bab 5 Pergerakan plat tektonik

MODUL PDPR GEOGRAFI TINGKATAN 4 1

MODUL PDPDR
TINGKATAN 4 GEOGRAFI

BAB 5
PERGERAKAN PLAT TEKTONIK

DISEDIAKAN OLEH:

PUAN JUMARIA BINTI ONTA
SEKOLAH:

SMK MEROTAI BESAR TAWAU

Tidakkah engkau melihat bahawa Allah menurunkan hujan dari langit, lalu Kami
keluarkan dengan air hujan itu buah-buahan yang berlainan jenis dan rupanya; dan
di antara gunung-ganang pula ada yang mempunyai jalur-jalur serta lorong-lorong
putih dan merah, yang berlainan warnanya (tua dan muda) dan ada juga yang hitam
legam

(surah al Fathir ayat 27)

APAKAH YANG AKAN ANDA PELAJARI
Setelah mempelajari bab ini anda akan dapat :

• Menjelaskan kerak bumi, mantel dan teras bumi dalam struktur bumi
• Menerangkan sempadan plat tektonik dunia
• Menghuraikan kesan pergerakan plat taktonik
• Menganalisis kesan tsunami, gempa bumi dan letusan gunung berapi

terhadap manusia dan alam sekitar
• Menghuraikan Langkah-langkah yang dilaksanankan bagi memgurangkan

rsisiko bencana tsunami, gempa bumi dan letusan gunung berapi

SEKOLAH KEBANGSAAN MEROTAI BESAR

MODUL PDPR GEOGRAFI TINGKATAN 4 2

5.1 STRUKTUR BUMI

LAPISAN CIRI-CIRI
Kerak bumi
• Lapisan luar, bersifat pepejal dan keras
Mantel • Ketebalan 5km – 65km
• Terbahagi kepada SIAL dan SIMA
Teras bumi
• SIAL= kandungan silika dan aluminium, atas sima,
tebal 30 - 50km, ketumpatan 2.65g/cm3 – 2.7g/cm3,
batuan granit

• SIMA = kandungan silika,besi dan magnesium, tebal
5 - 10km, ketumpatan 2.8g/cm3 – 3.1 g/ cm3 batuan
basalt

• Di bawah lapisan kerak bumi, ketebalan sehingga
2900km, 85% berat (jisim ) bumi

• Suhu 800° C - 1600°C, KETUMPATAN 3.0 g/cm3 –
3.37 g/cm3

• Terdapat arus perolakan (kejadian gempa dan
tsunami), ketakselanjeran mohorivcic (pemisah
mantel dan kerak)

• Dikenali barisfera, ketebalan 3480km
• Suhu 3000°C - 5000°C
• Terdapat lapisan ketakselanjeran Gutenberg ( pemisah

teras dan mantel)

• Mengandugi nikel dan besi
• Terbahagi kepada teras luar dan teras dalam
• TERAS LUAR = bentuk cecair, ketebalan 2250km,

ketumpatan 10 g/cm3 – 13.6 g/cm3

SEKOLAH KEBANGSAAN MEROTAI BESAR

MODUL PDPR GEOGRAFI TINGKATAN 4 3

5.2 SEMPADAN PLAT TEKTONIK DUNIA

APAKAH ITU PLAK TEKTONIK

• Kepingan- kepingan kerak bumi yang bergerak disebabkan oleh arus
perolakan yang berlaku dibahagian mantel

• Arus perolakan menyebabkan berlaku proses pertembungan dan
pencapahan plat

• kesannya menyebabkan berlaku fenomena di Kawasan sempadan plat
seperti gempa bumi dan gunung berapi

•

PLAT TEKTONIK BUMI

• Kerak bumi terbahagi kepada dua iaitu plat benua ( daratan) dan plat
lautan (di lautan)

PLAT BENUA PLAT LAUTAN

• Plat Amerika Utara • Plat Pasifik
• Plat Amerika Selatan • Plat Antartika
• Plat Eurasia
• Plat Afrika
• Plat Indo Australia

SEKOLAH KEBANGSAAN MEROTAI BESAR

MODUL PDPR GEOGRAFI TINGKATAN 4 4

5.3 KESAN PERGERAKAN PLAT TEKTONIK

Pertembungan Plat ( mampatan) • Pertembungan plat benua
Pencapahan Plat ( regangan) dengan plat benua (bentuk
banjaran gunung lipat seperti
Banjaran Himalaya)

• Pertembungan plat lautan
dengan plat lautan (bentuk arka
pulau dan jurang lautan seperti
kepulaun Hawaii

• Pertembungan plat lautan
dengan plat benua ( bentuk
jurang lautan dan banjaran
gunung lipat seperti jurang
Mariana dan banjaran Andes)

• Plat lautan dengan lautan
(bentuk permatang tengah
lautan)

• Plat benua dangan plat benua
(bentuk lurah gelinciran, gunung
bongkah) seperti gunung Black
Forest di Jerman

Banjaran Himalaya. Lurah gelinciran di Kenya

Jurang Mariana ( Filiphina). Gunung Vosges Perancis ( bongkah)

SEKOLAH KEBANGSAAN MEROTAI BESAR

MODUL PDPR GEOGRAFI TINGKATAN 4 5

Fenomena pergerakan plat
Tsunami

• Gempa bumi dasar laut menghasilkan gegaran dan ombak besar apabila
menghampiri Kawasan pantai

• contoh tsunami di Acheh Indonesia (2004)

Gempa bumi
• berlaku disebabkan pergerakan pada kerak bumi
• sering berlalu dikawasan berhampiran jalur sempadan
• contoh gempa bumi Karachi Pakistan (2017)

Letusan gunung berapi
• terjadi apabila arus perolakan memaksa magma keluar dari permukaan bumi
melalui rekahan bumi
• lava yang lebih pekat akan mengalir perlahan bentuk cerun curam dikenali
lava asid
• lava yang lebih cair mengalir lebih laju dan membentuk cerun landai dikenali
lava bes

SEKOLAH KEBANGSAAN MEROTAI BESAR

MODUL PDPR GEOGRAFI TINGKATAN 4 6

5.4 KESAN TSUNAMI, GEMPA BUMI DANLETUSAN GUNUNG BERAPI
TERHADAP MANUSIA DAN ALAM SEKITAR

KESAN POSITIF KESAN NEGATIF

• Menggalakkan pelancongan • Mengorbankan nyawa kesan
kerana keunikan dan daripada letusan gunung berapi,
kepelbagaian bmb dapat menirik gempa bumi dan tsunami.
pelancong dan seterusnya Contoh tsunami di Acheh
menigkatkan pendapatan negara Indonesia mengorbankan lebih
230 000 nyawa

Gunung Brono Indonesia Nyawa terkorban Acheh

• Galak aktiviti perlombongan • Kemusnahan harta benda
sulfur untuk idustri baja, racun seperti tempat tinggal, kereta
dan bahan api dan membuka
peluang pekrjaan

Gunung ijen indonesia Gempa bumi di Palu

• Aktiviti pertanian hasil daripada • Kemusnahan infrastruktur
lava bes yang kaya dengan awam seperti hospital, masjid,
mineral jalan raya

Gempa bumi di Myanmar

Lembah Rift Afrika

SEKOLAH KEBANGSAAN MEROTAI BESAR

MODUL PDPR GEOGRAFI TINGKATAN 4 7

• Perubahan landskap • Kepupusan flora dan fauna
disebabkan letusan yang akibat daripada letusan gunung
membentuk tasik yang menarik berapi serti terbakar mati terkena
asap dan debu

Gunung Rinjani Indonesia Letusan gunung berapi
Tambora indonesia
• Sumber tenaga geoterma boleh
menghasilkan tenaga elektrik • Kemusnahan habitat flora dan
fauna

Geoterma di iceland

• Pencemaran alam sekitar
seperti pencemaran udara
(jerebu)dan air akibat debu-debu
yang dilepaskan oleh gunung
berapi

SEKOLAH KEBANGSAAN MEROTAI BESAR

MODUL PDPR GEOGRAFI TINGKATAN 4 8

5.5 LANGKAH- LANGKAH MENGURANGKAN RISIKO BENCANA TSUNAMA,
GEMPA BUMI DAN LETUSAN GUNUNG BERAPI

• Memasang alat pengesan tsunami
- iaitu DART (deep-ocean assessment and reporting of Tsunamis)
- mampu mengesan pergerakan luar biasa ombak dan memberi amaran
awal kepada pihak berkuasa

• Mewujudkan zon penampan
- Zon penampan Kawasan pokok bakau yang mampu memperlahan arus
ombak dan menghalang hakisan pantai
- Seperti zon penampan di Bagan Lalang Sepang (Selangor), Pulau
ketam

• Latihan menghadapi bencana
- negara yang berisiko menghadapi bencana sering menjalani Latihan
menghadapi bencana sama ada murid sekolah, pekerja dan orang
awam
- contoh Jepun

SEKOLAH KEBANGSAAN MEROTAI BESAR

MODUL PDPR GEOGRAFI TINGKATAN 4 9

• Kempen kesedaran alam sekitar
- Dapat memupuk kesedaran masyarakt tehadap peranan ekosistem
pokok bakau

• Membina bangunan kalis gempa
- Jepun antara negara yang berusaha membina rekabentuk bangunan
dan peralatan yang mampu mengurangkan kesan risiko runtuhan

bangunan

Pemasangan peredam Gerakan disetiap selang tingkat bangunan untuk
bertahan daripada gempa bumi

SEKOLAH KEBANGSAAN MEROTAI BESAR

MODUL PDPR GEOGRAFI TINGKATAN 4 10

JAWAB SOALAN BERIKUT
1. Senaraikan struktur bumi beserta ciri-cirinya [tp1]

Struktur bumi Ciri- ciri

2. Berdasarkan gambar rajah dibawah, bagaimanakah sempadan plat tektonik boleh

terjadi. [tp2]

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………

SEKOLAH KEBANGSAAN MEROTAI BESAR

MODUL PDPR GEOGRAFI TINGKATAN 4 11

3. Namakan bentuk muka bumi yang terbentuk hasil pergerakan plat berikut [tp3]

Jenis pergerakan Bentuk muka bumi yang terhasil Contoh kawasan

Pertembungan plat benua
dangan plat benua
Pertembungan plat benua

dengan plat lautan

Pencapahan plat lautan

dan lautan

4. Fenomena alam seperti kejadian tsunami,gempa bumi dan letusan gunung berapi

terjadi disebabkan kesan daripada pergerakan sempadan plat tektonik. Jelaskan

kesan pergerakan tersebut, terhadap manusia dan alam sekitar. [tp4]

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………

5. fenomena tsunami yang sering melanda negara jiran iaitu Indonesia turut

memberi kesan kepada kita, wajarkah kerajaan Malaysia untuk memasang sistem

amaran awal dart di Malaysia? berikan alasan kamu. [tp5]

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
6. Cadangkan langkah-langkah yang boleh diambil bagi mengurangkan risiko
kejadian gempa bumi yang pernah melanda di Keningau Sabah. [tp6]
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………

SEKOLAH KEBANGSAAN MEROTAI BESAR