ราชาศัพท์หมวดคำกริยา

คำรำชำศัพท์

หมวดคำกรยิ ำ

ควำมหมำยของคำรำชำศพั ท์

ศัพทส์ ำหรับพระเจำ้ แผ่นดินหรือพระรำชำ
รวมถงึ สภุ ำพชนด้วย ซ่ึงกำหนดไว้ ๕ ระดับ คอื

๑. พระเจ้ำแผน่ ดนิ
๒. พระบรมวงศำนวุ งศ์
๓. พระสงฆ์
๔. ข้ำรำชกำรและขนุ นำง
๕. สุภำพชน

ท่มี ำของคำรำชำศพั ท์

๑. ทำงสงั คมและ ประวัติศำสตร์

รำชำศพั ท์ที่ใช้สำหรับพระเจ้ำแผน่ ดนิ และพระรำชวงศม์ ีมำแตโ่ บรำณ
เปน็ วธิ ีกำรอันเปน็ รปู ธรรมอยำ่ งหนง่ึ เพ่ือถวำยพระเกยี รติแด่
พระเจ้ำแผน่ ดนิ ใหส้ งู กว่ำบคุ คลอื่น

ท่มี ำของคำรำชำศัพท์

๒. ทำงภำษำ
เขมร เปอรเ์ ซยี บำลสี นั สกฤต องั กฤษ

คำรำชำศัพทท์ ใี่ ช้เรียกเครอื ญำติ ส่วนตำ่ ง ๆ ของร่ำงกำย ส่ิงของ
กิริยำอำกำร และกจิ กรรมตำ่ ง ๆ ของพระเจ้ำแผน่ ดนิ และรำชวงศ์

มีที่มำจำกคำไทยดงั้ เดมิ และคำทไี่ ทยรบั มำจำกภำษำอื่น ที่สำคญั คอื
ภำษำบำลี ภำษำสนั สกฤต และภำษำเขมร คำทมี่ ำจำกภำษำอ่ืนนอกกจำก
สำมภำษำนมี้ ีไมม่ ำกนกั

ท่มี ำของคำรำชำศพั ท์

พระโธรน

วิธใี ช้คำกริยำรำชำศัพท์

๑. ใช้คำกริยำรำชำศัพทท์ ีม่ ีอยูแ่ ลว้ โดยไมต่ ้องเตมิ คำใด ๆ

เสด็จ พระรำชดำเนิน เสวย สรง โปรด
กรว้ิ พระรำชทำน ประชวร บรรทม เสวย
ประทับ ทอดพระเนตร สนิ้ พระชนม์ สวรรคต

หมำยเหตุ : มีกำรใช้คำว่ำ “ทรง” ประกอบหน้ำ

คำกริยำรำชำศพั ทบ์ ำงคำ ถือว่ำเปน็ ข้อยกเว้น คอื "ทรงผนวช"

วิธใี ชค้ ำกรยิ ำรำชำศัพท์

๑. ใช้คำกริยำรำชำศัพท์ทีม่ ีอยู่แล้ว โดยไมต่ ้องเติมคำใด ๆ

ตัวอย่ำงที่ 1

พระบำทสมเดจ็ พระเจ้ำอยหู่ ัวใหพ้ รปใี หม่แก่ประชำชน
พระบำทสมเดจ็ พระเจ้ำอยหู่ ัวพระรำชทำน พรปีใหม่แกป่ ระชำชน

วิธใี ชค้ ำกรยิ ำรำชำศัพท์

๒. เปลี่ยนคำกริยำด้วยกำรประกอบคำวำ่ “ทรง” นำหนำ้

๒.๑) นำหน้ำคำกริยำสำมัญ เช่น
ทรงเล่น ทรงออกกำลังกำย ทรงพักผอ่ น
ทรงวำด ทรงกระโดด ทรงรอ้ งเพลง
ทรงหกล้ม ทรงชบุ เลีย้ ง ทรงรำ ฯลฯ

วธิ ีใช้คำกรยิ ำรำชำศัพท์

๒. เปลี่ยนคำกรยิ ำด้วยกำรประกอบคำวำ่ “ทรง” นำหนำ้

๒.๒) นำหนำ้ กรยิ ำรำชำศัพท์ เช่น
ทรงพระประชวร ทรงพระสรวล
ทรงพระกรุณำ ทรงพระอักษร
ทรงพระรำชสมภพ

วิธใี ชค้ ำกริยำรำชำศพั ท์

๒. เปลี่ยนคำกรยิ ำด้วยกำรประกอบคำวำ่ “ทรง” นำหนำ้

๒.๓) นำหน้ำคำนำมสำมัญ เพื่อให้กลำยเปน็ กรยิ ำ
เช่น ทรงบำตร ทรงมำ้ ทรงศีล ทรงธรรม ทรงรถ
ทรงดนตรี ทรงกีฬำ ทรงซอ
ทรงแซก็ โซโฟน ทรงจักรยำน

วิธใี ชค้ ำกริยำรำชำศัพท์

๒. เปลี่ยนคำกรยิ ำด้วยกำรประกอบคำวำ่ “ทรง” นำหนำ้

๒.๔) นำหน้ำคำนำมรำชำศัพท์

คำกรยิ ำรำชำศัพท์บำงคำ สำมำรถเปลยี่ นเปน็ คำนำมรำชำศัพท์
ด้วยกำรประกอบคำวำ่ “พระ” ไวข้ ำ้ งหน้ำ จำกนั้นจงึ เตมิ คำวำ่
“ทรง” เพื่อให้กลับเปน็ คำกรยิ ำรำชำศัพทอ์ กี ครัง้

กำรเปลี่ยนคำในลักษณะเชน่ นี้ ถอื เปน็ ธรรมเนยี มนิยมใน
รำชสำนัก เพื่อแตง่ ศัพท์ให้สละสลวยขน้ึ

วิธใี ชค้ ำกรยิ ำรำชำศัพท์

๒. เปลี่ยนคำกรยิ ำด้วยกำรประกอบคำวำ่ “ทรง” นำหนำ้

๒.๔) นำหนำ้ คำนำมรำชำศัพท์

วธิ ใี ชค้ ำกริยำรำชำศพั ท์

๒. เปลี่ยนคำกรยิ ำด้วยกำรประกอบคำวำ่ “ทรง” นำหนำ้

๒.๔) นำหนำ้ คำนำมรำชำศัพท์

- คำกรยิ ำคำวำ่ "เป็น" กับ "ม"ี ถ้ำนำหนำ้ คำรำชำศัพทอ์ ยู่แลว้
จะไม่ใช้ "ทรง" นำ เช่น เปน็ พระรำชโอรส เปน็ พระรำชธดิ ำ
มีพระรำชดำรัส เป็นตน้ แต่ถ้ำคำทตี่ ำมหลังเปน็ คำสำมญั ใหใ้ ช้
"ทรง" นำได้ เช่น ทรงเปน็ ผู้นำ ทรงเปน็ ดวงใจไทยทงั้ ชำติ
ทรงอยู่เบ้ืองหลังกำรถำ่ ยทำสำรคดีชดุ นี้ เปน็ ตน้

วิธีใชค้ ำกรยิ ำรำชำศพั ท์

๒. เปลี่ยนคำกรยิ ำด้วยกำรประกอบคำวำ่ “ทรง” นำหนำ้

๒.๔) นำหนำ้ คำนำมรำชำศัพท์

- คำที่เปน็ กรยิ ำรำชำศพั ท์อยแู่ ลว้ ไม่ใช้ "ทรง" นำหนำ้
เช่น เสดจ็ เสวย โปรด ประทับ เปน็ ตน้
- คำวำ่ "ไป" "มำ" "กลบั " "เข้ำ" "ออก" "ขน้ึ " "ลง"
จะใชค้ ำว่ำ "เสด็จ" นำหนำ้ เช่น เสดจ็ พระรำชดำเนนิ กลับ
เสดจ็ ออกจำกโรงพยำบำลศริ ริ ำช เป็นตน้

คำกรยิ ำรำชำศพั ท์

ข้อ คำสำมัญ คำรำชำศพั ท์ ข้อ คำสำมัญ คำรำชำศพั ท์

๑ กำรถวำยสง่ิ ของใหญ่ นอ้ มเกลำ้ นอ้ มกระหมอ่ มถวำย ๒ กำรถวำยสง่ิ ของเลก็ ทูลเกล้ำทูลกระหม่อมถวำย

๓ โกรธ ทรงพระพโิ รธ, กร้วิ ๔ เกง่ (ว.) ทรงพระปรีชำสำมำรถ

๕ โกนจุก โสกันต์ ๖ กิน เสวย

๗ เกดิ ประสูติ, พระรำชสมภพ ๘ กลับ นิวตั

๙ ขมี่ ้ำ ทรงม้ำ ๑๐ ขมี่ ้ำ ทรงม้ำ

๑๑ ขชี่ ้ำง ทรงช้ำง ๑๒ เขยี นหนงั สือ ทรงพระอักษร

๑๓ เขยี นจดหมำย พระรำชหตั ถเลขำ ๑๔ ควำมกรุณำ พระมหำกรุณำธิคุณ

๑๕ คำสัง่ (พระมหำกษัตริย์) พระบรมรำชโองกำร ๑๖ คำสอน พระบรมรำโชวำท

๑๗ คำสัง่ (พระรำชนิ ี) พระรำชเสำวนีย์ ๑๘ คำพูด พระรำชดำรสั

๑๙ ควำมคดิ ทรงพระรำชดำริ ๒๐ ฉลอง สมโภช

คำกรยิ ำรำชำศพั ท์

ขอ้ คำสำมัญ คำรำชำศพั ท์ ข้อ คำสำมัญ คำรำชำศพั ท์

๒๑ จำม ทรงพระปินำสะ ๒๒ ชอบ โปรด

๒๓ ชมิ อำหำร เทียบเครื่อง ๒๔ ชำนำญ ทรงชำนำญ

๒๕ เดนิ เสดจ็ พระรำชดำเนนิ ๒๖ ดู ทอดพระเนตร

๒๗ แต่งหนงั สือ พระรำชนพิ นธ์ ๒๘ ตดั สนิ พระบรมรำชวินจิ ฉัย

๒๙ แตง่ ตัว (หมอ่ มเจำ้ ) แตง่ องค์ ๓๐ แตง่ ตัว (พระมหำกษัตริย์) ทรงเครือ่ ง

๓๑ ตัดผม ทรงเครือ่ งใหญ่ ๓๒ ต้องกำร พระประสงค์

๓๓ ตักบำตร ทรงบำตร ๓๔ ถือ ทรงถือ

๓๕ ถำม พระรำชปุจฉำ ๓๖ ทำบุญ ทรงบำเพญ็ พระรำชกุศล

๓๗ ทักทำย พระรำชปฏสิ ันถำร ๓๘ ทักทำย ทรงทักทำย, ตรัสทักทำย

๓๙ นั่ง, อยู่ (ทรงทกั ทำยเป็นทำงกำร) ๔๐ นอน (ทรงทักทำยอย่ำงไม่เปน็ ทำงกำร)

ประทับ บรรทม

คำกรยิ ำรำชำศพั ท์

ข้อ คำสำมญั คำรำชำศัพท์ ข้อ คำสำมญั คำรำชำศัพท์

๔๑ นั่งเรอื ทรงเรือ ๔๒ นัง่ รถ ทรงรถ
๔๓ บวช ผนวช ๔๔ บงั สุกุล ทรงสดบั ปกรณ์ (พระเจ้ำแผน่ ดนิ )
๔๕ ไป เสด็จ ๔๖ ป่วย ประชวร
๔๗ ไปเทีย่ ว เสด็จประพำส ๕๘ เปน็ ทรงเปน็ (คำหลังเปน็ คำสำมญั )
๔๙ พูด ตรสั ๕๐ ฝัน ทรงพระสุบิน
๕๑ ฟังธรรม ทรงธรรม ๕๒ มีครรภ์ ทรงพระครรภ์
๕๓ ยม้ิ แยม้ พระโอษฐ์ ๕๔ ยินดี ทรงยินดี
๕๕ ยืน ทรงยืน ๕๖ รับ ทรงรบั
๕๗ รับศีล, ถือศีล ทรงศีล ๕๘ เล่นดนตรี ทรงดนตรี
๕๙ ลงลำยมือชือ่ ลงพระปรมำภิไธย ๖๐ ลงลำยมือชือ่ พระนำมำภิไธย

(พระมหำกษตั ริย์) (พระรำชนิ ี)

คำกรยิ ำรำชำศพั ท์

ขอ้ คำสำมญั คำรำชำศัพท์ ขอ้ คำสำมญั คำรำชำศัพท์

๖๑ เลน่ กีฬำ ทรงกีฬำ ๖๒ เล่นดนตรี ทรงดนตรี
๖๓ ล้ำงมือ ชำระพระหัตถ์ ๖๔ ล้ำงหน้ำ สรงพระพกั ตร์
๖๕ ศกึ ษำเล่ำเรียน ทรงศึกษำ ๖๖ มี ทรงมี (คำหลังเปน็ คำสำมัญ)
๖๗ สัง่ สอน ทรงสั่งสอน ๖๘ สำยตำ สำยพระเนตร
๖๙ หวั เรำะ ทรงพระสรวล ๗๐ สูบบุหรี่ ทรงพระโอสถมวน
๗๑ หำยใจ หำยพระทัย ๗๒ รอ้ งไห้ ทรงพระกันแสง, ทรงกันแสง
๗๓ ไหว้ ถวำยบังคม ๗๔ ให้ พระรำชทำน
๗๕ ไอ ทรงพระกำสะ ๗๖ อำบน้ำ สรงน้ำ
๗๗ อำเจียน ทรงอำเจียน ๗๘ อยำกได้ ต้องพระรำชประสงค์
๗๙ อุตสำหะ ทรงอุตสำหะ ๘๐ อำยุ พระชนมพรรษำ,

พระชนมำยุ, พระชันษำ

สวสั ดี