วันพืชมงคล

หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอไชยา

วันพืชมงคล คือ วันที่กาหนดพระราชพิธีจรดพระ
นังคัลแรกนาขวัญ เป็นพระราชพิธีเก่ามาแต่โบราณที่
เสริมสร้างขวัญและกาลังใจแก่เกษตรกรของชาติ เพื่อเป็น
การระลึกถึงความสาคัญของเกษตรกรท่ีมีต่อเศรษฐกิจ
ไทย โดยการจัดพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนา
ขวัญ มีสืบเน่ืองมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย
ซึ่งพระราชพิธีนี้จะกระทาท่ีท้องสนามหลวง ประกอบด้วย
2 พระราชพิธี คือ พระราชพิธีพืชมงคล และพระราชพิธี
จรดพระนงั คัลแรกนาขวัญ

หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอไชยา

ในประเทศ ไทยการแรกนาขวัญซ่ึงกระทาโดย
ราชสานักนั้นประกอบด้วยพิธีสองอย่างตามลาดับ คือ
พระราชพิธีพืชมงคล เป็นพิธีพุทธซึ่งตั้งข้ึนในรัชกาล
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหามงกุฎ กับพระราชพิธีจรด
พระนังคัลแรกนาขวัญ เปน็ พธิ พี ราหมณ์ซ่ึงกระทาสืบเน่ืองมา
แต่สมัยสุโขทัย ปัจจุบันเรียกวันแรกนาขวัญว่า “วันพืช
มงคล” ซ่ึงจัดไม่ตรงกันทุกปีสุดแต่สานักพระราชวังจะ
กาหนด วันพืชมงคลยังเป็นวันเกษตรกรไทย เพ่ือระลึกถึง
ความสาคัญของเกษตรกรรมในเศรษฐกิจไทย และเป็น
วันหยุดราชการดว้ ย แต่ไม่เปน็ วันหยดุ ธนาคาร

ห้องสมดุ ประชาชนอาเภอไชยา

เป็นพิธีทางพุทธศาสนา มีพระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหามงกุฎทรงกาหนดให้มีขึ้น
เป็นคร้ังแรก เป็นพิธีทาขวัญเมล็ดพืชพันธุ์ต่างๆ เช่น
ข้าวเปลือกเจ้า ข้าวเหนียว ข้าวฟ่าง ข้าวโพด ถ่ัว งา เป็นต้น
ฯลฯ มีจุดมุ่งหมายท่ีจะให้เมล็ดพันธ์ุเหล่าน้ัน ปราศจาก
โรคภยั และใหอ้ ดุ มสมบรู ณเ์ จรญิ งอกงามดี

หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอไชยา

เป็นพิธีทางศาสนาพราหมณ์ เป็นพิธีพราหมณ์มีมาแต่
โบราณ เป็นพิธีเร่ิมต้นการไถนาเพ่ือหว่านเมล็ดข้าว
มีจุดมุ่งหมายที่จะให้เป็นอาณัติสัญญาณว่า บัดนี้ฤดกู าลแห่ง
การทานาและเพาะปลูกได้เริ่มขึ้นแล้ว พระราชพิธีท้ังสองนี้
ได้กระทาเต็มรูปแบบมาเรื่อย ๆ จนถึงปี พ.ศ. 2479 ไดเ้ ว้น
ไปชัว่ ระยะเวลาหน่ึง ด้วยสถานการณ์โลกและบ้านเมืองอยู่ใน
ภาวะที่ไม่สมควรจะจัดงานใด ๆ จึงว่างเว้นไป 10 ปี ต่อมา
ทางราชการพิจารณาเห็นว่าประเทศไทย เป็นประเทศกสิกร
รม โดยเฉพาะทานาควรจะได้ฟื้นฟู ประเพณีเก่าอันเป็น
มงคลแก่การเพาะปลูก ดังนั้น ใน พ.ศ. 2490 จึงกาหนดให้
มีพิธีพีชมงคลข้ึนอีก แต่มีแค่พระราชพิธีพืชมงคลเท่าน้ัน
(พิธีเต็มรูปแบบว่างเว้นไปถึง 23 ปี) ต่อมาเม่ือปี พ.ศ.
2503 จึงจดั ใหม้ รี าชพิธีจรดพระนาคัลแรกนาขวัญร่วมกับพิธี
พืชมงคลนับแต่นั้นเป็นต้นมาจนถึงปัจจุบันนี้จึงจัดให้เป็นวัน
สาคัญของชาติ

หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอไชยา

พระราชพิธพี ืชมงคล เป็นพธิ ีทาขวัญพชื พันธธุ์ ัญญาหารที่
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงอธิษฐานเพื่อความอุดม
สมบูรณ์ของพืชพันธุ์ในราชอาณาจักรไทย โดยข้าวที่นามาเข้า
พิธีพืชมงคลนั้นเป็นข้าวเปลือก มีท้ังข้าวเจ้าและข้าวเหนียว
อีกท้ังยังมีเมล็ดพืชชนิดต่างๆ รวมกว่า 40 ชนิด ซ่ึงแต่ละ
ชนิดจะถกู บรรจุอยู่ในถุงผ้าขาว นอกจากนี้ก็ยังมีข้าวเปลือกที่
ใช้สาหรับหว่านในพิธีแรกนาบรรจุเข้ากระเช้าทองคู่หน่ึงและ
เงนิ อกี คหู่ นง่ึ เปน็ ขา้ วพนั ธุ์ดีท่ีโปรดฯ ให้ปลูกในสวนจิตรลดา
และพระราชทานมาเข้าพิธีพืชมงคล ซ่ึงพันธุ์ข้าวพระราชทาน
น้ีจะใช้หวานในพระราชพิธีแรกนาส่วนหน่ึง ส่วนที่เหลือ
ทางการจะบรรจุซองแล้วส่งไปแจกจ่ายแก่ชาวนานและ
ประชาชนในจังหวัดต่างๆ เพื่อเป็นม่ิงขวัญและเป็นสิริมงคล
แกพ่ ืชผลทจ่ี ะเพาะปลกู ในปนี ้ี

หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอไชยา

พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญในปัจจุบันได้
ดาเนินไปตามแบบอย่างโบราณราชประเพณี ยกเว้นแต่
บางอย่างท่ีได้มีการดัดแปลงให้เหมาะแก่กาลสมัย อาทิ
พิธีของพราหมณ์ ก็มีการตัดทอนให้ลดเหลือน้อยลง พระยา
แรกนา ก็ให้ตกเป็นหน้าท่ีของปลัดกระทรวงเกษตรและ
ส ห ก ร ณ์ ใ น ร ะ ดั บ 3 –4 คื อ ขั้ น โ ท ขึ้ น ไ ป อี ก ทั้ ง
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ
พระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จพระราชดาเนินไปทรง
ทอดพระเนตรพระราชพิธีเป็นประจาทุกปี รวมถึงมี
ข้าราชการช้ันผู้ใหญ่ ทูตานุทูต และประชาชนที่สนใจได้
เดนิ ทางมาชมการแรกนาเป็นจานวนมาก

ส า ห รั บ ก า ร ป ร ะ ก อ บ พิ ธี นั้ น จ ะ ถู ก ก า ห น ด ขึ้ น โ ด ย
โหรหลวง ซึ่งในระหว่างพิธีอันสวยงามนี้ ก็จะมีการทานาย
ปริมาณน้าฝนในช่วงฤดูฝนท่ีกาลังจะมาถึง โดยพระยาแรก
นาจะทาการเลือกผ้า 3 ผืนที่มีความยาวต่างกันตามชอบใจ
ซ่ึงผ้าท้ัง 3 ผืนนี้มีความคล้ายคลึงกัน หากพระยาแรกนา
เลอื กผนื ที่ยาวท่ีสุดกท็ ายว่า ปีน้ีปริมาณน้าฝนจะมีน้อยแต่ถ้า
เลือกผนื ที่สน้ั ท่สี ดุ ทายว่าปีน้ีจะมีปริมาณน้าฝนมากหรือหาก
เลอื กผืนทมี่ ีความยาวปานกลาง ทายว่าปนี ี้จะมีปริมาณน้าฝน
พอประมาณ ตอ่ มา หลงั จากทส่ี วมเสือ้ ผ้าทีเ่ รียกวา่ “ผ้านุ่ง”

หอ้ งสมดุ ประชาชนอาเภอไชยา

เรียบร้อยแล้ว พระยาแรกนาก็จะไถลงไปบนพื้นท่ีท้อง
สนามหลวงด้วยพระนังคัลสีแดงและสีทอง มีพระโคเพศผู้
ลาตัวสีขาวทาหน้าที่ลาก แล้วตามด้วยเทพีท้ัง 4 ทาหน้าที่
หาบกระเช้าทองและกระเช้าเงินที่บรรจุเมล็ดข้าวเปลือก
นอกจากนีย้ ังจะมคี ณะพราหมณ์ท่ีเดินคู่ไปกับขบวน พร้อมท้ัง
สวดและเป่าสังขไ์ ปในขณะเดียวกนั

เมื่อเสร็จจากการไถแล้ว พระโคจะได้รับการป้อนพระ
กระยาหารและเคร่ืองดื่มทั้งส้ิน 7 ชนิด ไดแ้ ก่ เมล็ดข้าว ถั่ว
ข้าวโพด หญ้า เมล็ดงา น้า และเหล้า ไม่ว่าพระโคจะเลือก
กิน หรือด่ืมส่ิงใดก็ทายว่าในปีนั้นๆ จะสมบูรณ์ด้วยส่ิงท่ีพระ
โคเป็นผู้เลือก ข้ันตอนต่อมา พระยาแรกนาจะทาการหว่าน
เมล็ดข้าว ประชาชนจะพากันมาแย่งเก็บ เพราะถือกันว่า
เมล็ดข้าวน้ีเป็นสิ่งศักดิ์สิทธ์ิ อันจะนามาซ่ึงความอุดมสมบูรณ์
และก่อให้เกิดความเป็นสิริมงคลแก่ผู้ที่มีไว้ในครอบครอง
เม่ือเก็บเมล็ดข้าวกลับไปแล้ว ชาวนาก็จะใช้เมล็ดข้าวที่เก็บ
ได้มาผสมกับเมล็ดข้าวของตัว เพ่ือให้พืชที่ลงแรงลงกายปลูก
ในปที จ่ี ะมาถึงนี้มีความอดุ มสมบูรณ์

ห้องสมุดประชาชนอาเภอไชยา

สาหรับพระโคที่จะเข้าพระราชพิธีแรกนาขวัญน้ัน จะถูก
เล้ียงดูอย่างดีที่จังหวัดราชบุรี โดยพระโคท่ีใช้ในพระราชพิธี
จะตอ้ งมีลักษณะทีด่ ี ขาด หรือเกนิ ไมไ่ ด้ อนั ประกอบด้วย หูดี
ตาดี แข็งแรง เขาท้ังสองตั้งตรงสวยงาม พระโคแต่ละคู่
จะต้องมีสีเหมือนกัน อีกท้ังจะมีการคัดเลือกพระโคเพียงสอง
สี คือ สีขาวสาลีและสีน้าตาลแดง เจาะจงว่าเป็นเฉพาะเพศ
ผเู้ ท่าน้ันและตอ้ งผา่ นการ ตอน เสยี ก่อนดว้ ย

หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอไชยา

ในปี พ.ศ. 2564 ประเทศไทยและนานาประเทศท่ัวโลก
ตอ้ งเผชิญกบั สถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเช้ือไวรัส
โคโรนา 2019 (Covid-19) ซงึ่ มีมาตรการและขอ้ ปฏิบัติทาง
สาธารณสุขหลายประการเพ่ือป้องกันการแพร่กระจายของ
โรค

ดังนั้นกระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงขอพระราชทาน
พระบรมราชวินิจฉัยงดการประกอบพระราชพิธีพืชมงคลจรด
พระนังคัลแรกนาขวัญในปีน้ีจากเดิมท่ีสานักพระราชวังได้
กาหนดให้ประกอบพระราชพิธีในวันวันอาทิตย์ท่ี 9 และวัน
จันทร์ที่ 10 พฤษภาคม 2564 โดยขอพระราชทาน
พระบรมราชานุญาตประกอบพิธีปลุกเสกเมล็ดพันธ์ุข้าว
พระราชทานและพืชพันธต์ุ ่างๆ ในวันอาทิตย์ท่ี 9 พฤษภาคม
2564 โดยนาพันธุ์ข้าวทรงปลูกพระราชทานในฤดูทานาปี
2563 และพันธ์ุพืชต่างๆ มาเข้าประกอบพิธี พร้อมทั้งพิธี
หวา่ นหว่านขา้ วในแปลงนาทดลอง สวนจิตรลดา ในวันจันทร์
ท่ี 10 พฤษภาคม 2564 เพ่ือความเป็นสิริมงคลและสร้าง
ขวญั กาลงั ใจแกเ่ กษตรกรทกุ สาขาทวั่ ประเทศ

ห้องสมดุ ประชาชนอาเภอไชยา

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. (ม.ป.ป.). ประวัติพระราชพิธี.
สืบคน้ เมือ่ 3 พฤษภาคม 2564, จาก https://www.
moac.go.th/royal_ploughing-history

วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. (2564). แรกนาขวัญ. สืบค้นเม่ือ
3 พฤษภาคม 2564, จาก https://th.wikipedia.or
g/wiki/แรกนาขวญั

Sanook.com. (ม.ป.ป.). วันพืชมงคล ประวัติวันพืชมงคล
ประวัติพิธีแรกนาขวัญ. สืบค้นเมื่อ 3 พฤษภาคม
2564, จาก http://event.sanook.com/day/plou
ghing/

ห้องสมดุ ประชาชนอาเภอไชยา

หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอไชยา