جدول :28 .4مقدارداروی پیشنهادي برای درمان ضدمیکروبی داخل رحمی در مادیان
مقدار(واحد دارو)a طیف اثر دارو
پوشـش بسـیار مطلـوب بـر روی باکتریهـای 2گرمb آمیکاسین سولفات
گــرم منفــی (از جملــه بیشــتر پســودوموناس
آئژوژنراه ـا)
1-2گرمb گرم منفی جنتامایسین سولفات
گرم منفی 1گرم انروفلوکساسین
طیــف گســترده (در برابــر کلبســیلا فعــال 6گرم تیکارسیلین
نیســت)
6گرم گسترده طیف تیکارسیلین -اسید کلاولانیک
5 × 106واحد بین المللي گرم مثبت پنی سیلین جی (پتاسیم)
1-3گرمc گرم مثبت آمپی سیلین
1گرم گســترده طیــف (در برابــر پســودو مونــاس سفتیوفور
500.000واحد بین المللی آئروژنــزا غیرفعــال) نیستاتین
200میلی گرم میکونازول
گونههای کاندیدا
ضدقارچ گسترده
500میلی گرم ضد قارچ گسترده کلوتریمازول
200میلی گرمd ضدقارچ گسترده آمفوترایسین بي
aروزانه به مدت 3-5روز تجویزشود .میزان تزریق با اندازه رحم( از 15تا 35میلی لیتر به طول معمول کامل است) تعیین میشود.
bبا حجم برابر بی کربنات 7/5درصد بافر شده و در نرمال سیلین رقیقشود.
cبه دليل امكان اثر تحريك كنندگي،در رقتهای زیاد مصرف شود.
dدر 100تا 200میلی لیتر آب رقیق شود .یک سوسپانسیون به طور نسبی غیرمحلول تهیهشود.
منابع مورد استفاده:
ایـن نوشـتار چکیـده ی فصـل بیسـت و هشـتم کتـاب "درمـان هـای ضـد میکروبـی در دامپزشـکی" تالیـف اسـتیو گـی گیـور ،جـان
اف پـری اسـکات و پاتریشـیا ام دالینـگ اسـت
46
اصول نمونه برداری از ترشحات تنفسی شتر وجـود دارد کـه از ایـن میـان می تـوان به کشـت ویروس،
،(Hemagglutination Inhibition Test)HA در بیماری مرس کروناویروس
الیـزای تسـخیری)(Electron ، (Capture ELISA حیـدر خلیلـی بگلـوی دکتـری تخصصـی بیماریهـای داخلـی دامهـای
Immuno (Electro )IEM ،Microscopy)EM بـزرگ ،کارشـناس مبـارزه بـا بیمـاری هـای دامـی شهرسـتان نرماشـیر،
Nested PCR ،RT-PCR ،Microscopyاشاره
اداره کل دامپزشـکی اسـتان کرمـان
نمــود (خلیلــی.)51 :1384 ،
مزیــت اصلــی اســتفاده از PCRدر تشــخیص پست الکترونیکیDr. [email protected] :
فیـروزه زارع پـور دکتـری عمومـی دامپزشـکی ،کارشـناس نظـارت بـر پاتــوژن هــا ایــن اســت کــه یــک ســلول یــا ذره ی
فـرآورده هـای خـام دامـی شهرسـتان بـم ،اداره کل دامپزشـکی اسـتان ویروسـی منفـرد مـی توانـد تشـخیص داده شـود .کشـت
کروناویــروس بعنــوان یــک آزمــون طلایــی بــرای کرمـان
تشـخیص آزمایشـگاهی مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیـرد پست الکترونیکی[email protected] :
ولـی از آنجایـی کـه رشـد کروناویـروس هـا در شـرایط کروناویــروس جــزء خانــواده كروناويريــده طبقــه بنــدي
آزمایشـگاهی بسـیار سـخت مـی باشـد لـذا امـروزه بـرای مـی شـود و جـزو ویـروس هـاي غشـاء دار بـا قطـر -120
ردیابـی ایـن ویـروس هـا جهـت بـالا بـردن حساسـیت 150نانـو متـر ،دارای ژنـوم RNAتک رشـته اي اسـت(
تشــخیص توصیــه بــه آزمونهــای مولکولــی مــی گــردد
(مومنـی مقدم.)77:1384 ،در روش های شناسـایی وابسـته ).Lai MMC,2001:1163
ایـن ویـروس هـا در چهـار گـروه فیلوژنـي آلفـا ،بـه پروتئیـن ماننـد روش هـای سـرولوژی ،معمـولا از آنتی
بتـا ،گامـا و دلتـا تقسـیم مـي شـوند .کروناویـروس هـای بـادی هـای منوکلونـال( تـک زشـته ای) یـا پلـی کلونـال(
انسـانی در گـروه هـای آلفـا و بتـا قـرار دارنـد( Siddellچنـد رشـته ای) اسـتفاده مـی گـردد .بنابرایـن کوچکتریـن
.)S, 1983:761-76کروناویــروس هــا مــی تواننــد تغییـر در سـاختمان فضایـی پروتئیـن مـی توانـد منجـر
باعــث یــک بیمــاری تنفســی خطرنــاک و شــدیدی بــه بـه عـدم تشـخیص صحیـح شـود کـه از جملـه عوامـل
نـام سـندرم تنفسـی خاورمیانـه شـوند ( Middle Eastتاثیـر گـذار بـر سـاختمان پروتئیـن مـی تـوان از تغییـرات
.)Respiratory Syndromeنظـر بـه ایـن کـه ایـن دمایـی و pHمحیـط نـام بـرد .همچنیـن برخـی از جهش
ویـروس مـی توانـد در بـدن شـتر مدتـی زنـده بمانـد و هـا سـاختار اپـی تـوپ هـا را تغییـر مـی دهنـد و ایـن امـر
بـا توجـه بـه افزایـش روز افـزون پـرورش آن و اسـتقبال منجـر مـی شـود کـه اتصـال آنتـی بـادی بـا پروتئیـن
عمومـی جهـت اسـتفاده از تولیـدات ایـن حیـوان ،لـزوم مربـوط بـه خوبـی صـورت نپذیـرد و نتیجـه ی آن عـدم
مطالعــه ای گســترده در زمینــه ردیابــی ایــن ویــروس تشـخیص صحیـح خواهـد بـود ،همینطـور اگـر نمونـه قبلا
خطرنـاک در شـتر بـه صـورت جـدی در کشـور احسـاس بیمـار شـده و سـپس بهبـود حاصـل کـرده باشـد بـه علت
مـی گـردد .در ایـن مطالعـه سـعی شـده اسـت بـه عواملی وجـود آنتـی بـادی در چنـد مـاه پـس از آلودگـی اولیـه
کــه حیــن نمونــه بــرداری از ترشــحات تنفســی شــتر مــی توانــد در تســت هــای ســرولوژی همچــون الایــزا
باعـث ایجـاد نتیجـه منفـی کاذب در آزمایشـات مولکولـی مثبــت تشــخیص داده شــود در صورتــی کــه هیــچ ذره
ویروسـی در نمونـه موجـود نمـی باشـد. مـی شـوند پرداختـه شـود.
در مقابــل روش هــای تشــخیص مولکولــی روش هــای مختلفــی بــرای تشــخیص
کروناویـروس در مدفـوع و همچنیـن سـواب هـای تنفسـی
47
هماننـد PCRمـی تواننـد در طـی زمـان کمتـر از یـک چرخانــده شــود کــه بایــد حداقــل ســواب 3ثانیــه در
روز و بـا حساسـیتی بـه مراتـب بالاتـر از سـایر روش هـا داخـل حفـره بینـی بمانـد تـا ترشـحات داخـل بینـی را
ویـروس را شناسـایی کننـد و بنابرایـن کنتـرل بیمـاری بـه خـود جـذب نمایـد .ترجیحـا از هـر دو حفـره بینـی
را در زمــان کوتــاه تــری شــروع کــرد (مومنــی مقــدم ،نمونــه بــرداری صــورت گیــرد ( .شــکل )1
.)77:1384
در تشــخیص مولکولــی بایــد بدانیــم کــه کار
بـا مولکـول RNAمتفـاوت از مولکـول DNAمـی
باشــد زیــرا کــه مولکــول RNAبســیار حســاس و
شــدیدا توســط مولکــول RNaseتجزیــه مــی شــود .شـکل :1نحـوه نمونـه بـرداری از حفـره بینی
RNaseمولکولـی همـه جایـی اسـت و حتـی در گـرد شــتر توســط سواب
و غبــار و عــرق دســت بــه فراوانــی یافــت مــی شــود،
پــس لازم اســت در تمــام مراحــل از دســتکش یکبــار در مرحلــه بعــدی بایســتی ســواب بــه داخــل لولــه
مصــرف و میکــرو تیــوپ هــای عــاری از RNaseاسـتریل حـاوی 3-2سـی سـی مـاده انتقـال ویـروس
اســتفاده گــردد و نیــز کلیــه ســر ســمپلرها ،مایعــات و ( )viral transport mediaانتقـال داده شـود ( مـاده
بافـر هـای مصرفـی قبـل از اسـتفاده عـاری از RNaseانتقــال ویــروس نبایــد بیشــتر از 3ســی ســی باشــد).
باشــند (خلیلــی.)32 :1384 ،در حیــن نمونــه بــرداری همچنیـن مـی تـوان بعنـوان جایگزیـن از بافـر سـالین
بــرای کروناویــروس هــا فقــط از ســواب هــاي بــا فســفات ( ) Phosphate buffered salineجهــت
الیـاف مصنوعـی و دسـته پلاسـتكيي (سـواب داکـرون) انتقـال سـواب هـا بـه آزمایشـگاه اسـتفاده کـرد .بایـد
اســتفاده شــود و نبایــد از ســواب هــاي دارای آلژينــات توجـه داشـت کـه اسـتفاده از محلـول رینگـر بـه دلیـل
كلســيم و ســواب هــاي داراي دســته چوبــي و الیــاف داشــتن خاصیــت pHاســیدی توصیــه نمــی گــردد.
کتــان اســتفاده شــود زیــرا كــه داراي مــوادي هســتند سـواب اخـذ شـده بایسـتی چنـد بـار داخـل لولـه حـاوی
كــه ويــروس را غيرفعــال نمــوده و یــا باعــث مهــار مــاده انتقــال ویــروس چرخانــده شــود تــا نمونــه اخــذ
آزمايــش PCRمــي شــوند مــي شــوند (دســتورالعمل شـده وارد مـاده انتقـال ویـروس گـردد .نمونـه بایـد تـا
و راهنمــای مراقبــت بيمــاري ناشــي از کروناویــروس ،زمــان ارســال بــه آزمایشــگاه در درجــه حــرارت پائيــن
.)24:1393لازم بـه ذکـر اسـت کـه در نمونـه گیـری از يخچـال ( دو الـي هشـت درجـه سـانتيگراد) نگهـداري
بیمـاری هـای ناشـی از آنفلوانـزا ،هرپـس ویـروس هـا شـود .بایـد توجـه داشـت کـه اگـر بیـش از 72سـاعت
و همچنیـن مایکوپلاسـما هـا بـرای جلوگیـری از نتایـج بـراي ارسـال نمونـه زمـان لازم اسـت بایسـتی نمونـه را
منفـی کاذب توصیـه مـی شـود ترجیحـا از سـواب هـای فریـز کـرده ( دمـای منهـای 80درجـه سـانتیگراد) و در
دسـته چوبـی بـا الیـاف کتـان اسـتفاده نشـود( (Peterشـرايط منجمـد آن را بـه آزمایشـگاه انتقـال داد.
نتیجـه گیـری :بـه منظـور جلوگیـری از ایجـاد نتایـج .D. Constable, 2017:936, 956, 1083بعــد از
منفــی کاذب در آزمایشــات مولکولــی کروناویــروس در مقیـد کـردن کامـل شـتر ،بایـد سـواب تـا رسـیدن بـه
شــتر نبایــد از ســواب هــای دســته چوبــی کــه حــاوی سـطح بوقـک بینـی وارد حفـره بینـی شـود (در شـکل
الیــاف کتــان هســتند اســتفاده گــردد ،همچنیــن در زیــر محــدوده مشــخص شــده توســط رنــگ قرمــز) و
تمامــی مراحــل انجــام آزمایــش کلیــه وســایل و مــواد ســپس چندیــن بــار در داخــل حفــره بینــی ســواب
48
مصرفــی عــاری از مولکــول RNaseباشــند.
منابع مورد استفاده :
خليلـی ،م" .)1384( .مقايسـه روشـهاي آر تی-پـی سـی آر و الايـزا در تشـخيص عفونـت كروناويروسـی در گوسـا
لـه هـاي 1-8هفتـه در اروميـه" دانشـکده دامپزشـکی اروميـه.)32( ،51 ،
مومنــی مقــدم،م .)1384( .تشــخیص ویــروس برونشــیت عفونــی طیــور توســط روش .RT-PCRدانشــگاه شــهید
بهشــتی دانشــکده علــوم گــروه زیســت شناســی.77 ،
وزارت بهداشـت درمـان و آمـوزش پزشـكي )1393( ،دسـتورالعمل و راهنمـای مراقبـت بيمـاري ناشـي از کروناویـروس
.24،
1. Lai MMC (2001) “Coronaviridae the viruses and their replication Fields Virology”، 4th edn: 1163–85.
”2. Siddell S, Wege H, Ter Meulen V. (1983) “The biology of coronaviruses. Journal of General Virology
64، (4):761-76.
3. Maunsell FP, et al. (2011) “Vet Intern Med”25:772-783، .
4. Peter D. Constable (2017) “VETERINARY MEDICINE: A Textbook of the Diseases of Cattle, Horses,
Sheep, Pigs, and Goats”، ELEVENTH EDITION.P:936, 956, 1082.
49
مقدمهای بر واکسیناسیون هاری و پاسخ نماینـد ،بـه طـور کلـی از برنامـه واکسیناسـیون هـاری
خـارج مـی شـوند)2(. سیستم ایمنی بدن حیوانات خانگی
تمــام تولــه ســگهایی کــه پــس از واکسیناســیون در نجمه خسرویانفر
یــک مطالعــه نمونــه بــرداری شــدند ،تیتــر آنتیبــادی کارشــناس ارشــد ایمنــی شناســی ،کارشــناس بیمار یهــای آبزیــان
[پادتــن] بالاتــر از 0/5واحــد در میلــی لیتــر ()IU/ml آزمایشــگاه ادارهکل دامپزشــکی اســتان چهارمحــال و بختیــاری
در بــدن آنهــا ایجــاد شــد .هیچکــدام از آ نهــا تیتــر پست الکترونیکی[email protected]
آنت یبــادی بیشــتر از 0/5واحــد در میلــی لیتــر قبــل از حمید علیدوستی
واکسیناســیون نداشــتند کــه مــی توانــد نشــان دهنــدۀ
دکتــری عمومــی دامپزشــکی ،کارشــناس مبــارزه بــا بیمار یهــای
ویروســی دام ادارهکل دامپزشــکی اســتان چهارمحــال و بختیــاری
آنتــی بــادی مــادری در برابــر هــاری باشــد .بــا ایــن پست الکترونیکی [email protected] :
حــال ،بــه دلیــل وضعیــت واکسیناســیون نامشــخص هــاری یکــی از مهمتریــن بیمار یهــای مشــترک بیــن
مـادران تول ههـا ،نمـی تـوان تعییـن کـرد کـه آیـا تیتـر انســان و حیــوان (زئونــوز) بــوده کــه در بیــن تمــام
پاییـن آنتیبـادی قبـل از واکسیناسـیون ( 0/29واحـد در عوامــل بیمــار یزای عفونــی بالاتریــن مــرگ و میــر را
میلیلیتــر) نتیجــه وجــود آنتــی بــادی مــادر میباشــد سـبب مـی شـود .عامـل بیمـاری ،ویروسـی بـه شـکل
گلولــه از جنــس لیزاویــروس ( )Lyssavirusو از
یـا خیـر)2(.
خانــوادۀ رابدوویریــده ( )Rhabdoviridaeمیباشــد .واکســ نها هــر دو پاســخ ایمنــی ذاتــی ( )Innateو
میـزان مـرگ و میـر در بیمـاران غیـر واکسـینه و درمـان اکتسـابی ( )Adaptiveرا القـا میکننـد ،در حالـی کـه
ایمنــی اکتســابی محافظــت از بیمار یهــای طبیعــی را
نشــده 100درصــد اســت)1(.
بــه وســیلۀ ایمنــی خاطــرهای انجــام م یدهــد .پاســخ
ایمنـی ذاتـی خـط اول دفاعـی ،اسـت کـه بـه صـورت اولیـن مـورد گـزارش شـده هـاری بـه 2300سـال قبـل
غیراختصاصــی عمــل نمــوده و بــا تحریــک سیســتم از میـاد مسـیح بـاز مـی گـردد زمانـی کـه ارسـطو در
ایمنــی بــدن ســبب فعــال شــدن پاســ خهای ایمنــی خصـوص زهرآلـود بـودن بـزاق سـگ هـار توضیحاتـی
اکتسـابی م یشـود .کیفیـت و کمیـت ایمنـی خاطـرهای را ارائــه کــرد .منشــاء کلمــۀ هــاری از اصطــاح
تــا حــد زیــادی بــه بزرگــی و پیچیدگــی ســیگنالهای لاتیــن « »Rabereبــه معنــی «دیوانــه» یــا از لغــت
« »Rabbahsدر زبـان سانسـکریت هنـدی بـه معنـی
ایمنــی ذاتــی وابســته اســت)4(. «خشــونت» گرفتــه شــده اســت .راســتۀ گوشــتخواران
(سـگ ،گربـه) و حیوانـات وحشـی ماننـد گـرگ ،روبـاه ،عــوارض جانبــی واكسیناســیون در ســگ و گربــه
راکــون ،شــغال ،راســو ،کایــوت و خفا شهــا میزبانــان عبارتنـد از :انـواع ازدیـاد حساسـیت ،اسـتئوتروفی متافیـز
اسـتخوانی وابسـته بـه واکسیناسـیون ،مشـکلات عصبـی
مخــزن ویــروس محســوب م یشــوند)1(.
واکسـ نهای زنـدۀ تخفیـف حـدت یافتـه ،سـارکوماهای
محــل تزریــق واکســن ،واســکولیت جلــدی یــا واکسیناسـیون گسـترده سـ گهای اهلـی بـرای کنتـرل
واکن شهــای گرانولومایــی (عارضــه نســبت ًا نــادر) .ایــن موفقیـت آمیـز هـاری سـگ مهـم اسـت .شـواهد نظـری
عـوارض جانبـی ناخواسـته اغلـب نگران یهـای زیـادی را و تجربـی نشـان م یدهـد کـه واکسیناسـیون 70درصـد
بـرای صاحبـان حیوانـات و دامپزشـکان بـه دنبـال دارد. از جمعیـت سـ گها در طـول سـال بـرای کنتـرل هـاری
کافــی بــه نظــر میرســد .تولــه ســ گهای کمتــر از
(. )4 ســه مــاه بــه فــرض داشــتن سیســتم ایمنــی نابالــغ و
آنت یباد یهــای [پادت نهــای] مــادری کــه ممکــن انــواع واکســ نهای هــاری مصرفــی در
اســت پاســخ ایمنــی بــه واکســن هــاری را محــدود حیوانــات
50
در ســال 1885لوئــی پاســتور ،واکســن تخفیــف حــدت هـاری را بـه بخشـی از ویـروس واکسـینیا ()Vaccinia
یافتـ های را بـا پاسـاژ سـریالی ویـروس هـاری در خرگوش انتقـال دادهانـد بـرای ایمنیزایـی علیـه هـاری اسـتفاده
بـه دسـت آورد کـه در ششـم جـولای همـان سـال اولیـن میشــوند .گلیکوپروتئیــن واکســینیا-هاری م یتوانــد
انسـان (پسـر بچـه ای بنـام )Joseph Meisterرا بـا بــه ســرعت ســبب تولیــد آنت یباد یهــای خنثــی
واکسـن خـود نجـات داد .ایـن واکسـن خـام بعدها توسـط کننــدۀ ویــروس شــود .گلیکوپروتئیــن نوترکیبــی هــاری
Fermiو Sempelدســتخوش تغییراتــی شــد .در و آبلــه قنــاری بــه صــورت واکســن زنــده توانســته در
سـال 1927اولیـن کنفرانـس بی نالمللـی هـاری ویـروس ایـالات متحـده مجـوز مصـرف در گربـه را بـه صـورت
فیکـس را بـه منظـور واکسیناسـیون سـ گها مـورد تأییـد تــک واکســن یــا ترکیــب بــا واکســنهای پنلکوپنــی،
قـرار داد کـه میبایسـت بـه شـکل کامـل ،غیرفعـال یـا پارووویــروس و کلیســی ویــروس گربــه بدســت آورد.
تخفیـف حـدت یافتـه شـود و بـه صـورت عضلانـی یـا واکســنهای غیرفعــال هــاری بــا کشــت ســویههای
زیرجلــدی در ســ گها ،بــدون ایجــاد بیمــاری اســتفاده PM ،CVSیــا PVویــروس هــاری بــر روی
شـود .واکسـنهای بافـت عصبـی در حـال حاضـر بـرای فیبروبلاســت جنیــن تخــم مــرغ ،ســلو لهای Veroو
واکسیناسـیون همگانـی در کم پهـای آفریقـا ،آمریـکای BHK-21بدســت میآینــد .عوامــل غیرفعــال کننــده
لاتیــن و کارائیــب ،اســتفاده میشــوند کــه در مغــز بــره مثــل فنــل ،اشــعه AEI ،HCHO ،UVیــا دیگــر
و نــوزاد مــوش تولیــد م یگردنــد .ایــن نــوع واکســنها آمینهــا بــرای غیرفعــال ســازی ویــروس اســتفاده
در سـ گها و دیگـر حیوانـات بـا بـروز علایـم عصبـی و میشــوند .ادجوان تهایــی مثــل هیدروکســید آلومینیــوم،
،ALPO4س ـاپونین و بــه ن ـدرت ادجوان ته ـای روغن ـی حتــی مــرگ همــراه میباشــند)5(.
ســوی ههای Fluryو Kelevویــروس هــاری بــر روی ســبب بهبــود ایمنیزایــی واکســن م یشــوند)5(.
جنیــن تخــم مــرغ بــه صــورت زنــدۀ تخفیــف حــدت همانطــور کــه قبــا گفتــه شــد پاســخ ایمنــی ذاتــی
یافتــه تولیــد شــدهاند .ســویه Street Alabamaاولیــن خــط دفاعــی در برابــر عوامــل عفونــی را فراهــم
) Dufferin (SADعــادت یافتــه ســلو لهای کلیــۀ مینمایــد .ســلولهای CNSاز طریــق دفــاع ضــد
همســتر و ســویۀ Evelyn Rokitnicki Ablsethویروســی منحصــر بــه فــرد بــا واســطه گیرندههــای
) (ERAرشـد یافتـه روی کشـت سـلول کلیـۀ خـوک تشــخیص پاتــوژن (Pathogen recognition
بـه صـورت زنـدۀ تخفیـف حـدت یافتـه در حیوانـات بـه )receptors: PRRsسـیگنا لهای خطـر را تشـخیص
خصـوص گوشـتخواران اهلـی مثـل سـگ و گربـه مـورد م یدهنــد و م یتواننــد الگــوی مولکولــی مرتبــط بــا
اسـتفاده قـرار م یگیرنـد .ایـن واکسـنها فاقـد ادجوانـت پاتــوژن (Pathogen-associated molecular
( )Adjuvantبـوده امـا ایمنـی قـوی بـا مـدت زمـان )pattern: PAMPکــه مــی توانــد RNAویــروس
هــاری باشــد را تشــخیص دهنــد)6(. مناســبی را بــه وجــود میآورنــد)5(.
واکســنهای زنــدۀ تخفیــف حــدت یافتــه خوراکــی شـواهد موجـود نشـان م یدهـد کـه گیرندههـای Toll-
بــرای مصــارف تزریقــی توصیــه نم یشــوند .اغلــب ایــن ) Like Receptor (TLRاز بهتریــن P RRهــا در
واکســنها بــرای مصــرف در حیوانــات آزادزی تولیــد پاســخ ایمنــی ذاتــی در برابــر ویــروس هــاری هســتند.
شــدهاند تــا بتواننــد از مخــازن طبیعــی ویــروس هــاری برخـی از T LRهـا روی غشـای سـلولی و برخـی دیگـر
درون سـلول قـرار دارنـد .بـه ترتیـب 10و TLR 12در بکاهنــد)5(.
انسـان و مـوش وجـود دارنـد .شـبکه عصـب محیطـی و واکســ نهای نوترکیــب ( )Recombinantکــه ژن G
الیــاف عصبــی حســی در شــاخ خلفــی نخــاع و عصــب ســویه Evelyn-Rokitniki-Ablesethویــروس
ســیاتیک قــادر بــه بیــان TLR3و گاهــی گیرندههــای
51
TLR 4و TLR7هســتند TLR3 .بــه RNAعوارضــی ماننــد التهــاب طولانــی ،تحریــک و حتــی
دو رشــتهای متصــل م یشــود کــه میتوانــد RNAنکـروز در محـل تزریـق ،پاسـخ ایمنـی سـلولی ضعیـف
ویـروس هـاری را تشـخیص دهـد .مطالعـات تجربـی و تولیـد پاسـخ ضـد ویروسـی غیرموثـر را میتوانـد بـه
همچنیــن نشــان دادهانــد کــه مو شهــای مبتــا بــه دنبــال داشــته باشــد .ترکیبــات آلومینیــوم م یتواننــد
نقــص TLR3نســبت بــه عفون تهــای ویــروس تولیــد آنت یباد یهــای هموســایتوتوپیک بــه ویــژه
هـاری کمتـر مسـتعد هسـتند .ایـن مشـاهدات حاکـی IgEرا سـبب شـوند .یاورهـای واکسـن جدیـد از دسـته
از آن اسـت کـه TLR3ممکـن اسـت نقـش مهمـی ترکیبـات ذرات نانـو (نانوپارتیـکل) هسـتند کـه ایمنـی
در پاتوژنـز ویـروس هـاری داشـته باشـد .اهمیـت ایمنی زایـی آنت یژ نهـا و ارائـۀ آ نهـا را بـه سـلولهای بیانگـر
ذاتـی در برابـر هـاری در برخـی از مدلهـای حیوانـات
آنتــیژن (APCs or Antigen Presenting اثبـات شـده اسـت .برخـی مطالعـات نشـان دادهانـد کـه
موشهـای دچـار کمبـود گیرنـدۀ ) )Cells IFN(IFNAR-Iافزایــش م یدهنــد .ایــن ترکیبــات میتواننــد
در هنــگام قــرار گرفتــن در معــرض عفونــت هــاری ،بــا گلیکوپروتئی نهــای هــاری در ســلو لهای هــدف
افزایــش بــار ویروســی و ابتــا را نشــان م یدهنــد .مغــزی از طریــق ســد مغــزی خونــی (BBB or
در واقــع ،رشــد ویــروس هــاری در ســلولهایی کــه )Blood Brain Barrierجفــت شــوند .نانــوذرات
دارای سیسـتم عملکـردی از نـوع اینترفـرون Iهسـتند ،نقـره سـبز کـه از نوعـی اکالیپتـوس بـه دسـت میآینـد
پاســخ ایمنــی را نســبت بــه واکســنهای غیرفعــال کاهــش م ییابــد)6(.
در یــک تحقیــق واکســن نوترکیــب D1701-V-شــدهی ویــروس هــاری بهبــود میبخشــند .یــک
Rab-Gکــه حــاوی گلیکوپروتئیــن ویــروس هــاری ترکیـب شـیمیایی یـاور کـه بـه تازگـی درحـال توسـعه
اســت (عامــل مهــم در ایجــاد ایمنــی مؤثــر علیــه اســت آنالوگــی از RNAدو رشــتهای تحــت عنــوان
هـاری) مـورد مطالعـه قـرار گرفـت .در ایـن مطالعـه ،ژن PIKAمـی باشـد PIKAاثـر متقابلـی بـا گیرنـده
گلیکوپروتئیـن ویـروس هـاری بـه محـل ژن vegf-eای بـه نـام Toll-Like Receptor-3یـا TLR3
از ژنــوم ســویۀ تخفیــف حــدت یافتــۀ D1701-Vدارد کـه بـرای شناسـایی آنتیژ نهـای خارجـی توسـط
ویـروس اورف ( Orfنوعـی پاراپاکـس ویـروس) انتقـال سـلولهای بیانگـر آنتـی ژن ( )APCsمـورد اسـتفاده
داده شـد و سـپس بررسـیهای ایمونوفلورسـانس نشـان قــرار م یگیــرد و تولیــد ســایتوکی نهای پیــش التهابــی
داد کـه در ابتـدای تکثیـر D1701-V-RabGمیـزان را افزایــش م یدهــد .ایــن ترکیــب همچنیــن ســبب
زیـادی گلیکوپروتئیـن ویـروس هـاری بیـان شـد ( .)7تحریـک هـر دو نـوع ایمنـی سـلولی و ایمنـی هومـورال
ایــن واکســن نوترکیــب جدیــد ابتــدا در مــوش مــورد در بــدن م یشــود .اســتفاده از PIKAدر ترکیــب
بررسـی قـرار گرفـت کـه ظرفیـت ایمنـی بوجـود آمـده واکسـ نهای ویروسـی سـبب ایجـاد ایمنـی 70درصـد
بـا میـزان بالایـی از دز کشـندۀ سـویۀ حـاد CVS-11تـا 80درصـد در حیوانـات شـده درحالـی کـه واکسـن
ویـروس هـاری ( 100تـا )3000LD50مرتبـط بـود )7(.هــای بــدون PIKAتنهــا 20درصــد تــا 30درصــد
ایمنــی را افزایــش م یدهنــد)1(. یاورهای واکسن ()Adjuants
یاورهــای واکســن شــامل ترکیبــات مختلفــی هســتند در ایــران طبــق برنامــه و دســتورالعمل اجرایــی دفتــر
کــه ســبب بهبــود پاســخ ایمنــی بــدن نســبت بــه بهداشــت و مدیریــت بیماریهــای دامــی ســازمان
آنتیژ نهـای ضعیـف م یشـوند .هیدروکسـید آلومینیـوم دامپزشـکی (بـا همـکاری جامعـه دامپزشـکی حیوانـات
بیشــترین کاربــرد را در بیــن ایــن ترکیبــات دارد امــا کوچـک) واکسیناسـیون علیـه بیمـاری هـاری در سـگ
52
و گربـه بـا اسـتفاده از واکسـن کشـتۀ شـده هاریانجـام و نحـوۀ تلقیـح واکسـن بـر اسـاس توصیـۀ تولیـد کننـدۀ
)8(. واکســن تعییــن م یشــود
: منابع مورد استفاده
1- El-Sayed A. Advances in rabies prophylaxis and treatment with emphasis on
immunoresponse mechanisms. Int J Vet Sci Med. 2018;6(1):8-15.
2- Morters MK, McNabb S, Horton DL, Fooks AR, Schoeman JP, Whay HR, et al. Effective
vaccination against rabies in puppies in rabies endemic regions. Vet Rec. 2015;177(6):150.
3- Knobel DL, Arega S, Reininghaus B, Simpson GJG, Gessner BD, Stryhn H, et al.
Rabies vaccine is associated with decreased all-cause mortality in dogs. Vaccine.
2017;35(31):3844-9.
4- Moore GE ,HogenEsch H. Adverse vaccinal events in dogs and cats. Vet Clin North Am
Small Anim Pract. 2010;40(3):393-407.
5- Nandi S, Kumar M. Development in Immunoprophylaxis against Rabies for Animals and
Humans. Avicenna J Med Biotechnol. 2010;2(1):3-21.
6- Denis M, Knezevic I, Wilde H, Hemachudha T, Briggs D, Knopf L. An overview of the
immunogenicity and effectiveness of current human rabies vaccines administered by
intradermal route. Vaccine. 2019;37 Suppl 1:A99-A106.
7- Amann R, Rohde J, Wulle U, Conlee D, Raue R, Martinon O, et al. A new rabies vaccine
based on a recombinant ORF virus (parapoxvirus) expressing the rabies virus glycoprotein.
J Virol. 2013;87(3):1618-30.
برنامـه و دسـتورالعم لهای اجرایـی دفتـر بهداشـت و مدیریـت.1399 . بهیـار یوسـف و همـکاران، بحرین یپـور اکـرم،امیـری کریـم-8
.611-613 : ص. ایـران، تهـران. سـازمان دامپزشـکی کشـور. نشـریه درون سـازمانی.1399 بیمار یهـای دامـی در سـال
53
مــروری بــر رینوپنومونــی ویروســی اســب شـکل :1تصویـر ویـروس هرپـس بـه دو صـورت
(هرپــس ویــروس اســب)
شـماتیک و زیـر میکروسـکوپ الکترونـی
خانــواده هرپــس ویریــده مشــتمل بــر ســه تحــت Equine Viral Rhinopneumonitis
خانــواده ویروســی ،Alphaherpesvirinae (Equine Herpesvirus-1and -4
BetaherpesvirinaeوGammaherpesvirinae
م یباشــند .ویرو سهــای تحــت خانــواده بتــا همــان امیــر جــوادی :دکتــرای عمومــی دامپزشــکی ،بــورد تخصصــی
ویروسهـای سـیتومگال میباشـند کـه رشـد کندی داشـته بیماریهــای داخلــی دامهــای بــزرگ ،دفتــر بهداشــت و مدیریــت
و عمدتـ ًا در کبـد و کلیـه قـرار دارنـد .گـروه ویرو سهـای
گامـا نیـز بیشـتر بـه غـدد لنفـاوی تمایـل دارنـد و منجـر بیماریهــای دامــی ســازمان دامپزشــکی
بـه ایجـاد تومـور میشـوند کـه از مهمتریـن ویرو سهـای پست الکترونیک[email protected] :
محسـن ایمـان دار :دکتـرای عمومـی دامپزشـکی ،دکتـرای تخصصـی
میکروبیولــو ِژی دامپزشــکی ،کارشــناس مبــارزه بــا بیماریهــای دامــی
اسـتان قزویـن
پست الکترونیک [email protected] :
اتیولوژی:
هرپــس ویروسهــا ویرو سهــای DNAایــن تحــت خانــواده میتــوان بــه ویــروس Epstein
دار بزرگــی هســتند کــه DNAآنهــا از نــوع زوج Barعامـل منونوکلئـوز عفونـی در انسـان اشـاره نمـود.
رشــت های خطــی بــوده و اندازهشــان بیــن 125
در تحـت خانـواده آلفـا هرپـس ویرینـه ،چندیـن نانومتــر (بــدون غشــاء) تــا 200نانومتــر (غشــادار)
جنـس ویروسـی از قبیـل ویـروس سـیمپلکس (تـب متغیــر م یباشــد .غشــاء فاصلــه نســبت ًا زیــادی از
خــال انســانی) بــه همــراه جنــس واریســا حضــور نوکلئوکپسـید دارد کـه ایـن فاصلـه را پروتئی نهـای
دارنـد کـه مهمتریـن هرپـس ویرو سهـای موجـود تگومنــت پــر میکننــد .ایــن ویرو سهــا تقــارن 20
در اســ ب ،آلفــا هرپــس ویــروس یــک و چهــار وجهــی داشــته و در مجمــوع دارای 150هگزومــر
م یباشــند کــه در ایــن جنــس قــرار گرفت هانــد. و 12پنتامــر م یباشــند .ژنــوم ایــن ویرو سهــا از
EHV-1بـه طـور عمـده اسـبها ،الا غهـا و سـایر حـدود kbp 120تـا kbp 290اطلاعـات ژنتیکـی
اســب ســانان و گاهــی گاو ،شترســانان و گوز نهــا تشــکیل شــده اســت .تعــداد پروتئی نهــای ایــن
را درگیــر م یکنــد ولــی EHV-4فقــط اســب را خانـواده ویروسـی حـدود 70پروتئیـن اسـت کـه 30
درگیـر میکنـد EHV-3 .یـک گونـه دیگـر از آلفـا تــای آنهــا ســاختمانی میباشــند .از ایــن تعــداد6 ،
هرپــس ویرو سهــا اســت کــه باعــث Equine پروتئیـن در سـاختمان کپسـید 8 ،پروتئیـن در غشـاء
coital exanthemaم یشــود کــه انتقــال و دو پروتئیــن در ســاختمان پپلومرهــا قــرار گرفتــه
مقاربتـی دارد و بیمـاری بـه صـورت ضایعات سـطحی
در اپیتلیــوم اندا مهــای تناســلی خارجــی در نریــان و اســت.
مادیــان خــود را نمایــان میســازد.
EHV-2و EHV-5عضــوی از تحــت
خانـواده گامـا هرپـس ویروسانـد و ممکـن اسـت در
ایجـاد مشـکلات تنفسـی نقـش داشـته باشـند .اخیـراً
ارتبـاط EHV-5بـا فیبـروز ریـوی مولتـی نـدولار
در اسـب و لنفومـای اسـبی مـورد توجـه قـرار گرفتـه
اســت .بیمــاری دســتگاه تنفــس فوقانــی در کرههــا
و بالغیـن بـه وسـیله EHV-4و بـا احتمـال کمتـر
توســط EHV-1ایجــاد م یشــود .ســکان سهای
DNAهرپــس اســبی 4تعییــن شــده و مشــخص
54
اســت کــه اســتری نهای متفاوتــی بــا ویرولانــس اســتری نهای دارای موتاســیون در N752Dتوســط
متفـاوت وجـود دارد .ایـن اختـاف بـر اسـاس تفـاوت PCRتشــخیص داده شــوند.
در شـدت علائـم بالینـی بـوده و از طریـق رو شهـای اپیدمیولوژی:
آزمایشــگاهی امــکان تفریــق بیــن اســتری نهای بــا
عفونــت EHV-4در جمعیــت اســبهای
ویرولانـس کـم و زیـاد وجـود نـدارد.
کل دنیــا آندمیــک اســت .پایــش ســرولوژی شــیوع
عفونـت (سـروپرولنس) از ارزش محـدودی برخـوردار جدول :1انواع مختلف تی پهای هرپس ویروس اسبی و
اســت؛ زیــرا مطالعــات ابتدائــی قــادر بــه تفریــق یافت ههای بالینی مرتبط
بیــن آنت یبــادی حاصــل از EHV-4و EHV-1
نبــوده اســت .پای شهــای ســرولوژیک اخیــر توســط
الیــزا نشــان م یدهــد تمــام اســ بها و کرههــای
بــالای 60روز شــواهدی از عفونــت بــا EHV-4را
دارنــد .کرههــای جــوان م یتواننــد در نتیجــه انتقــال
ایمونوگلوبولینهـا از مـادر سـرم مثبـت ،سـرم مثبـت
شـوند کـه ایـن مسـئله تعییـن زمـان اولیـن عفونـت و
سـروکانورژن (سـرم مثبـت شـدن) را سـخت میکنـد.
در ضمــن تســ تهای ســرولوژیک قــادر بــه تفریــق
بیــن پاســخ واکسیناســیون و عفونــت نمیباشــند.
ماننــد دیگــر ویرو سهــای هرپــس EHV-1 ،و
EHV-4عفون تهــای نهفتــه طولانــی مــدت را
ایجــاد م یکننــد و م یتواننــد پــس از اســترس یــا ویرو سهــای EHV-1و EHV-4در اکثــر
بـارداری دوبـاره فعـال شـوند .اکثـر اسـ بها در طـول جمعی تهــای اســ بها در سراســر جهــان بومــی
زندگـی خـود بارهـا و بارهـا بـه صـورت خفیـف یـا میباشـند .ایـن بیمـاری بیـش از 60سـال بـه عنـوان
تحــت بالینــی مجــدداً آلــوده میشــوند .بنابرایــن تهدیـد بـرای صنعـت بیـن المللی اسـب شـناخته شـده
شناســایی DNAویروســی یــا آنتــی باد یهــای اسـت و توسـط دو عضو خانـواده ،Herpesviridae
( EHV-1و )EHV-4ایجــاد میشــود .همولوگــی
ضــد EHVبایــد بــا دقــت تفســیر شــود.
هرپــس 4م یتوانــد از کرههــای ســالم و آمینواســیدی ویــروس EHV-1و -96 EHV-4
55درصـد اسـت .هرپـس 1و 4از لحـاظ آنت یژنیـک ،کرههـای درگیـر بـا بیمـاری دسـتگاه تنفـس فوقانـی
ژنتیکــی و پاتوژنســیته بســیار شــبیه هــم میباشــند .بــا فراوانــی یکســانی جــدا شــود .در کرههــا دفــع
هــر دو ویــروس بــه ســادگی توســط دترجن تهــا ،ویـروس توسـط ترشـحات بینـی بـوده و یـک توزیـع
ضدعفونــی کنندههــا و ســایر رو شهــای گندزدائــی فصلــی در خصــوص دفــع ویــروس وجــود دارد کــه
از بیــن م یرونــد .در EHV-1یــک موتاســیون در بیشـترین میـزان دفـع ویـروس در اوایـل پاییـز اسـت.
جایـگاه 752انجـام شـده کـه نتیجـه آن جابجائـی بیمـاری در دسـتگاه تنفـس فوقانـی کـه قابـل نسـبت
اســید آمینــه آســپارژین بــا آســپارتیک اســید اســت دادن بــه هرپــس 4باشــد ،بســیار متــداول اســت و
کـه باعـث توانائـی ویـروس در ایجـاد علائـم عصبـی شــاید تمــام اســ بها در 2ســال اول زندگــی خــود
م یشـود .در حـال حاضـر ایـن امـکان وجـود دارد کـه درگیـر میشـوند .هرپـس 4بـه نـدرت باعـث سـقط
در مادیـان ،سـپتی سـمی نـوزادان و میلوآنسـفالوپاتی
55
فعـال بیمـاری ،عفون یانـد و بـه علـت اینکـه اسـ بها در اســ بهای بالــغ م یشــود.
بـه شـکل پنهـان و مخفـی درگیـر میشـوند ،ممکـن در حالــت کلــی EHV-1باعــث شــیوع
اسـت مجـدداً عفونـت در آنهـا فعـال شـود و شـروع به مشــکلات تنفســی ،ســقط ،مــرگ کرههــای نــوزاد،
دفـع ویـروس کننـد .دوره پنهـان بیمـاری مشـخص میلوآنسـفالوپاتی و ( Chorioretinopathyآسـیب
نمیباشــد ولــی ایــن گونــه فــرض میشــود کــه بــه قرنیــه چشــم) میشــود ،همچنیــن EHV-4
بـرای تمـام طـول عمـر ،دام حامـل اسـت .هرپـس باعــث بــروز مشــکلات تنفســی بــه صــورت شــیوع
نـوع 4در گانگلیـون عصـب سـه قلـو در محلـی کـه و ســقط جنیــن انفــرادی م یشــود .میــزان بــروز
بـه فـک بـالا عصـب دهـی م یکنـد و باعـث حـس بیمــاری تنفســی ناشــی از EHV-1نســبت بــه
در مخــاط بینــی میشــود ،مخفــی باقــی میمانــد.
EHV-4بســیار کمتــر اســت.
در مطالعـات انجـام شـده میـزان شـیوع سـرمی فاکتورهای خطر:
9-28 EHV-1درصــد بــوده اســت .در ایــن راســتا ایمنیت:
ایمنیـت ناشـی از عفونـت طبیعـی دسـتگاه تنفـس میــزان شــیوع ســرمی اســ بهای بالــغ تروبــرد
یـک دوره کوتـاه بوده و مشـابه EHV-1در EHV- و مادیا نهــای تولیــدی 26درصــد ،در کرههــا
4نیـز ایـن ایمنـی بـه علـت ایمنـی سایتوتوکسـیک 11درصـد ،در اسـ بهای تروبـرد سـرعت یـک تـا دو
ناشـی از سـلو لهای Tاسـت .بـه علـت دوره کوتـاه ســاله 46-68درصــد بــوده اســت .شــیوع آنتیبــادی
ایمنیـت یـک حیـوان م یتوانـد چندیـن بـار در طـول ســرمی در تروبردهــای جــوان در خصــوص EHV-
زندگـی خـود بـا ویـروس درگیـر شـود؛ گرچـه دفعـات 4و ،EHV-1بــه ترتیــب 93درصــد و 1درصــد
بعــدی بیمــاری خفی فتــر اســت .کرههــای متولــد بــوده اســت .مشــابه ایــن تحقیــق در انگلیــس نیــز
شــده از مــادر ســرم مثبــت یــک ایمنــی محافظتــی نشــان داد کــه EHV-1مســبب بیمــاری بالینــی
را دریافــت میکننــد کــه تــا 180روز ادامــه دارد. در اســ بهای ســرعت تروبــرد نبــوده اســت .هیــچ
وجـود آنتیبـادی خنثـی شـده لزومـ ًا نشـان دهنـده مدرکـی مبنـی بـر ایـن کـه ایـن دو ویـروس باعـث
بــروز هــر گونــه خطــرات ســامتی در انســانهایی
مقاومــت بــه عفونــت نمیباشــد. کـه بـا ایـن عوامـل کار میکننـد شـده باشـد ،ثبـت
نشــده اسـت .سن:
بیمـاری ایجـاد شـده توسـط EHV-1و EHV- رو شهای انتقال:
4اغلــب در اســ بهای جــوان Performance هرپـس 4بـه شـدت عفونـتزا بـوده و انتقـال بـه
دیـده م یشـود و عمومـ ًا نتیجـ های از اسـتقرار عفونـت وسـیله استنشـاق ترشـحات عفونـی یـا بـه وسـیله بلع
در بــدن بــه صــورت پنهــان در هفت ههــا و ماههــای مـواد آلـوده بـه ترشـحات بینـی میباشـد .کرههـای
اولیـه زندگـی اسـت .کرههـا نیـز بـه هرپـس درگیـر آلــوده شــده بــه هرپــس 4یــک دفــع کننــده بــه
میشـوند کـه احتمـال ًا ایـن عفونـت را از مـادر خـود میــزان فــراوان و طولانــی ویــروس از ترشــحات
یــا ســایر مادیا نهــا م یگیرنــد و مقادیــر زیــادی از بین یانــد و ویــروس بــرای 14-45روز در خــارج از
ویـروس را از طریـق ترشـحات بینـی دفـع میکننـد. بــدن دام میتوانــد زنــده بمانــد .منشــاء عفونــت،
بـا افزایـش سـن ،احتمـال درگیـری بـه بیمـاری کمتر اغلــب اســبهایی میباشــند کــه یــا بــه طــور
و خفی فتــر میشــود EHV-4 .بــه دفعــات بیشــتر مسـتقیم یـا توسـط وسـایل آلـوده ویـروس را انتقـال
از دا مهــای جــوان نســبت بــه مســ نها جداســازی م یدهنــد .کرههــا و اســبهای بالــغ در طــول دوره
شـده اسـت.
56
طریــق تجویــز کورتیکواســتروئیدها ایجــاد م یشــود. اهمیت اقتصادی:
اهمیــت اقتصــادی ایــن بیمــاری بــه دلیــل از یافت ههای بالینی:
فـرم کلاسـیک تنفسـی بیمـاری (رینوپنومونی) ،به دســت دادن زمــان تمریــن و شــانس حضــور در
صـورت قطعـی قابـل تفکیـک از سـایر بیمار یهـای مســابقات اســت کــه در طــی آن اســب در دوره
دسـتگاه تنفسـی نمیباشـد .بیمـاری دارای یـک دوره نقاهـت و قرنطینـه اسـت .گرچـه بیمـاری در دسـتگاه
کمـون 2-20روزه اسـت .تـب ،کونژنکتیویت ،سـرفه تنفـس فوقانـی یـک التهـاب خفیـف ایجـاد م یکنـد
و التهـاب خفیـف در دسـتگاه تنفـس فوقانـی تظاهرات کـه بـا سـرفه و ترشـحات بینـی مشـخص میشـود
اصلـی بیمـاری اسـت ولـی فـرم مخفـی نیـز متـداول ولـی اهمیـت بیمـاری به جهـت تعـداد بـالای دامهای
درگیــر در یــک شــیوع از بیمــاری میباشــد .میــزان
مــرگ و میــر در صــورت عــدم ایجــاد کمپلکــس و اسـت .دمـای رکتـال بیـن 39-45/5درجـه سـانتیگراد
عـوارض ثانویـه نـادر اسـت .در خصـوص EHV-1میباشــد .تــورم عقدههــای لنفــاوی بــدون آبســهای
سـقط جنیـن و خسـار تهای ناشـی از آن خصوصـ ًا در شــدن در عقدههــای لنفــاوی تحــت فکــی خصوصــ ًا
اسـ بهای بـا ارزش ،بسـیار از لحـاظ اقتصـادی مهـم در کرههــا و یــک ســالهها قابــل مشــاهده اســت.
شـدت علائـم تنفسـی در EHV-1شـدیدتر اسـت
تلقــی میگــردد.
کـه علـت آن احتمـال ًا بـه دلیـل ویرمـیباشـد.
پاتوژنز:
پاتوژنــز EHV-4مشــابه EHV-1اســت؛ تـب در ایـن بیمـاری دوفـازی بـوده کـه پیـک فـاز
بـه غیـر از اینکـه ویـروس بـه طـور متـداول باعـث اول در روز 1-2بـوده و بـه علـت درگیـری دسـتگاه
ســقط ،ســپتی ســمی نــوزادان و میلوآنســفالوپاتی تنفـس فوقانـی اسـت و پیـک دوم نیـز در روز 4-8بـه
نمیشــود .ویــروس استنشــاق شــده بــه اپ یتلیــوم علــت ویرمــی اســت .ب یحالــی و آنورکســی معمــول ًا
دســتگاه تنفــس متصــل شــده و وارد ســلولهای خفیـف بـوده و ترشـحات بینـی در ابتـدا سـروزی و در
اپ یتلیــال م یشــود و مجــدداً ویــروس تکثیــر مــی روز 5-7موکوپرولانـت (موکوسـی چرکـی) میشـود.
شــود .ســپس عفونــت در دســتگاه تنفــس گســترش بیمــاری تنفســی ،خصوصــ ًا بــه صــورت شــیوع ،در
پیـدا م یکنـد کـه شـامل نـای ،برونشـیولها و بافـت اسـ بهای بـالای 2سـال نـادر اسـت .اغلـب علائـم
لنفـاوی دسـتگاه تنفسـی اسـت .مـدت زمـان ویرمـی
در اســ بهای جــوان یــا در مراکــز خریــد و فــروش در ایـن بیمـاری کوتـاه مـدت اسـت .بـه علـت مـرگ
اسـب دیـده م یشـود .طـول دوره بیمـاری اغلـب 2-5 ســلولی ،اجــرام انکلــوژن بــادی در داخــل هســته
روز مـی باشـد .در حالـی کـه مشـاهده ترشـحات بینی ســلو لهای دســتگاه تنفســی و باف تهــای لنفوئیــدی
وابسـته ایجـاد میشـود .پـس از ایـن مرحلـه هرپـس و ســرفه م یتوانــد بــرای 1-3هفتــه ادامــه داشــته
پنهــان شــده در ایــن مرحلــه توســط جداســازی باشــد ،تهاجــم ثانویــه باکتریائــی اغلــب بــه وســیله
ویــروس از عقدههــای لنفــاوی دســتگاه تنفــس و Streptococcus.equi.zooepidemicus
مشــخص کــردن ژنــوم ویــروس در گانگلیــون ســه اســت و باعــث تشــدید علائــم بالینــی مــی شــود.
قلـو قابـل ردیابـی اسـت .علـل و فاکتورهـای مسـببه کرههـای جـوان میتواننـد پنومونـی ویروسـی اولیـه
عــود و فعــال شــدن ویــروس از حالــت مخفــی بــه را نشــان دهنــد و ندرتــ ًا EHV-4باعــث ســقط و
طــور کامــل مشــخص نمیباشــد .البتــه ایــن نکتــه علائــم عصبــی میشــود.
قابـل ذکـر اسـت کـه شـواهد قطعـی عـودEHV-4
بـه عنـوان علـت یـک شـیوع کـم بـوده و اغلـب از
57
نکــروز ترومبوایســکمیک نقــش بــازی کنــد.
مادیا نهــای مبتــاء بــه فــرم عصبــی اغلــب ســن
بــالای 5ســال دارنــد
.
شکل :3سیکل زندگی ویروس EHV-1 شکل :2تصویری از یافت ههای بالینی عفونت ویروس
EHV-1در اسبها
کوریورتینوپاتــی نیــز بــه علــت آســیبهای ویــروس 4-7روز بعــد از درگیــری از طریــق
ایسـکمیک بـه مشـیمیه و شـبکیه اسـت و ضایعـات ترشــحات تنفســی دفــع م یگــردد و انتقــال ســلول
آن اصطلاحـ ًا بـه Shoutgunمعـروف اسـت کـه بـه سـلول باعـث درگیـر شـدن عقدههـای لنفـاوی
م یتوانــد بــه صــورت کانونــی یــا چنــد کانونــی دســتگاه تنفــس بعــد از 12-24ســاعت م یشــود.
باشـد .گرچـه بـروز ضایعـات چشـمی در بـالای %50 برخـاف هرپـس EHV-4کـه محـدود به دسـتگاه
از مواقــع بعــد از EHV-1ایجــاد م یشــود ولــی تنفــس اســت EHV-1 ،یــک ویرمــی لنفوســیتی
اغلــب عفونــت چشــمی بــه صــورت تحــت بالینــی ایجـاد میکنـد کـه باعـث رسـیدن ویـروس بـه رحـم
باقـی میمانـد و ایـن ضایعـات بـرای ظاهـر شـدن آبســتن م یگــردد .انتقــال ویــروس از لوکوســیتها
بـه چندیـن هفتـه وقـت نیـاز داشـته و در فـاز حـاد بــه ســلو لهای آندوتلیــال بــه عنــوان منطقــه دوم
بیمــاری علائمــی مشــاهده نمیگــردد .کرههــای عفونــت باعــث وازکولیــت و در نتیجــه ایســکمی
نـوزاد درگیـر بـا EHV-1در ابتـدای تولـد حالـت و ترومبــوز م یگــردد .ویرمــی تــا 21روز ادامــه
طبیعـی دارنـد ولـی بـه سـرعت ضعیـف و بـی حـال داشــته و لازمــه ســقط وChorioretinopathy
شـده و در اثـر یـک دیسـترس تنفسـی دچـار مـرگ و EHMاسـت .سـقط اغلـب در 4ماهـه انتهائـی
م یشــوند .مخفــی شــدن ویــروس ،در گانگلیــون آبسـتنی اسـت ولـی گزار شهائـی از وقـوع در ثلـث
عصــب ســه قلــو و سیســتم لنفورتیکــولار اتفــاق میانـی آبسـتنی نیـز وجـود دارد .علامتـی از رخـداد
میافتــد و فعــال شــدن مجــدد ویــروس باعــث ســقط وجــود نــدارد و کــره بــه صــورت تیپیــک در
دوبـاره درگیـر شـدن دسـتگاه تنفـس فوقانـی بـوده و پردههـای آمنیوتیـک دفـع م یشـود کـه مـرگ بـه
دفــع از طریــق ترشــحات بینــی صــورت میپذیــرد. علــت خفگــی ناشــی از جــدا شــدن جفــت اســت.
بعضــی از فتوسهــا در ابتــدا زندهانــد ولــی ســپس
بـه علـت عفونـت ریـوی م یمیرنـد .میلوآنسـفالوپاتی
ناشــی از EHV-1بــه علــت آســی بهای عروقــی
گســترده بعــد از آســیب بــه آندوتلیــوم عروقــی
B.B.Bو نکــروز ترومبوایســکمیک در طنــاب
نخاعـی و مغـز اسـت .ایـن احتمـال وجـود دارد کـه
یــک پاســخ ایمونوپاتولوژیــک بــه عفونــت هرپــس
ویــروس در آندوتلیــوم عــروق CNSدر اتیولــوژی شکل :4کوریورتینوپاتی ناشی از ویروس EHV-1
58
ویــروس بــه بهتریــن حالــت در اویــل بیمــاری و کلینیکال پاتولوژی:
مرحلــه تــبدار بیمــاری تنفســی انجــام م یشــود نتایج هماتولوژیک و بیوشـیمیایی سـرم ،اختصاصی
کـه توسـط یـک سـیم بـا طـول 50سـانتیمتر ضـد و افتراقــی نم یباشــد .در اســ بهای بالــغ یــک
زنـگ کـه داخـل یـک لولـه پلاسـتیکی لاتکـس قـرار لوکوپنــی مشــخص بــه علــت کاهــش نوتروفی لهــا
گرفتـه اسـت و سـر آن یـک گاز 5×5قـرار دارد ،انجام دیـده م یشـود .تسـتهای سـرولوژیک در تشـخیص
میگیـرد .از سـوآپ رحمـی نیـز بـرای نمون هبـرداری و کنتــرل بیمــاری اهمیــت دارنــد .ســطح آنتیبــادی
اســتفاده م یشــود .بعــد از نمون هبــرداری ،گاز داخــل سـرمی توسـط الیـزا VN ،و CFقابـل انجـام اسـت.
محلـول حمـل و نقـل قـرار گرفتـه و در شـرایط سـرد روشهـای VNو CFنمیتواننـد بیـن هرپـس یـک
و نــه فریــز حمــل م یگــردد .عفونتزائــی ویــروس و چهـار تفریـق قایـل شـوند ولـی الیـزا توسـط یـک
میتوانــد بــا اضافــه کــردن ســرم آلبومیــن گاوی یــا آنتـی ژن نوترکیـب اختصاصـی EHV-4و EHV-1
قـادر بـه تفکیـک بیـن ویـروس تیـپ 1و 4اسـت.
ژلاتیــن 0/1درصــد طولانیتــر شــود.
بســیاری از اســ بها و نــه تمــام آنهــا دارای یافتههای کالبدگشائی:
آنتــی بــادی ســرمی بــر علیــه هرپــس 4بــه دلیــل مـرگ و میـر در شـکل تنفسـی هرپـس 1و 4نـادر
عفونـت و واکسیناسـیون م یباشـند .آنتـی بـادی ،CFاسـت .در فـرم عصبـی میـزان CSFافزایـش یافتـه
10 -12روز بعــد از عفونــت ظاهــر م یشــود و تنهــا و دانســیته آن افزایــش مییابــد .رنــگ مایــع مغــزی
بــرای چنــد مــاه باقــی میمانــد .یــک افزایــش 4نخاعـی زرد شـده و یـک نمونـه بسـیار مناسـب بـرای
برابــری بیــن دوره حــاد و نقاهــت بیمــاری شــاهدی جداسـازی ویـروس محسـوب میشـود.
از عفونــت حاضــر اســت .در حالــی کــه آنتــی بــادی تشخیص:
کمپلمـان تنهـا بـرای چنـد مـاه قابـل ردیابـی اسـت،
آنتـی بـادی VNبـرای بیـش از یـک سـال بـه عنوان هـر دو گونـه EHV-1و EHV-4ویرو سهـای
یـک وسـیله قابـل اعتمـاد در خصـوص عفونـت قبلـی بســیار مســری بــوده و ممکــن اســت باعــث شــیوع
کــه رخ داده قابــل ردیابــی خواهــد بــود .تــا چنــدی انفجـاری سـقط جنیـن یـا بیمار یهـای عصبـی شـوند.
پیـش روشـی جهـت تفریـق بیـن هرپـس 4و 1وجـود بنابرایـن رو شهـای تشـخیص سـریع جهـت مدیریـت
نداشــت ولــی رو شهــای بــا ویژگــی بــالا براســاس ایــن بیمار یهــا مفیــد هســتند .روش واکنــش
تفــاوت در محــل C-terminusگلیکوپروتئیــن Gزنجیــرهای پلیمــراز ( )PCRکــه بــه طــور گســترده
کـه قـادر بـه تفکیـک بیـن هرپـس 4و 1مـی باشـند ،توســط آزمایشــگاههای تشــخیصی مــورد اســتفاده
ایجـاد شـده اسـت .تشـخیص ویـروس در سـوآپ قــرار م یگیرنــد ،از ســرعت و حساســیت بالایــی
بینــی یــا بافــی کــوت خــون بــه وســیله کشــت یــا برخوردارنــد .ســنجشهای PCRدر زمــان واقعــی
PCRتائیــد تشــخیص میباشــد .اســتفاده از )Real time PCR( PCRکـه امـکان آزمایـش همزمـان
از نـوع Seminestedیـا Multiplexیـک روش EHV-1و EHV-4و تعییـن مقـدار بـار ویروسـی
ســریع تشــخیص ژنــوم هرپــس 4در ســوآپ حلــق را نیــز فراهــم م یکنــد ،بــرای جداســازی ویــروس
اســت .ویــروس را میتــوان از کشــت بافــت ،جنیــن بــه ویــژه بــرای تشــخیص فــاز ویرمــی بیمــاری
جوجـه و همسـتر از طریـق شسـت و شـوی بینـی و میتوانـد مفیـد باشـد .همچنیـن جداسـازی ویـروس
نیـز میتوانـد بـرای تشـخیص ویرمـی بسـیار کمـک
نیـز از فتـوس سـقط شـده جـدا کـرد.
کننـده باشـد؛ ایـن امـر در مـورد سـقط جنیـن همـراه
بــا EHV-1و مرگهــای نــوزادان نیــز صــادق نمونـه اکسـودای نازوفارنکـس بـرای جداسـازی
59
اسـت ،زمانـی کـه سـطح بـالای ویـروس معمـول ًا در جمـع آوری شـده بـه روش مناسـب از جفـت ،کبـد،
طـی 1-3روز منجـر بـه ایجـاد اثـرات سـیتوپاتیک ریـه ،تیمـوس و طحـال انجـام شـده باشـد .ویـروس
در باف تهــا میشــود .رو شهــای ایمونوهیستوشــیمی ممکــن اســت بــا کشــت نمونههایــی مغــز و نخــاع
یــا ایمونوفلورســانس م یتوانــد بــرای تشــخیص از مــوارد پــس از مــرگ بیمــاری عصبــی EHV-1
سـریع سـقط ناشـی از EHVاز بافـت تـازه بسـیار جـدا شـود ،امـا چنیـن تلاشهایـی بـرای جداسـازی
مفیـد باشـند کـه رو شهـای نسـبت ًا سـادهای هسـتند .ویــروس اغلــب بینتیجــه اســت .بــا ایــن حــال،
چندیـن روش دیگـر مبتنـی بـر روش جـذب کننـده ممکـن اسـت ایـن نمون ههـا بـرای آزمایـش PCR
سیســتم ایمنــی مرتبــط بــا آنزیــم ( )ELISAیــا و بررسـی هـای پاتولوژیـک مفیـد باشـند .نمون ههـای
پرو بهـای ترکیبـی اسـید نوکلئیـک نیـز شـرح داده بافـت بایـد سـریع ًا بـه آزمایشـگاه منتقـل شـده و تـا
شـده اسـت ،بـا ایـن حـال اسـتفاده از آنهـا اغلـب بـه تلقیـح در کشـت بافـت در دمـای 4درجـه سـانتیگراد
آزمایشــگاههای تخصصــی محــدود میشــود .نگهـداری شـوند .نمون ههایـی کـه طـی چنـد سـاعت
قابــل بررســی نیســتند ،بایــد در دمــای -70درجــه رو شهای تشخیصی:
سـانتیگراد نگهـداری شـوند. جمعآوری و آماد هسازی نمونهها:
خــون :بـرای جداسـازی ویـروس از لکوسـی تهای
ســوابهای بینی/حلــق :از عصــاره ســواب خــون ،بــا اســتفاده از روش آســپتیک در ســیترات،
میتــوان بــرای اســتخراج DNAو تشــخیص هپاریـن یـا ضـد انعقـاد ( EDTAاتیلـن دیآمیـن
ویـروس توسـط PCRبـا اسـتفاده از یکـی از انـواع تتــرا اســتیک اســید) 20 ،میلیلیتــر از خــون را
تکنیکهـای منتشـر شـده یـا کی تهـای موجـود در جمـعآوری کنیـد EDTA .مـاده ضـد انعقـاد ارجـح
بــازار اســتفاده کــرد .از طریــق عصارههــای ســواب بـرای آزمایـش PCRاسـت .نمون ههـا بایـد بـدون
نیــز میتــوان جداســازی ویــروس را انجــام داد .تأخیـر بـه آزمایشـگاه در کنـار یـخ منتقـل شـوند ،امـا
بــرای افزایــش احتمــال جداســازی ویــروس زنــده ،نبایسـتی منجمـد شـوند.
بهتـر اسـت سـواب در طـی مراحـل تـ بدار بیمـاری
:PCR تنفســی از اســب گرفتــه شــود .پــس از جمــ عآوری،
نمونــه بایســتی بلافاصلــه در داخــل 3میل یلیتــر PCRیــک روش تشــخیصی مهــم بــرای
محیــط انتقــال بــه آزمایشــگاه ویروسشناســی تشــخیص EHV-1و EHV-4در نمونههــای
منتقـل شـود (بـه عنـوان مثـال PBSیـا MEMبالینـی ،بافـت جاسـازی شـده بـا پارافیـن یـا کشـت
بــدون ســرم همــراه بــا آنتیبیوتیــک) .بــا افــزودن ســلو لهای تلقیحــی تبدیــل شــده اســت .انــواع
آلبومیـن سـرم گاو ،سـرم گوسـاله جنیـن یـا ژلاتیـن مختلــف آغازگرهــای PCRبــرای تمایــز بیــن
(بـه میـزان وزن برابـر) احتمـال موفقیت در تشـخیص حضـور EHV-1و EHV-4طراحـی شـده اسـت.
تشــخیص توســط PCRاز ســرعت و حساســیت عفونــت ویروســی م یتوانــد افزایــش یابــد.
بســیار بالایــی برخــوردار اســت .بــرای تشــخیص نمونههـای بافتـی DNA :كلـی را م یتـوان بـا
عفونـت فعـال توسـط ،EHVروشهـای PCRبـا اسـتفاده از تعـدادی كیـت موجـود در بـازار اسـتخراج
نمون ههـای بافتـی از جنی نهـای سـقط شـده و بافـت و در PCRبـرای شناسـایی DNAویروسـی مـورد
جفــت یــا از ســوا بهای بینــی کرههــا و بالغیــن از اســتفاده قــرار داد .جداســازی ویــروس از جفــت و
ناحیـه حلـق قابـل اطمینـان هسـتند .آنهـا بـه ویـژه باف تهــای جنیــن در مــوارد مشــکوک بــه ســقط
در شــیوع انفجــاری ســقط جنیــن ،بیماریهــای زمانــی موفقیــت آمیزتــر اســت کــه نمون ههــای
60
تنفســی یــا عصبــی کــه شناســایی ســریع ویــروس اســت کــه هــر دو EHV-1و EHV-4ممکــن
بــرای هدایــت اســتراتژ یهای مدیریتــی از جملــه اسـت بـا اسـتفاده از سـلو لهای کلیـوی جنیـن اسـب
محدودیتهـای جابجایـی اسـب ،مفیـد هسـتند .بـرای یــا فیبروبلاســتهای اســب مشــتق شــده از بافــت
تشــخیص بیــن EHV-1و EHV-4م یتــوان از پوســتی یــا ریــه ،از نمون ههــای مرضــی حلــق جــدا
روش Nested-PCRاسـتفاده کـرد .بـا ایـن حـال ،شــوند .در خصــوص EHV-1میتــوان آن را بــر
ایــن رو شهــا خطــر بالایــی از آلودگــی متقاطــع روی ســلو لهای دیگــر نیــز جــدا کــرد.
آزمایشـگاهی را دارنـد و آزمای شهـای حسـاس سـریع جداســازی ویــروس یــا تشــخیص توســط
یـک مرحلـ های PCRبـرای تشـخیص EHV-1و فلورســنت آنت یبــادی:
EHV-4ترجیــح داده میشــوند .آزمایشــگاههای
تشــخیص ایمونوفلورســانس مســتقیم آنتــی
مرجــع OIEاز رو شهــای کمــی Real time
PCRماننــد روشهایــی کــه توال یهــای ناهمگــن ژنهـای EHVدر نمون ههـای بافـت پـس از مـرگ
ژ نهــای اصلــی گلیکوپروتئیــن را هــدف قــرار جمــعآوری شــده از جنی نهــای اســب ســقط شــده و
م یدهنــد ،بــرای تمایــز بیــن EHV-1و EHV-4جفـت ،یـک روش تشـخیص بسـیار سـریع در خصوص
اســتفاده میکننــد .یــک روش Multiplex-PCRســقط ناشــی از ویــروس هرپــس را فراهــم م یکنــد.
بـا هـدف تشـخیص ژن گلیکوپروتئیـن EHV-1 Bو در ایـالات متحـده آمریـكا ،آنتـی سـرم پلـی كلونـال
EHV-4معرفــی شــده اســت .پروتکلهایــی بــرای تهیـه شـده در سـرم خـوک بـرای EHV-1جهـت
انجـام روش PCRتشـریح شـده اسـت کـه میتوانـد آزمایشــگاههای تشــخیص دامپزشــكی فراهــم شــده
بـا اسـتفاده از روش هضـم آنزی مهـای محـدود کننـده کـه ایـن آنتـی سـرم بـا EHV-4واکنـش متقابـل
( )Restriction Enzymesبیــن ســویههای نشــان م یدهــد و از ایــن رو بــرای تعییــن ســروتیپ
EHV-1دارای خاصیــت نوروپاتوژنیــک بــا اســتفاده مفیــد نیســت ولــی جداســازی ویــروس را م یتــوان
از ORF30تمایـز ایجـاد کنـ د .همچنیـن روشهایـی روی هـر نمونـه ویـروس مثبـت توسـط PCRانجـام
بـرای تایـپ سـوی هها ،جهـت اهـداف اپیدمیولوژیـک داد.
و بــر اســاس ژن ORF68شناســایی شــده اســت .تکنیک ایمنوپراکسیداز:
روش کمـی Real time PCRبـه تکنیـک انتخابی
رو شهــای رنــگ آمیــزی ایمونوهیستوشــیمی بســیاری از آزمایشــگاههای تشــخیصی تبدیــل شــده
( )IHماننــد ایمونوپراکســیداز ،بــرای شناســایی آنتــی کـه تشـخیص سـریع و بـا حساسـیت بـالای DNA
ژن EHV-1در باف تهــای ثابــت جنیــن اســب ویروسـی را انجـام م یدهـد .ایـن روشـها را م یتـوان
سـقط شـده ،باف تهـای جفـت یـا اسـبهای آسـیب بــه راحتــی بــا رو شهــای اســتخراج خــودکار اســید
دیــده از نظــر عصبــی ایجــاد شــده اســت .چنیــن نوکلئیــک ترکیــب کــرد .ایــن روش ترکیبــی توالــی
تکنیکهایــی م یتواننــد بــه عنــوان جایگزینــی DNAویروســی خــاص EHV-1یــا EHV-4
بـرای ایمونوفلورسـانس توصیـف شـده در بـالا مـورد را در نمون ههــای بافــت اســب و ســوا بهای بینــی
اســتفاده قــرار گیرنــد و همچنیــن م یتواننــد بــه
راحتــی در نمون ههــای بافتــی اســتفاده شــوند .رنــگ تقویــت م یکنــد.
آمیـزی ایمونوهیستوشـیمی بـرای EHV-1بـه ویـژه جداسازی ویروس:
بــرای جداســازی اولیــه EHV-4از اســ بهای بــرای ارزیابــی همزمــان ضایعــات مورفولوژیکــی و
دارای بیمــاری تنفســی ،بایــد از کشــ تهای ســلولی شناسـایی ویـروس بسـیار مفیـد اسـت .رنـگ آمیـزی
مشـتق شـده از اسـب اسـتفاده شـود .ایـن در حالـی ایمونوپراکسـیداز بـرای EHV-1/4همچنیـن ممکـن
61
اســت روی تــک لای ههــای ســلول آلــوده انجــام باشــد .اســید نوکلئیــک EHV-1/4ممکــن اســت
شــود .بــرای ارزیابــی ویژگــی آنتــی بــادی در هــر بــا اســتفاده از PCRدر ایــن باف تهــا شناســایی
روش ،بایــد نمون ههــای کنتــرل در هــر آزمایــش شــود .ســطح آنت یبــادی ســرم در برابــر EHV-
1/4را م یتــوان بــا تســت خنثیســازی ویــروس ایمونوپراکســیداز همــراه باشــد.
( )VNتعییــن کــرد .آزمایشــات CFو VNآنتــی هیستوپاتولوژی:
بادیهایــی را کــه واکنــش متقابــل بیــن EHV-1
بررســی هیســتوپاتولوژیک جفــت ،ریــه ،کبــد ،و EHV-4دارنــد را تشــخیص م یدهــد .بــا ایــن
طحـال ،غـده فـوق کلیـه و تیمـوس از جنیـن سـقط وجـود ،افزایـش چهـار برابـر یـا بیشـتر میـزان تیتـر
شـده و مغـز و نخـاع از اسـبهای آسـیب دیـده بـا آنتـی بـادی بـه EHV-1یـا EHV-4در طـی یک
فـرم عصبـی بایـد انجـام گیـرد .در جنی نهـای سـقط بیمــاری بالینــی ،تأییــد ســرولوژیکی عفونــت اخیــر
شـده ،اجسـام درون هسـتهای ائوزینوفیلـی موجـود در بــا یکــی از ویرو سهــا را فراهــم م یکنــد .آزمــون
اپ یتلیــوم برونشــیولار یــا در ســلو لهای حاشــیه میکروترونوترالیزاســیون یــک روش ســرولوژیکی
مناطــق نکــروز کبــدی تشــخیص عفونــت ویــروس بســیار پرکاربــرد و حســاس بــرای تشــخیص آنتــی
هرپــس را تأییــد م یکنــد .ضایعــه میکروســکوپی بــادی EHV-1/4اســت.
مشـخصی کـه بـا نوروپاتـی EHV-1مرتبـط اسـت،
جدول :2خلاصه رو شهای تشخیص در دسترس واسـکولیت ترومبوتیـک تحلیـل برنـده عـروق خونـی
جهت اهداف تشخیصی رینوپنومونی اس بها کوچــک در مغــز یــا نخــاع اســت (کاف و عــروق
اطــراف عــروق توســط ســلو لهای التهابــی ،تکثیــر
اندوتلیـال و نکـروز و تشـکیل ترومبـوز).
رو شهای سرولوژیک:
ایـن دو ویـروس در اکثـر مناطـق جهـان بومـی
بـوده و از شـیوع سـرمی بالایـی برخـوردار اسـت .بـا
ایــن حــال آزمایــش ســرولوژی دو مرحلــهای ســرم
م یتوانــد بــرای تشــخیص در اســب مفیــد باشــد.
نمونـه اولیـه (فـاز حـاد) سـرم بایـد در اسـرع وقـت
تشخیص تفریقی: پـس از بـروز علائـم بالینـی گرفته شـود و نمونـه دوم
(مرحلـه نقاهـت) بایـد 2-4هفتـه بعـد اخـذ گـردد .بـا
1 .1گورم ایـن حـال سـرمهای فـاز حـاد از مادیانهـا پـس از
2 .2تورم شریانی ویروسی اسب سـقط جنیـن یـا از اسـ بهای دارای بیمـاری عصبـی
3 .3آنفلوآنزا H3N8یا H7N1 EHV-1ممکــن اســت حــاوی حداکثــر عناصــر
آنتیبـادی EHV-1باشـند .تشـخیص سـرولوژیکی
4 .4رینیت ویروسی اسب آنتــی باد یهــای EHV-1در خــون قلــب یــا بنــد
5 .5آدنوویروس اسبان نــاف یــا مایعــات دیگــر جنیــن اســب م یتوانــد در
مـوارد سـقط جنیـن بـه ویـژه هنگامـی کـه جنیـن از
در فـرم تنفسـی کـه باعـث علائـم در دسـتگاه نظـر ویروسـی منفـی اسـت ،ارزش تشـخیصی داشـته
تنفــس فوقانــی میشــود ،تأییــد تشــخیص از ســایر
عوامـل مسـببه درگیـری دسـتگاه تنفـس فوقانـی از
جملــه آرتریــت ویروســی و آنفلوآنــزا بــدون بررســی
62
فقـط بـرای محافظـت در برابـر بیمار یهـای تنفسـی پاراکیلینیکــی انجا مپذیــر نم یباشــد.
مناسـ باند و دو واکسـن دیگـر کـه بـرای محافظـت کنترل:
در برابـر بیمار یهـای تنفسـی و سـقط جنیـن در بـازار اصول کنترل شامل:
موجودانــد .عملکــرد واکســ نهای تنفســی غیرفعــال
متفـاوت بـوده و بعضـی از واکسـنها در مقایسـه بـا 1 .1افزایش ایمنیت با استفاده از واکسن
2 .2بــه حداقــل رســاندن خطــر ورود ویــروس ســایر واکســ نها بهتــر عمــل میکننــد .عملکــرد
واکســ نهای ســقط جنین/تنفســی غیرفعــال بســیار
هرپــس بــه اصطبــل
3 .3بهداشــت بــرای جلوگیــری از گســترش مناســب اســت و در نتیجــه پاســخ آنت یبــادی بالاتــر
ویــروس از طریــق وســایل مثــل :لبــاس یــا و حتـی شـواهدی از پاسـخ سـلولی بـه واکسیناسـیون
تجهیــزات ســواری (دهنــه ،زیــن و )...دیــده شــده اســت .یــک شــرکت تولیــد کننــده نیــز
4 .4جداســازی ســریع هــر اســبی کــه احتمــال واکسـن زنـده تغییریافتـه EHV-1را ارائـه م یدهـد.
ایـن واکسـن بـرای واکسیناسـیون اسـ بهای سـالم 3
درگیــری بــا هرپــس را دارد.
بایــد اصــول کلــی بهداشــتی رعایــت گــردد ولــی ماهـه یـا بالاتـر در جلوگیـری از بیمار یهـای تنفسـی
مهمتریــن مســئله جــدا کــردن اســ بهای تــازه وارد ناشـی از ویـروس هرپـس اسـبی نـوع )EHV-1( 1
سـاخته شـده اسـت.
و رعایــت کامــل دوره قرنطینــه اســت.
هیــچ یــک از واکســ نهای موجــود توانایــی
محافظـت از اسـبها در برابـر شـکل عصبـی عفونـت
EHV-1را ندارنــد .گفتــه میشــود کــه واکســنها
م یتواننـد بـا محـدود کـردن ریـزش ترشـحات بینـی
در EHV-1و انتشــار عفونــت ،در کاهــش شــیوع
بیمــاری نقــش داشــته باشــند .بــه همیــن دلیــل
برخـی از کارشناسـان عقیـده دارنـد کـه ممکـن اسـت
واکسیناســیون در صــورت شــیوع بیمــاری کاربــرد
بهتــری داشــته باشــد .اگــر بــر اســاس ایــن روش شکل :5اهمیت قرنطینه و جداسازی
عمــل گــردد ،فقــط اســ بهای بــدون علامــت بایــد
واکســینه شــوند و محافظــت در برابــر فــرم بالینــی واکسیناسیون:
نبایــد مـورد انتظــار باشـد. واکســ نهای ضعیــف شــده و غیرفعــال بــرای
برنام ههای واکسیناسیون: اســتفاده در اســ بها بــه عنــوان محصــولات
تجــاری دارای مجــوز بــرای کاهــش تأثیــر بیمــاری
-1اســبهای بزرگســال و غیــر پرورشــی کــه قبــ ًا در اســ بهای مبتــاء بــه عفونــت EHV-1/4در
بــر علیــه EHVواکســینه شــدهاند :واکسیناســیون دســترس هســتند .ایــن واکســ نها حــاوی تغییــرات
مکــرر اســ بهای بالــغ غیربــاردار بــا واکســنهای مختلـف EHV-1و EHV-4و برخـی نیـز شـامل
EHVضــروری بــه نظــر نمیرســد ،زیــرا بیمــاری ویــروس آنفلوانــزای اســبی اســت .تجربــه بالینــی
تنفســی بالینــی در اســ بهای بــالای 4ســال نــادر نشـان داده اسـت کـه واکسیناسـیون میتوانـد بـرای
اســت .در اســ بهای جــوان و کرههــا ،ایمنــی ناشــی کاهـش علائـم بالینـی بیمـاری تنفسـی و سـقط جنین
از واکسیناسـیون کوتـاه مـدت میباشـد ،لـذا توصیـه مفیـد باشـد؛ بـا ایـن حـال هیـچ یـک از واکسـنها
میشــود دا مهــای ذیــل در فواصــل 6ماهــه مجــدداً از فــرم عصبــی بیمــاری محافظــت نم یکننــد .انــواع
واکســ نهای غیرفعــال شــامل واکســنهایی کــه
واکسـینه شـوند.
-اسبهای کمتر از 5سال
63
-اسبهای حاضر در مزارع پرورشی یا در تماس با مادیان آبستن
-اســبهایی کــه در مکانهایــی بــا جابجای یهــای مکــرر داخلــی و خارجــی اســکان داده میشــوند ،در
نتیجـه باعـث افزایـش خطـر مواجهـه میشـوند.
-اسـبهایی کـه در موقعی تهـای پرخطـر ماننـد مسـابقات سـوارکاری حاضـر م یشـوند .واکسیناسـیون
مکـرر بـه فواصـل 6ماهـه ممکـن اسـت در مـوارد خـاص بـه عنـوان پیـش شـرط ورود بـه مراکـز مـورد
نیـاز باشـد.
-2اســبهای بزرگســال و غیــر پرورشــی کــه واکســینه نشــدهاند و یــا ســابقه واکسیناســیون ناشــناخته
دارنـد :سـه بـار تکـرار واکسـن غیرفعـال EHV-1/EHV-4یـا EHV-1نـوع تغییـر یافتـه بـه فاصلـه
4تـا 6هفتـه بیـن دوزهـا توصیـه میشـود.
-3مادیانهــای آبســتن :در ماههــای پنجــم ،هفتــم و نهــم آبســتنی م یتــوان بــا اســتفاده از واکســن
EHV-1غیرفعـال شـده مادیـان را واکسـینه نمـود .بسـیاری از دامپزشـکان دوز دیگـری را در مـاه سـوم
بـارداری و برخـی نیـز یـک دوز در زمـان تولـد توصیـه میکننـد.
واکسیناسـیون مادیا نهـا بـا واکسـن غیرفعـال شـده 4 EHV-1/EHV-4تـا 6هفتـه معمـول ًا بـرای
افزایــش غلظــت ایمونوگلوبولی نهــای آغــوز بــرای انتقــال بــه کــره انجــام میشــود .آنتیبــادی مــادری
کـه از مادیـان واکسـینه شـده بـه صـورت Passiveبـه کـره منتقـل میشـود ،م یتوانـد بـروز بیمـاری
تنفسـی در کـره را کاهـش دهـد.
-4نریـان و تیزرهـا :نریــان را قبـل از شـروع فصـل تولیـد مثـل و پـس از آن بـر اسـاس مواجهـه بـا
خطـر واکسـینه کنیـد .مصونیـت بـه دنبـال واکسیناسـیون کوتـاه مـدت بـوده و لـذا توصیـه میشـود کـره
اســ بها و اســ بهای جــوان در فواصــل 6ماهــه واکســینه شــوند.
همانگونـه کـه گفتـه شـد دوره ایمنیـت بعـد از بیمـاری کوتـاه بـوده و هیـچ یـک از واکسـ نهای حاضـر
نم یتواننـد بـه طـور دائمـی از بیمـاری جلوگیـری کننـد و توانائـی حفاظـت کامـل نسـبت بـه بیمـاری
حاصـل از هرپـس 4را نیـز ندارنـد .گرچـه واکسـن شـامل هـر دو ویـروس EHV-1و EHV-4توانسـته
باعـث کاهـش علائـم بالینـی در کرههائـی کـه بـه طـور تجربـی آلـوده شـدهاند ،گـردد .تولیـد واکسـن
زنـده تخفیـف حـدت یافتـه کـه بـه طـور داخـل بینـی تجویـز م یشـود ،میتوانـد باعـث کنتـرل مؤثـر
بـر علیـه هـر دو هرپـس در بالغیـن و کرههـا شـود.
شکل :6واکس نهای موجود در بازار ERدر اسب
منابع مورد استفاده :
-1ویروس شناسی دامپزشکی؛ بخش بیولوژی ویروسها ( .)1394اف جی فنر؛ مترجم :هادی کیوانفر ،فرهید هم تزاده ،عل یرضا محمودیان ،چاپ هفتم،
انتشارت دانشگاه تهران
2. Allen, G.P. (2007). Development of a real-time polymerase chain reaction assay for rapid
diagnosis of neuropathogenic strains of equine herpesvirus-1. J Vet. Diagn. Invest., 19, 69–72.
64
3. Diallo, I.S., Hewitson, G., Wright, L.L., Kelly, M.A., Roadwell, B.J. and Corney, B.G. (2007).
Multiplex real-time PCR for detection and differentiation of equid herpesvirus 1 (EHV-1)
and equid herpesvirus 4 (EHV-4). Vet. Microbiol., 123, 93-103.
4. Nugent J., Birch-Machin I., Smith K.C., Mumford J.A., Swann Z., Newton J.R., Bowden
R.J., Allen G.P. & Davis-Poynter N. (2006). Analysis of equid herpesvirus 1 strain variation
reveals a point mutation of the DNA polymerase strongly associated with neuropathogenic
versus nonneuropathogenic disease outbreaks. J. Virol., 80, 4047–4060.
5. Slater J: Equine Herpesviruses. In: Equine Infectious Diseases. Edited by Sellon D, Long
M, 2nd edn. Philadelphia, PA: Saunders Elsevier 2014: 151-168.
6. Stephen M. Reed , Ramiro E. Toribio (2004). Equine Herpes virus 1,4. Vet Clin North Am
Equine Pract 2004 Dec; 20(3):631-42.
7. Van Maanen C., Vreeswijk J., Moonen P., Brinkhof J. DE Boer-Luijtz E. & Terpastra C.
(2000). Differentiation and genomic and antigenic variation among fetal, respiratory, and
neurological isolates from EHV1 and EHV4 infections in The Netherlands. Vet. Q., 22, 88–93.
8. Varrasso A., Dynon K., Ficorreli N., Hartley C.A., Studdert M.J. & Drummer H.E. (2001).
Identification of equine herpesviruses 1 and 4 by polymerase chain reaction. Aust. Vet. J., 79,
563–569.
9. OIE Terrestrial Manual, (2017). Chapter 2.5.9 Equine Rhinopneumonitis (Infection with
equid herpesvirus-1 and -4). Pages: 1-13.
65
شـكل يـا گلبرگـی شـكل كـه از پوشـش داراي ليپيـد كروناويروسها
كـه بـه طـرف خـارج پراکنـده شـده انـد؛ و هالـه اي كـه سـید مصطفـی عزیزیـان دکتـرای عمومـی دامپزشـکی
کارشــناس ارشــد دفتــر بهداشــت و مدیریــت بیمــاری
هسـته مركـزي اسـيد نوكليئـك ) (RNAرا محاصـره
كـرده ،تشـکیل شـده اسـت. هــای دامی
ويــروس جــدا شــده از گاو باعــث هماگلوتيناســيون پست الکترونیک[email protected]:
و جــذب گلبــول قرمــز خــون جوجــه و جونــدگان مــي مقدمه
كروناويرو سهــاي گاوي ،بــا اســهال گوســاله هــا ،شــود .بيشــتر كروناويــروس هــا ،تــا حــدود زیــادی از
اسـهال خونـي زمسـتاني و بيمـاري تنفسـي گاو مرتبـط نظـر پادگنـي بـا هـم مرتبـط هسـتند (هـازوك سـوز و
هســتند .بــا وجــود تفــاوت جزئــي پادگنــي كــه بيــن همــكاران .)1992 Hasoksuz et al
ويـروس هـاي جداشـده ،ديـده شـده اسـت ،كروناويروس ايـن ويـروس هـا در اسـهال گوسـاله دخالـت داشـته
هــاي گاوي در ارتبــاط بــا ســندر مهاي درمانگاهــي و بـه طـور قطـع بـا بيمـاري تنفسـي گاو و اسـهال خوني
گوناگــون ،کمــا بيــش ،كيســان عمــل م يکننــد .زمسـتانی گاو مرتبـط مـی باشـند (اسـميت و همـكاران
ايـن ويروسهـا در همـه نقـاط جهـان ،ديـده شـده و .)Smith et al
در مدفـوع و ترشـحات بينـي گاو مبتـای واقعـی و شـاید شــواهد قــوي در مــورد دخالــت شــکل روده اي
برخـي دام هـاي حامـل نیـز شناسـائی شـوند .ويـروس کروناويــروس گاوي بــه عنــوان عامــل اوليــه اســهال
هـاي جـدا شـده ،گاهـي اوقـات بـا دسـتگاهی از بـدن خونــي زمســتاني گاو وجــود دارد.
دام کــه از آنمنشــا گرفتــه انــد ،شناســايي مــی شــوند نشاني هاي درمانگاهي
،ماننــد ،كروناويــروس هــاي روده اي يــا كروناويــروس اســهال گوســاله باعلــل گوناگــون در واحدهــاي
هـاي تنفسـي گاو (ليـن و همـكاران .)1997 Lin et alگاوشــيري ،دامــداري هــاي پــرورش گوســاله-گاو و
گوسـاله پ ،باعـث تلفـات بـالا مـي شـود .شـكل روده
سبب شناسي
كروناويــروس هــاي گاوي نخســتین بــار در ســال اي كروناويــروس گاوي ،بافــت پوششــي روده را کــه
(1971مبــوس و همــكاران) از دام مبتــا جــدا شــده و داراي قــدرت جــذب كنندگــي اســت آلــوده کــرده و در
ایـن ویـروس هـا در گذشـته بـه ويروس اسـهال گوسـاله ايــن تلفــات موثــر اســت .پــس از دوره نهفتگــي 2-3
نبراســكا نــام گــذاری شــده بودنــد ،اكنــون مشــخص روزه ،اسـهال حـاد بـا دمـاي طبيعـي يـا افزايـش کـم،
شــده كــه ايــن ويــروس هــا انتشــارجهان يدارند .در گوســاله بــروز مــی کنــد .مدفــوع ممكــن اســت از
(اســپينازه و همــكاران .)1990 Espinasse et alنظرقـوام آبكـي بـوده و امـكان دارد کـه شـيرلخته شـده
کرونـا ويرو سهـا در جنـس كروناويـروس و در خانـواده يــا مخــاط در مدفــوع مشــاهده شــود.
كروناويريـده طبقـه بنديمـی شـوند .كروناويـروس هـا اسـهال ممكـن اسـت 5-6روز ادامـه يابـد ،گوسـاله
در گونـه هـاي متعـدد پرنـدگان و پسـتانداران ديـده شـده مبتـا حالـت هوشـياری خـود را حفـظ کـرده يـا تلـف
شـود(مبوس .)1978 Mebusضعـف ،افسـردگي ،خواب
و بــه فراوانــي در طبيعــت يافــت ميشــوند.
[در حــال حاضــر ،جهــان بــا پاندمــی آلودگـي ،كاهـش شـديد آب بـدن و شـوك ناشـي از ایـن
کروناویــروس انســانی(کوید )19مواجــه وضعیـت ،پیـش از مـرگ ديـده مـي شـود .اسـهال بـه
دليـل آتروفـي پرزهـاي مخـاط روده كوچك و سـوءجذب اســت]
شــکل ظاهــری تــاج ماننــد ويــروس ،باعــث بعـدي و كاهـش فعاليـت روده اي بـه وقـوع مـی پیونـدد
نامگــذاری (كروناويــروس کرونــا در زبــان لاتیــن بــه (مبـوس .)1978
معنـی تـاج اسـت ) ایـن ویـروس هـا شـده اسـت .شـكل از نظــر درمانگاهــي ،عفونــت کروناويــروس گاوي را
ايـن ويـروس هـا از زائـده هـای چـوگان ماننـ د گلابـي نمـي تـوان از ديگـر عامـل هـاي اسـهال گوسـاله تمایـز
66
داد .تشــخيص آزمايشــگاهي را مــي تــوان بــا شناســايي تاريخچــه كلاســيك تشــخيص داده مــي شــود.
ويــروس در مدفــوع يــا بــرش بافــت و بــا اســتفاده وقتــي آزمایــش كشــت ســلولي بــه طــور مناســب
از مكيروســكوپ الكترونــي يــا روش هــاي گوناگــون انجـام مـي شـود،كروناويروس هـاي گاوي را مـي تـوان
ويــروس شناســي انجــام داد.
از گاو گوشــتي بــا بيمــاري تنفســي خفيــف جــدا كــرد
نقـص ايمنـي ،عـدم دريافـت آغـوز ،عفونـت ثانويـه (اســتورزوهمكاران .)1996بنابرايــن ،بايــد بــه شــكل
باكتريايــي ،ويــروس هــا و انــگل هــاي متعــدد ،بــدون تنفســي كروناويــروس هــاي گاوي در زمــره ی عامــل
شـك در سـندرم اسـهال گوسـاله دخالـت دارنـد .وجـود هــای چندگانــه بيمــاري تنفســي گاو توجــه کــرد.
ايـن عامـل هـا بـراي بيمـاري زايـي اين سـندرم هميشـه پیامد بيماري بر رشدجنين
ضرورت نداشـته زيـرا شـكل روده اي كروناويـروس گاوي
تــا کنــون تاثیــر عفونــت هــاي كروناويروســی در ممكـن اسـت بـدون وجـود باكتـري ،اسـهال تجربـي را
گاوهـای آبسـتن و پیامـد آن (درصـورت موجـود بـودن)
ايجـاد كنـد.
بــرروي جنيــن ،مشخصنشــده اســت.
كروناويــروس گاوي از مدفــوع دام مبتــا بــه اســهال
خونــي زمســتاني ،جــدا شــده انــد (بنــه فيلــد و ســيف يافته هاي كالبد گشايي
.)1990 Benefield&Saifايـن بيمـاري ،اسـهال حاد بـه طـور كلـي ،يافتـه هـاي كالبـد گشـايي در مـورد
بـا مدفـوع شـل بـوده کـه گاهـي اوقـات باخـون و بـوی عفونــت كروناويــروس گاوي ،محــدود ،غيراختصاصــي و
ماندگـی يـا تعفـن همـراه اسـت .عفونـت ،درگاو جـوان و در تشــخيص علــت اختصاصــي بیمــاری از ارزش كمــي
بالـغ كـه كنـار هـم نگهـداری میشـوند ،ديـده مـي شـود .برخـوردار اسـت.
در برخــی موردهــا ،گاو مبتــا ســرفه مــي كنــد و ايــن بـه طـور معمـول ،در مطالعـه اسـهال گوسـاله ،هيـچ
عامـل باعـث خـروج بـا فشـار ،مدفـوع مـي شـود .ضايعــه عمــده اي ،بــه اســتثناي اتســاع روده كوچــك و
بــزرگ بــا مدفــوع آبكــي در عفونــت تجربــي مشــاهده
نشــده اســت(مبوس .)1978در شــكل طبيعــي عفونــت همـان گونـه كـه از نـام بيمـاري اسـتنباط مـي شـود،
كروناويروس،گوسـاله در حـا ل مـرگ ناشـي از اسـهال و اســهال خونــي زمســتاني گاو بــه طورمعمــول در پایــان
مشـکلات ناشـي از آن ،ممكـن اسـت نشـاني هـاي کـم فصـل پائيـز ،در زمسـتان و يـا آغـاز بهـار و اغلـب پـس از
دگرگونـی هـای ناگهانـي آب و هـوا مشـاهده مـي شـود .آبـی شـديد بـدن را نشـان داده و قسـمت هـاي پشـتي
بيمـاري در دوره نهفتگـي 2-6روزه بـه سـرعت از دامـی گوســاله بــا مدفــوع آلــوده شــود .بــه طــور کلــی ،ايــن
بـه دام ديگـر و از یـک دامـداري بـه دامـداري ديگـر ،و گوسـاله هـا لاغـر بـوده و آتروفـي خطرنـاك در چربـي
بیشـتر در ارتبـاط بـا حركـت افـراد و اسـتفاده از وسـايل ذخيــره شــده وجــود دارد .روده ممكــن اســت بــا مايــع،
مشـترک بـراي جابجايـي غـذا و كـود گسـترش مـي يـا متسـع شـده و قالـب هـاي مخاطـي مدفـوع در كولـون
بـد.
مشـاهده شـود .امـكان پرخونـي ريـه و ذات الريـه وجـود
بــه طــور معمــول 3-6 ،روز پــس از آغــاز نشــاني داشـته ولـي ايـن يافتـه هـا بـه طورمعمـول بـه صـورت
هـاي بيمـاري ،دام بهبـود مـی یابـد .سـقط جنيـن پيامـد ثانـوي ،مـورد توجـه قـرار مـي گيرنـد.
بيمــاري نیســت .اگــر چــه كاهــش موقــت وزن بــدن ضايعـات آسـيب شناسـي بافتـي شـامل ،كوتـاه شـدن
ممكـن اسـت مشـاهده شـود ولـي مـرگ بـه نـدرت بـه شــديد و تحليــل پرزهــاي روده كوچــك اســت .ايــن
وقـوع مـی پیونـدد .خسـارت عمـده ،بيشـتر از جنبـه ی وضعيـت ،ناشـي از اسـتحاله و جـدا شـدن بافـت پوششـي
كاهــش توليــد بــه وجــود مــي آيــد .بــه طــور کلــی ،از پرزهـا و جايگزيـن شـدن بـا سـلول هـاي پوششـي نابالـغ
نظـر درمانگاهـي ،اسـهال خونـي زمسـتاني گاو بـا ايـن اسـت.
آزمايـش مكيروسـكوپ الكترونـي سـلول هـاي بافـت
67
پوششـی روده گوسـاله مبتـا شـده بـه شـكل تجربـي ،بـه نـدرت كارهـاي آزمايشـگاهي در ايـن زمينـه انجـام
بيانگــر تكثيــر ويــروس در سيتوپلاســم ســلول هــاي مـي شـود ،مگـر ايـن كـه پژوهـش يـا بررسـي ،بيمـاري
واجــد قــدرت جــذب كنندگــي بافــت پوششــي روده در هـاي غيربومـي دام را شـامل شـود .بـه طـور معمـول،
برخـي سـلول هـای لايـه بافـت پيونـدي غشـاء مخاطـي خفيــف بــودن اســهال خونــي زمســتاني و تاريخچــه
درمانگاهــي کلاســيك بيمــاري ،بررســي و تحقيــق در است(اســتورز و همــكاران .)1978
مــرگ ناشــي از اســهال خونــي زمســتاني گاو ،بــه ايـن زمينـه را غيـر ضـروري مـي سـازد.
نـدرت ديـده مـي شـود ،مگـر ايـن كـه بيمـاري بـا ديگـر درتشــخيص تفريقــي بيمــاري تنفســي گاو ،بايــد
وضعيـت هـاي تهديـد كننـده زندگـي دام همـراه شـود ،عفونــت كروناويــروس گاوي را از تــورم عفونــي نــاي و
بـه طـور معمـول ،دام هـاي تلـف شـده ،كالبـد گشـايي بينـي گاو ،اسـهال ويروسـی گاو ،ويـروس تنفسـي گاو،
پــارا آنفلونــزا گاوي تيــپ –3و پاســتورلوز تمایــز داد. نمـي شـوند.
مــوارد كشــنده بيمــاري تنفســي گاو بــا توجــه هماننـد بـروز اسـهال گوسـاله و اسـهال خونـي زمسـتاني،
بــه ماهيــت عفونــت اوليــه و ثانويــه ،داراي ضايعــات تعييـن تاثيركروناويـروس هـا در بيمـاري تنفسـي گاو بـه
گوناگـون هسـتند .عفونـت كروناويـروس ممكـن اسـت تائيــد آزمايشــگاهي نيــاز دارد.
ســبب نكــروز بافــت پوششــي نــاي و بينــي شــود .تشخيص آزمايشگاهي
كروناويــروس هــاي تنفســي گاوي را مــي تــوان بــا تشخيص
كروناويـروس هـاي گاوي بايـد در تشـخيص تفریقـی ســواپ بينــي ازگاو مبتــا بــه بيمــاري تنفســي جــدا
اسـهال گوسـاله ،اسـهال خونـي زمسـتاني گاو و همچنین كـرد .ايـن ويـروس هـا را مـي تـوان در نمونـه ديـواره
بيمـاري تنفسـيگاو مـورد توجـه قـرار گيـرند .تاثيـر اين روده بـا مكيروسـكوپ پادتـن درخشـان يـا مكيروسـكوپ
ويـروس هـا در ايـن سـندرم هـا بايـد بـا آزمـون هـاي ايمنوالكتـرون شناسـايي كـرد .اغلـب ،روده كوچـك يـا
بـرش ميانـي از كولـون چرخشـي بـراي ایـن آزمايـش آزمايشـگاهي تائيـد شـود.
انتخـاب مـي شـود. تشخيص تفريقي
تشــخيص اســهال گوساله[کروناویروســی] کــه از درمدفــوع ،ويــروس را مــي تــوان بــا مكيروســكوپ
دیگــر اســهال هــاي گوســاله ،تمايــز داده نشــده اســت ايمنوالكتــرون و اليــزا رديابــي كــرد (پنســرت و كالــه
،شـاید براسـاس نشـانيهاي درمانگاهـي عملـی باشـد .بــو .)1994پادتــن ســرمي همــورال بــا آزمايــش مهــار
تشــخيص علــت اختصاصــي شــكل روده اي عفونــت هماگلوتيناســيون قابــل رديابــي اســت .بــا ايــن حــال،
كروناويــروس گاوي ،بــه روش هــاي آزمايشــگاهي رديابـي عیـار سـرمي در حـال افزايـش در مـورد عفونـت
نيـاز دارد .تشـخيص تفريقـي اسـهال گوسـاله ناشـی از طبيعــي ،مشــكل اســت.
كروناويــروس هــا شــامل ،گاســترو انتريــت تغذیــه ای ،بافــت پوششــي بيني،کولــون ،يــا روده کوچــک،
اســهال باكتريايــي ،اســهال بــا منشــاء روتاويــروس نمونـه مـورد نظـر بـراي رديابـي كروناويـروس هـا يـا
هــا ،اســهال ويروســي گاو و بســیاری ديگــر از عفونــت پادگنهايشــان اســت.
هاســت ،بيشــتردام هــاي مبتــا ،شــايد داراي عامــل ايـن ويـروس را مي تـوان در مدفـوع با مكيروسـكوپ
الكترونـي و روش تغلیـظ اختصاصـي مدفـوع تـازه کـه بی هــای چندگانــه اســهال باشــند.
تشــخيص تفريقــي اســهال خونــي زمســتاني گاو درنـگ پـس از شـروع اسـهال جمـع آوري و منجمدشـده،
شـامل ،اسـهال ويروسـي گاو ،سـالمونلوز حـاد و اختـال مشــاهده كرد.
هـای گوناگـون تغذيه اي و سـمي اسـت .برای تشـخیص لاشـه كالبـد گشـايي شـده در مـدت 4سـاعت پـس
علــت اختصاصــي همــه گيــري ،بــه انجــام آزمایــش از مـرگ بـراي آزمايـش مدفـوع يـا بـراي مشـاهده برش
هـای ويـروس شناسـي و باكتـري شناسـي نيـاز اسـت .روده بـا مكيروسـكوپ پادتـن درخشـان مفيـد اسـت.
68
يافتــه اصلــي آســيب شناســي بافتــي در اســهال از حـد تاکيـد كـرد ،بـا ایـن حـال ،حتـی در بهتريـن اقـدام
گوســاله ،کــم آب شــدن بــدن بــه دليــل از دســت دادن در زمـان تولـد گوسـاله ،ممكـن اسـت همـه گيـري هـاي
آب ،بــي كربنــات ،كلريــد ســديم و پتاســيم در مدفــوع جـدي بـا تلفـات زیـاد بـه دنبـال تولـد گوسـاله بـه وقـوع
اســت .كاهــش آب بــدن ،باعــث غلیــظ شــدن خــون ،بپیونـدد .چنانچـه زايمـان در محيـط پـاك انجـام شـود و
اســيدوز ،عــدم تعــادل خطرنــاك الكتروليــت و گاهــی فـرج و پسـتان گاو بـا بـرس شسـته و ضدعفونـي شـود
و همچنیــن بــی درنــگ آغــوز در اختيــار گوســاله قــرار اوقــات كاهــش قنــد خــون مــي شــود.
گيــرد ،بيشــترين شــانس زنــده مانــدن گوســاله وجــود همه گيري شناسي
بــه نظــر مــي رســدگاو و گوســاله مبتــا ،مخــزن و خواهـد داشـت.
منبــع هميشــگي عفونــت بــوده كــه ويــروس را از راه اگـر مشـخص شـود كـه کروناويـروس گاوي در يـك
مدفـوع و ترشـحات بينـي دفـع کـرده و عفونـت بـا بلـع گلـه وجـود داشـته ،واکسیناسـیون دام هـا بايـد در خـال
دوره آبســتني انجــام شــود ،همچنيــن واكسيناســيون مــواد آلــوده بــه ويــروس بــه وقــوع مــي پيونــدد.
تاثيـر دقيـق سـن بـر پیامـد عفونـت ،مبهـم بـوده ولي خوراكــي گوســاله هــا بایــد بــا واكســن زنــده تغییــر
بـه نظـر مـي رسـد كـه عفونـت اوليـه گوسـاله از نظـر حـدت یافتـه آغـاز شـود .واكسيناسـيون گوسـاله هـا بـه
درمانگاهـي از اهميـت بيشـتري برخـوردار بـوده و عفونـت منظـور اطمينـان از بیشـترین اثـر بخشـي واكسـن ،بایـد
در گاو ،بــه جــز در زمــان هائــی كــه وضعيتــی مشــابه بـی درنـگ پـس از تولـد انجـام شـود کـه البتـه گاهـی
اســهال خونــي زمســتاني گاو کــه توســط كروناويــروس وقـت هـا ،از نظـر منطقـي ایـن کار دشـوار اسـت .حضـور
هـاي گاوي ایجـاد مـی شـود ،اغلـب فاقـد نشـانی هـای فــرد ماهــر و همــراه در زمــان تولــد گوســاله ممكــن
اسـت ميـزان زنـده مانـدن آن را بـا اسـتقرار اقـدام هـای درمانگاهـي اسـت
بهداشـتي بـراي گاو ،گوسـاله و تاسيسـات افزايـش دهـد. ايمني
ماهيـت پاسـخ ايمنـي گاو بـه عفونـت كروناويـروس و تميـز كـردن مجـاري تنفسـي گوسـاله ،ضـد عفونـي نـاف
تاثيـر ايمنـي در محافظـت ازبيمـاري بـه مطالعـه بيشـتری و اطمينـان از دريافـت آغـوز شـاید مزيـت هـاي بسـيار
نيــاز دارد .در مــورد اســهال گوســاله ،پادتــن اكتســابي همـراه داشـته باشـد.
از راه آغــوز ممكــن اســت بــراي چنــد روز محافظــت پيشــگيري از اســهال خونــي زمســتاني ،بــه اســتقرار
ناكاملـي را در روده ایجـاد كند(مبـوس .)1978دام هـاي امينـت زيسـتي نيـاز داشـته كـه از تمـاس بازديدكننـدگان
مبتــا ،ماننــد گوســاله هــا ممكــن اســت دوبــاره مبتــا بـا دام و مـواد خوراکـی جلوگيـري مـي کنـد و خواسـتار
شـده وچنيـن عفونتـي ممكـن اسـت تـا انـدازه اي دوام اجــرای ســخت مقــررات بهداشــتي توســط تلقيــح
كننــدگان واکســن و دامپزشــكان شــده كــه بــه ناگزیــر ويـروس را درگلـه توجيـه كنـد.
در محـل كارشـان بـا دام تمـاس دارنـد .همچنيـن بایـد دوام ويروس
عفونـت پياپـي در برخـي دام هـا ديده مي شـود(هكرت در مـورد عـدم تمـاس خـوراک دام بـا وسـايل جابجايـي
و همــكاران )1990 Heckert et alو بعضــی از ایــن كـود تاکيـد لازم شـود .شـواهد بيانگـر ايـن نکتـه اسـت
دام هــا ممکــن اســت بــه صــورت حامــل باقــی بماننــد كــه میزانــی از ايمنــي گلــه كــه 2-3ســال طــول مــي
كشـد ،بـه دنبـال همـه گيـري اسـهال خونـي زمسـتاني (مبـوس .)1990
گاو بـه وجـود مـي آيـد ،هـر چنـد در ايـن زمينـه تناقـض پيشگيري و كنترل
پيشـگيري همـه ی مـوارد اسـهال گوسـاله ،اسـهال هائــی وجــود دارد.
خونــي زمســتاني و بيمــاري تنفســي گاو ،شــايد هرگــز پيشــگيري از عفونــت تنفســي كروناويــروس هــاي
عملــي نباشــد .البتــه نمــي تــوان در ارتبــاط بــا تاثيــر گاوي بــه اقــدام هــای احتياطــي بيشــتر در مــورد گاو
مديريـت و بهداشـت در خصـوص اسـهال گوسـاله ،بيـش جديـد و جداسـازي دام هـاي خريـداري شـده بـه مـدت
69
ضـد اسـهال و آنتـي بيوتيـك هـا بـه صـورت خوراكـي 3-4هفتــه پیــش از تمــاس بــا گلــه نيــازدارد.
واكسـن ويـروس زنـده تغییـر یافتـه كـه در سـلول و عمومـي تجويـز شـود.
کلیـه گاو تكثيـر يافتـه و بـی درنـگ پـس از تولـد بـه شــناخ ت درمــان آنتــي بيوتيکــی نــا مشــخص
صـورت خوراكـي بـه گوسـاله تجويـز مـي شـود ،ممكـن براسـاس سـودمندي هـای هزينـه آن و ضـرورت ايـن
اسـت بـه طـور موفقيـت آميـزي ا بتـا و تلفـات را در واقعيـت كـه تجویـز آنتـي بيوتيـك بـراي باكتـري هـاي
گلـه آلـوده بـه كروناويـروس هـاي گاوي كاهـش دهـد .همـراه بيمـاري کروناویـروس] بایـد اختصاصـي بـوده،
واكسـن تريكبـی كروناويـروس -روتاويـروس ،شـاید پرسـش برانگيـز اسـت .همچنيـن نگرانـي هائـی در مورد
در گاوهـای آبسـتن بـراي تحريـك ميـزان پادتـن آغـوز باقـی مانـده آنتـي بيوتيـك در گوشـت ،بـروز احتمالـي
اسـتفاده شـود .در صـورت امـكان ،گوسـاله بايـد دركنـار سـويه هـاي باكتريایـی مقـاوم بـه آنتـي بيوتيـك ،تغييـر
مـادر نگهـداري شـده يـا بـه ناگزیـر آغـوز بـه گوسـاله فلورمكيروبــي طبيعــي روده و اثرهــای منفــي احتمالــي
خورانـده شـود .وجـود آغـوز در روده ممکـن اسـت اثـر ناشـی از درمـان بيمـاري وجـود دارد .زمانـي كـه كـم
شـدن شـديد آب بـدن گوسـاله و بـی حالـی بـروز مـي محافظتـي توجـه برانگیـزی داشـته باشـد.
کنـد ،مايـع درمانـي بـه صـورت وريـدي ضـروري اسـت درمان و مديريت همه گيري
درمـان عفونـت کروناويـروس گاوي ،براسـاس وجـود .
ســندرم درمانگاهــي اســت .درمــان اســهال خونــي درمـان موفـق ،بـه تشـخيص سـريع اسـهال و آغـاز
زمسـتاني گاو و بيمـاري تنفسـي گاو از درمـان اسـهال فـوري تنظیـم الكتروليـت هـای بـدن ،اصـاح نقـص
گوسـاله ،از اهميـت كمتـري برخـوردار بـوده بـه گونـه هـاي مديريتـي كـه اجـازه انتقـال عفونـت بـه گوسـاله
ای كـه بـه شـروع اقـدام فـوری نظیـر كنتـرل كـم آبـی زیــر اســترس يــا محــروم از آغــوز را داده و همچنیــن
بـدن گوسـاله ،عفونـت ثانويـه باكتريايـي و حفـظ تعـادل شـروع درمـان موفقيـت آميـز و اقـدام هـای پيشـگيرانه
ماننـد واكسيناسـيون نيـازدارد. طبيعـي الكتروليـت هـا نيـاز مبـرم مـی باشـد .
بــرای پيشــگيري از بيمــاري بــه مجموعــه اي از تشـخيص علـت اختصاصـي اسـهال گوسـاله ناشـی
اقــدام هــاي بهداشــتي ماننــد زایمــان بهداشــتی گاو ،از ويــروس يــا حتــي يــك مــورد مشــكوك درگلــه،
اطمینـان از دريافـت آغـوز توسـط گوسـاله در اوليـن روز شـاخ ص مهـم شـروع فـوري برنامـه زایمـان بهداشـتي
تولــد ،اعمــال مقــررات بهداشــتي پــرورش گوســاله و و جمـع آوري و خورانـدن آغـوز در روز اول زايمـان بـه
اسـتفاده از واكسـن ويـروس زنـده اصـاح شـده در گاو گوســاله اســت ،اقــدام هــای ســخت بهداشــتي بــراي
گوســاله هــاي گوشــتي بايــد انجــام شــود ،همچنيــن، آبســتن و گوســاله نيــاز اســت.
متغيرهـاي مهمـی كـه در اسـهال گوسـاله دخالـت واكسيناسـيون گوسـاله هـا و دام هـاي آبسـتن بايـد در
دارنـد شـامل ،رژيـم غذايـي ،مديريـت ،بهداشـت ،دمـا و دسـتور کار قـرار گیـرد .بـا ايـن حـال ،بایـد یـادآوری
رطوبـت محيطـي ،اسـترس ،باكتـري هـا و ويـروس هـا کـرد کـه واكسیناسـيون ،جايگزيـن اقـدام هـای مطلـوب
اسـت .شـکل هـای مختلـف بيمـاري ،ناشـي از متفـاوت مديريتـي نخواهـد شـد.
مسئوليت عمومي بـودن علـت هـای ایجـاد کننـده بیمـاری اسـت.
بـه طـور معمـول ،درمـان اسـهال گوسـاله و عفونـت در موردهـای مبتلایـان انفـرادي اسـهال گوسـاله و
باكتريایـی ،قطـع نظـر از علـت بيمـاري ،مشـابه اسـت .ديگـر بيمـاري هـاي ناشـی از كروناويرو سهـاي گاوي،
ايــن اقــدام هــا بايــد پیــش از ايــن كــه تشــخيص بايــد كوشــش هــاي ممكــن در راســتای دســتيابي بــه
آزمايشــگاهي آمــاده شــود ،انجــام گیــرد ،.همچنیــن روش هــای آزمايشــگاهي بــه منظــور تعييــن علــت
كـم شـدن آب بـدن بايـد برطـرف شـود ،تغذيـه بـا شـير اختصاصــي بيمــاري معطــوف شــود .همچنيــن بــه
بايـد بـا محلـول الكتروليـت جايگزيـن شـده و داروهـاي دامــداران بايــد در خصــوص تاثيــر امنيــت زيســتي در
70
كنتـرل اسـهال خونـي زمسـتاني و بيمـاري تنفسـي ،آگاهـی لازم داده شـود .بـراي كنتـرل اسـهال گوسـاله ،رعايـت
بهداشـت ،مديريـت خـوب و خورانـدن آغـوز و همچنیـن كنتـرل اسـترس بـراي بـه حداقـل رسـاندن تلفـات گوسـاله
ضـروري اسـت .درصـورت ضـرورت ،بايـد واكسيناسـيون انجـام شـود ولـي اجبـار و الزامـي بـراي نشـان دادن ايـن
موضـوع كـه واكسـن بـه تنهايـي همـه موردهـای اسـهال گوسـاله و اسـهال خونـي زمسـتاني گاو را حـذف خواهـد
کـرد ،وجـود نـدارد
منابع مورد استفاده :
ایـن مقالـه ترجمـه فصـل چهاردهـم از کتـاب» بیمـاری هـای ویروسـی گاو» اثـر «رابـرت اف کاهـرز»
مـی باشـد .
71
عیـن حـال جلوگیـري از ضررهـاي اقتصـادي ضـروري
و مفیـد مـی باشـد(.)13همچنین گوشـت طیـور یکـی از بررسی تاثیر آنتی میکروبی عصاره آبی رزماری در
مسـاعدترین مـواد غذایـی بـراي رشـد باکتـري هـاي ممانعت از فساد میکروبی گوشت مرغ
پاتـوژن مـی باشـد کـه بـه علـت نحـوه خـاص کشـتار و محمــد تقــی حیدریــان دانشــجوی دکتــری علــوم وصنایــع غذایــی
عمـل آوري گوشـت اسـتحصالی در معـرض آلودگـی قرار دانشـگاه آزاد اسـامی واحـد دامغـان و معـاون توسـعه مدیریـت و منابـع
مـی گیـرد .اکثـر مراحـل کشـتار ،در کشـتارگاه طیـور را
مـی تـوان بـه عنـوان مراحلـی محسـوب کـرد کـه بالقوه اداره کل دامپزشـکی اسـتان سـمنان
مـی تواننـد لاشـه هـا را آلـوده کننـد(.)8 پست الکترونیک [email protected] :
خـواص ضـد میکروبـی و آنتـی اکسـیدانی گیـاه رزمـاري مریــم جــوکار اســتادیار گــروه علــوم وصنایــع غذایــی دانشــگاه آزاد
از حـدود 30سـال پیـش شـناخته شـده اسـت و طـی اســامی واحــد دامغــان
ایـن مـدت تحقیقـات زیـادي بـر روي ایـن گیـاه انجـام
شـد کـه همگـی خاصیـت آنتـی باکتریایـی آن را تأییـد اشــکان جبلــی جــوان اســتاد یــار بهداشــت مــواد غذایــی ،دانشــکده
دامپزشــکی و دامپــروری دانشــگاه ســمنان
کردنـد(.)7
بـا افزایـش تقاضـا بـرای مصـرف گوشـت مـرغ ،توجـه
بـه کیفیـت و ترکیـب شـیمیایی لاشـه گوشـت اهمیـت
بیشـتری پیـدا کـرده اسـت .در ایـن پژوهـش ،تاثیـرات
عصــاره آبــی رزمــاری بــر مــدت زمــان نگهــداری و
کیفیـت میکروبـی مـرغ تـازه در دمـای یخچالـی بررسـی مطالعـات و تحقیقـات وسـیعی مشـابه بـا ایـن تحقیـق
شــد .نمونــه هــای مــرغ پــس از غوطــه ور ســازی در در ایـران و جهـان انجـام شـده کـه در آنهـا از تاثیرانـواع
عصــاره هــای 1درصــد و 3درصــد و 5درصــد گیــاه گیاهــان دارویــی بــر روی انــواع گوشــت هــا مــورد
رزمـاری بـه مـدت 5روز در دمـای 4درجـه سـانتیگراد بررسـی قـرار گرفتـه شـده انـد.
نگهـداری شـدند .آزمایـش انـدازه گیـری شـمارش کلـی
در پژوهشــی توســط اعتمــادی بــر روی تاثیــر پتانســیل
آنتـی باکتریایـی و آنتـی اکسـیدانی عصـاره رزمـاری در میکروبــی نمونــه هــای مــرغ تیمــار شــده و شــاهد در
افزایــش مانــدگاری ماهــی قــزل آلا انجــام شــد .ایــن فواصـل معیـن انجـام گردیـد .نتایـج حاکـی از آن اسـت
کــه نمونــه هــای تیمــار شــده بــا عصــاره رزمــاری
عصــاره عــاوه بــر جلوگیــری از اکسیداســیون لیپیــد و
فسـاد میکروبـی از تغییـرات رنـگ گوشـت در طـول دوره توانسـت میـزان شـمارش کلـی جمعیـت میکروبـی را در
نگهـداري جلوگیـري مـی کنـد و باعـث افزایـش کیفیت مقایسـه بـا نمونـه شـاهد کاهـش داده و مـدت مانـدگاری
را تـا 2روز افزایـش دهـد .در ضمـن بـا افزایـش غلظـت
عصـاره آبـی میـزان کاهـش بـا میکروبـی و در نتیجـه گوشـت از نظـر فاکتورهـاي حسـی مـی شـود.)1( .
در تحقیقــی دیگــر توســط افتخــاری اثــر پــودر گيــاه مانـدگاری افزایـش یافـت.
دارويـي رزمـاري در سـه سـطح 400 ،200و 600ميلـي مقدمه:
گــرم بــر يكلــو گــرم و ويتاميــن Eدر يــك ســطح بــه
گوشـت طيـور كيـي از منابـع مهـم پروتئينـي در تغذيـه مقــدار 350ميلــي گــرم بــر يكلــو گــرم بــه صــورت
انســان اســت ،در كشــور مــا گوشــت مــرغ نســبت بــه تريكــب بــا خــوراك روزانــه و از1 - 42روزگــي مــورد
گوشــت هــاي ديگــر طيــور بيشــترين مصــرف را دارد( بررســي قــرار گرفــت کــه كاربــرد پــودر رزمــاري در
.)4در طــول نگهــداري ،خصوصیــات کیفــی آن در اثــر جيــره طيــور ســبب افزايــش يكفيــت گوشــت و بهبــود
فســاد باکتریایــی کاهــش مــی یابــد فســاد و آلودگــی ســامتي محصــول گرديــد(.)2
میکروبـی منجـر بـه ایجـاد خطـرات جـدي در سـامت
در مطالعـه ای کـه توسـط مورنـو و همـکاران صـورت غذایـی مصـرف کننـده مـی شـود .بنابرایـن اسـتفاده از
مـوادي مناسـب بـا فعالیـت آنتـی باکتریایـی بـه منظـور گرفـت عصـارة متانولـی و آبکـی رزمـاری اثـرات خوبـی
بهبـود کیفیـت ،افزایـش عمـر مانـدگاري گوشـت و در را بـر علیـه باکتـری هـای گـرم مثبـت ،گـرم منفـی و
72
مخمـر نشـان داد .علـت ایـن اثـر بـه غلظـت بالاتـر موادی درجـه سـانتی گـراد ذخیـره گردیـد)3( .
همچـون اسـید روزماریتیـک ،کارموسـیک ،کاموسـول در آماده سازی نمونه مرغ :
عصـاره متانولـی درمقایسـه بـا عصـاره آبکـی نسـبت داده
نمونـه سـینه مـرغ از کشـتارگاه گلچیـن طیـور سـمنان شـده اسـت (.)9
تهیـه و سـپس در ظـروف عایـق در حضـور مقادیـر کافـی
فارمانـک و همـکاران نیـز گـزارش کردنـد کـه عصـاره یـخ بـه آزمایشـگاه بهداشـت مـواد غذایـی انتقال داده شـد.
رزمــاري عــاوه برجلوگیــري از اکسیداســیون لیپیــد و مرغهــا ،بلافاصلــه در شــرایط اســتریل بــه فیلــه هایــی
فسـاد میکروبـی از تغییـرات رنـگ گوشـت در طـول دوره بـه ابعـاد 1 × 10 × cm4جـدا شـدند .فیلـه هـا بطـور
نگهـداري جلوگیـري مـی کنـد و باعـث افزایـش کیفیـت کامـل بـا آب سـرد شسـته تـا کامـا ًتمیـز شـده و خونابـه
گوشــت از نظــر فاکتورهــاي حســی مــی شــود( .)5هـا و سـایر ضایعـات از آن هـا جـدا شـوند .سـپس نمونـه
هـای مـرغ در عصـاره هـای آبـی 1درصـد و 3درصـد هـدف اصلـی مـا درایـن تحقیـق بررسـی خـواص آنتـی
و 5درصــد گیــاه رزمــاری (گــروه تیمــار) و آب مقطــر میکروبـی رزمـاری مـی باشـد تـا کنـون خـواص گیاهـان
(گــروه شــاهد) بــه مــدت 2ســاعت کامــا ًغوطــه ور زیـادی در تحقیقـات مختلـف توسـط پژوهشـگران بررسـی
شـده و پـس از آن هـر کـدام در کیسـه هـای پلاسـتیکی شـده اسـت ولـی خـواص رزمـاری روی گوشـت مـرغ و
اســتریل مخصــوص اســتوماکر قــرار داده شــده ،ســپس افزایــش مانــدگاری آن بررســی نشــده بــود .بــه همیــن
همـه کیسـه هـا بـه مـدت 5روز در دمـای 0-4نگهـداری دلیـل در ایـن پژوهـش تاثیـر غوطـه وری مـرغ در عصـاره
شـدند .نمونـه هـای مـرغ در روزهـای یـک ،سـه ،چهـار رزمــاری بــه منظــور بررســی بــار میکروبــی بــا انجــام
و پنـج بـه طـور تصادفـی بـه منظـور ارزیابـی شـاخص آزمایــش شــمارش کلــی باکتریهــا انجــام شــد .نتایــج
میکروبـی بـرای انجـام آزمایـش انتخـاب مـی شـدند)3( . ایـن بررسـیها مـی توانـد کمـک شـایانی بـه کشـتارگاهها
و کارگاههــای بســته بنــدی گوشــت مــرغ و مصــرف شمارشکلی(توتال کانت)
کننـدگان در جهـت افزایـش مـدت مانـدگاری محصـول 10گـرم از فیلـه مـرغ در 90میلـی لیتـر سـرم فیزیولـوژی
باشـد کـه از لحـاظ اقتصـادی مسـئله بسـیار مهمـی مـی اسـتریل 0/85درصـد قـرار داده شـد و بـه مـدت 60ثانیـه
در اسـتوماکر همـوژن شـد .سـپس رقـت هـای مـورد نیـاز باشـد.
تهیـه شـد و بـه میـزان یـک میلـی لیتـر از هـر رقـت بـه مواد و روش ها:
روش پـور پلیـت در محیـط پلیـت کانـت آگار کشـت داده
تهیه عصاره:
شـد .پلیـت کانـت آگارهـای کشـت داده شـده در دمـای
گیــاه رزمــاری از مزرعــه گیاهــان دارویــی مرکــز علمــی 37 οCبــه مــدت 48ســاعت گرمخانــه گــذاری شــده و
کاربــردی جهــاد کشــاورزی ســمنان در فصــل زمســتان شـمارش شـدند.)10( .
سـال 1391جمـع آوری شـد و بـر گهـا و سـر شـاخه هـای
آزمون های آماری مورد استفاده در تحلیل نتایج گلــدار آن در مکانــی تاریــک و در دمــای اتــاق خشــک
گردیـد و پـس از آسـیاب کـردن ،عصـاره آبـی با جوشـاندن
حاصل از آزمایشات گیـاه آسـیاب شـده در دسـتگاه تقطیـر بـا آب در آزمایشـگاه
بـه نسـبت 1بـه 10و در مـدت یـک سـاعت اسـتخراج
آزمایشـات بـا 2سـری نمونـه مـرغ مختلـف از هـر غلظـت شــد .ســپس عصــاره بدســت آمــده توســط آون فــن دار
و بـا 3بـار تکـرار ( 6داده آمـاری بـرای هـر پارامتـر در هـر تعییـن درصـد شـد بـرای رسـیدن بـه درصـد مـورد نظـر
روز آزمایــش) انجــام گردیــد .داده هــای بدســت آمــده از در بـن مـاری 50درجـه قـرار گرفـت تـا بـه درصـد مـورد
گـروه هـای مختلـف تیمـار و شـاهد بـا روش ANOVA نظـر برسـد .عصـاره بدسـت آمـده تـا قبـل از آزمایـش در
و بــا اســتفاده از نــرم افــزار Minitab16و توســط ظـرف هـای درب دار محافـظ در برابـر نـور و در دمـای 4
تسـت توکـی بـا هـم مقایسـه شـدند و سـطح معنـاداری
اختلافـات ) (p<0.05تعییـن شـد.
73
جدول -1تغییرات در میزان شمارش میکروبی کل ( ) log cfu/gنمونه های مرغ طی
نگهداری در دمای 4درجه سانتیگراد.
اعداد بصورت Mean±S.Dنمایش داده شده است .
اعـدادی کـه بـا حـروف متفـاوت نمایـش داده شـده اسـت در سـطح آمـاری 95درصـد بـا یکدیگـر اختـاف آمـاری
د ا ر ند .
نتایـج حاصـل از مقایسـه میانگیـن هـا نشـان داد کـه بـا گذشـت زمـان در همـه تیمارهـا شـمارش کل باکتـری
افزایـش یافتـه اسـت .بـه طوریکـه شـمارش میکروبـی کل از میـزان اولیـه 2/48±0/03 log cfu/gدر روز اول
آزمایــش بــه میــزان 6/43±0/02 logcfu/g ،7/39±0/08 log cfu/gو 5/57±0/01 log cfu/gو log
4/93±0/14 cfu/gبـه ترتیـب در نمونـه هـای شـاهد ،تیمـار شـده بـا 1درصـد 3 ،درصـد و 5درصـد عصـاره
رزمـاری در روز 5آزمایـش رسـید .البتـه ایـن افزایـش در تیمـار شـاهد و همچنیـن نمونـه هـای حـاوی 1درصـد
عصـاره رزمـاری بصـورت معنـادار شـدیدتر از نمونـه هـای تیمـار شـده بـا 3درصـد و 5درصـد عصـاره رزمـاری بـود
(0/001درصـد) .نتایـج نشـان داد کـه تـا روز پنجـم اختـاف معنـا داری بیـن نمونـه هـای تیمـار شـده بـا 3درصـد
و 5درصـد عصـاره وجـود نداشـت ( 0/05درصـد).
شـمارش بالایـی از بـار میکروبـی مـی توانـد در محصـول خـام پیـدا شـود کـه وابسـته بـه شـرایط نگهـداری و
دســتکاری اســت( .)11
همانطـور کـه در جـدول شـماره 1مشـاهده مـی شـود باتوجـه بـه حـد اکثـر حـد مجـاز تعریـف شـده بـرای توتـال
کانـت مـرغ توسـط اسـتاندارد سـازمان دامپزشـکی کشـور( )6 log cfu/gنمونـه هـای غیـر تیمـار شـده بـا عصـاره
(کنتـرل) در 3روز آزمایـش دارای آلودگـی میکروبـی بیـش از حـد مجـاز بودنـد درحالیکـه نمونـه هـای تیمـار شـده 3
درصـدو 5درصـد عصـاره رزمـاری بـه ترتیـب تـا روزهـای 4و 5دارای آلودگـی میکروبـی مجـاز بودنـد.
ترکیبـات فنلـی در بسـیاری از گیاهـان وجـود دارنـد .ثابـت شـده اسـت کـه اثـرات ضدمیکروبـی ایـن ترکیبـات
بسـتگی بـه محـل و تعـداد گروههـاي هيدروكسـيل روي حلقـه فنلـي دارد و ادعـا شـده كـه ارتبـاط مسـتقيمي بيـن
تعـداد گروههـاي هيدروكسـيل وسـميت آنهـا روي مكيروارگانيسـم هـا وجـود دارد و فنلهـاي اكسـيد شـده نيـز اثـر
شـديدتري اعمـال مكيننـد .همچنيـن ادعـا شـده كـه مكانيسـم احتمالـي ايـن تريكبـات مهـار آنزيمـي از طريـق
واكنـش بـا گروههـاي سـولفيدريل يـا واكنشـهاي غيراختصاصـي بـا پروتئينهـاي مكيروبـي اسـت(.)6
فلاونوئيدهـا و فلاونولهـا نظیـر Carnosol ،Carnosic ،Rosmarinic acid :در رزمـاری اثرضـد مكيروبـي
74
دارنـد .اثـر ضـد مكيربـي آنهـا احتمـال ًا ناشـي از تريكـب پروتئينهـاي خـارج سـلولي و يـا تشـيكل كمپلكـس بـا ديـواره
سـلولي و يـا ايجـاد اختـال در غشـاء سـلول مكيروارگانيسـم هـا اسـت ( 9و.) 12
نتیجه گیری کلی:
بـا توجـه بـه اینکـه اختـاف معنـا داری بیـن تیمـار 3و 5مشـاهده نمـی شـود و از لحـاظ اقتصـادی هـم تهیـه
عصـاره 3درصـد آسـانتر و کـم هزینـه تـر مـی باشـد نتیجـه گیـری مـی شـود کـه از ایـن غلظـت بـرای
افزایـش مانـدگاری گوشـت مـرغ اسـتفاده گـردد
منابع مورد استفاده :
1 .1اعتمـادی ح ،رضایـی م ،عابدیـان ع ،1387،پتانسـیل آنتـی باکتریایـی و آنتـی اکسـیدانی عصـاره رزمـاري
در افزایــش عمرمانــدگاري ماهــی قــزل آلاي رنگیــن کمــان ،فصلنامــه علــوم وصنایــع غذایــی دوره ،5
شــماره ،4ص.73-69
2 .2افتخـاری م ،نیـازی حصـار سـفیدی س ، 1389 ،تاثیـر کاربـرد مکمـل گیـاه دارویـی رزمـاری در بهبـود
مانـدگاری و کیفیـت گوشـت در جوجـه هـای گوشـتی ،پنجمیـن همایـش ملـی ایـده هـای نو در کشـاورزی
دانشـگاه آزاد اسـامی واحـد خوارسـگان 27-28بهمـن مـاه .1389
3 .3جبلـی جـوان ا ،صابـری م ،رضاییـان ه ،نجابـت ن ،علـی بیگـی م ،1391،تاثیـر خوراکـی عصـاره ژل آلوئـه
ورا بـر پراکسیداسـیون چربـی فیلـه سـینه مرغهـای گوشـتی در حالـت انجمـاد ،دومیـن کنگـره ملـی علـوم
آزمایشـگاهی دامپزشـکی سـمنان 21-22آذرمـاه 1391
4 .4فـرج زاده د ،1382 ،آشـنایی بـا بهداشـت گوشـت طیـور ،فصلنامـه آموزشـی دانشـکده بهداشـت دانشـگاه
علـوم پزشـکی بقیـه ا( ...عـج) سـال هفتـم شـماره 116 :26صفحـه.
75
2621.jpg
76
دامپزشکی در گذر تاریخ
77
دامپزشکی و روستا -اداره کل دامپزشکی استان کرمان
دامپزشکی و روستا -اداره کل دامپزشکی استان کرمان
78
دامپزشکی و روستا -اداره کل دامپزشکی استان کرمان
مبارزه با بیماری طاعون گاوی -اداره کل دامپزشکی استان کرمان
79
شبکه دامپزشکی سیرجان -اداره کل دامپزشکی استان کرمان
اداره دامپزشکی شهرستان جیرفت -اداره کل دامپزشکی استان کرمان
80
تازه های کتاب
81
آثـار برگزیـده و شایسـته تقدیـر س یوهشـتمین دوره جایـزه کتـاب سـال جمهـوری
اســامی ایران
بـه نقـل از خبرگـزاری مهـر ،مراسـم پایانـی و معرفـی آثـار برگزیـده و شایسـته تقدیـر س یوهشـتمین دوره جایـزه کتـاب سـال
جمهـوری اسـامی ایـران و بیسـت و هشـتمین دوره جایـزه جهانـی کتـاب سـال صبـح شـنبه ۲اسـفند سـال 1399بـا حضـور
حجتالاســام حســن روحانــی رئی سجمهــور در مجموعــه تــالار وحــدت تهــران برگــزار شــد.
فهرسـت برگزیـدگان حـوزه دامپزشـکی در سـی و هشـتمین دوره جایـزه کتـاب سـال جمهـوری اسـامی ایـران کـه در اینمراسـم
تقدیـر شـدند ،بـه شـرح زیـر اسـت:
-خو نشناسی دامپزشکی ،تألیف محمد حیدرپور ،مشهد :دانشگاه فردوسی مشهد ۵۴۸ ،۱۳۹۸ ،ص.
-مــروری فشــرده بــر میکرو بشناســی دامپزشــکی ،تألیــف پــی .ج .کوئیــن ،بــی .کــی .مارکــی ،اف .ســی .لئونــارد ،ای .اس.
فیتزپاتریـک و اس .فنینـگ ،ترجمـة پژمـان محمود یکوهـی و عبدالمجیـد محمـدزاده ،همـدان :دانشـگاه بوعل یسـینا۵۲۸ ،۱۳۹۸ ،
ص.
دو کتاب زیر بهصورت مشترک نيز شايسته تقدير معرفي شدند:
-دسـتنامه فارماکـوژی و درمانشناسـی گودمـن و گیلمـن ،تألیـف رانـدا هیـان و همـکاران ،ترجمـه سـیداحمد فاطمـی ،تهـران:
دانشـگاه تهـران ۳ ،۱۳۹۸ ،ج.
-زیستشناسـی و پـرورش ماهـی خاویـاری سـیبری ،تألیـف پاتریـک ویلیـوت ،گای نانـوت ،دنیـس و یزیانـو کانتونـت ،میخائیـل
چبانـوف ،ترجمـة علـی طاهریمیرقائـد و سـیدمرتضی حسـینی ،تهـران :دانشـگاه تهـران ۲ ،۱۳۹۸،ج.
82
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)،کتاب «مروری فشرده بر میکرو بشناسی دامپزشکی» تألیف پی جی کوئین و
همکاران ،با ترجمه مشترک پژمان محمودی کوهی؛ عضو هیأت علمی و استادیار دانشکده پیرادامپزشکی دانشگاه بوعلی
سینا همدان و عبدالمجید محمدزاده؛ دانشیار دانشکده پیرادامپزشکی دانشگاه بوعل ی سینا همدان ،در گروه علوم کاربردی
شاخه دامپزشکی در سیوهشتمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران بهعنوان اثر برگزیده معرفی شد .این کتاب
در سال 1398در 340صفحه از سوی مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا چاپ و منتشر شده است.
پژمان محمودی کوهی ،یکی از مترجمان این اثر برگزیده در گفتوگو با خبرنگار ایبنا ،درباره اهمیت موضوع کتاب ،بیان
کرد :بیمار یهای عفونی در دا مهای اهلی و حیوانات به واسطه عوامل بیماریزای مختلفی ازجمله باکتر یها ،ویرو سها،
قار چها ،انگل و ...ایجاد میشوند و مطالعه ساختاری و چگونگی بیماریزایی این عوامل م یتواند در امر تشخیص ،درمان و
پیشگیری از چنین بیماریهایی بسیار اثرگذار باشد.
وی افزود :این مسأله از دو جنبه اهمیت ب هسزایی دارد:
-1سلامت دام و اهمیت اقتصادی صنایع دامداری و دامپروری
-2سلامت انسان .زیرا بسیاری از عوامل بیماریزای عفونتزا در حیوانات قادر به ایجاد عفونت در انسان نیز هستند و
بهعنوان عوامل بیماریزای مشترک بین انسان و دام محسوب م یشوند .به همین دلیل پیشگیری و یا کنترل بسیاری از
بیماریهای عفونی انسانی نیز مرتبط با پیشگیری و کنترل این بیمار یها در دا مها است.
این مدرس دانشگاه تأکید کرد :در حقیقت سد اول مبارزه با برخی از بیمار یها با پیشگیری یا کنترل بیماری در دام صورت
م یگیرد،
بیمار یهای عفونی در دامهای اهلی و حیوانات به واسطه عوامل بیماریزای مختلفی ازجمله باکتر یها ،ویروسها ،قار چها،
انگل و ...ایجاد میشوند و مطالعه ساختاری و چگونگی بیماریزایی این عوامل م یتواند در امر تشخیص ،درمان و پیشگیری
از چنین بیماریهایی بسیار اثرگذار باشد.
مانند بیماری تب مالت .بنابراین شاخه علمی بررسی عوامل بیمار یزا و بیماریهای ناشی از آنها از حساسیت بسیار بالایی
برخوردار است.
محمودی کوهی ادامه داد :کتاب حاضر مجموعهای در رابطه با ساختارشناسی ،بیماریزایی و بیمار یهای ناشی از عوامل
عفونیزا بهویژه با تأکید بر باکتریها ،قار چها و ویروسها است که امیدوارم مود توجه و استفاده مخاطبان قرار گیرد.
مترجم کتاب «مروری فشرده بر میکروبشناسی دامپزشکی» ،در معرفی جایگاه علمی این کتاب و مولفان آن ،بیان
کرد :یکی از معتبرترین و شاید جام عترین کتابها در زمینه میکرو بشناسی دامپزشکی« ،میکرو بشناسی دامپزشکی و
بیمار یهای میکروبی» اثر کوئین ( )P.J. Quinnو همکاران در 2500صفحه است که در سال 2011تألیف و تدوین شد.
این مولفان ،از برجستهترین استادان این شاخه علمی هستند که کتا بهای آنها ب هعنوان منابع مرجع در میکروبشناسی
دامپزشکی شناخته م یشود.
وی گفت :کتاب حاضر در حقیقت خلاصه اثر مذکور است که توسط خود مولفان ،در پنج بخش تدوین شده است .بخش
نخست ،به مبحث باکتریشناسی مقدماتی شامل فصلهای مختلفی در رابطه با ساختمان سلول باکتر یها ،روشهای کشت،
نگهداری و غیرفعال کردن باکتر یها ،ژنتیک باکتریها و تنوع ژنتیکی آ نها ،رو شهای تشخیصی مولکولی ،تشخیص
83
،اکتینوباسیلوس ،پاستورلا ،منهمیا ،هیستوفیلوس ،تایلورلا ،موراکسلا ،فرانسیسلا ،لاوسونیا ،بوردتلا ،بروسلا،
کتاب حاضر مجموعهای در رابطه با ساختارشناسی ،بیمار یزایی و بیمار یهای ناشی از عوامل عفونیزا ب هویژه با تأکید بر باکتر یها،
قار چها و ویروسها است
کمپیلوباکتر ،اسپیروک تها ،مایکوپلاسما ،کلامیدیا و کوکسیلا است.
این مترجم برگزیده جایزه کتاب سال ،اظهار کرد :در بخش سوم ،قارچشناسی و بیمار یهای قارچی شامل فص لهای مختلفی
در ارتباط با ویژگیهای عمومی قار چهای بیمار یزا در حیوانات ،درماتوفیت ها ،گون ههای آسپرژیلوس ،مخمرها و ایجاد بیماری
توسط آنها ،قار چهای دو شکلی ،زایگومیستهای مهم در دامپزشکی ،مایکوتوکسی نها و مایکوتوکسیکوزها ،جلبکهای بیماریزا،
سیانوباکتر یها و دارو درمانی ضد قارچی ،مورد بررسی قرار م یگیرد.
وی ادامه داد :بخش چهارم کتاب به مبحث ویرو سشناسی و بیمار یهای ویروسی شامل فص لهای مختلفی در ارتباط با ماهیت،
ساختمان و طبق هبندی ویرو سها ،تکثیر ویروسها ،تشخیص آزمایشگاهی بیمار یهای ویروسی ،دارو درمانی ضد ویروسی،
هرپسویریده ،پاپیلوماویریده ،آدنوویریده ،پاکسویریده ،آسفارویریده ،برناویریده ،پاروویریده ،سیرکوویریده ،آستروویریده ،رتروویریده،
رئوویریده ،اورتومیکسوویریده ،پارامیکسوویریده ،رابدوویریده ،بونیاویریده ،بیرناویریده ،پیکورناویریده ،کلیسیویریده ،کوروناویریده،
آرتریویریده ،توگاویریده ،فلاویویریده و پریو نها ،میپردازد .بخش پایانی نیز به پیشگیری و کنترل بیمار یهای عفونی شامل
فص لهای مختلفی درباره ایمنی زیستی ،واکسیناسیون و ضدعفونی اختصاص دارد.
محمودی کوهی در بیان برخی ویژگیهای این اثر ،گفت :در ترجمه این کتاب سعی شده که تمامی مطالب (اعم از تصاویر و
جداول) با استفاده از اصطلاحات متداول در حوزه میکروبشناسی به فارسی روان برگردانده شود .همچنین در بیشتر قسمتها ،لغات
تخصصی و معانی آنها در کنار یکدیگر ارائه شده تا مخاطبان علاوه بر آشنایی با انواع اصطلاحات تخصصی متداول ،نیاز کمتری
به مراجعه به لغتنامه داشته باشند .لذا کتاب حاضر م یتواند بهعنوان یک منبع آموزشی -پژوهشی بسیار مناسب و جامع در اختیار
دانشجویان در مقاطع مختلف از کاردانی تا دکترای تخصصی قرار گیرد.
84
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)،کتاب «سمی تشناسی ترکیبات آلی در ماهیان» تألیف ک.ب .تیرنی ،آ.پ .فارل
و ک.ج .براونر با ترجمه علیرضا میرواقفی و فاتح معزی در گروه علوم خالص شاخه زیس تشناسی در س یوهشتمین دوره
جایزه کتاب سال بهعنوان اثر شایسته تقدیر معرفی شد .این کتاب در سال 1398در 417صفحه از سوی انتشارات دانشگاه
تهران به چاپ رسیده است.
علیرضا میرواقفی؛ دارای مدرک دکترای تخصصی بهداشت و بیمار یهای آبزیان ،استاد گروه شیلات دانشکده منابع طبیعی
و رئیس پژوهشکده علوم دریایی دانشگاه تهران است .وی در گف توگو با خبرنگار ایبنا ،درباره ترجمه این کتاب ،بیان کرد:
علاقهمندی من در زمینه سمیتشناسی و شاخه اکوتوکسیکولوژی است که مباحث کلی آن درباره اثرات آلایندهها در محیط
آبی بهویژه روی آبزیان و مشخصا ماهیان است .از طرفی ،مطالعات اثرات آلایندههای روی ماهیان در سه چهار دهه اخیر
مورد توجه قرار گرفته است .ماهیان به دلیل فراوانی و گستردگی ،نمونههای مناسبی برای بررسی آلایندهها در محیطهای
آبی هستند.
وی ادامه داد :ازجمله موارد آلودگی آ بها در کشور ،ورود پسابها است که از طریق روا نآ بها ،آبهای زیرزمینی و ...
وارد محیطهای آبی میشوند .زمانی که آلایندهها غلظت بالایی دارند ،خیلی در چشم و مشخص هستند و مورد توجه قرار
میگیرند ،اما وقتی غلظت آلایندهها پایین است ،کمتر به چشم میآیند ،اما اثرات پایداری دارند و به تدریج روی ماهیان
تأثیر و اکوسیستم را تخریب میکند.
این استاد دانشگاه گفت :این کتاب بهصورت فنی از دیدگاه بیولوژیک ،آلایندههای مختلف را تقسی مبندی و اثرات آ نها
را روی قسمتهای مختلف بدن ماهی شرح میدهد .این اطلاعات به ما نشان میدهند چه کارها و آزمایشهایی را در
زمینه بررسی آلایندهها و اثرات تدریجی آنها میتوانیم انجام دهیم .فلزات سنگین ،آفتک شهای کشاورزی در شمال و
آلایندههای نفتی در جنوب ،بخشهایی از آلایندهها هستند که در آب رها و به اکوسیستم صدمه م یزنند.
میرواقفی با اشاره به برخی از ویژگ یهای شاخص این اثر ،بیان کرد :دستهبندی جداگانه و مشخص اثرات آلایندهها،
امکان ردیابی پاس خهای بیولوژیک در ماهیان ،بررسی تفاو تهای دورههای زمانی و میزان اثرگذاری آلایندهها در آبزیان،
ازجمله ویژگیهای این کتاب است .این اثر برای سطوح اولیه تا سطوح تخصصی در شاخههای محیط زیست و شیلات و
پژوهشگرانی که در حوزه اکوسیست مها کار م یکنند ،میتواند مفید باشد.
85
آشنایی با مفاخر دامپزشکی کشور
86
مصاحبه با دکترسیدحسن امیری مقدم
پیشکسوت بازنشسته
آقــای دکتــر امیر یمقــدم ،کمــی از زندگــی شــخصی خودتــان کــه در دوران کودکــی و
نوجوانـی طـی کردیـد بفرماییـد؟
در ابتــدا از اینکــه فصلنامــه «ســام و ســامتی» بــه فکــر دامپزشــکان بازنشســته اســت و از آنهــا یــاد میکنیــد تشــکر
م یکنــم؛ چــرا کــه موجــب تشــویق جوا نهــا و دلگرمــی آنهــا خواهــد شــد.
مــن ســید حســن امیــری مقــدم در ســال 1321خورشــیدی در شهرســتان گنابــاد کــه از شهرســتانهای واقــع در اســتان
خراسـان رضـوی اسـت متولـد شـدم .دوران تحصیـل ابتدایـی و کلاس یازدهـم را در شهرسـتان گنابـاد گذرانـدم و کلاس
دوازدهـم را بـه مشـهد رفتـم و دیپلـم را آنجـا گرفتـم.
و در ادامه برای ورود به دانشگاه چه مسیری را طی کردید؟
صادقانـه بگویـم پـس از آن بـه دلیـل عـدم داشـتن پشـتیبان مالـی لازم حتـی بـه فکـر شـرکت در کنکـور هـم نبـودم و در
کنـار ناتوانـی در پرداخـت شـهریه ،امـکان اختصـاص وقـت مناسـب بـرای شـرکت در کنکـور را هـم نداشـتم ،لـذا معلـم
شـدم و بـه مـدت 10سـال در شهرسـتان شـمیرانات و مقاطـع مختلـف دبسـتا ن و حتـی دبیرسـتا ن بـه تدریـس پرداختـم .
در سـال 1344ازدواج کـردم وهـم اکنـون صاحـب 6فرزنـد هسـتم کـه 4فرزنـد از ایـن تعـداد قبـل از انقـاب و 2فرزنـد
پـس از انقـاب متولـد شـدند .از ایـن 6فرزنـد پسـر بزرگـم در عملیـات بی تالمقـدس 2در عملیـات مـاوت مـورخ 26دی
1366شـهید شـد .او تحصیـات ابتدایـی خـودش را در فرانسـه گذرانـده بـود و در ادامـه پـس از اخـذ دیپلـم در کشـور بـه
عنـوان نفـر 81کنکـور سراسـری در دانشـکده فنـی دانشـگاه تهـران مهندسـی عمـران پذیرفتـه شـده بـود ،البتـه سـایر
فرزنـدان نیـز تحصیلاتشـان را بـا موفقیـت بـه پایـان رسـاندند و منشـاء خدماتـی در کشـور شـده انـد و بـه همـه آنهـا
افتخــار میکنــم.
آقــای دکتــر مقــداری هــم از چگونگــی ورود بــه رشــته دامپزشــکی بفرماییــد .اینکــه
چطــور شــد دوبــاره وارد ایــن حیطــه شــدید؟
مـن در سـال 1348و پـس از گذرانـدن تجربـه معلمـی انگیـزه پیـدا کـردم تـا در کنکورسراسـری شـرکت کـرده و وارد
دانشـکده دامپزشـکی دانشـگاه تهـران شـوم .در ایـن میـان نظـر بـه اینکـه زمـان اقامتـم در کودکـی در شهرسـتان گنابـاد،
پدربـزرگ و داییهـای مـن گوسـفنددار بودنـد و بـا ایـن رشـته آشـنایی داشـتم و علاقـه زیـادی بـه دامپزشـکی پیـدا کـردم
تـا بـه دامـداران خدمـت کنـم .در ایـن فاصلـه بیـن سـال هـای 1348تـا 1353دکتـرای دامپزشـکی از دانشـگاه تهـران را
اخـذ نمـودم و در همیـن فاصلـه ،بورسـی هـم از سـوی دولـت فرانسـه بـرای دانشـجویان ممتـاز ایـران آمـده بـود کـه مـن
را بـرای بورسـیه جهـت گرفتـن تخصـص بیمـاری دام هـای بـزرگ معرفـی کردنـد .البتـه پـس از مدتـی کوتاهـی در اواخـر
سـال 1356بـه کشـور برگشـتم.
87
به چه دلیل؟
علتـش ایـن بـود کـه درسـت اسـت کـه مـن در آنجـا بورسـیه بـودم ،امـا هزینـه گـذران زندگـی کفایـت نم یکـرد و بـه
همیـن دلیـل ناچارشـدم بـه دنبـال کار بگـردم و در کنـار تحصیـل کار کنـم .لـذا بـا یـک دامپزشـک در آنجـا صحبـت کـردم
و در حالـی کـه در شـهر لیـون درس میخوانـدم ،در نزدیکـی ایـن شـهر کار هـم م یکـردم .بعـد از مدتـی کار بـه جایـی
رسـید کـه حتـی او بـه مـن گفـت اگـر بـا مـن تعهـد همـکاری 5سـاله امضـا کنـی حاضـرم ماهانـه 12هـزار فرانـک بعلاوه
خانـه و ماشـین بدهـم .در ابتـدا خیلـی خوشـحال شـدم ،امـا بعـد بـا خـودم فکـر کـردم و دیـدم مـن کـه همچـون نهالـی
از بودجـه متعلـق بـه مـردم ایـران پـرورش داده شـدم و بـه ایـن نقطـه رسـیدم بایـد ثمـر تحصیلاتـم در داخـل کشـور بـه
بـار بنشـیند .لـذا بـه ایـران برگشـتم .خانـواده هـم از ایـن تصمیـم مـن خیلـی متعجـب شـدند .
و پس از بازگشت چه کردید؟ در کجا مشغول فعالیت شدید؟
پـس از بازگشـت از فرانسـه هنـوز انقـاب اسـامی بـه وقـوع نپیوسـته بـود و دانشـگاه هـم بـا وجـود اینکـه بورسـیه
خودشـان بودیـم بـه مـا کار نمـ یداد و سـاواک هـم مانـع شـده بـود .در نهایـت پیـرو اعتـراض مکـرر اینجانـب ،مـن را
بـا وجـود اینکـه بورسـیه دانشـگاه بـودم و بایـد در دانشـگاه خدمـت مـی کـردم بـه سـازمان دامپزشـکی کشـور فرسـتادند.
در سازمان دامپزشکی کشور کجا مشغول شدید؟
من را بـه دلیـل اینکـه یـک دامپزشـک تحصیـل کـرده خـارج بـودم و در آن موقـع دربـار بـرای تحصیـل کـردگان داخـل
وطـن اعتبـار قائـل نبـود و ترجیحـش ایـن بـود کـه دامپزشـک تحصیـل کـرده خارجـی ،منظـورم دامپزشـکان اسـت ،
دامـداری و اسـبداری دربـار را مدیریـت کنـد ،خواسـتند تـا در منطقـهای کـه محـل تفریـح و حضـور درباریـان و همسـر شـاه
بـود در دامـداری و اسـبداری دربـار ،در منطقـه خجیرتهـران مشـغول بـه کار شـوم ،تـا اینکـه انقـاب اسـامی بـه وقـوع
پیوسـت .
مـن بـه عنـوان کارشـناس بـه سـازمان دامپزشـکی معرفـی شـدم بعـد از خجیـر ،در سـال 1358بـه عنـوان رئیـس موسسـه
تحقیقـات دامپـروری کشـور در کـرج منصـوب شـدم .بعـد از 6سـال خدمـت هـم بـه موسسـه تحقیقـات واکسـن .و سـرم
سـازی رازی در بخـش پاتولـوژی منتقـل شـدم و بعـد یکسـال خدمـت در آنجـا پـس از اینکـه دکتـر عیسـی کلانتـری کـه
وزیـر کشـاورزی شـد ،از مـن درخواسـت کـرد بـا ایشـان همـکاری کنـم کـه بـه سـمت مشـاور عالـی وزیـر و همزمـان
مدیریـت کشـت و صنعـت مغـان منصـوب شـدم .در کشـت و صنعـت دشـت مغـان 600گاو رجیسـتری (ثبـت ) شـده از
کانـادا آورده بودنـد و روزی هـم کـه مـا آنجـا را تـرک کردیـم 12هـزار راس گاو شـیری داشـت کـه روزی 40تـن شـیر از
دامهـای موجـود اسـتحصال مـی شـد.
چه زمان از دانشگاه دان شآموخته شده بودید ؟
زمـان دان شآموختگـی از دانشـکده دامپزشـکی دانشـگاه تهـران در سـال 1354بـود کـه هنـوز تـرم تحصیلـی را کامـل
نگذرانـده بـودم کـه راهـی فرانسـه شـدم.
88
در خانه همسر یا فرزندان شما هم در این زمینه فعالیت دارند؟
خیـر .همسـرم کـه خانـهدار هسـتند و فرزندانـم نیـز هیچکـدام بـه حـوزه فعالیـت هـای دامپزشـکی نیامدنـد و قریـب بـه
اتفـاق دانـش آموختـه عمـران هسـتند و رشـته ریاضـی فیزیـک خوانـده انـد.
چه مدت مشاور آقای دکتر کلانتری بودید؟
من 14سال مشاور آقای کلانتری بودم.
درایــن مــدت زیــاد چــه توصی ههایــی دســت کــم در حــوزه دامپزشــکی بــه ایشــان
داشــتید؟
خوشـبختانه بـه دلیـل رابطـه صمیمـی بیـن مـن و دکتـر کلانتـری ،مـن تمـام کارهایـی کـه م یخواسـتم انجـام شـود را
رفاقتـی م یگفتـم و ایشـان هـم بـه دلیـل همیـن اعتمـاد بـه آن عمـل م یکردنـد .از جملـه اینکـه مـا در مـورد اسـتقلال
سـازمان دامپزشـکی کشـور توصیـه کردیـم کـه ایشـان هـم پذیرفـت و بعـد از آن هـم در رابطـه بـا گرانـی 10تومانـی
گوشـت مـرغ در یـک مقطـع خواسـتار تحقیـق مـا در خصـوص دلیـل آن شـدند کـه چـرا ایـن 10تومـان بـه قیمـت مـرغ
اضافـه شـده اسـت!؟ بعـد از گـزارش مـا کـه عامـل آن را «دلالان» اعـام کردیـم ،ایشـان هـم معـاون امـور دام وقـت آقـای
مقد منیـا را مواخـذه کـرد کـه چـرا بایـد ایـن قیمـت اضافـه شـده باشـد .البتـه کارهـای دیگـر هـم صـورت گرفـت کـه در
ایـن فرصـت کـم قابـل بیـان نیسـت .
وضعیت رسیدگی به مشکلات بهره برداران و دامپزشکان چگونه بود؟
مـا 4تـا 5روز در هفتـه در شهرسـتا نها بودیـم و اطلاعـات مـا هـم بـه روز بـود و خـود وزیـر پیگیـر مشـکلات دامپزشـکی
بـود و همیـن باعـث کمشـدن مشـکلات دامپزشـکان شـده بـود .ایشـان دامپزشـکی را در دورانـی کـه مـن مشـاور وزیـر
بـودم مسـتقل م یدیـد و مسـائل را در بیـن خودمـان حـل م یکردیـم و ایشـان بـه دامپزشـکی بسـیار احتـرام میگذاشـت.
سـا لهای آخـر هـم کـه جهادسـازندگی و کشـاورزی را ادغـام کردنـد ،مـن تـا سـال 77و قبـل از ادغـام در مع ّیـت ایشـان
بو د م .
قبل ادغام سازمان دامپزشکی کشور زیر مجموعه کجا بوده است؟
زیــر نظــر وزارت کشــاورزی بــود البتــه یــک اداره دامپزشــکی وزارت جهادســازندگی وقــت داشــت کــه البتــه اختیــارات
حاکمیتـی سـازمان دامپزشـکی کشـور را نداشـت و بـه واکسیناسـیون در روسـتاها مسـاعدت م یکـرد .در ایـن اواخـر سـازمان
نظـام دامپزشـکی هـم اضافـه شـده بـود .اگرچـه در ادامـه بـا تداخـل کاری هایـی کـه موجـب بـروز مشـکلات م یشـد ،در
نهایـت مجلـس شـورای اسـامی وقـت تصمیـم گرفـت وزارت کشـاورزی و وزارت جهـاد سـازندگی ادغـام شـوند کـه وزارت
جهـاد کشـاورزی ایجـاد و سـازمان دامپزشـکی کشـور نیـز در زیرمجموعـه ایـن وزارت مشـغول ادامـه فعالیـت شـد.
آقــای دکتــر کمــی از مدیریــت خودتــان در «کشــت و صنعــت مغــان» م یگوییــد؟ بــر
اســاس شــنید ههای موثــق مــا ،جنابعالــی اقدمــات ابتــکاری ارزنــد های در آن مقطــع
89
انجــام دادهایــد؟
تـا کسـی بـا دشـتمغان آشـنا نباشـد ارزش ایـن کشـت و صنعـت را خـوب درک نمیکنـد .بایـد بگویـم کـه مسـاحت
آن 64هـزار هکتـار زمیـن بـود کـه در واقـع 90کیلومتـر ابتـدا تـا انتهـای دشـت مغـان را شـامل میشـد .تـا آن زمـان
کـه مـن بـروم کانـادا و گاو وارد شـود ،مقـداری گوسـاله در محـل م یخریدنـد و پـروار م یکردنـد و بـه سـازمان گوشـت
تحویـل م یدادنـد و از شـیر خبـری نبـود .امـا بعـد از اقـدام دکتـر کلانتـری کـه حـدود 600گاو رجیسـتری (ثبـت ) شـده
از کانـادا وارد شـد ،مـن بـه آنجـا رفتـم و در نهایـت کار بـه جایـی رسـید کـه عـاوه بـر زمیـن کشـت و صنعـت مغـان،
بزرگتریـن خـوراک دام کشـور و بزر گتریـن کارخانـه لبنیـات کشـور (کـه شیرخشـک و کـره) تولیـد م یکـرد و البتـه از
قبـل بـود امـا نیمـهکاره بـود را فعـال کردیـم .البتـه ایـن ظرفیـت را هـم یـادآوری کنـم کـه بزرگتریـن باغـات کشـور و
حتـی شـاید خاورمیانـه بـه مسـاحت 2500هکتـار بـاغ بـا 64واریتـه میـوه در مغـان بـود کـه بـا آبیـاری قطـره ای و تحـت
فشـار اداره م یشـد و اسـتعداد بسـیار بالایـی داشـت.
گویـی آثـار خدمـات شـما و ردپـای آن در دامداریهـای بنیـاد مسـتضعفان هـم مشـهود
اسـت .در انجـا چـه کردیـد دکتـر کـه منشـاء خیـر و خدمـت بـوده اسـت؟
پـس از بازنشسـتگی در سـال 1381و پـس از 42سـال خدمـت در کارهـای دولتـی از مـن دعـوت بـه همـکاری کردنـد.
در آنجـا عضـو هیـات مدیـره شـرک تهای دامـداری بنیـاد مسـتضعفان بـودم.
گویـا در خصـوص مدیریـت شـیوع تـب برفکـی هـم مباحثـی بین شـما و مدیـران وقت
سـازمان دامپزشـکی رخ داده بـود .اشـاره مختصـری بـه اصـل آن ماجـرا میکنید؟
وقتــی در بنیــاد مســتضعفان بــودم دیــدم تــب برفکــی در هــر حالــت و بــا وجــود واکسیناســیون و مراقبــت زیــاد بــه
دامدار یهـای بنیـاد سـرایت م یکنـد انتقـادی کـه در آن مقطـع بـه سـازمان دامپزشـکی کشـور داشـتم ایـن بـود کـه
مـن نقطـه ضعـف ایـن مسـاله را بررسـی کـردم و دیـدم بـر اسـاس بخشـنامه ایـن سـازمان گوسـاله زیـر 2مـاه را نبایـد
واکسـن بزنیـم .البتـه ایـن میـزان قبـا 3مـاه بـود کـه طـی جلسـه ای بـا آقـای دکتـر مشـکات کـه فـرد زحمتکـش و
علاق همنـدی هـم بـود بـا اسـتدلال ایشـان مبنـی بـر اینکـه ایمنـی طبیعـی در بـدن مـادر ایـن ویـروس را در گوسـاله
هـم خنثـی م یکنـد .در نهایـت یـک مـاه از ایـن زمـان کـم کردیـم و بـه بـالای دو مـاه تغییـر کـرد .امـا دوبـاره نمیشـد
چانـه بزنـم کـه اصـا بـا ایـن میـزان هـم موافـق نیسـتم .مـا اعـام کردیـم ،امـا سـازمان دامپزشـکی کشـور تـا امـروز
هنـوز پیگیـر چگونگـی حـل مشـکل تـب برفکـی بـا ایـن روش در بنیـاد مسـتضعفان نشـده اسـت؟ نمـی دانـم آیـا هنـوز
اعتبـار بـه آن بخشـنامه قائـل اسـت یـا نـه؟
چه پیشنهاداتی دارید برای توفیق جوانان در عرصه دامپزشکی؟
جوانـان مشـتاق دامپزشـکی چنـد دسـته هسـتند .برخـی آز آنهـا فقـط تسـت میزننـد و از سـد کنکـور وارد م یشـوند و
علاقهـای بـه ایـن رشـته ندارنـد .دسـته دیگـری هـم هسـتند کـه علاقـه دارنـد امـا بـه دلیـل قرابـت بیـن دامپزشـکی و
پزشـکی شـخصیت رشـته خودشـان را بـاور ندارنـد .توصیـه مـن ایـن اسـت کـه از همـان روز اول وارد ایـن رشـته نشـوند.
90
در واقـع دامپزشـکی م یتوانـد خیلـی کارهـا بکنـد ،امـا اگـر عشـق و بـاور بـه آن نباشـد نمـی تـوان بـا دشـواری هـای خـاص
و متفـاوت آن کنـار آمـد.
دکتـر بـر اسـاس اطلاعاتـی کـه مـا بـه دسـت آوردیـم مطلـع شـدیم کـه شـما در جنـگ
تحمیلـی در عملیـات مرصـاد در سـال 1367حضـور داشـتید؟ اشـاره ای بـه آن میکنیـد؟
اگرچـه ایـن یـک انجـام وظیفـه بـوده و کار قابـل ذکـری نیسـت ،امـا در کل بعـد از شـهادت پسـرم در دی 1366در عملیـات
بیـت المقـدس ، 2سـعی داشـتم تـا نگـذارم سـاح او روی زمیـن بمانـد .لـذا خـودم بـه عنـوان داوطلـب بسـیجی رفتـم ،لـذا
مسـئولیت سـاماندهی وجمـع آوری جنـازه هـای منافقیـن را کـه باعـث آلودگـی منطقـه شـده بـود بـه مـن سـپردند.
چـرا بـا وجـود ایـن سـطح از روابـط و سـوابق شـغلی امـا از سـبک زندگیتـان بـه نظـر
نم یرسـد بـه دنبـال ویـژه خـواری رفتـه باشـید؟ گویـا پسـر شـهیدتان هـم حساسـیت
زیـادی بـه تقـوا و پاکدسـتی داشـته اسـت؟
در مـورد سـید محمـد پسـرم از ایـن مسـائل بسـیار بـود امـا یکـی از آنهـا کـه شـاید خیلـی مـورد توجـه شـده بـود ایـن بـود
کـه وقتـی بـه او مرخصـی داده بودنـد طـی 5روزی کـه در دزفـول بـوده و کار شـخصی خـودش را انجـام داده اسـت بـه دلیـل
اینکـه بـه ایـن بـاور بـود کـه حـق نـدارد وقتـی روزی 80تومـان بـه او میدادنـد آن را بـه عنـوان حقـوق قبـول کنـد .لـذا
بـه مقـر سـپاه پاسـداران در میـدان جمهـوری اسـامی رفتـه بـود و گفتـه بـود مـن 400تومـن اضافـه دریافـت کـردم و آن
را میپـردازد و رسـیدش را م یگیـرد .بـه اینجانـب هـم در ابتـدا 250هکتـار زمیـن در مـرد آبـاد کـرج دادنـد مجـوز 5حلقـه
چـاه هـم داشـت ،امـا بعـد از مدتـی تفکـر بـه ایـن نتیجـه رسـیدم کـه ایـن زمی نهـا را م یخواهـم چـه کنـم؟ بـه جـواب
قانـع کننـده ای بـرای خـودم نرسـیدم و لـذا آن را بـه بنیـاد مسـتضعفان واگـذار کـردم .البتـه مجوزهـای چـاه بـه نـام مـن
اسـت کـه آنهـا را هـم دادم بـه بنیـاد کـه متاسـفانه تـا امـروز آنهـا هـم کاری نکردنـد روی آن زمیـن خـوب!
و اگـر حمـل بـه تملـق نشـود بایـد بگویـم کـه بـا پایـه 12بازنشسـته شـدم در حالـی کـه بایـد بـا پایـه 22م یشـدم .امـا
یـک بـار تقاضـا نکـردم کـه گـروه و پایـه مـن را بدهیـد .مـن بـا حقـوق 240هـزار تومـان در مـاه بازنشسـته شـدم ،در حالـی
کـه حقوقـم در آن مقطـع ماهانـه 7500تومـان بـود ،امـا چـون گـروه و پایـ هام پاییـن بـود ،در نهایـت بـا 240هـزار تومـان
بازنشسـته شـدم .البتـه از 2سـال پیـش از ایـن کلـی از عقـب افتادههـای مـن را هـم واریـز کردنـد ،امـا مـن درخواسـت
نکـردم و خودشـان واریـز کـرده انـد.
91
92
93
دکتــر ســید حســن امیــری مقــدم در کنــار قــاب عکــس
شــهید ســید محمــد امیــری مقــدم
شهید سید محمد امیری مقدم
94
خبر و گزارش خبری
95
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
فصلنامه سلام و سلامتی زمستان 99-ویرایش پنجم
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search