقی‬

‫در گوسفند شامل ‪ -1‬تب برفکی‪ -2 ،‬طاعون‬ ‫عفونت زبان آبی در آهو (‪ )deer‬یک بیماری‬
‫حاد را ایجاد می‌کند که به طور بالینی و پاتولوژیک نشخوارکنندگان کوچک ‪ -3 ،PPR‬آبله گوسفندی‬
‫مشابه(‪)Epizootic hemorrhagic disease‬‬
‫در گاو شامل ‪ -1‬اسهال ویروسی گاوان ‪،BVD‬‬ ‫در آهو است و با چندین خون ریزی در سراسر بدن‬
‫‪ -2‬تب نزل ‌های بدخیم ‪،MCF‬‬ ‫مشخص م ‌یشود‪ .‬در بین نشخوارکنندگان وحشی‬

‫حساس‌ترین گونه به زبان آبی آهوی دم سفید ‪ -3‬طاعون گاوی ‪،RP‬‬

‫‪70‬‬

‫کنترل ناقلین‬ ‫‪ -4‬ازدیاد حساسیت به نور‪،‬‬

‫از بین بردن کامل کولیکوئیدس­ها غیر ممکن است ولی‬ ‫‪ -5‬استوماتیت پاپولار گاوان ‪BPS‬‬

‫با این حال‪ ،‬این امکان پذیر است که جمعیت پشه‌ها تا میزان‬ ‫‪ -6‬رینوتراکئیت عفونی گاوان ‪IBR‬‬
‫غیر مؤثر شدن کاهش یابد‪ .‬جهت جلوگیری از تهاجم دام‌ها‬
‫‪ -7‬بیماری وزیکولار ‪ VS‬که در گاو تنها براساس علائم توسط پشه­ ها که عموماً در شب خون‌خواری م­یکنند دام­های‬
‫بالینی مشکل است که بتوان بین بیماری وزیکولار و تب حساس را در طول شب در داخل اسطبل نگهداری کنید و به‬
‫علاوه در راستای محافظت حیوانات داخل اسطبل می‌توان‬ ‫برفکی تفریق قائل شد‪.‬‬

‫جهت درب و پنجره های اسطبل از م ‌شهای ریز یا یک‬ ‫رو ‌شهای تشخیصی‬
‫پارچه توری که غوطه ور در مواد حشره کش قرار گرفته‬
‫در زبان آبی وجود ‪ 27‬سروتیپ با ژنوم دو رشته‌ای خطی است‪ ،‬استفاده شود (‪.)51‬‬
‫تشخیص را مشکل می­کند‪ .‬بر اساس دستورالعمل سازمان‬
‫روش جایگزین دیگر شامل جابجا کردن دا­مها از محل‬ ‫جهانی بهداشت دام (‪ )OIE‬بهترین رو ‌شهای تشخیص‬
‫فعالیت پشه­ها یا از بین بردن محل استراحت و تولید مثل‬ ‫آزمایشگاهی بر اساس هدف به ترتیب ذیل می‌باشند (‪)37‬؛‬
‫پشه­ها است‪ .‬گونه­های ‪C.pulicaris, C.obsoletus,‬‬
‫‪ -1‬مشخص کردن شیوع عفونت ‪ C.imicola RT–PCR ،RT–PCR‬در زمی­نهای مرطوب غنی از مواد ارگانیک‬
‫تولید مثل م­یکنند؛ بنابراین این مناطق بایستی زهکشی و‬ ‫‪ real time‬و الایزای رقابتی‬

‫خشک شوند (‪ .)52‬روش دیگر استفاده از مواد با مسمومیت‬ ‫‪ -2‬وضعیت سیستم ایمنی پس از واکسیناسیون الایزای‬
‫کم در پستانداران مثل ‪Pyrethroid‬ها سنتتیک (مثل‬ ‫رقابتی و ‪V.N‬‬
‫دلتامترین‪ ،‬سیفلوترین‪ ،‬پرمترین و ف ‌نوالرات) است که این‬
‫‪ -3‬تایید کی ‌سهای بالینی جداسازی ویروس – ‪ real time‬مواد یک حفاظت را برای ‪ 3-5‬هفته ایجاد می­کنند و می­تواند‬
‫در پلا ­کهای گوش مخصوص استفاده شوند (‪ .)11‬دام­ها‬ ‫‪RT–PCR ،RT–PCR‬‬

‫همچنین م­یتوانند از طریق استفاده از تجویز آیورمکتین‬ ‫‪ -4‬اهداف ریشه‌کنی الایزای رقابتی و ‪V.N‬‬
‫تزریقی بطور داخل جلدی یا زیر جلدی محافظت شوند (‪.)52‬‬
‫‪ -5‬عاری بودن یک دام از عفونت قبل از جابجایی دام‬
‫واکسیناسیون‬
‫‪ real time RT–PCR , RT–PCR‬و جداسازی ویروس‬
‫زمانی که بیماری وارد یک منطقه م­یشود‪ ،‬واکسیناسیون‬ ‫و الایزای رقابتی و ‪V.N‬‬
‫تنها روش کنترلی رضایت‌بخش است‪ .‬واکسیناسیون از‬
‫‪ -6‬عاری بودن جمعیت از عفونت الایزای رقابتی و ‪ V.N‬عفونی شدن جلوگیری نم ‌یکند ولی در کاهش خسارات در‬
‫به طور کلی رو ‌شهای آزمایش تشخیص به دو گروه پایی ‌نترین سطح مؤثر است (‪ .)54‬اقدامات کنترلی مثل‬
‫تشخیص عامل و تعیین پاسخ ایمنی تقسیم م ‌یشوند‪ :‬نمونه محدودیت در جابجایی دام در منطقه کنترل‬
‫مناسب برای جداسازی ویروس شامل خون لخته نشده از دام (‪ )Controlzone‬با قطر ‪ 150‬کیلومتر و کنترل ناقلین با‬
‫ویرمیک‪ ،‬لخته خون پس از جدا کردن سرم‪ ،‬طحال‪ ،‬عقده‌های استفاده از حشره‌کش‌ها در جلوگیری از رخداد بیماری اثر‬
‫لنفاوی و پشه‌های اطراف محیط درگیری بیماری است خاصی نداشته یا اینکه خیلی دیر انجام گرفته است‪.‬‬
‫واکس ‌نهای زبان آبی خاص سروتیپ (–‪Serotype‬‬ ‫(‪7‬و‪8‬و‪.)11‬‬
‫‪ )Specific‬است؛ بنابراین قبل از استفاده از آن در هر منطقه‬
‫بایستی سروتیپ‌های موجود در محیط مشخص گردد‪ .‬در‬ ‫پیشگیری و کنترل‬

‫درمان اختصاصی برای دام­های دچار زبان آبی وجود حال حاضر دو نوع واکسن کشته و زنده تخفیف حدت یافته‬
‫ندارد‪ .‬درمان علامتی شامل شست وشوی موضعی با وجود دارد (‪54،55‬و‪ .)56‬در حال حاضر واکس ‌نهای تخفیف‬
‫محلو ‌لهای ضدعفونی کننده ضعیف است که تا حدودی در حدت یافته در آفریقای جنوبی‪ ،‬ایالات متحده و سایر کشورها‬
‫بهبود کمک م ‌یکند‪ .‬گوسفندان درگیر بایستی داخل جایگاه استفاده می‌شود‪ .‬واکس ‌نهای تخفیف حدت یافته عوارض‬
‫نگهداری شوند و از محیط بیرون خصوص ًا از آفتاب سوزان جانبی شدیدی را نیز ایجاد م ‌یکند‪ .‬در کشورهای اتحادیه‬
‫محافظت شوند و جهت درمان حمایتی از مایع درمانی و اروپا در اوایل شیوع از واکس ‌نهای تخفیف حدت یافته‬
‫استفاده شد ولی پس از سال ‪ 1998‬استفاده از این نوع از‬ ‫کنترل عفونت های ثانویه استفاده گردد‪.‬‬
‫واکسن جای خود را به واکسن کشته داد (‪.)57‬‬

‫‪71‬‬

‫ندارد (‪57‬و‪.)61‬‬

‫یکبار مای ‌هکوبی توسط این واکسن برای ایجاد محافظت‬
‫حداقل برای یک سال کافی است (‪56‬و‪ )62‬ولی این واکسن‌ها‬
‫اثر بخشی خود را در دمای بالای ‪ 35‬درجه سانت ‌یگراد از دست‬
‫م ‌یدهند و یک محافظت ضعیفی را بر علیه سروتیپ هترولوگ‬
‫زبان آبی ایجاد م ‌یکنند‪ .‬نگرانی اصلی در خصوص استفاده از‬
‫این واکس ‌نها به علت ایجاد علائم بالینی‪ ،‬سقط‪ ،‬کاهش تولید‬
‫شیر‪ ،‬کاهش کیفیت موقتی اسپرم در قو ‌چها و ایجاد ناقص‬
‫الخلقه زایی در می ‌شهای آبستن است (‪ .)62‬بدین علت زمان‬
‫تصویر شماره ‪ :6‬واکسیناسیون بر علیه ویروس زبان آبی واکسیناسیون در می ‌شها ‪ 9-15‬هفته قبل از قوچ اندازی است‬
‫(‪55‬و‪ .)56‬مطالعات صورت گرفته بر روی واکسن زنده تخفیف‬ ‫در گاو و گوسفند‬
‫حدت یافته نشان داد که آنت ‌یبادی در گوسفند قبل از روز ‪10‬‬
‫پس از واکسیناسیون ظاهر م ‌یشود و به بیشترین میزان خود‬ ‫اهداف اصلی استراتژی واکسیناسیون در زبان آبی‬

‫در حدود ‪ 4‬هفتگی م ‌یرسد و ایمنی‌زائی به خوبی برای بیش‬ ‫‪ -1‬جلوگیری از بیماری بالینی‬
‫‪ -2‬کاهش گسترش و گردش ویروس ‪ BT‬برای ایجاد امکان از یک سال ادامه دارد‪.‬‬
‫واکسیناسیون در اواخر آبستنی خطر سقط و در اوایل یا‬ ‫ریشه‌کنی در یک کشور یا منطقه‬
‫اواسط آبستنی خطر اثرات تراتوژنیک بر جنین را دارد (‪ .)5‬در‬
‫این واکسن‌ها امکان خطر برگشت به حدت پس از پاساژ در‬ ‫‪ -3‬امکان جابجایی بی خطر دا ‌مهای حساس بین مناطق‬
‫موجود زنده و ایجاد استرین جدید به علت بازآرایی ژنتیکی‬ ‫درگیر زبان آبی و مناطق عاری از زبان آبی‬

‫وجود دارد‪ .‬با این وجود از این واکس ‌نها نیز استفاده م ‌یشود؛‬ ‫واکسن زنده تخفیف حدت یافته‬

‫به این علت که واکس ‌نهای کشته ایمنی‌زایی خوبی ایجاد‬ ‫واکس ‌نهای متفاوتی در اروپا پس از ظهور زبان آبی در‬
‫نمی‌کنند (‪8‬و‪.)11‬‬ ‫اروپا استفاده شده است‪ .‬واکس ‌نهای ‪ MLV‬برای سروتی ‌پهای‬

‫زیادی در دسترس است و در کشورهای متفاوتی در خارج از بنابر دستورالعمل ‪ ،OIE‬واکسن زنده تخفیف حدت یافته‬
‫اروپا در حال استفاده است‪ .‬این واکس ‌نها با پاساژهای مختلف نبایستی قابلیت برگشت به حدت داشته باشد و بایستی فاقد‬
‫ایزول ‌ههای فیلد در کشت بافت تولید شده است و به طور قابلیت انتقال از دام واکسینه باشد (‪ .)8‬برای ایجاد تخفیف‬
‫تیپیک باعث ایجاد یک پاسخ آنت ‌یبادی قوی م ‌یشوند که به حدت‪ ،‬ویروس در شرایط آزمایشگاه ‪ 40‬بار یا بیشتر در کشت‬
‫علت توانایی ویروس واکسن در تکثیر در میزبان است‪ .‬سلولی پاساژ داده م ‌یشود‪ .‬در جهت تهیه واکسن مناسبت‌ترین‬
‫واکسن‌های ‪ MLV‬ارزان بوده و م ‌یتوانند ایمنی محافظتی را ویروس‪ ،‬ویروسی است که به میزان کمی تکثیر یافته ولی‬
‫بعد از یک بار تلقیح ایجاد کند و این واکس ‌نها ثابت شده است ایمنی حفاظتی مناسبی را ایجاد کند‪ .‬واکس ‌نهای ‪ MLV‬در‬
‫که در جلوگیری از ایجاد بیماری بالینی مؤثر است (‪58‬و‪ .)59‬با کشورهایی از جمله آفریقای جنوبی‪ ،‬آمریکا‪ ،‬ایتالیا‪ ،‬بلغارستان‪،‬‬
‫این اوصاف این واکسن­ها اشکالات بالقوه و ثابت شده‌ای نیز استرائیل‪ ،‬فرانسه‪ ،‬هند‪ ،‬ترکیه و اسپانیا مورد استفاده قرار گرفته‬
‫دارند‪ .‬از جمله این که م ‌یتوانند باعث ایجاد بیماری با شدت­های است (‪.)63‬‬
‫متفاوت در نژادهای متفاوت گوسفند شوند (‪57‬و‪.)60‬‬
‫واکسن‌های کشته )‪(inactivated v.‬‬

‫واکسن‌های کشته اولین بار در ‪ 1975‬به عنوان یک‬ ‫ویروسی که در واکسن‌های ‪ MLV‬ترجمه م ‌یشود‪،‬‬
‫ویروس کشته کامل ایجاد شد‪ .‬کشتن ویروس توسط گرما و‬ ‫م ‌یتواند به فرم ویرولانت برگشت کند و یا ژ ‌نهای ویروس‬
‫اشعه ماوراء بنفش (‪ )U.V‬یا توسط رو ‌شهای شیمیایی غیر‬ ‫واکسن در ناقلین به ژ ‌نهای تیپ وحشی ‪wild-type‬‬
‫فعال کردن ویروس (& ‪binary ethylenimine‬‬ ‫بازآرایی (‪ )Reassort‬کنند که باعث م ‌یشود استرین واکسن‬
‫‪ )hydroxylamine‬انجام شده است‪ .‬یک واکسن بر علیه‬ ‫پاتوژنیک و عفونی کننده شود و در پایان با این نوع از واکسن‌ها‬
‫‪ BTV-2‬اولین واکسن استفاده شده در شرایط فیلد بعد از‬ ‫امکان تفریق بین دام واکسینه و درگیر به عفونت طبیعی وجود‬

‫‪72‬‬

‫ظاهر شدن زبان آبی در اروپا بود (‪ .)64‬سپس یک واکسن گوسفند پاساژ داده م ‌یشود‪ .‬اگر برگشت به حدتی مشاهده‬
‫کشته مونووالان بر علیه ‪ BTV-4‬و یک واکسن بی والان بر نشد‪ ،‬شانس برگشت به حدت در شرایط فیلد بسیار کم است‬
‫علیه ‪ BTV-2‬و‪ BTV-4‬ایجاد شد و در اسپانیا‪ ،‬پرتقال و (‪ .)37‬در حال حاضر در هیچ از واکسن‌های زنده و کشته‬
‫امکان تفریق دام واکسینه و آلوده به بیماری (‪ )DIVA‬وجود‬ ‫ایتالیا مورد استفاده قرار گرفت (‪61‬و‪.)65‬‬
‫واکس ‌نهای غیرفعال شامل کل ویروس (‪ Inactivated‬ندارد‪.‬‬
‫‪ )whole virus‬بسیار ب ‌یخطر است و اگر بطور مناسبی واکسن های جدید‬
‫تولید شده باشند‪ ،‬می‌تواند بسیار مؤثر باشد (‪ .)61‬این واکسن‌ها‬
‫این واکسن‌ها نیز از روش مشابه واکس ‌نهای کشته یا تخفیف‬ ‫معایبی نیز دارند که شامل گران بودن و ایجاد ایمنی کوتاه‌تر‬
‫حدت یافته استفاده م ‌یکنند؛‬ ‫است (‪ .)57‬این واکس ‌نها اگر به خوبی تولید شوند‪ ،‬می­توانند‬

‫ایجاد ایمنی قابل اعتماد و مطلوبی را برای طول زمان مناسبی ‪ -1‬استفاده از ویرو ‌سهای ‪ BT‬که از لحاظ ژنتیکی تغییر‬
‫ایجاد کنند‪ .‬این واکسن­ها از ایجاد بیماری بالینی در میزبان­های یافت ‌هاند‪.‬‬
‫حساس جلوگیری می­کنند و از خسارات ناشی از بیماری نیز‬
‫‪ -2‬استفاده از وکتورهای نوترکیب برای بیان پروتیئن‌های‬ ‫جلوگیری به عمل م ‌یآورند (‪ .)14‬در حال حاضر واکس­نهای‬
‫ایمونوژنیک ‪BTV‬‬ ‫ب ‌یوالان بر علیه سویه­های ‪ BTV-4‬و ‪ BTV-2‬و مونووالان‬

‫حاوی سروتیپ ‪ BTV-8 ،BTV-1‬و ‪ BTV-9‬در دسترس ‪ -3‬استفاده از خود پروتیئ ‌نهای ایمونوژنیک برای ایجاد پاسخ‬
‫است‪ .‬ایمن بودن واکس ‌نهای کشته بر روی گوسفند انجام ایمنی (‪53‬و‪66‬و‪)67‬‬
‫گرفته و مشاهده شده که اثرات نامناسبی ندارد (‪.)37‬‬
‫از جمله سایر واکس­نهای نسل جدید برای ‪ ،BTV‬واکسن­‬
‫های نوترکیب داخل ناقل‪ ،‬واکس­نهای ایجاد شده توسط‬
‫معایب واکسن کشته‪:‬‬

‫ویرو ­سهای با توانائی یک سیکل عفونی (‪،)Single Cycle‬‬ ‫‪ -1‬حفاظت فقط مختص همان سروتیپ است‪.‬‬
‫واکس­نهای ساب یونیت و اجزا مشابه ویروس (‪Virus Like‬‬
‫‪ -2‬اثر بخشی واکس ‌نهای کشته ممکن است ناکافی باشد؛ ‪ )Particle‬است‪ .‬واکس ‌نهای با یک سیکل عفونی‬
‫(‪ )Disabled Infectious Single Cycle‬یا‬ ‫لذا نیاز به واکسیناسیون یادآور دارد‪.‬‬
‫واکسن‌های عفونی کننده یک دام (‪Disabled‬‬
‫‪ )Infectious Single Animal‬با استفاده از تکنولوژی‬ ‫‪ -3‬برای توقف گسترش ویروس میزان واکسیناسیون در‬
‫ژنتیک معکوس تولید شده است‪ .‬در این روش یک ژن‬ ‫جمعیت بایستی بیش از ‪ 80‬درصد باشد‪.‬‬

‫‪ -4‬واکسیناسیون ممکن است به علت سرم مثبت شدن در ضروری توسط مهندسی ویروس خارج م ‌یشود و یک ویروس‬
‫واکسن با توانایی یک بار تکثیر در دام یا سلول هدف ایجاد‬ ‫حیوانات واکسینه منجر به محدودیت در تجارت شود‪.‬‬
‫م ‌یشود‪ .‬یک واکسن(‪ )DISC‬بدون ‪ VP-6‬تولید شده و‬
‫مشخص شده که ایجاد حفاظت بر علیه عفونت تجربی ایجاد‬ ‫سه نوع واکسته کشته (‪ CZv ،Fort Dodge‬و مریال) در‬
‫گاو و گوسفند استفاده شده است و همگی ایجاد ایمنی‬
‫می‌کند (‪68‬و‪.)69‬‬ ‫مناسبی کرده و سطح ایمنی با واکسن یادآور افزایش یافته‬

‫است و در محل تزریق نیز عوارض کمتری ایجاد کرده است‪.‬‬
‫همچنین این نوع از واکسن باعث ایجاد سقط نم ‌یشود‪.‬‬
‫واکسن کشته اثر منفی روی تولید شیر و تعداد سلول‌های‬
‫سوماتیک نیز نداشته است (‪.)52‬‬

‫واکس ‌نهای کشته بعد از ‪ 7‬روز ایجاد آنت ‌یبادی و تا‬
‫‪ 14-21‬تیتر افزایش پیدا م ‌یکند‪ .‬دز دوم واکسن تیتر را‬
‫افزایش بیشتری م ‌یدهد‪ .‬به علت سخت بودن ایجاد شرایط‬
‫کنترل شده برای بررسی برگشت به حدت ویروس واکسن در‬
‫سیکل ویروس بین ناقل و دام واکسینه روش جایگزینی‬
‫وجود دارد که مورد تأیید نیز قرار گرفته که بدین منظور از دام‬
‫واکسینه در فاز ویرمیک خون گرفته م ‌یشود و ‪ 3-5‬بار در‬

‫‪73‬‬

: ‫منابع مورد استفاده‬
Blue( ‫) بررسی سرولوژیك بیماری زبان آبی‬1386( .‫ و همکاران‬.‫ ر‬،‫ علیقلی‬.‫ ل‬،‫ شریفی‬،‫ مجتبی م‬.‫ ر‬،‫ كارگر‬.‫ س‬،‫ بکایی‬-1

.81:)16( ‫ سال پنجم‬،‫ دامپزشكی ایران‬.‫) در گله‌های گوسفند آذربایجان غربی‬Tongue
‫ بررسي ميزان آلودگي سرمي به ويروس‬.‫ س ع‬،‫ و پوربخش‬.‫ ف‬،‫ موسی خانی‬.‫ م ح‬،‫ حسن زاده‬.‫ ع‬،‫ حس ‌نپور‬.‫ م‬،‫ ایماندار‬-2
:‫ صفحات‬.)44( 1 ‫ شماره‬،11 ‫ دوره‬،1393 ‫ بهار‬.)1393( ‫بلوتانگ در گوسفندان شهرستان خوي با استفاده از روش الايزاي رقابتي‬

.1141 ‫ تا‬1135
‫ استفاده از آزمون اليزاي رقابتي در تشخيص‬.‫ عبدالرضا نن‬,‫ جواد ط‬,‫ محمدرضا ح‬,‫ اميرحسين شم‬,‫ روحاني كم‬,‫ وحيد ن‬-3

.‫سرولوژيکي بيماري بلوتانگ در گوسفند و بز استان اصفهان‬
4.Spreull JJJoCP, Therapeutics. Malarial catarrhal fever (bluetongue) of sheep in
South Africa. 1905;18:321-37.
5.Smith BP. Large animal internal medicine: Elsevier Mosby St. Louis, MO; 2015.
6.Daniels P, Lunt R, Pritchard L. Bluetongue viruses in Australasia and East Asia.
2009.
7.Constable P, Hinchcliff K, Done S, Grünberg WJSL, Missouri. p-. Veterinary
Medicine: A Textbook of the Diseases of Cattle, Horses, Sheep, Pigs, and Goats.
Elsevier Ltd Co. 2017.
8.Bluetongue (infection with bluetongue virus) 2014 [updated 2014. Available
from: http://www.oie.int/standard-setting/terrestrial-manual/access-online/.
9.Mertens P, Mohd Jaafar F, Attoui HJe. Orbiviruses and bluetongue virus. 2001:1-
18.
10.Mulholland C, McMenamy MJ, Hoffmann B, Earley B, Markey B, Cassidy J,
et al. The development of a real-time reverse transcription-polymerase chain
reaction (rRT-PCR) assay using TaqMan technology for the pan detection of
bluetongue virus (BTV). Journal of virological methods. 2017;245:35-9.
11.Jilo K, Amin B, Mohammed A. Diagnosis, Prevention and Control of Blue
Tongue in Sheep: Review2016. 63-77 p.
12.Anthony S, Jones H, Darpel K, Elliott H, Maan S, Samuel A, et al. A duplex
RT-PCR assay for detection of genome segment 7 (VP7 gene) from 24 BTV
serotypes. 2007;141(2):188-9.7
13.P.P.C M, S M, A S, H A. Classification and Nomenclature of Viruses;. In: C.M
F, M.AM, J M, U D, Ball L.A. e, editors. Virus Taxonomy.Amsterdam, Netherlands:
Elsevier Academic Press; 2005. p. 466–83.
14.Schwartz-Cornil I, Mertens PP, Contreras V, Hemati B, Pascale F, Bréard E, et
al. Bluetongue virus: virology, pathogenesis and immunity. 2008;39(5):1.
15.Boyce M, Wehrfritz J, Noad R, Roy P. Purified recombinant bluetongue virus
VP1 exhibits RNA replicase activity. Journal of virology. 2004;78(8)3994-4002 .
16.Owens RJ, Limn C, Roy P. Role of an arbovirus nonstructural protein in cellular
pathogenesis and virus release. Journal of virology. 2004;78(12):6649-56.
17.Han Z, Harty RN. The NS3 protein of bluetongue virus exhibits viroporin-like
properties. The Journal of biological chemistry. 2004;279(41):43092-7.
18.Gould AR. The complete nucleotide sequence of bluetongue virus serotype 1

74

RNA3 and a comparison with other geographic serotypes from Australia, South
Africa and the United States of America, and with other orbivirus isolates. Virus
research. 1987;7(2):169-83.
19.McHolland LE, Mecham JO. Characterization of cell lines developed from
field populations of Culicoides sonorensis (Diptera: Ceratopogonidae). Journal
of medical entomology. 20 (3).348-351:
20.Pritchard LI, Gould AR, Wilson WC, Thompson L, Mertens PP, Wade-Evans
AM. Complete nucleotide sequence of RNA segment 3 of bluetongue virus
serotype 2 (Ona-A). Phylogenetic analyses reveal the probable origin and
relationship with other orbiviruses. Virus research. 1995;35(3):247-61.
21.Potgieter AC, Monaco F, Mangana O, Nomikou K, Yadin H, Savini G. VP2-
segment sequence analysis of some isolates of bluetongue virus recovered in
the Mediterranean basin during the 1998-2003 outbreak. Journal of veterinary
medicine B, Infectious diseases and veterinary public health. 2005;52(9):372-9.
22.Johnson DJ, Ostlund EN, Stallknecht DE, Goekjian VH, Jenkins-Moore M,
Harris SC. First report of bluetongue virus serotype 1 isolated from a white-
tailed deer in the United States. Journal of veterinary diagnostic investigation :
official publication of the American Association of Veterinary Laboratory
Diagnosticians, Inc. 2006;18(4):398-401.
23.Evermann JF. Accidental introduction of viruses into companion animals by
commercial vaccines. The Veterinary clinics of North America Small animal
practice. 2008;38(4):919-29, x.
24.Wittmann EJ, Baylis M. Climate Change: Effects on Culicoides -Transmitted
Viruses and Implications for the UK. The Veterinary Journal. 2000;160(2):107-
17.
25.Linto YM, Mordue Luntz AJ, Cruickshank RH, Meiswinkel R, Mellor PS,
Dallas JF. Phylogenetic analysis of the mitochondrial cytochrome oxidase
subunit I gene of five species of the Culicoides imicola species complex.
Medical and veterinary entomology. 2002;16(2):139-46.
26.Khezri M, Azimi SM, editors. Seroprevalence of bluetongue disease in sheep
in west and northwest provinces of Iran. Veterinary Research Forum; 2013:
Faculty of Veterinary Medicine, Urmia University, Urmia, Iran.
27.Dahiya S, Prasad G, Kovi RC. VP2 gene based phylogenetic relationship of
Indian isolates of Bluetongue virus serotype 1 and other serotypes from different
parts of the world. DNA sequence : the journal of DNA sequencing and mapping.
2004;15(5-6):351-61.
28.Gale P, Drew T, Phipps LP, David G, Wooldridge M. The effect of climate
change on the occurrence and prevalence of livestock diseases in Great Britain:
a review. Journal of applied microbiology. 2009;106(5):1409-23.
29.Zientara S, MacLachlan NJ, Calistri P, Sanchez-Vizcaino JM, Savini G.
Bluetongue vaccination in Europe. Expert review of vaccines. 2010;9(9):989.
30.Ducheyne E, De Deken R, Becu S, Codina B, Nomikou K, Mangana-
Vougiaki O, et al. Quantifying the wind dispersal of Culicoides species in

75

Greece and Bulgaria. Geospatial health. 2007;1(2):177-89.
31.Sternberg Lewerin S, Hallgren G, Mieziewska K, Berndtsson LT, Chirico J,
Elvander M. Infection with bluetongue virus serotype 8 in Sweden in 2008. The
Veterinary record. 2010;167(5):165-70.
32.Santman-Berends IM, van Wuijckhuise L, Vellema P, van Rijn PA. Vertical
transmission of bluetongue virus serotype 8 virus in Dutch dairy herds in 2007.
Veterinary microbiology. 2010;141(1-2):31-5.
33.Saegerman C, Bolkaerts B, Baricalla C, Raes M, Wiggers L, de Leeuw I, et
al. The impact of naturally-occurring, trans-placental bluetongue virus serotype-8
infection on reproductive performance in sheep. Veterinary journal (London,
England : 1997). 2011;187(1):72-80.
34.Menzies FD, McCullough SJ, McKeown IM, Forster JL, Jess S, Batten C, et
al. Evidence for transplacental and contact transmission of bluetongue virus in
cattle. The Veterinary record. 2008;163(7):203-9.
35.Mayo CE, Crossley BM, Hietala SK, Gardner IA, Breitmeyer RE, Maclachlan
NJ. Colostral transmission of bluetongue virus nucleic acid among newborn
dairy calves in California. Transboundary and emerging diseases. 2010;57(4):277-
81.
36.Elbers AR, van der Spek AN, van Rijn PAJPvm. Epidemiologic characteristics
of bluetongue virus serotype 8 laboratory-confirmed outbreaks in The Netherlands
in 2007 and a comparison with the situation in 2006. 2009;92(1-2):1-8
37.Territonial Manual,
38.B.V. Purse and G. Hendrickx, 2007. Quantifying Office International des
Epizootic(OIE). Paris, France2014. p. 1-18.
39.Linden A, Mousset B, Grégoire F, Hanrez D, Vandenbussche F,
Vandemeulebroucke E, et al. Bluetongue virus antibodies in wild red deer in
southern Belgium. 2008;162(14):459-.
40.Ruiz-Fons F, Reyes-García ÁR, Alcaide V, Gortázar CJEid. Spatial and
temporal evolution of bluetongue virus in wild ruminants, Spain. 2008;14(6):951.
41.Mayo C, Lee J, Kopanke J, MacLachlan NJJVm. A review of potential
bluetongue virus vaccine strategies. 2017;206:84-90.
42.Sailleau C, Breard E, Viarouge C, Vitour D, Romey A, Garnier A, et al. Re-
Emergence of Bluetongue Virus Serotype 8 in France, 2015. Transbound Emerg
Dis. 2017;64(3):998-1000.
43.Nusinovici S, Seegers H, JolyA, Beaudeau F, Fourichon CJJods. Quantification
and at-risk period of decreased fertility associated with exposure to bluetongue
virus serotype 8 in naive dairy herds. 2012;95(6):3008-20.
44.Rushton J, Lyons NJVi. a review of the effects on production. 2015;51(64),
401.
45.Penrith M, Thomson G, Bastos A, Coetzer J, Tustin R. Infectious diseases of
livestock. 2004.
46.Meyer G, Lacroux C, Leger S, Top S, Goyeau K, Deplanche M, et al. Lethal

76

bluetongue virus serotype 1 infection in llamas. Emerging infectious diseases.
2009;15(4):608-10
47.Mehlhorn H, Walldorf V, Klimpel S, Schmahl G. Outbreak of bluetongue
disease (BTD) in Germany and the danger for Europe. Parasitology research.
2008;103 Suppl 1:S79-86.
48.Pardon B, Vandenberge V, Maes S, De Clercq K, Ducatelle R, Deprez P.
Oesophageal paresis associated with bluetongue virus serotype 8 in cattle. The
Veterinary record. 2010;167(15):579-81.
49.Hofmann M, Griot C, Chaignat V, Perler L, Thur B. [Bluetongue disease
reaches Switzerland]. Schweizer Archiv fur Tierheilkunde. 2008. 150(2): 49-56.
50.Khezri M. Investigation of bluetongue virus in Kurdish sheep in Kurdistan
province of Iran 2012. 6496-501 p.
51.Chand K, Biswas SK, De A, Sing B, Mondal B. A polyclonal antibody-based
sandwich ELISA for the detection of bluetongue virus in cell culture and blood
of sheep infected experimentally. Journal of virological methods. 2009;160(1-
2):189-92.
52.Calvete C, Estrada R, Miranda MA, Del Rio R, Borras D, Beldron FJ, et al.
Protection of livestock against bluetongue virus vector Culicoides imicola using
insecticide-treated netting in open areas. Medical and veterinary entomology.
2010;24(2):169-75.
53.Schmahl G, Klimpel S, Walldorf V, Al-Quraishy S, Schumacher B, Jatzlau
A, et al. Pilot study on deltamethrin treatment (Butox 7.5, Versatrine) of cattle
and sheep against midges (Culicoides species, Ceratopogonidae). Parasitology
research. 2009;104(4):809-13.
54.Roy P, Urakawa T, Van Dijk A, Erasmus BJJov. Recombinant virus vaccine
for bluetongue disease in sheep. 1990;64(5):1998-2003.
55.Giovannini A, Calistri P, Nannini D, Paladini C, et al., Santucci U, et al.
Bluetongue in Italy: part II. 2004;40(3):252-9.
56.Savini G, Goffredo M, Monaco F, Di Gennaro A, Cafiero M, Baldi L, et al.
Bluetongue virus isolations from midges belonging to the Obsoletus complex
(Culicoides, Diptera: Ceratopogonidae) in Italy. 2005.157(5): 133-209.
57.Bhanuprakash V, Indrani B, Hosamani M, Balamurugan V, Singh RJErov.
Bluetongue vaccines: the past, present and future. 2009;8(2):191-204
58.Breard E, Belbis G, Viarouge C, Nomikou K, Haegeman A, De Clercq K, et
al. Evaluation of adaptive immune responses and heterologous protection
induced by inactivated bluetongue virus vaccines. 2015;33(4):512-8.
59.Dungu B, Gerdes T, Smit TJVI. The use of vaccination in the control of
bluetongue in southern Africa. 2004;40(4):616-22.
60.Patta C, Giovannini A, Rolesu S, Nannini D, et al., Savini G, et al. Bluetongue
vaccination in Europe: the Italian experience. 2004;40(4):601-10
61.Ferrari G, De Liberato C, Scavia G, Lorenzetti R, et al., Zini M, et al. Active
circulation of bluetongue vaccine virus serotype-2 among unvaccinated cattle in
central Italy. 2005;68(2-4):103-13.
62.Savini G, Ronchi G, Leone A, Ciarelli A, Migliaccio P, Franchi P, et al. An
inactivated vaccine for the control of bluetongue virus serotype 16 infection in

77

sheep in Italy. 2007;124(1-2):14.6-0
63.Monaco F, Camma C, Serini S, Savini G. Differentiation between field and
vaccine strain of bluetongue virus serotype 16. Veterinary microbiology. 2006.
116(1-3): 45-52.
64.Maclachlan NJ, Mayo CE, Daniels PW, Savini G, Zientara S, Gibbs EP.
Bluetongue. Revue scientifique et technique (International Office of Epizootics).
2015;34(2):329-40.
65.Di Emidio B, Nicolussi P, Patta C, Ronchi GF, Monaco F, Savini G, et al.
Efficacy and safety studies on an inactivated vaccine against bluetongue virus
serotype 2. Veterinaria italiana. 2004;40(4):640-4.
66.Ganter MJSRR. Bluetongue disease—Global overview and future risks.
2014;118(1-3):79-85.
67.Maclachlan NJ, Mayo CEJAr. Potential strategies for control of bluetongue, a
globally emerging, Culicoides-transmitted viral disease of ruminant livestock
and wildlife. 2013;99(2):79-90.
68.Kochinger S, Renevey N, Hofmann MA, Zimmer G. Vesicular stomatitis
virus replicon expressing the VP2 outer capsid protein of bluetongue virus
serotype 8 induces complete protection of sheep against challenge infection.
Veterinary research. 2014;45:64.
69.Celma CC, Boyce M, van Rijn PA, Eschbaumer M, Wernike K, Hoffmann B,
et al. Rapid generation of replication-deficient monovalent and multivalent
vaccines for bluetongue virus: protection against virulent virus challenge in cattle
and sheep. Journal of virology. 2013;87(17):9856-9864.
70.Stewart M, Dovas CI, Chatzinasiou E, Athmaram TN, Papanastassopoulou
M, Papadopoulos O, et al. Protective efficacy of Bluetongue virus-like and
subvirus-like particles in sheep: presence of the serotype-specific VP2,
independent of its geographic lineage, is essential for protection. Vaccine.
2012;30(12):2131-9.
71.Maclachlan NJ, Wilson WC, Crossley BM, Mayo CE, Jasperson DC,
Breitmeyer RE, et al. Novel serotype of bluetongue virus, western North America.
Emerging infectious diseases. 2013;19(4):665-666.
72.Purse BV, Carpenter S, Venter GJ, Bellis G, Mullens BA. Bionomics of
temperate and tropical Culicoides midges: knowledge gaps and consequences
for transmission of Culicoides-borne viruses. Annual review of entomology.
2015;60:373-92.
73.Wilson AJ, Mellor PS. Bluetongue in Europe: past, present and future. Philos
Trans R Soc Lond B Biol Sci. 2009;364(1530):2669-81.
74.Purse BV, Mellor PS, Rogers DJ, Samuel AR, Mertens PP, Baylis M. Climate
change and the recent emergence of bluetongue in Europe. Nature reviews
Microbiology. 2005;3(2):171-81.
75.Brenner J, Oura C, Asis I, Maan S, Elad D, Maan N, et al. Multiple serotypes

78

of bluetongue virus in sheep and cattle, Israel. Emerging infectious diseases.
2010;16(12):2003-4.
76.Jewiss-Gaines A, Barelli L, Hunter FJJome. First records of Culicoides
sonorensis (Diptera: Ceratopogonidae), a known vector of bluetongue virus, in
southern Ontario. 2016;54(3):757-62.
77.Erturk A, Tatar N, Kabakli O, Incoglu S, Cizmeci SG, Barut FM. The current
situation of bluetongue in Turkey. Veterinaria italiana. 2004;40(3):137-40.
78.Abu Elzein EM, Aitchison H, al-Afaleq AI, al-Bashir AM, Ibrahim AO,
Housawi FM. A study on bluetongue virus infection in Saudi Arabia using
sentinel ruminants. The Onderstepoort journal of veterinary research.
1998;65(4):243-51.
79.Yousef MR, Al-Eesa AA, Al-Blowi MHJVW. High seroprevalence of
bluetongue virus antibodies in Sheep, Goats, Cattle and Camel in different
districts of Saudi Arabia. 2012;5(7).
80.Sohail T, Yaqub T, Shafee M, Abbas T, Nazir J, Ullah N, et al. Seroprevalence
of Bluetongue Virus in small ruminants in Balochistan province, Pakistan.
2018;65(5):1272-81.
81.Najarnezhad V, Rajae M. Seroepidemiology of bluetongue disease in small
ruminants of north-east of Iran. Asian Pacific journal of tropical biomedicine.
2013;3(6):492-5.
82.A. H, F. M, H. M, S. M. seroprevalence of Bluetongue Virus Infection in
Sheep in East-Azarbajan Province in Iran. Research Journal of Biological
Sciences. 2008;3(11):1265-70.
83.Shoorijeh SJ, Ramin A, Maclachlan NJ, Osburn B, Tamadon A, Behzadi M,
et al. High seroprevalence of bluetongue virus infection in sheep flocks in West
Azerbaijan, Iran. 2010;33(3):243-7.
84.Mohammadi A, Tanzifi P, Nemati YJTB. Seroepidemiology of bluetongue
disease and risk factors in small ruminants of Shiraz suburb, Fars province,
Iran. 2012;29(4):632-7.
85.Oryan A, Amrabadi O, Mohagheghzadeh MJCcp. Seroprevalence of
bluetongue in sheep and goats in southern Iran with an overview of four decades
of its epidemiological status in Iran. 2014;23(5):1515-23.
86.Mozaffari AA ,Khalili M, Sabahi SJAPJoTB. High seroprevalence of
bluetongue virus (BTV) antibodies in goats in Southeast Iran. 2012;1:6.
87. Azimi S.M. , Keyvanfar H , Mehravani H. (2012). Detection of bluetongue
virus by RT-PCR in sheep. J Vet Res. 64 (2): 141-146.

79

‫واکسن ایجاد شده بود‪ .‬قبل از سال ‪ 2005‬واکسیناسیون در‬ ‫مروری بر بیماری زبان آبی در نشخوارکنندگان‬
‫کشورهای درگیر فقط توسط واکسن ویروس زنده تخفیف حدت‬ ‫(قسمت دوم)‬
‫یافته انجام می‌شد و تنها گوسفندان واکسینه م ‌یشدند ولی بعد از‬
‫سال ‪ 2005‬واکسن کشته در دسترس قرار گرفت و گاو و بز نیز‬ ‫وضعیت بیماری در کشور و جهان‬

‫شامل برنامه واکسیناسیون قرار گرفتند‪.‬‬ ‫امیر جوادی‪ ،‬دکترای عمومی دامپزشکی‪ ،‬بورد تخصصی‬
‫پس از وارد شدن به اروپا‪ ،‬ویروس از طریق جابجایی حشرات‬ ‫بیماریهای داخلی دامهای بزرگ‪ ،‬دفتر بهداشت و مدیریت‬
‫توسط باد به سمت جنوب و شمالی شرقی منتقل شد‪ .‬در سال‬
‫‪ 2008‬گسترش جغرافیای زبان آبی در شرق توسط واکسیناسیون‬ ‫بیماریهای دامی سازمان دامپزشکی‬
‫متوقف شد و موارد ایجاد شده در محل اولیه گسترش بیماری در‬ ‫پست الکترونیکی ‪[email protected] :‬‬
‫مرکز اروپا به دلیل ایمنی حاصل از عفونت طبیعی و واکسیناسیون‬ ‫محسن ایمان دار‪ ،‬دکترای عمومی دامپزشکی‪ ،‬دکترای‬
‫کاهش یافت‪ .‬بعد از سال ‪ 2008‬تعداد شیوع­های ناشی از تمام‬ ‫تخصصی میکروبیولوژی دامپزشکی‪ ،‬کارشناس اداره کل‬
‫سروتی ‌پهای ‪ BTV‬در اتحادیه اروپا از ‪ 1118‬مورد در ‪ 2009‬به‬
‫دامپزشکی استان قزوین‬
‫‪ 120‬مورد در ‪ 2010‬کاهش یافت (‪.)71‬‬ ‫پست الکترونیکی ‪[email protected]:‬‬

‫سروتی ‌پهای جدید زبان آبی در اروپا شامل‪،BTV-6 :‬‬ ‫سروتیپ ها و شرایط موجود در کشورهای مختلف‬

‫‪ BTV-11‬و ‪ )TOV( BTV-25‬در اواخر ‪ 2008‬و اوایل‬ ‫‪ 22‬سروتیپ از ‪ 27‬سروتیپ ویروس زبان آبی از آفریقای‬
‫‪ 2009‬گزارش شد‌هاند‪ .‬شیو ‌عهای پراکنده‌ای از ‪ BTV-16‬به‬ ‫جنوبی جدا شده است‪ .‬در آفریقای جنوبی سروتی ‌پهای غالب‬
‫حالت عفونت همزمان با ‪ BTV-8‬در یونان رخ داده است و نیز‬ ‫شامل ‪ 11 ،8 ،1- 6‬و ‪ 24‬است و سروتیپ‌های ‪،13 ،12 ،10 ،9‬‬
‫باعث تلفات در گاو در اسرائیل شده است (‪ .)74‬سکانس کامل‬ ‫‪ 16‬و ‪ 19‬هر فصل مشاهده م­یشود ولی از فراوانی کمتری برخودار‬
‫ژنوم ویروس زبان آبی و منشاء ژنتیکی این سروتیپ‌ها در اروپا‬ ‫است و سروتی ‌پهای ‪ 15 ،7‬و ‪ 18‬بطور اسپورادیک مشاهده‬
‫قبل از تشخیص سروتیپ ‪ 11 ،6‬و ‪ 25‬انجام گرفته مشخص‬
‫گردید سروتیپ‌های ‪ 9 ،1‬و ‪ 16‬با منشاء خاورمیانه ‪ 4 ،2‬و ‪ 8‬با‬ ‫م ‌یشود‪.‬‬

‫در شمال آمریکا سروتیپ‌های ‪ 13 ،11 ،10 ،2‬و ‪ 17‬اندمیک منشاء جنوب آفریقا و سروتیپ ‪ 1‬با منشا شمال آفریقا بوده است‬
‫است (‪ .)70‬از سال ‪ 1999‬جدایه‌هایی که قبل ًا مشاهده نشده بود‪ .)75( ،‬در حال حاضر در اروپا واکسن کشته برای سروتیپ‌های ‪،1‬‬
‫ظاهر شد که شامل ‪ 22 ،19 ،18 ،14 ،12 ،9 ،6 ،5 ،3 ،1‬و ‪ 4 ،2 24‬و ‪ 8‬وجود دارد‪.‬‬
‫است‪ .‬در مجموع در ایالات متحده ‪ 16‬سروتیپ از سال ‪ 1950‬تا‬
‫تعداد ‪ 10‬سروتیپ ‪ 2 ،3 ،7 ،9 ،15 ،16 ،20 ،21 ،23‬و ‪ 1‬در‬ ‫بحال جدا شده است‪ .‬اینگونه معتقدند که اکثر این سروتی ‌پها از‬
‫استرالیا از حشرات یا گاوهای از لحاظ بالینی سالم جدا شده است؛‬ ‫آمریکای شمالی و حوزه کارائیب توسط کولیکوئیدس‌ها به وسیله‬
‫ولی بیماری بالینی زبان آبی در گاوها از استرالیا گزارش نشده‬
‫است‪ .‬به علاوه بیماری بالینی در گل ‌ههای تجاری گوسفند یا بز به‬ ‫بادهای موسمی یا طوفان منتقل شده است‪.‬‬

‫تا سال ‪ 1998‬سروتی ‌پهای ‪ 11 ،9 ،8 ،7 ،6 ،5 ،4 ،3 ،2 ،1‬علت اینکه آنها از وکتورها که به طور تیپیک در شمال استرالیا‬
‫و ‪ 16‬در اروپا گسترش یافته بود (‪ .)71‬قبل از سال ‪ 11 ،1998‬قرار دارند جدا می باشند‪ ،‬گزارش نشده است (‪.)6‬‬
‫شیوع از ‪ BTV‬در اروپا دیده شده است که اکثراً به علت سروتیپ‬
‫چندین سناریو واکنش در صورت رخداد بیماری در اروپا وجود‬ ‫های ‪ 9 ،4 ،2 ،1‬و ‪ 16‬در کشورهای اطراف حوزه مدیترانه بوده‬
‫دارد؛‬ ‫است (‪ .)72‬بین سال‌های ‪ 1998‬تا ‪ 2005‬زبان آبی باعث شد‬

‫بیش از یک میلیون گوسفند دچار مرگ یا حذف شوند که به علت ‪ -1‬ایجاد سه منطقه محدودیت‪ ،‬محافظت و پایش در شعاع محل‬
‫شیوع بیماری در ‪ 12‬کشور اروپایی و سه کشور آفریقایی و درگیری‬
‫اسرائیل بود (‪ .)73‬در سال ‪ 2006‬سروتیپ ‪ 8‬بطور غیر منتظر‌های‬
‫‪ -2‬افزایش آگاهی دامداران‬ ‫در شمال اروپا در کشورهای آلمان‪ ،‬بلژیک‪ ،‬فرانسه‪ ،‬لوگزامبورگ‬

‫و هلند گسترش پیدا کرد‪ .‬در سال ‪ ،2008‬دو سروتیپ نیز در ‪ -3‬واکسیناسیون‬
‫اروپای شمالی تشخیص داده شد که شامل سروتیپ ‪ 6‬در هلند و‬
‫‪ -4‬مانیتورینگ و پایش دام‌ها‬ ‫سروتیپ ‪ 11‬در بلژیک بود که هر دو سروتیپ از استری ‌نهای‬

‫‪80‬‬

‫دولتی صورت پذیرد‪ .‬در صورت عدم تأیید بالینی بیماری در‬ ‫‪ -5‬حذف دا ‌مهای آلوده‬
‫موارد مشکوک مبادرت به ارسال نمونه به آزمایشگاه برای‬ ‫‪ -6‬محدودیت در جابجایی دام‪ ،‬لاشه‪ ،‬تخمک‪ ،‬جنین و منی‬

‫تأیید یا رد بیماری صورت م ‌یگیرد‪.‬‬ ‫‪ -7‬محدودیت در صادرات‬
‫اطلاعات جمع آوری شده توسط بازرس دامپزشکی در‬ ‫‪ -8‬کنترل حشرات‬

‫گل ‌ههای مشکوک شامل موارد ذیل است‪:‬‬

‫‪ -1‬جمع‌آوری اطلاعات مربوط به تمام دا ‌مهای بطور بالینی‬ ‫در اروپا پس از مشکوک شدن به زبان آبی ابتدا یک‬
‫درگیر‪ ،‬تلف شده و دام‌های نرمال به همراه گونه آنها‬ ‫منطقه پایش و مراقب در اطراف محل رخداد بیماری احتمالی‬
‫ایجاد م ‌یکنند که هر گونه ورود و خروج دام‪ ،‬تخمک‪ ،‬منی و‬
‫‪ -2‬سابقه دامپزشکی گله‪ ،‬داروهای مصرفی و واکسن‌های‬ ‫جنین دچار محدودیت م ‌یشود و تنها در صورت موافقت و‬
‫مصرف شده‬ ‫دریافت مجوز حمل بهداشتی امکان جابجایی وجود دارد‪ .‬در‬
‫صورت تأیید بیماری یک منطقه محدودیت ایجاد م ‌یشود که‬
‫‪ -3‬تاریخچه هر گونه جابجایی دا ‌مهای حساس به زبان آبی‬ ‫شامل منطقه محافظت (‪( )Protection zone‬با شعاع‬
‫به یا از گله در ‪ 60‬روز گذشته و در گله‌های مجاور‬ ‫حداقل ‪ 100‬کیلومتر) و یک منطقه پایش (با شعاع حداقل ‪50‬‬
‫‪ -4‬مح ‌لهای احتمالی تولید مثل حشرات‬ ‫کیلومتر پس از ناحیه محافظت) ایجاد م ‌یشود و هرگونه‬
‫جابجایی دا ‌مهای حساس‪ ،‬منی‪ ،‬تخمک و جنین به خارج‬
‫در نهایت پس از تأیید آزمایشگاهی زبان آبی با بررسی‌های‬ ‫منطقه محدودیت ممنوع است؛ مگر تحت لیسانس (یا گواهی‬
‫مولکولی سروتیپ ویروس مشخص و با سکانس کردن در‬ ‫بهداشتی) تا به این صورت خطر گسترش بیشتر محدود گردد‪.‬‬
‫نهایت تشابه ویروس با سروتی ‌پهای موجود تعیین م ‌یگردد‪.‬‬ ‫شرایط این گواهی بهداشتی توسط کمیسیون اتحادیه اروپا‬
‫در منطقه‌ای که زبان آبی تأیید شد‪ ،‬موارد زیر نیز بررسی‬
‫اعلام شده است‪.‬‬
‫می شود‪:‬‬ ‫جابجایی دا ‌مهای حساس تحت شرایط ذیل امکان پذیر‬
‫‪ -1‬بررسی کالبدگشایی‪ -2 ،‬ضدعفونی و پاکسازی‪ -3 ،‬بررسی‬
‫اپیدمیولوژیک جهت تعیین زمان تخمینی ورود ویروس به‬ ‫است‪:‬‬
‫گله‪ -4 ،‬جم ‌عآوری حشرات و بررس ‌یهای آزمایشگاهی برای‬ ‫‪ -1‬زمانی که سروتیپ یا سروتی ‌پهای مشابهی هر دو منطقه‬
‫بررسی نوع حشره موجود در منطقه درگیر بیماری‪ -5 ،‬کشتار‬ ‫را آلوده کرده باشد و دام علائم بالینی بیماری را در روز‬
‫دا ‌مهای حساس یا امحاء که در آن صورت بایستی نسبت به‬
‫جبران خسارات اقدام گردد‪ .‬با توجه به اینکه بیماری توسط‬ ‫جابجایی نشان ندهد‪.‬‬
‫حشرات منتقل م ‌یشود‪ ،‬حذف دا ‌مهای حساس غیر محتمل‬ ‫‪ -2‬جابجایی در داخل یا بین منطقه پایش و محافظت‬
‫است که در جلوگیری از پیشرفت بیماری کمک شایانی کند‪.‬‬ ‫بر اساس توصیه دستورالعمل اتحادیه اروپا‪ ،‬واکسیناسیون‬
‫بررس ‌یهای هواشناسی جهت احتمال و مسیر گسترش بیماری‬ ‫اجباری یا اختیاری تنها توسط واکسن کشته و با سروتیپ‬
‫توسط حشرات بوسیله باد بطور روزانه بایستی مورد بررسی‬ ‫درگیر صورت م ‌یگیرد و یک روش کنترلی مناسب و مؤثر بوده‬
‫است‪ .‬اگر واکسن کشته در دسترس نم ‌یباشد‪ ،‬واکسیناسیون با‬
‫قرار گیرد (‪.)71‬‬ ‫واکسن زنده تخفیف حدت یافته در شرایط خاصی در منطقه‬
‫محافظت (‪ )Protection zone‬انجام پذیر است ولی‬
‫شرایط کشورهای اطراف ایران از لحاظ بیماری زبان آبی‬ ‫هیچگونه واکسن زنده تخفیف حدت یافت ‌های در منطقه پایش‬

‫شیوع سرمی به روش الایزا توسط ‪ Yousef‬و همکاران‬ ‫یا خارج از آن نبایستی استفاده شود‪.‬‬
‫در سال ‪ 2012‬در عربستان سعودی ‪ 54/1‬درصد گزارش‬ ‫پس از آنکه بعد از گذشت یک سال شواهدی در پایش‌ها‬
‫گردید‪ .‬همچنین شیوع سرمی در جنوب ترکیه توسط ‪ Gur‬و‬ ‫از وجود سروتی ‌پهای ویروس در منطقه محدودیت در فصل‬
‫همکاران در سال ‪ 2008‬در ‪ 684‬نمونه ‪ 29/5‬درصد و در‬ ‫فعالیت حشرات دیده نشده به طور موقتی منطقه محدودیت به‬
‫پاکستان در سال ‪ 1997‬در ‪ 380‬نمونه ‪ 48/4‬درصد گزارش‬ ‫عنوان منطقه عاری (‪ )Free‬شناخته م ‌یشود‪ .‬برای اعلام‬
‫شد‪ .‬شیوع سرمی در قزاقستان توسط ‪ Lunderrold‬و‬ ‫عاری بودن از بیماری باید دو سال از رخداد بیماری بگذرد که‬
‫در این ‪ 2‬سال نبایستی شواهدی از چرخش ویروس در دوره‬
‫همکاران در سال ‪ 23 ،2004‬درصد گزار شده است (‪.)76‬‬ ‫فعالیت ناقلین مشاهده شود‪ .‬در اتحادیه اروپا پس از مشکوک‬
‫در ترکیه اولین گزارش شیوع زبان آبی مربوط به سال‬ ‫شدن به زبان آبی بررسی دامپزشکی بایستی توسط دامپزشکان‬
‫‪ 1977‬در استان ‪ Aydin‬از قسمت غربی ترکیه بوده است‪.‬‬
‫بیماری بین سا ‌لهای ‪ 1977‬تا ‪ 1979‬گسترش پیدا کرده و در‬

‫‪81‬‬

‫استان‌هایی که هم مرز با دریای مدیترانه و دریای اژه بودند‪ 2010 ،‬در کویت تشخیص داده شد (‪.)50‬‬
‫آندمیک گردید‪ .‬عامل بیماری‌زا در نمون ‌ههایی از گوسال ‌هها و‬
‫بررس ‌یهای صورت گرفته در کشور‬ ‫گوسفندان جدا گردید و سپس سروتی ‌پها تعیین شد و بررسی‌های‬

‫موقعیت استراتژیک ایران آن را به یک منبع بالقوه و با‬ ‫اپیدمیولوژیک نشان داد نه تنها گوسفند بلکه بز و گاو نیز در این‬
‫شیوع‌ها درگیر بوده‌اند‪ .‬در این بررس ‌یها ناقل اصلی پشه اهمیت استری ‌نهای ‪ BTV‬تبدیل م ‌یکند‪ .‬غیر از موقعیت‬
‫کولیکوئیدس از نوع ‪ C.imicola‬مشخص گردید‪ .‬شیوع­های جغرافیای کشور حضور پش ‌ههای کولیکوئیدس به عنوان ناقلین‬
‫غیر قابل انتظاری در استان ‪ Edrine‬در شمال غربی ترکیه در ویروس زبان آبی نیز با اهمیت است‪ .‬بیشتر کارهای صورت‬
‫‪ 1999‬رخ داده است‪ .‬آخرین مورد در آگوست سال ‪ 2000‬بروز گرفته در کشور به صورت بررس ‌یهای سرواپیدومیولوژیک بوده‬
‫نمود و سروتی ‌پهای گزارش شده شامل ‪ 9‬و ‪ 16‬بود و تشخیص است که برخی از این کارها و یافته‌های حاصل از آنها در ادامه‬
‫بر اساس یافت ‌ههای بالینی‪ ،‬سرولوژی و جداسازی ویروس اشاره م ‌یشود‪:‬‬
‫صورت پذیرفته است‪.‬‬
‫این بیماری بر حسب گزارش میزبان و ناقل‪ ،‬در مناطق‬
‫در سال ‪ 2018‬در ترکیه سروتیپ ‪ 8‬با تشخیص بالینی و مختلف ایران از جمله نقاط مرزی و مرکزی گزارش شده است‪.‬‬
‫تأیید آزمایشگاهی باعث تلفات در گوسفندان شده است که در در یک مطالعه توسط کیوانفر و افشار در سال ‪ 1353‬وجود پاتن‬
‫یک گوسفن ‌دداری با ظرفیت ‪ 214‬رأس رخ داده که در این ضد ویروس زبان آبی در ‪ 2921‬رأس از دا ‌مهای ذبح شده در‬
‫درگیری میزان واگیری و مرگ و میر به ترتیب برابر ‪ 23‬درصد کشتارگاه تهران و شیراز مورد ارزیابی قرار گرفت و فراوانی‬
‫و ‪ 10/28‬درصد گزارش گردیده است و با انجام اقدامات از جمله پادتن در سرم گوسفندان با روش ژل دفیوژن ‪ 7/6‬درصد گزارش‬
‫واکسیناسیون ‪ 5800‬رأس گوسفند‪ ،‬کنترل ناقلین‪ ،‬ضدعفونی و شده است (‪ .)76‬شیوع سرمی زبان آبی در ‪ 7‬شهرستان استان‬
‫قرنطینه بیماری تحت کنترل قرار گرفت‪ .‬در ترکیه ‪ 90‬درصد از اصفهان در ‪ 874‬رأس گوسفند و بز به روش الایزای رقابتی در‬
‫نشخوارکنندگان کوچک نسبت به ‪ BTV‬سرم مثبت می باشند سال ‪ 1387‬بررسی گردید که تعداد ‪ 451‬نمونه (‪ 51/6‬درصد)‬
‫(‪ .)77‬جهت تعیین میزان سروکانورشن و سروتی ‌پهای شایع در مثبت ارزیابی شد‪ .‬در این بررسی سرولوژیک ‪ 109‬گله مورد‬
‫استان بلوچستان پاکستان توسط الایزای رقابتی و ‪ RT–PCR‬نمونه‌برداری قرار گرفت و میزان شیوع در گله‌ها از ‪ 36‬درصد تا‬
‫از ‪ 876‬رأس گوسفند و بز ظاهراً سالم خون گیری گردید‪ .‬شیوع ‪ 100‬درصد گزارش شده است‪ .‬در این مطالعه بیشترین میزان‬
‫کلی ‪ 47/26‬درصد گزارش گردیده است و سروتیپ ‪ 8‬شای ‌عترین موارد مثبت در بهار گزارش شد (‪ .)81‬همچنین در این بررسی‬
‫سروتیپ با میزان ‪ 26‬درصد از کل سروتی ‌پهای جدا شده و پس بین مناطق اکولوژیک و بین جنس نر و ماده اختلاف معن ‌یداری‬
‫از آن سروتیپ ‪ 9‬و ‪ 2‬با شیوع برابر با‪ 7/31‬درصد بودند (‪ .)78‬گزارش نشد‪ .‬در بررسی دیگری توسط حسن پور و همکاران در‬
‫سال ‪ 2008‬میزان شیوع سرمی زبان آبی توسط روش الایزای‬
‫رقابتی در آذربایجان شرقی بر روی ‪ 832‬نمونه خون گوسفند از‬ ‫در سال ‪ 2018‬در یک بررسی سروپرولنس (–‪sero‬‬
‫‪ 90‬گله در ‪ 17‬شهر استان ‪ 76/4‬درصد گزارش شد‪ .‬تفاوت‬ ‫‪ )specific‬زبان آبی در پاکستان ‪ 50‬درصد گزارش شد که در‬
‫معنی‌داری در میزان آنتی بادی در دو جنس نر و ماده مشاهده‬ ‫گوسفندان شیوع سرمی ‪ 56/6‬درصد و در بزها ‪ 42/8‬درصد‬
‫نگردید و بالاترین شیوع سرمی در شهرستان بناب‪ ،‬چاریماق و‬ ‫گزارش شد (‪ .)79‬در خصوص تفاوت شیوع سرمی ‪ BTV‬در‬
‫اهر با ‪ 100‬درصد گزارش شد و در بین شهرستا ‌نهای استان‬ ‫گوسفندان و بز گزارش شده است که گوسفندان در مقایسه با بز‬
‫آذربایجان شرقی پایین ترین شیوع در تبریز با ‪ 18/7‬درصد‬ ‫شیوع بالاتری را دارند (‪ .)80‬این مسئله در مطالعه‌ای در پاکستان‬
‫مورد تأیید قرار گرفت در حالی که در یک مطالعه دیگر در‬
‫گزارش گردید (‪.)3‬‬ ‫نژادهای بومی گوسفندان شیوع سرمی در حدود نصف بزها‬

‫گزارش شده است‪ .‬در مطالعه دیگری نیز شیوع سرمی در در مطالعه دیگری در سال ‪ 2012‬توسط خزری و همکاران‬
‫گوسفند در خصوص زبان آبی در مقایسه با بزها پایی ‌نتر بود؛ در استان ایلام میزان آنتی بادی بر علیه زبان آبی در ‪ 237‬نمونه‬
‫‪ 74/3‬درصد در برابر‪ 85/2‬درصد‪ .‬بدیهی است این تفاوت‌ها خون میزان (‪ 43/8‬درصد) را توسط روش الایزای گزارش کرد‪.‬‬
‫می‌تواند به علت شرایط محیطی متفاوت‪ ،‬محل انجام مطالعه و در این بررسی قطعه ‪ 7‬ویروس در ‪ 3‬نمونه خون توسط روش‬
‫سایز نمونه باشد‪ .‬ویروس زبان آبی (توپوتای ‌پهای غربی) ‪ Nested–PCR‬و ‪ RT–PCR‬ثابت گردید‪ .‬همچنین در‬
‫‪ BTV-7W‬و ‪ BTV-4W‬و ‪ BTV- ،BTV-8W‬این بررسی مشخص گردید که ژنوم جدا شده شباهت فراوانی با‬
‫‪ 16W‬در طول سال ‪ 2009‬از عمان و ‪ BTV-26‬در سال استری­نهای جدا شده از اروپا‪ ،‬ایالات متحده و آفریقا دارد‪ .‬ویروس‬

‫‪82‬‬

‫به عنوان سروتیپ ‪ BTV-4‬ترکیه گزارش شد (‪26‬و‪ .)82‬شرقی کشور در ‪ 2012‬شیوع سرمی ‪ 67/7‬درصد از لحاظ‬
‫پس از سکانس کردن میزان شباهت ویروس جدا شده با پادتن بر علیه ویروس زبان آبی توسط الایزای رقابتی از بین‬
‫توپوتای ‌پهای غربی‪ ۹۵–۲۸‬درصد و با توپوتایپ­های ‪ 93‬نمونه خون گزارش شد (‪.)86‬‬
‫شرقی‪ ۸۱–۶۷‬درصد گزارش شد‪.‬‬
‫در مطالعه دیگری در استان خوزستان در سال ‪۱۳۹۱‬‬
‫در یک بررسی دیگر در سال ‪ 2010‬توسط جعفری توسط نوروزی‌کیا و همکاران از ‪ 556‬نمونه خون اخذ شده از‬
‫شورجه در آذربایجان غربی مشخص گردید از ‪ 1153‬نمونه گوسفندان شهرستا ‌نهای استان خوزستان شیوع سرمی‬
‫خون گوسفندان استان‪ 34/7 ،‬درصد توسط الایزا به وسیله ‪ 55/9‬درصد گزارش شد‪ .‬در این بررسی بیان شد که شانس‬
‫عفونت با افزایش سن بالا م ‌یرود و شیوع سرمی در‬ ‫پاتن ضد ویروس زبان آبی مثبت بودند (‪26‬و‪.)83‬‬
‫گوسفندان دارای سابقه سقط و بدون آن به ترتیب ‪47/8‬‬
‫درصد و ‪ 55/7‬درصد می‌باشدکه معنی‌دار نبوده است‪ .‬در این‬ ‫در یک مطالعه دیگر که توسط خزری در استا ‌نهای‬
‫مطالعه ارتباط معنی‌داری بین شروع سرمی و جنس مشاهده‬ ‫شمال غربی کشور در ‪ 2013‬سال به وسیله الایزای رقابتی‬
‫برای یافتن آنتی بادی بر علیه زبان آبی انجام شد‪ ،‬نتایج‬
‫نشده است (‪.)76‬‬ ‫حاکی از مثبت بودن سرم ‪ 40/87‬درصد از گوسفندان بود و‬

‫بکایی و همکاران در سال ‪ 1386‬در یک بررسی‬ ‫بیشترین میزان شیوع سرمی در استان آذربایجان غربی‪،‬‬
‫آذربایجان شرقی‪ ،‬کردستان و ایلام گزارش شد که در کل از سرولوژیکی بیماری زبان آبی در گل ‌ههای گوسفند آذربایجان‬
‫‪ 756‬نمونه خون اخذ شده ‪ 40/87‬درصد از لحاظ سرمی غربی از مجموع ‪ 605‬نمونه سرم تهیه شده از گل ‌ههای‬
‫گوسفند با روش ژل دیفوزیون از نظر پادتن ضد ویروس‬ ‫مثبت بود (‪.)26‬‬
‫زبان آبی مورد آزمایش قرار گرفت که در ‪ 328‬نمونه (‪63/1‬‬
‫درصد) واکنش مثبت مشاهده شد (‪.)1‬‬ ‫در مطالعه‌ای دیگر که توسط ایمان دار و همکاران در سال‬
‫‪۱۳۹۳‬و با هدف بررسی میزان آلودگی سرمی گوسفندان به‬
‫ویروس زبان آبی در منطقه خوی استان آذربایجان غربی بررس ‌یهای صورت گرفته بر اساس شناسایی‬
‫انجام گرفت‪ ،‬از تعداد ‪ 200‬سرم اخذ شده‪ ،‬تعداد ‪ 134‬سرم آنتی ژن در کشور‬
‫معادل ‪ 67‬درصد دا ‌مها از نظر سرمی مثبت بودند و ميزان‬
‫اخیراً تشخی ‌صهای مولکولی براساس قسم ‌ت‌های‬ ‫آلودگي سرمي در ميش‌ها بيشتر از گوسفندان نر بود (به‬
‫مختلف ژنوم زبان آبی (‪ )L3, M6, S7, S10‬به عنوان‬ ‫ترتيب ‪ 69/37‬درصد و ‪ 57/50‬درصد) ولي از نظر تجزيه و‬
‫روش مرسوم و سریع مورد قبول قرار گرفته است (‪ .)1‬در‬ ‫تحليل آماري‪ ،‬اختلاف بين دو جنس نر و ماده معني‌دار نبود‪.‬‬
‫یک بررسی توسط عظیمی و همکاران در سال ‪ 2012‬در‬ ‫از نظر گرو‌ههاي سني‪ ،‬گروه ‪ 3-4‬سال بالاترين ميزان‬
‫استا ‌نهای آذربایجان شرقی‪ ،‬آذربایجان غربی‪ ،‬اردبیل‪،‬‬ ‫آلودگي را دارا بودند که بر اساس آناليز آماري‪ ،‬بين رده‌هاي‬
‫کردستان و فارس تعداد ‪ 310‬نمونه خون حاوی ‪EDTA‬‬ ‫سني مختلف از نظر ابتلاء به آلودگي سرمي ويروس زبان‬
‫که از گوسفندان مشکوک به بیماری زبان آبی جمع‌آوری‬
‫گردید‪ .‬در این بررسی توسط روش ‪Real RT-PCR‬‬ ‫آبي اختلاف معن ‌يداري وجود داشت (‪.)2‬‬

‫در یک مطالعه دیگر در استان فارس در سال ‪ time 2012‬بر روی قطعه ‪ L1( 1‬یا ژن پلی مراز) ویروس زبان‬
‫توسط محمدی و همکاران از ‪ 200‬نمونه سرمی اخذ شده در آبی بررسی صورت گرفت‪ .‬در این بررسی از پرایمرهای‬
‫‪ 13‬گله ‪ 73/5‬درصد از نمون ‌هها در مورد وجود آنتی بادی بر توپوتایپ شرقی و غربی استفاده گردید‪ .‬در این بررسی‬
‫توسط ‪ RT–PCR‬تنها ‪ 14‬نمونه مثبت تشخیص داد شد‬ ‫علیه ویروس زبان آبی مثبت بودند (‪.)84‬‬
‫و توسط روش ‪ 58 Real time RT–PCR‬نمونه‬
‫مثبت بود‪ .‬حساسیت ‪ Nested PCR‬نزدیک به روش‬ ‫در یک مطالعه دیگر توسط ‪ Oryan‬و همکاران در‬
‫‪ Real time PCR‬گزارش شد و نقش زمان نمون ‌هبرداری‬ ‫خصوص شیوع سرمی زبان آبی در جمعیت گوسفند و بز در‬
‫نیز بسیار مهم اعلام شد‪ .‬بهترین زمان برای نمون ‌هبرداری و‬ ‫جنوب ایران گزارش کردند از ‪ 1010‬نمونه خون اخذ شده از‬
‫موفقیت در جداسازی ویروس در مرحله ت ‌بدار بیماری است‪.‬‬ ‫گوسفندان و بزهای استان فارس در سا ‌لهای ‪2010–2011‬‬
‫در این بررسی بالاترین و پایین‌ترین نمونه مثبت در‬ ‫توسط الایزای رقابتی (‪ 76/4‬درصد) نمونه‌ها مثبت بود که‬
‫آذربایجان شرقی (‪ 17‬درصد) و کردستان (‪ 3‬درصد) بود‬ ‫در ‪ 85/3‬درصد از ‪ 190‬نمونه خون بزها و ‪ 74/4‬درصد از‬
‫(‪ .)87‬در بررسی دیگری توسط خزری و همکاران ‪ 2012‬که‬ ‫‪ 820‬نمونه خون گوسفندی آنتی بادی بر علیه زبان آبی‬
‫در استان کردستان بر روی گوسفندان انجام شد‪ ،‬نتایج‬
‫مشاهده شد (‪.)85‬‬

‫در مطالعه دیگری توسط مظفریدر گله­های بز جنوب حاکی از شیوع سرمی ‪ 51/8‬درصد توسط روش الایزا در‬

‫‪83‬‬

‫ و‬RT–PCR ‫ ژنوم ویروس نیز در نمون ‌ههای مثبت در الایزا توسط روش‬S7 ‫ تعداد نمونه خون بود و قسمت‬135 ‫روی‬
‫ مورد بررسی قرار گرفت که در این بین یک نمونه مثبت اعلام گردید که پس از بررس ‌یهای سکانس‬Nested–PCR
‫ در این بررسی بیان گردید که بالاترین‬.‫ ترکیه دارد‬BTV-4 ‫ژنی مشخص شد این مورد مثبت قرابت زیادی با سروتیپ‬
‫شیوع بیماری در شرق استان (بیجار) و شمال استان (دیواندره) بود که احتمال ًا به علت وجود حشرات زیاد در این مناطق باشد‬

.)49(

: ‫منابع مورد استفاده‬
Blue( ‫) بررسی سرولوژیك بیماری زبان آبی‬1386( .‫ و همکاران‬.‫ ر‬،‫ علیقلی‬.‫ ل‬،‫ شریفی‬،‫ مجتبی م‬.‫ ر‬،‫ كارگر‬.‫ س‬،‫ بکایی‬-1

.81:)16( ‫ سال پنجم‬،‫ دامپزشكی ایران‬.‫) در گله‌های گوسفند آذربایجان غربی‬Tongue
‫ بررسي ميزان آلودگي سرمي به ويروس‬.‫ س ع‬،‫ و پوربخش‬.‫ ف‬،‫ موسی خانی‬.‫ م ح‬،‫ حسن زاده‬.‫ ع‬،‫ حس ‌نپور‬.‫ م‬،‫ ایماندار‬-2
.)44( 1 ‫ شماره‬،11 ‫ دوره‬،1393 ‫ بهار‬.)1393( ‫بلوتانگ در گوسفندان شهرستان خوي با استفاده از روش الايزاي رقابتي‬

.1141 ‫ تا‬1135 :‫صفحات‬
‫ استفاده از آزمون اليزاي رقابتي در تشخيص‬.‫ عبدالرضا نن‬,‫ جواد ط‬,‫ محمدرضا ح‬,‫ اميرحسين شم‬,‫ روحاني كم‬,‫ وحيد ن‬-3

.‫سرولوژيکي بيماري بلوتانگ در گوسفند و بز استان اصفهان‬
4.Spreull JJJoCP, Therapeutics. Malarial catarrhal fever (bluetongue) of sheep in
South Africa. 1905;18:321-37.
5.Smith BP. Large animal internal medicine: Elsevier Mosby St. Louis, MO;
2015.
6.Daniels P, Lunt R, Pritchard L. Bluetongue viruses in Australasia and East
Asia. 2009.
7.Constable P, Hinchcliff K, Done S, Grünberg WJSL, Missouri. p-. Veterinary
Medicine: A Textbook of the Diseases of Cattle, Horses, Sheep, Pigs, and Goats.
Elsevier Ltd Co. 2017.
8.Bluetongue (infection with bluetongue virus) 2014 [updated 2014. Available
from: http://www.oie.int/standard-setting/terrestrial-manual/access-online/.
9.Mertens P, Mohd Jaafar F, Attoui HJe. Orbiviruses and bluetongue virus.
2001:1-18.
10.Mulholland C, McMenamy MJ, Hoffmann B, Earley B, Markey B, Cassidy
J, et al. The development of a real-time reverse transcription-polymerase chain
reaction (rRT-PCR) assay using TaqMan technology for the pan detection of
bluetongue virus (BTV). Journal of virological methods. 2017;245:35-9.
11.Jilo K, Amin B, Mohammed A. Diagnosis, Prevention and Control of Blue
Tongue in Sheep: Review2016. 63-77 p.
12.Anthony S, Jones H, Darpel K, Elliott H, Maan S, Samuel A, et al. A duplex
RT-PCR assay for detection of genome segment 7 (VP7 gene) from 24 BTV
serotypes. 2007;141(2):188-9.7
13.P.P.C M, S M, A S, H A. Classification and Nomenclature of Viruses;. In:
C.M F, M.A M, J M, U D, Ball L.A. e, editors. Virus Taxonomy. Amsterdam,
Netherlands: Elsevier Academic Press; 2005. p. 466–83.
14.Schwartz-Cornil I, Mertens PP, Contreras V, Hemati B, Pascale F, Bréard E,
et al. Bluetongue virus: virology, pathogenesis and immunity. 2008;39(5):1.
15.Boyce M, Wehrfritz J, Noad R, Roy P. Purified recombinant bluetongue virus
VP1 exhibits RNA replicase activity. Journal of virology. 2004;78(8)3994-4002 .

84

16.Owens RJ, Limn C, Roy P. Role of an arbovirus nonstructural
protein in cellular pathogenesis and virus release. Journal of virology.
2004;78(12):6649-56.
17.Han Z, Harty RN. The NS3 protein of bluetongue virus exhibits
viroporin-like properties. The Journal of biological chemistry.
2004;279(41):43092-7.
18.Gould AR. The complete nucleotide sequence of bluetongue virus
serotype 1 RNA3 and a comparison with other geographic serotypes
from Australia, South Africa and the United States of America, and
with other orbivirus isolates. Virus research. 1987;7(2):169-83.
19.McHolland LE, Mecham JO. Characterization of cell lines developed
from field populations of Culicoides sonorensis (Diptera:
Ceratopogonidae). Journal of medical entomology. 20 (3).348-351:
20.Pritchard LI, Gould AR, Wilson WC, Thompson L, Mertens PP,
Wade-Evans AM. Complete nucleotide sequence of RNA segment 3 of
bluetongue virus serotype 2 (Ona-A). Phylogenetic analyses reveal the
probable origin and relationship with other orbiviruses. Virus research.
1995;35(3):247-61.
21.Potgieter AC, Monaco F, Mangana O, Nomikou K, Yadin H, Savini
G. VP2-segment sequence analysis of some isolates of bluetongue
virus recovered in the Mediterranean basin during the 1998-2003
outbreak. Journal of veterinary medicine B, Infectious diseases and
veterinary public health. 2005;52(9):372-9.
22.Johnson DJ, Ostlund EN, Stallknecht DE, Goekjian VH, Jenkins-
Moore M, Harris SC. First report of bluetongue virus serotype 1 isolated
from a white-tailed deer in the United States. Journal of veterinary
diagnostic investigation : official publication of the American
Association of Veterinary Laboratory Diagnosticians, Inc.
2006;18(4):398-401.
23.Evermann JF. Accidental introduction of viruses into companion
animals by commercial vaccines. The Veterinary clinics of North
America Small animal practice. 2008;38(4):919-29, x.
24.Wittmann EJ, Baylis M. Climate Change: Effects on Culicoides
-Transmitted Viruses and Implications for the UK. The Veterinary
Journal. 2000;160(2):107-17.
25.Linto YM, Mordue Luntz AJ, Cruickshank RH, Meiswinkel R,
Mellor PS, Dallas JF. Phylogenetic analysis of the mitochondrial
cytochrome oxidase subunit I gene of five species of the Culicoides
imicola species complex. Medical and veterinary entomology.
2002;16(2):139-46.
26.Khezri M, Azimi SM, editors. Seroprevalence of bluetongue disease
in sheep in west and northwest provinces of Iran. Veterinary Research
Forum; 2013: Faculty of Veterinary Medicine, Urmia University,

85

Urmia, Iran.
27.Dahiya S, Prasad G, Kovi RC. VP2 gene based phylogenetic relationship of Indian
isolates of Bluetongue virus serotype 1 and other serotypes from different parts of the
world. DNA sequence : the journal of DNA sequencing and mapping. 2004;15(5-
6):351-61.
28.Gale P, Drew T, Phipps LP, David G, Wooldridge M. The effect of climate change
on the occurrence and prevalence of livestock diseases in Great Britain: a review.
Journal of applied microbiology. 2009;106(5):1409-23.
29.Zientara S, MacLachlan NJ, Calistri P, Sanchez-Vizcaino JM, Savini G. Bluetongue
vaccination in Europe. Expert review of vaccines. 2010;9(9):989.
30.Ducheyne E, De Deken R, Becu S, Codina B, Nomikou K, Mangana-Vougiaki O,
et al. Quantifying the wind dispersal of Culicoides species in Greece and Bulgaria.
Geospatial health. 2007;1(2):177-89.
31.Sternberg Lewerin S, Hallgren G, Mieziewska K, Berndtsson LT, Chirico J,
Elvander M. Infection with bluetongue virus serotype 8 in Sweden in 2008. The
Veterinary record. 2010;167(5):165-70.
32.Santman-Berends IM, van Wuijckhuise L, Vellema P, van Rijn PA. Vertical
transmission of bluetongue virus serotype 8 virus in Dutch dairy herds in 2007.
Veterinary microbiology. 2010;141(1-2):31-5.
33.Saegerman C, Bolkaerts B, Baricalla C, Raes M, Wiggers L, de Leeuw I, et al. The
impact of naturally-occurring, trans-placental bluetongue virus serotype-8 infection
on reproductive performance in sheep. Veterinary journal (London, England : 1997).
2011;187(1):72-80.
34.Menzies FD, McCullough SJ, McKeown IM, Forster JL, Jess S, Batten C, et al.
Evidence for transplacental and contact transmission of bluetongue virus in cattle.
The Veterinary record. 2008;163(7):203-9.
35.Mayo CE, Crossley BM, Hietala SK, Gardner IA, Breitmeyer RE, Maclachlan NJ.
Colostral transmission of bluetongue virus nucleic acid among newborn dairy calves
in California. Transboundary and emerging diseases. 2010;57(4):277-81.
36.Elbers AR, van der Spek AN, van Rijn PAJPvm. Epidemiologic characteristics of
bluetongue virus serotype 8 laboratory-confirmed outbreaks in The Netherlands in
2007 and a comparison with the situation in 2006. 2009;92(1-2):1-8
37.Territonial Manual,
38.B.V. Purse and G. Hendrickx, 2007. Quantifying Office International des
Epizootic(OIE). Paris, France2014. p. 1-18.
39.Linden A, Mousset B, Grégoire F, Hanrez D, Vandenbussche F, Vandemeulebroucke
E, et al. Bluetongue virus antibodies in wild red deer in southern Belgium.
2008;162(14):459-.
40.Ruiz-Fons F, Reyes-García ÁR, Alcaide V, Gortázar CJEid. Spatial and temporal
evolution of bluetongue virus in wild ruminants, Spain. 2008;14(6):951.
41.Mayo C, Lee J, Kopanke J, MacLachlan NJJVm. A review of potential bluetongue
virus vaccine strategies. 2017;206:84-90.

86

42.Sailleau C, Breard E, Viarouge C, Vitour D, Romey A, Garnier A, et al. Re-
Emergence of Bluetongue Virus Serotype 8 in France, 2015. Transbound Emerg
Dis. 2017;64(3):998-1000.
43.Nusinovici S, Seegers H, JolyA, Beaudeau F, Fourichon CJJods. Quantification
and at-risk period of decreased fertility associated with exposure to bluetongue
virus serotype 8 in naive dairy herds. 2012;95(6):3008-20.
44.Rushton J, Lyons NJVi. a review of the effects on production. 2015;51(64),
401.
45.Penrith M, Thomson G, Bastos A, Coetzer J, Tustin R. Infectious diseases of
livestock. 2004.
46.Meyer G, Lacroux C, Leger S, Top S, Goyeau K, Deplanche M, et al. Lethal
bluetongue virus serotype 1 infection in llamas. Emerging infectious diseases.
2009;15(4):608-10
47.Mehlhorn H, Walldorf V, Klimpel S, Schmahl G. Outbreak of bluetongue
disease (BTD) in Germany and the danger for Europe. Parasitology research.
2008;103 Suppl 1:S79-86.
48.Pardon B, Vandenberge V, Maes S, De Clercq K, Ducatelle R, Deprez P.
Oesophageal paresis associated with bluetongue virus serotype 8 in cattle. The
Veterinary record. 2010;167(15):579-81.
49.Hofmann M, Griot C, Chaignat V, Perler L, Thur B. [Bluetongue disease
reaches Switzerland]. Schweizer Archiv fur Tierheilkunde. 2008. 150(2): 49-56.
50.Khezri M. Investigation of bluetongue virus in Kurdish sheep in Kurdistan
province of Iran 2012. 6496-501 p.
51.Chand K, Biswas SK, De A, Sing B, Mondal B. A polyclonal antibody-based
sandwich ELISA for the detection of bluetongue virus in cell culture and blood
of sheep infected experimentally. Journal of virological methods. 2009;160(1-
2):189-92.
52.Calvete C, Estrada R, Miranda MA, Del Rio R, Borras D, Beldron FJ, et al.
Protection of livestock against bluetongue virus vector Culicoides imicola using
insecticide-treated netting in open areas. Medical and veterinary entomology.
2010;24(2):169-75.
53.Schmahl G, Klimpel S, Walldorf V, Al-Quraishy S, Schumacher B, Jatzlau A,
et al. Pilot study on deltamethrin treatment (Butox 7.5, Versatrine) of cattle and
sheep against midges (Culicoides species, Ceratopogonidae). Parasitology
research. 2009;104(4):809-13.
54.Roy P, Urakawa T, Van Dijk A, Erasmus BJJov. Recombinant virus vaccine
for bluetongue disease in sheep. 1990;64(5):1998-2003.
55.Giovannini A, Calistri P, Nannini D, Paladini C, et al., Santucci U, et al.
Bluetongue in Italy: part II. 2004;40(3):252-9.
56.Savini G, Goffredo M, Monaco F, Di Gennaro A, Cafiero M, Baldi L, et al.
Bluetongue virus isolations from midges belonging to the Obsoletus complex
(Culicoides, Diptera: Ceratopogonidae) in Italy. 2005.157(5): 133-209.
57.Bhanuprakash V, Indrani B, Hosamani M, Balamurugan V, Singh RJErov.
Bluetongue vaccines: the past, present and future. 2009;8(2):191-204
58.Breard E, Belbis G, Viarouge C, Nomikou K, Haegeman A, De Clercq K, et

87

al. Evaluation of adaptive immune responses and heterologous protection induced
by inactivated bluetongue virus vaccines. 2015;33(4):512-8.
59.Dungu B, Gerdes T, Smit TJVI. The use of vaccination in the control of bluetongue
in southern Africa. 2004;40(4):616-22.
60.Patta C, Giovannini A, Rolesu S, Nannini D, et al., Savini G, et al. Bluetongue
vaccination in Europe: the Italian experience. 2004;40(4):601-10
61.Ferrari G, De Liberato C, Scavia G, Lorenzetti R, et al., Zini M, et al. Active
circulation of bluetongue vaccine virus serotype-2 among unvaccinated cattle in
central Italy. 2005;68(2-4):103-13.
62.Savini G, Ronchi G, Leone A, Ciarelli A, Migliaccio P, Franchi P, et al. An
inactivated vaccine for the control of bluetongue virus serotype 16 infection in sheep
in Italy. 2007;124(1-2):14.6-0
63.Monaco F, Camma C, Serini S, Savini G. Differentiation between field and
vaccine strain of bluetongue virus serotype 16. Veterinary microbiology. 2006.
116(1-3): 45-52.
64.Maclachlan NJ, Mayo CE, Daniels PW, Savini G, Zientara S, Gibbs EP.
Bluetongue. Revue scientifique et technique (International Office of Epizootics).
2015;34(2):329-40.
65.Di Emidio B, Nicolussi P, Patta C, Ronchi GF, Monaco F, Savini G, et al. Efficacy
and safety studies on an inactivated vaccine against bluetongue virus serotype 2.
Veterinaria italiana. 2004;40(4):640-4.
66.Ganter MJSRR. Bluetongue disease—Global overview and future risks.
2014;118(1-3):79-85.
67.Maclachlan NJ, Mayo CEJAr. Potential strategies for control of bluetongue, a
globally emerging, Culicoides-transmitted viral disease of ruminant livestock and
wildlife. 2013;99(2):79-90.
68.Kochinger S, Renevey N, Hofmann MA, Zimmer G. Vesicular stomatitis virus
replicon expressing the VP2 outer capsid protein of bluetongue virus serotype 8
induces complete protection of sheep against challenge infection. Veterinary
research. 2014;45:64.
69.Celma CC, Boyce M, van Rijn PA, Eschbaumer M, Wernike K, Hoffmann B, et
al. Rapid generation of replication-deficient monovalent and multivalent vaccines
for bluetongue virus: protection against virulent virus challenge in cattle and sheep.
Journal of virology. 2013;87(17):9856-9864.
70.Stewart M, Dovas CI, Chatzinasiou E, Athmaram TN, Papanastassopoulou M,
Papadopoulos O, et al. Protective efficacy of Bluetongue virus-like and subvirus-
like particles in sheep: presence of the serotype-specific VP2, independent of its
geographic lineage, is essential for protection. Vaccine. 2012;30(12):2131-9.
71.Maclachlan NJ, Wilson WC, Crossley BM, Mayo CE, Jasperson DC, Breitmeyer
RE, et al. Novel serotype of bluetongue virus, western North America. Emerging
infectious diseases. 2013;19(4):665-666.
72.Purse BV, Carpenter S, Venter GJ, Bellis G, Mullens BA. Bionomics of temperate

88

and tropical Culicoides midges: knowledge gaps and consequences for
transmission of Culicoides-borne viruses. Annual review of entomology.
2015;60:373-92.
73.Wilson AJ, Mellor PS. Bluetongue in Europe: past, present and future. Philos
Trans R Soc Lond B Biol Sci. 2009;364(1530):2669-81.
74.Purse BV, Mellor PS, Rogers DJ, Samuel AR, Mertens PP, Baylis M. Climate
change and the recent emergence of bluetongue in Europe. Nature reviews
Microbiology. 2005;3(2):171-81.
75.Brenner J, Oura C, Asis I, Maan S, Elad D, Maan N, et al. Multiple serotypes
of bluetongue virus in sheep and cattle, Israel. Emerging infectious diseases.
2010;16(12):2003-4.
76.Jewiss-Gaines A, Barelli L, Hunter FJJome. First records of Culicoides
sonorensis (Diptera: Ceratopogonidae), a known vector of bluetongue virus, in
southern Ontario. 2016;54(3):757-62.
77.Erturk A, Tatar N, Kabakli O, Incoglu S, Cizmeci SG, Barut FM. The current
situation of bluetongue in Turkey. Veterinaria italiana. 2004;40(3):137-40.
78.Abu Elzein EM, Aitchison H, al-Afaleq AI, al-Bashir AM, Ibrahim AO,
Housawi FM. A study on bluetongue virus infection in Saudi Arabia using
sentinel ruminants. The Onderstepoort journal of veterinary research.
1998;65(4):243-51.
79.Yousef MR, Al-Eesa AA, Al-Blowi MHJVW. High seroprevalence of
bluetongue virus antibodies in Sheep, Goats, Cattle and Camel in different
districts of Saudi Arabia. 2012;5(7).
80.Sohail T, Yaqub T, Shafee M, Abbas T, Nazir J, Ullah N, et al. Seroprevalence
of Bluetongue Virus in small ruminants in Balochistan province, Pakistan.
2018;65(5):1272-81.
81.Najarnezhad V, Rajae M. Seroepidemiology of bluetongue disease in small
ruminants of north-east of Iran. Asian Pacific journal of tropical biomedicine.
2013;3(6):492-5.
82.A. H, F. M, H. M, S. M. seroprevalence of Bluetongue Virus Infection in
Sheep in East-Azarbajan Province in Iran. Research Journal of Biological
Sciences. 2008;3(11):1265-70.
83.Shoorijeh SJ, Ramin A, Maclachlan NJ, Osburn B, Tamadon A, Behzadi M,
et al. High seroprevalence of bluetongue virus infection in sheep flocks in West
Azerbaijan, Iran. 2010;33(3):243-7.
84.Mohammadi A, Tanzifi P, Nemati YJTB. Seroepidemiology of bluetongue
disease and risk factors in small ruminants of Shiraz suburb, Fars province,
Iran. 2012;29(4):632-7.
85.Oryan A, Amrabadi O, Mohagheghzadeh MJCcp. Seroprevalence of
bluetongue in sheep and goats in southern Iran with an overview of four decades
of its epidemiological status in Iran. 2014;23(5):1515-23.
86.Mozaffari AA ,Khalili M, Sabahi SJAPJoTB. High seroprevalence of
bluetongue virus (BTV) antibodies in goats in Southeast Iran. 2012;1:6.
87. Azimi S.M. , Keyvanfar H , Mehravani H. (2012). Detection of bluetongue
virus by RT-PCR in sheep. J Vet Res. 64 (2): 141-146.

89

90

‫وجود آلودگی از لومن مجاری صفراوی و پارانشیم کبد خارج‬ ‫بررسی آلودگی های انگلی کبدهای ضبط شده‬
‫می شدند(جمشیدی (‪.)11-18:)2020‬‬
‫نتیجه گیری‪:‬‬ ‫گوسفندان در کشتارگاه دام شهرستان بم‬

‫دراین بررسی کیست هیداتید در تعداد ‪ 222‬مورد از‬ ‫حجت الله جعفری‬
‫‪ 5784‬مورد گوسفند وبز مشاهده شد (سه و هشت دهم‬ ‫دکترای عمومی دامپزشکی‪ ،‬معاون دامپزشکی شهرستان بم‪،‬‬
‫درصد)‪ ،‬انگل فاسیولا هپاتیکا در ‪ 17‬مورد ( سه دهم درصد) ‪،‬‬
‫دیکروسلیوم دندریتیکوم در ‪ 43‬مورد ( هفت دهم درصد) و‬ ‫اداره کل دامپزشکی استان کرمان‬
‫سیستی سرکوس تنیاکولیس در ‪ 6‬مورد (یک دهم درصد)‬
‫مشاهده گردید و جمعا تعداد ‪ 288‬مورد کبد (‪ 5‬درصد) به‬ ‫پست الکترونیکی‪[email protected]‬‬
‫علت آلودگی های انگلی ضبط گردید و بیشترین فراوانی را در‬
‫زهره وکیلی دکترای عمومی دامپزشکی‪ ،‬کارشناس روابط‬
‫بین آلودگی های انگلی هیداتیدوز تشخیص داده شد‪.‬‬ ‫عمومی اداره کل دامپزشکی استان کرمان‪ ،‬اداره کل‬
‫بحث‪:‬‬
‫دامپزشکی استان کرمان‬
‫در مطالعه که مشابه تحقیق فوق در سال های ‪1388‬و‬
‫‪ 1389‬در کشتارگاه صنعتی دام ارومیه توسط امین فر و‬ ‫پست الکترونیکی‪[email protected]‬‬
‫همکاران بر روی ‪ 9000‬لاشه گوسفند و بز کشتاری انجام‬
‫پذیرفت‪ ،‬تعداد ‪ 2246‬کبد به علت آلودگی های انگلی ضبط‬ ‫مقدمه‪:‬‬
‫گردید و بیشترین آلودگی را دیکروسلیوم دندریتیکوم به خود‬
‫پروتئین یکی از گروه های اصلی مواد غذایی انسان است‪.‬‬
‫اختصاص داد (فرهادی امین‪.)521-528 : 1390 ،‬‬ ‫در دهه های اخیر به دلیل افزایش جمعیت نیاز به منابع‬
‫در مطالعه ای دیگر طی یک بررسی یکساله در سال ‪1388‬‬ ‫پروتئینی با کیفیت بهتر وسالم تر بیش از گذشته احساس می‬
‫در کشتارگاه صنعتی دام همدان توسط يخچالي محمد‪ ،‬قبادي‬ ‫شود‪ .‬گوشت وسایر فرآورده های پروتئینی دامی از جایگاه‬
‫يكومرث صورت گرفت‪ ،‬تعداد ‪ 2590‬راس گوسفند و‪490‬‬ ‫ويژه ای در تغذیه انسان برخوردار هستند (یخچالي محمد‪،‬‬
‫راس بز کشتاری مورد بررسی قرار گرفتند که کیست هیداتید‬ ‫‪ .)5-12 :1389‬در ایران همه ساله مقادیر متنابهی از تولیدات‬
‫با ‪ 13/7‬درصد ودیکروسلیوم با شش و نه دهم درصد در‬ ‫و فرآورده های دامی بنا به دلایل مختلف نابود می شوند و‬
‫گوسفند و دیکروسلیوم با شش و یک دهم درصد وفاسیولا با‬ ‫دراین میان نقش بیماری های انگلی در بروز این خسارات‬
‫پنج وچهار دهم درصد در بز بیشترین فراوانی را داشتند‬ ‫بسیار چشمگیر می باشد(فرهادی امین‪.)521-528 : 1390 ،‬‬
‫بنابراین با توجه به ارزش تغذیه ای کبد ( غنی از آهن و محل‬
‫(یخچالي محمد‪.)5-12 :1389 ،‬‬ ‫ذخیره برخی ویتامین ها) از زمان پرورش دام تا رسیدن آن‬
‫همچنین طی مطالعه ای که توسط جمشیدی در کشتارگاه‬ ‫برای مصرف مراحل متعددی طی می شود که درصورتی که‬
‫دام شهرستان میاندوآب‪ ،‬استان آذربایجان غربی بر روی‬ ‫در هر مراحلی غفلت شود خطراتی را برای مصرف کننده‬
‫‪ 1041‬راس گوسفند و بز ‪ 226‬مورد کبد ضبط گردید که‬ ‫ایجاد می کند(جمشیدی (‪ .)11-18 :)2020‬معمولترین عوامل‬
‫دیکروسلیوم با تعداد ‪ 94‬مورد بیشترین آلودگی انگلی مشاهده‬ ‫انگلی آلوده کننده کبد گوسفند شامل فاسیولا هپاتیکا‪،‬‬
‫دیکروسلیوم دندرتیکوم و اکینوکوکوس گرانولوزوس می باشد‬
‫شده تشخیص داده شد (جمشیدی (‪.)11-18 :)2020‬‬
‫نتایج مطالعه ما از حیث بالا بودن میزان آلودگی هیداتیدوز‬ ‫(فرهادی امین‪.)521-528 :1390،‬‬
‫نسبت به دیگر آلودگیهای انگلی با تحقیق صورت گرفته در‬ ‫موارد و روش کار‪:‬‬
‫جمعیت گوسفندی کشتارگاه دام همدان مشابه است لکن با‬
‫مقایسه مطالعات فوق با مطالعه حال حاضر می توان نتیجه‬ ‫در این مطالعه تعداد ‪ 5784‬راس گوسفند و بز که طی‬
‫گیری نمود که میزان آلودگی دام ها در نقاط مختلف کشور با‬ ‫یک بازه زمانی یکساله ( از ابتدای بهار لغایت پایان زمستان‬
‫یکدیگر متفاوت است و از الگوی یکسانی پیروی نمی کند که‬ ‫سال ‪ )1399‬در کشتارگاه دام شهرستان بم (استان کرمان)‬
‫البته این موضوع منطقی و وابسته به سیر تکاملی انگل و‬ ‫ذبح گردیدند و کبد دامهای کشتاری مورد بررسی قرار گرفت‬
‫وجود شرایط زیستی در منطقه می باشد‪ .‬حضور انگل و حلزون‬ ‫و در این مطالعه در مرحله اول بررسی ظاهری و ماکروسکوپیک‬
‫میزبان واسط آن در منطقه ارتباط مستقیم با شرایط جوی از‬ ‫با مشاهده و ملامسه کلیه‪ ،‬لوب ها و سطوح انجام پذیرفت و‬
‫قبیل درجه حرارت‪ ،‬رطوبت‪ ،‬میزان بارندگی و سایر شرایط‬ ‫بطوریکه کیست های هیداتید براحتی قابل رویت و ملامسه‬
‫اکولوژیک دارد(فرهادی امین‪.)521-528 : 1390 ،‬با توجه به‬ ‫کردن هستند و کبدهای مبتلا به کیست هیداتید اغلب دارای‬
‫نتایج حاصله از این تحقیق‪ ،‬نظر به ماهیت زئونوز بودن‬ ‫یک یا چند کیست در اندازه های متفاوت بودند که هم در‬
‫سطح قابل رویت بودند و بعضا به درون عمق پارانشیم نفوذ‬
‫کرده بودند و در بازرسی کبد به منظور بررسی آلودگی به‬
‫ترماتودها ابتدا شکافی در قسمت ناف کبد که مجاری‬
‫صفراوی فراوانی دارد داده شد و سپس با وارد کردن فشار بر‬
‫روی پارانشیم کبد در دوطرف محل برش انگل ها در صورت‬

‫‪91‬‬

‫آلودگی های انگلی اشاره شده و همچنین آسیب های اقتصادی در کاهش راندمان تولید دام‪ ،‬پیشنهاد می گردد اقداماتی از قبیل‬
‫آموزش دامداران وآشنایی ایشان با آلودگی های انگلی اشاره شده‪ ،‬تغییر در روش های سنتی دامداری ها و نگهداری اصولی دام‬
‫ها به ويژه در منطق عشایری‪ ،‬بهینه کردن خدمات دامپزشکی‪ ،‬درمانهای ضدانگلی دامهای اهلی و همچنین سگ های نگهبان‬
‫و صاحب دار و همچنین کنترل سگ های ولگرد و آگاهی بخشی به دامداران درخصوص تامین علوفه از مکانهای مورد تایید و‬

‫مراقبت شده بایستی در اهداف تعریف شده سازمان دامپزشکی قرار گیرد‪.‬‬
‫تصاویری از مشاهده کیست های انگلی ( هیداتید و سیستی سرکوس تنیا کولیس) در کبد گوسفند ‪-‬‬

‫کشتارگاه دام بم‬

‫تصاویری از مشاهده ترماتود های انگلی ( فاسیولا هپاتیکا و دیکروسلیوم ) در کبد گوسفند ‪ -‬کشتارگاه دام بم‬

‫منابع مورد استفاده ‪:‬‬
‫‪ - 1‬فرهادي امين‪ ،‬حبيبيان رضا و همکاران (‪ )1390‬بررسي آلودگي هاي انگلي كبدهاي ضبط شده گوسفندان‬
‫كشتارگاه صنعتي اروميه‪ ،‬نشریه پاتوبيولوژي مقايسه اي ايران‪ ،‬پاييز ‪ 1390 ,‬دوره ‪(8‬جديد)‪ , ‬شماره‪ (  3‬پياپي ‪ )34‬از صفحه‬

‫‪.521-528‬‬
‫‪ -2‬يخچالي محمد ‪,‬قبادي يكومرث (‪ )1389‬بررسي شیوع آلودگی به انگلهای مشترک انسان ودام ( کیست‬
‫هیداتید‪،‬ترماتودهای کبدی وسارکوسیستیس) در دامهای کشتار شده در کشتارگاه صنعتی همدان‬
‫درسال‪ ،1388‬مجله علمی علوم پزشکی وخدمات بهداشتی درمانی همدان ‪،‬پاييز ‪,  1389‬دوره‪ ،  17‬شماره ‪  3‬از صفحه‬

‫‪.5-12‬‬
‫‪ -3‬جمشیدی (‪ )2020‬بررسی کشتارگاهی عوامل انگلی ضبط کبد گوسفند‪ ،‬کشتارگاه میاندوآب‪ ،‬آذربایجان‬

‫غربی‪ ،‬مجله تحقیقات علوم آزمایشگاهی دامپزشکی‪ ،‬دوره ‪ 12‬شماره ‪ ، 1‬صفحه ‪.11-18‬‬

‫‪92‬‬

‫زمینگیری را نشان دادند ‪.‬‬ ‫رخداد فرم حاد بیماری سورا در گله شتر نژاد‬

‫در کالبد گشائی بعمل آمده علائم لاغری مفرط ‪ ،‬دهیدراتاسیون‬ ‫آمیخته دو کوهانه و تک کوهانه از استان قم‬

‫سید محمد بارانی کارشناس اداره کل دامپزشکی استان قم ‪ ، ،‬زردی مخاطات ‪ ،‬تورم و پرخونی عقده های لنفاوی پیش‬
‫هیئت مدیره انجمن علمی بیماری های داخلی دامهای بزرگ کتفی ‪ ،‬تجمع مایعات ژلاتینه در نواحی زیر شکم و پاها‬
‫مشاهده گردید ‪.‬باتوجه به روند بیماری و گزارش وقوع بیماری‬ ‫ایران‬
‫سورا در سال های قبل در گله های شتر منطقه مذکور ‪،‬‬
‫بیماری مورد ظن سورا اعلام گردید و در جهت تشخیص‬ ‫پست الکترونیکی ‪[email protected]‬‬

‫علیرضا احمدی کارشناس بررسی و مراقبت بیماری های قطعی بیماری اقدام به تهیه اسمیر خون از تمامی شتر های‬
‫آمیخته و ‪ 5‬نفر شتر تک کوهانه سالم نمونه برداری بصورت‬ ‫دامی ‪ ،‬اداره دامپزشکی شهرستان قم‬
‫راندم گردید ‪ .‬در آزمایش بعمل آمده حضور تک یاخته‬
‫تریپانوزوما اوانسی در اسمیر و خون های (لایه بافی کت )‬ ‫علی جوانشیر کارشناس آزمایشگاه مرکزی ‪ ،‬اداره کل‬
‫دامپزشکی استان قم‬
‫آزمایش شده مورد تائید قرار گرفت‪.‬‬
‫مقدمه ‪:‬‬
‫بحث و نتیجه گیری ‪ :‬با توجه به تاریخچه بیماری در‬
‫بیماری سورا یک بیماری عفونی است که توسط تاژک داری منطقه ‪ ،‬یافته های اپیدمیولوژیک ‪ ،‬حضور مگس های‬
‫خونخوار در منطقه ‪ ،‬یافته های بالینی ‪ ،‬یافته های آزمایشگاهی‬ ‫بنام تریپانوزوما ایجاد می گردد ‪.‬‬

‫و یافته های کالبد گشائی بیماری سورا تشخیص داده شد‪.‬‬ ‫این بیماری بعنوان مهمترین و شایعترین بیماری در گله های‬
‫نظر به ابتلا شترهای آمیخته به فرم بالینی حاد بیماری و‬ ‫شتر ایران و استان قم بحساب می آید ‪ .‬بیماری در ایران بومی‬
‫رخداد عفونت بدون علائم بالینی در شترهای نژاد تک کوهانه‬ ‫است و اولین گزارش تشخیص بیماری توسط رفیعی و از‬
‫‪ ،‬بنظر می رسد حساسیت نژاد آمیخته به فرم بالینی بیماری‬ ‫مناطق کویری بیم قم و ورامین در سال ‪ 1314‬بوده است ‪.‬‬
‫سورا نسبت به نژاد تک کوهانه بیشتر بوده لهذا ضروری است‬ ‫عامل بیماری در مناطقی که مگس های خونخوار وجود دارد‬
‫تا مطالعات بیشتری در این زمینه انجام شود ‪.‬با توجه به نبود‬
‫گزارش وقوع بیماری سورا در شترهای آمیخته در استان قم‬ ‫شایع می باشد‪.‬‬

‫و کل کشور ‪ ،‬این گزارش بعنوان اولین گزارش رخداد فرم‬ ‫گزارش مشاهدات و نتایج‪:‬‬

‫بالینی بیماری سورا در شتر های نژاد آمیخته در استان قم و‬ ‫در خرداد ماه ‪ 1400‬در بررسی های اپیدمیولوژیک و معاینات‬
‫ایران بحساب می آید‪.‬‬ ‫بالینی گله ‪ 50‬نفری شتر نر پرواری واقع در روستای سراجه‬

‫از توابع بخش قنوات شهرستان قم ‪ ،‬نشانه های بیماری‬
‫لاغری پیشرونده همراه با تلفات مشاهده گردید ‪.‬گله درگیر‬
‫شترهای نر جوان یک تا دو ساله ای بوده که از یکماه قبل از‬
‫روستای مجاور جهت پرواربندی خریداری گردیده بود ‪.‬گله‬
‫شامل ‪ 40‬نفر شتر تک کوهانه و ‪ 10‬نفر شتر آمیخته نتاج نر‬
‫دو کوهانه و ماده تک کوهانه بوده است ‪.‬‬

‫بنابر بر اظهارات دامدار ‪ ،‬گله مذکور علیرغم تغذیه مناسب و‬
‫لی گروه ده نفره شترهای جوان نژاد آمیخته دچار بیماری‬
‫مزمن و لاغری پیشرونده گردید ‪ ،‬و لی شترهای تک کوهانه‬
‫مشکلی خاصی را نشان ندادند ‪.‬بر اثر بیماری مذکور تمامی ده‬
‫نفر شتر آمیخته درگیر شدند و بر اثر ابتلا به بیماری تعداد ‪4‬‬
‫نفر تلف گردید ولی گروه ‪ 40‬نفره شترهای جوان تک کوهانه‬

‫از نظر بالینی سالم بودند ‪.‬‬

‫شترهای بیمار علائم ‪ ،‬تب ‪39/8‬درجه ‪ ،‬کنجنکتیویت ‪ ،‬ریزش‬
‫اشک ‪ ،‬کم اشتهائی ‪ ،‬ضعف و بی حالی ‪ ،‬تحلیل رفتن کوهان‬
‫‪ ،‬ادم نواحی زیر شکم و پاها ‪ ،‬رنگ پریدگی مخاطات و‬

‫‪93‬‬

‫گزارش یک مورد لاشه بز با آلودگی شدید به کشتاری در کشتارگاه دام بم تعداد بسیار زیادی کیست از انگل‬
‫اشاره شده مشاهده گردید‪ ،‬بطوریکه کیست ها در قسمت های‬
‫سنروس گایگری در کشتارگاه دام بم‬
‫حجت الله جعفری دکترای عمومی دامپزشکی‪ ،‬معاون مختلف لاشه در بافت های عضلانی و پرده های سروزی و‬
‫دامپزشکی شهرستان بم‪ ،‬اداره کل دامپزشکی استان همچنین پرده های دیافراگم لاشه به میزان زیاد مشاهده و به‬
‫منظور بررسی بیشتر به محل سالن کالبد کشایی دامپزشکی بم‬ ‫کرمان‬
‫پست الکترونیکی‪ [email protected]‬منتقل گردید‪ .‬در تصویر ‪ 1‬و ‪ 2‬تعدد و فراوانی کیست ها مشهود‬
‫است‪.‬‬ ‫مسعود اسدی پور کارشناسی ارشد بیوشیمی ‪ ،‬رئیس دامپزشکی‬
‫شدیداً آلوده به‬ ‫تصویر ‪ -1‬تصاویری از لاشه‬ ‫شهرستان بم‪ ،‬اداره کل دامپزشکی استان کرمان‬
‫سنروس گایگری ‪ -‬کشتارگاه دام بم‬
‫پست الکترونیکی‪[email protected] gmail.com‬‬
‫زهره وکیلی دکترای عمومی دامپزشکی‪ ،‬کارشناس اداره کل‬
‫دامپزشکی استان کرمان‪ ،‬اداره کل دامپزشکی استان کرمان‬
‫پست الکترونیکی‪[email protected]‬‬
‫مقدمه‪:‬‬

‫سنروزیس ( بیماری چرخش) یک بیماری زئونوتیک می‬
‫باشد که تحت عنوان سنروس سربرالیس( مرحله متاسستودی‬
‫انگل تنیا مولتی سپس) نامگذاری می شود (‪Shahrzad‬‬
‫‪ .)Azizi, 2019‬تنیا مولتی سپس یک انگل از خانواده‬
‫سستودهای تنئیده است بطوریکه میزبان نهایی آن در روده‬
‫کوچک سگ و دیگر سگ سانان زندگی می کند و مرحله‬
‫لاروی یا کیستیک این سستود با نام سنروس سربرالیس تعریف‬
‫می شود و این کیست بیشتر سیستم عصبی مرکزی به خصوص‬
‫در مغز گوسفند‪ ،‬بز و گاهی اوقات گاو را درگیر کرده و موجب‬
‫بروز علائم عصبی در دام می شود‬
‫(‪.)H. Oge, S. Oge, 2012‬‬
‫تخم های دفع شده همراه مدفوع گوشتخواران به وسیله‬
‫میزبان های واسط‪ ،‬بطور معمول در چراگاه خورده می شوند‪.‬‬
‫انکوسفرهای موجود در تخم در روده کوچک از آن خارج می‬
‫شوند‪ ،‬دیواره روده را سوراخ می کنند و از راه کبد وارد جریان‬
‫عمومی خون می شوند و بسیاری از آنها در اینجا متوقف شده‬
‫و از بین می روند‪ .‬لارو تمایل خاصی به مخ و نخاع دارد اما‬
‫ممکن است به سایر اندامها نیز برود (گریسی جوزف‪:1388 ،‬‬
‫‪ .)319-312‬بیشترین تمایل انگل در گوسفندان در مغز و در‬
‫بزان درخارج از بافت مغز می باشد و هرچند اخیراً احتمال‬
‫تشکیل کیست در بافت مغز بز و خارج از بافت مغز در گوسفند‬
‫تایید شده است با این حال انگل ایجاد کننده در بافت غیر‬
‫مغزی در بز را سنروس گایگری و در گوسفند سنروس‬
‫اسکریابینی می نامند(‪.)Shahrzad Azizi, 2019‬‬
‫ارائه گزارش‪:‬‬

‫در بهار سال ‪ 1399‬در یک مورد لاشه بز نر ‪ 18‬ماهه‬

‫‪94‬‬

‫تصویر‪– 3‬تصویری از ارتباط نزدیک سگهای‬ ‫تصویر‪ - 2‬تصاویری از کیست های جدا شده از‬
‫نگهبان با جمعیت دامی عشایر‪ -‬شهرستان بم‬ ‫لاشه شدیداً آلوده به سنروس گایگری ‪ -‬کشتارگاه‬

‫دام بم‬

‫بحث و نتیجه گیری‪:‬‬
‫همانطور که اشاره گردید لاروهای عفونت زا در سایر اندام‬
‫ها به صورت خفته یا دژنره در می آیند که در هر دو حالت ظاهر‬
‫نشده یا به صورت کانونهایی به قطر (یک تا چهارمیلی متر)‬
‫دارای ماده ی چرک مانند سبز رنگ که بعدها آهکی می شوند‬
‫به ندرت کیست ها به طور اتفاقی در بین عضلات گوسفند و بز‬
‫فعال می شوند(گریسی جوزف‪ .)319-312 :1388 ،‬از جمله‬
‫موارد مشابه گزارش شده می توان به گزارش عزیزی و همکاران‬
‫درخصوص سنروزیس شدید زیرجلدی‪ ،‬عضلانی و احشایی در‬
‫یک بز ماده ‪ 11‬ماهه گزارش نمود(‪Shahrzad Azizi,‬‬
‫‪ )2019‬و همچنین مورد مشابه دیگر توسط ‪ H. Oge‬و‬
‫همکاران در یک بز دو ساله در آنتالیا مشاهده نمودند که کیست‬
‫ها در ناحیه کمر حیوان مشاهده گردید (‪H. Oge, S. Oge,‬‬
‫‪ )2012‬و مطالعه ای دیگر که توسط میران زاده و همکاران بر‬
‫روی ‪ 726429‬راس گوسفند و بز در سال ‪ 1390‬در کشتارگاه‬
‫دام اصفهان انجام پذیرفت تعداد ‪ 254‬راس گوسفند و‪ 22‬راس‬
‫بز کیست سنروس در عضلات و یافتهای زیر جلدی مشاهده‬

‫گردید( میران زاده‪.)1393:15 ،‬‬
‫لذا با توجه به اینکه سگ و سگ سانان به عنوان میزبان‬
‫نهایی این انگل تلقی می شوند لذا بایستی به منظور قطع چرخه‬
‫زندگی انگل اقداماتی از جمله امحاء صحیح و بهداشتی بافتها و‬
‫لاشه های آلوده را در کشتارگاه ها دنبال نمود و در خصوص این‬
‫بیماری انگلی آموزش های کامل و جامعی به دامداران ارائه‬
‫شود و همچنین استفاده از داروهای ضد انگل جهت سگ های‬
‫نگهبان وگله در واحدهای روستایی وعشایری که ارتباط نزدیکی‬
‫با جمعیت گوسفند و بز پرورشی دارند ( تصویر ‪ .)3‬از دیگر‬
‫اقدامات مفید مهم در کنترل این بیماری انگلی مهم می باشد‬
‫که می طلبد سازمان دامپزشکی کشور نیز به این موضوع توجه‬

‫جدی داشته باشد‪.‬‬

‫‪95‬‬

‫منابع مورد استفاده ‪:‬‬
‫‪1-H. Oge, S. Oge, B. Gonenc, G. Ozbakis, C. Asti (2012) “Coenurosis in the lumbar‬‬
‫‪region of a goat”: a case report: Veterinarni Medicina, 57, 2012 (6): 308–313.‬‬
‫‪ -2‬تالیف جوزف گریسی و همکاران و با ترجمه دکتر نوردهر رکنی وهمکاران (‪ )1388‬کتاب بهداشت گوشت ‪ ،‬انتشارات‬

‫دانشگاه تهران‪ ،‬چاپ اول‪ ،‬جلد سوم‪ ،‬صفحه ‪.319-321‬‬
‫‪ -3‬هادی میران زاده‪ ،‬غلامرضا کریمی ‪ ،‬مهدی اسد ‪ ،‬علی سینا کریمی ‪ ،‬شهلا ریواز (‪ )1393‬بررسی میزان سنوروس در‬
‫عضلات بافت های زیرجلدی گوسفندها و بز های ذبح شده در کشتارگاه اصفهان‪ ،‬مجله بیماری های مشترک‬

‫انسان و دام سال دوم شماره ‪ 1‬صفحه ‪.15‬‬
‫‪4-Shahrzad Azizi, Mehdi Amirmohammadi, Reza Kheirandish, Saeidreza Nourollahifard‬‬
‫‪(2019) “Severe subcutaneous, muscular and visceral coenurosis in a goat”: Iranian‬‬
‫‪journal of veterinary science and tecnology, Published online: 2020- Feb- 12 page73-‬‬
‫‪86‬‬

‫‪96‬‬


Click to View FlipBook Version
Previous Book
Pengertian Gaya Gesek 4-converted
Next Book
Eksplorasi 1 Kepemimpinan Murid