หน่วยที่ 1 วิวัฒนาการของธุรกิจเกษตร

0406/62

หน่วยที่ 1 เร่ืองวิวฒั นาการและบทบาทของธุรกิจเกษตร

จดั ทาโดยครูรจนา มลู มะณี

วิทยาลยั เกษตรและเทคโนโลยีเชียงใหม่

0406/62

1

ความรู้เบ้อื งตน้ เก่ียวกบั ธุรกิจเกษตร

หน่วยท่ี 1

เรื่อง ความรู้เบือ้ งต้นเกย่ี วกับธุรกจิ เกษตร

วตั ถุประสงคข์ องการผลิตดา้ นการเกษตรในปัจจุบนั ไดเ้ ปล่ียนแปลงไปจากเดิมท่เี กษตรกรทาํ การ
เกษตรเพื่อการบริโภคเพียงอย่างเดียวได้เปล่ียนเป็ นการผลิตเพ่ือการคา้ ส่งผลทาํ ให้รูปแบบการผลิต
เปล่ียนแปลง และเกษตรกรจาํ เป็ นตอ้ งพ่ึงพาเทคโนโลยตี ่างๆในการเพ่ิมผลผลิตเพือ่ ตอบสนองความ
ตอ้ งการของตลาด นอกจากน้ันการเปล่ียนแปลงดังกล่าวยงั มีผลต่อการพฒั นาการทางธุรกิจการเกษตร
ทาํ ใหธ้ ุรกิจการเกษตรมีบทบาทต่อเศรษฐกิจของประเทศ ซ่ึงธุรกิจการเกษตรที่สาํ คญั ไดแ้ ก่ ธุรกิจการ
จาํ หน่ายปัจจยั การผลิต เช่น ป๋ ุย สารกาํ จดั ศตั รูพืช อุปกรณ์ทางการเกษตร เคร่ืองจกั รกลการเกษตร อาหาร
สตั ว์ และเวชภณั ฑส์ ตั ว์ นอกจากน้นั ยงั มีธุรกิจการผลิตสินคา้ เกษตรธุรกิจการแปรรูปสินคา้ เกษตร ธุรกิจ
การจดั จาํ หน่ายสินคา้ เกษตรภายในและต่างประเทศ ซ่ึงในบทน้ีจะอธิบายถึงความหมาย ววิ ฒั นาการ
บทบาทและความสาํ คญั ของธุรกิจการเกษตร
ความหมายของธุรกิจการเกษตร

1. การเกษตร หมายถึง (Agriculture) กิจกรรมท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั การปลูกพชื เล้ียงสัตว์ ประมงและป่ าไม้
(วมิ ล เจาะจติ ตแ์ ละตรีพล เจาะจิตต,์ 2527)

2. ธุรกิจ หมายถึง (Business) กิจกรรมท่ีมีการซ้ือขายแลกเปล่ียนโดยมีเงินเป็ นตวั กลางในการแลก
เปล่ียนสินคา้ หรือบริการโดยมีจดุ มุ่งหมายเพอื่ ก่อใหเ้ กิดผลประโยชน์หรือกา ไรจากการซ้ือขายแลกเปล่ียน
(วรี ธ มาฆธศิรานนท,์ 2555)

3. ธุรกิจการเกษตร (Agribusiness) หมายถึง การดาํ เนินกิจกรรมท้งั หลายนับต้งั แต่การผลิตและ
จาํ หน่ายปัจจยั การผลิต การผลิตสินคา้ และผลิตผลพลอยได้ หรือธุรกิจท่ีเก่ียวขอ้ งกบั การเกษตรทุกประเภท
ถือวา่ เป็นธุรกิจการเกษตรท้งั ส้ิน (สมคิด ทกั ษิณาวสิ ุทธ์ิ, 2553)
วิวัฒนาการการเกษตรและธุรกิจการเกษตร

1. ววิ ฒั นาการการเกษตร
ในอดีตมนุษยใ์ นยคุ หินเก่าและยคุ หินกลาง ดาํ รงชีวติ ดว้ ยการล่าสตั วแ์ ละเก็บพชื จากป่ ามา

บริโภคเพอื่ ดาํ รงชีวติ ต่อมาเมื่อเขา้ สู่ยคุ หินใหม่ มนุษยเ์ ร่ิมมีวิวฒั นาการในการเพาะปลูก นักโบราณคดีได้
สนั นิษฐานวา่ มนุษยไ์ ดค้ น้ พบโดยบงั เอิญวา่ ขา้ วป่ าสามารถกินได้ และมนุษยอ์ าจทาํ เมล็ดขา้ วป่ าที่เหลือจาก
การบริโภคร่วงหล่นสู่พ้ืนดิน ซ่ึงหลงั จากที่เมล็ดขา้ วได้รับความช้ืนในดินเมล็ดขา้ วป่ าไดเ้ จริญเติบโต
กลายเป็ นตน้ ขา้ ว และสามารถให้ผลผลิตไดเ้ มล็ดขา้ วเพิ่มข้ึนอีกหลายเท่าตวั หลงั จากน้นั มนุษยไ์ ดพ้ ฒั นา
วิธีการปลูกขา้ ว จนกลายเป็ นการปลูกแบบขา้ วไร่ ขา้ วนาดาํ ขา้ วนาหว่าน อยา่ งท่ีเห็นอยู่ในปัจจุบนั
จากหลกั ฐานการคน้ พบเมล็ดขา้ ว แกลบขา้ ว เครื่องมือเกษตรอยา่ งง่าย เช่น ขวาน มีด จอบ เสียม ที่ทาํ ดว้ ย
โลหะในสมยั ก่อนประวตั ิศาสตร์ท่ีบา้ นเชียงอาํ เภอบา้ นเชียง จงั หวดั อุดรธานี และท่ีโนนนกทา จงั หวดั

2

ความรู้เบ้ืองตน้ เก่ียวกบั ธุรกิจเกษตร

ขอนแก่น (สุวทิ ย์ ธีรศาสวตั , 2548) ทาํ ให้ทราบถึงวิวฒั นาการ การเพาะปลูกของมนุษยใ์ นสมยั อดีต
นกั โบราณคดีไดแ้ บง่ ววิ ฒั นาการของมนุษยอ์ อกเป็ นยคุ ตา่ งๆไวด้ งั น้ี

(1) ยคุ หินเก่าเป็ นยคุ ทอ่ี ยใู่ นช่วงระหวา่ ง 500,000 - 10,000 ปี ทีผ่ า่ นมามนุษยใ์ นยคุ หินเก่า
ดาํ รงชีวิตดว้ ยการล่าสัตวป์ ่ า (รูปที่ 1.1) และเก็บพชื ต่างๆจากป่ ามาบริโภค มนุษยใ์ นยคุ น้ีอาศยั อยตู่ ามถ้าํ
และเพงิ ผา (รูปท่ี 1.2) เม่ือแหล่งอาหารหมดก็จะยา้ ยถิ่นฐานไปอยทู่ ่ีอ่ืน เร่ร่อนไปเร่ือยๆ ตามแหล่งอาหาร
จากหลกั ฐานทางโบราณคดีพบว่ามนุษยใ์ นยคุ น้ีมีความสามารถในการสร้างเคร่ืองมือจากหินกรวดแบบ
กะเทาะหนา้ เดียวแบบสบั ตดั เพอ่ื ใชใ้ นการตดั ไมแ้ ละใชใ้ นการล่าสตั ว์ นักโบราณคดีสนั นิฐานวา่ มนุษยใ์ น
สมยั น้ีอาจมีอยจู่ าํ นวนนอ้ ยและยงั ไม่รูจ้ กั วธิ ีการเพาะปลูกพชื และเล้ียงสตั ว์

รูปท่ี 1.1 มนุษยใ์ นยคุ หินท่ีดา รงชีพดว้ ยการล่าสตั ว์ รูปท่ี 1.2 มนุษยใ์ นยคุ หินอาศยั อยตู่ ามถา้
(2) ยคุ หินกลาง มีอายรุ ะหวา่ ง 10,000 - 8,000 ปี ผา่ นมา นกั วชิ าการไดส้ นั นิษฐานวา่ มนุษยใ์ นยคุ น้ี

มีจาํ นวนมากกวา่ ยคุ หินเก่า และไดพ้ ฒั นาวิธีการสร้างเคร่ืองมือหินกะเทาะใหม้ ีลกั ษณะประณีตข้ึนกวา่ ยคุ
หินเก่าโดยสรา้ งเคร่ืองมือท่ีเป็นหินกะเทาะขนาดใหญ่เพียงหนา้ เดียว มีการขดั ใหเ้ รียบและคมข้ึนเพอ่ื ใหใ้ ช้
งานไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพมากข้นึ (รูปท่ี 1.3) นอกจากน้นั มนุษยใ์ นยคุ หินกลางยงั รู้จกั นาํ เปลือกหอยมาทาํ
เคร่ืองมือ เคร่ืองใช้ และทาํ เครื่องป้ันดินเผา เช่นหมอ้ จาน ชาม มีท้งั แบบผิวเกล้ียง ขดั มนั (รูปท่ี 1.4) และ
ลายเชือกทาบ ซ่ึงลายเชือกทาบน้ีเอง แสดงให้เห็นวา่ มนุษยย์ คุ หินกลางเร่ิมรู้จกั นาํ พืชมาใชป้ ระโยชน์บา้ ง
แลว้ แต่ยงั ไม่รูจ้ กั วธิ ีการเพาะปลูก

รูปท่ี 1.4 เคร่ืองป้ันดินเผา

3

ความรู้เบ้ืองตน้ เกี่ยวกบั ธุรกิจเกษตร

(3) ยคุ หินใหม่ มีอายรุ ะหวา่ ง 8,000 - 3,000 ปี ที่ ผา่ นมามนุษยใ์ นยคุ น้ี มีววิ ฒั นาการคิดคน้ การทาํ
เคร่ืองมือหินทพ่ี ฒั นาข้ึนโดยวธิ ีการขดั หินใหเ้ รียบท้งั สองดา้ น ยกตวั อยา่ งเช่น ขวานหินขดั นอกจากน้นั ยงั
ประดิษฐข์ องใชต้ า่ งๆ ดว้ ยกระดูกสตั ว์ เช่น เขม็ ฉมวก ลูกศร ใบหอกดว้ ยเปลือกหอย รู้จกั ทาํ เครื่องจกั สาน
ทาํ เครื่องป้ันดินเผา เช่น จาน ชาม หมอ้ สามขา มีการประดิษฐ์เครื่องประดบั จากหิน (รูปที่ 1.6) และเปลือก
หอย เช่น ลูกปัด กาํ ไลหิน กาํ ไลกระดูก เป็นตน้

รูปที่ 1.6 เครื่องประดบั
ความเจริญที่สาํ คญั ยงิ่ ในยคุ หินใหม่น้ี คือ การที่มนุษยใ์ นยคุ น้ีสามารถทาํ การเพาะปลูกและเล้ียง
สตั ว์ ส่งผลทาํ ใหม้ นุษยย์ คุ น้ีสามารถพ่งึ พาตนเองในดา้ นอาหาร ไม่ตอ้ งเร่ร่อนยา้ ยถิ่นไปตามแหล่งอาหาร
มนุษยใ์ นยคุ น้ีมีท่ีอยเู่ ป็ นหลกั แหล่งในพ้ืนที่ราบ ไม่ไดพ้ กั อาศยั ในถา้ หรือเพงิ พาอยา่ งมนุษยใ์ นยคุ หินเก่า
และหินกลาง มนุษยใ์ นยคุ หินใหม่มีความสามารถในการคิดคน้ ประดิษฐส์ ิ่งของต่างๆโดยเฉพาะความรู้ดา้ น
การเพาะปลูก โดยมีการคน้ พบภาพในยคุ อียปิ ตโ์ บราณแสดงใหเ้ ห็นถึงวธิ ีการเพาะปลูก(รูปท่ี 1.7) อาจกล่าว
ไดว้ า่ ความรู้ดา้ นการเพาะปลูกที่มนุษยค์ ิดคน้ ได้ ในยคุ หินใหม่เป็ นพฒั นาการท่ีสาํ คญั ยงิ่ ของมนุษยช์ าติ
(ศุภรตั น์ เลิศพาณิชยก์ ลุ , 2554) และอาจถือไดว้ า่ เป็นจดุ เริ่มตน้ ของการทา การเกษตร ซ่ึงต่อมาไดถ้ ูกพฒั นา
จนเป็นวชิ าการเกษตรข้นั สูงในปัจจุบนั

รูปท่ี 1.7 ภาพวาดการเพาะปลูกในยคุ โบราณ

4

ความรู้เบ้ืองตน้ เก่ียวกบั ธุรกิจเกษตร

(4) ยคุ โลหะ (Metal Age) แบง่ ออกเป็ น 2 ยคุ ยอ่ ย คอื ยคุ สาํ ริดและยคุ เหล็ก
(4.1) ยคุ สาํ ริด (Bronze Age) ยคุ สาํ ริดเกิดข้ึนเมื่อประมาณ 4,000 – 2,700 ปี มาแลว้ สาํ ริด

เป็นโลหะผสมระหวา่ งทองแดงกบั ดีบกุ เกิดจากการนาํ ทองแดงและดีบกุ ไปผสมกนั ในเบา้ หลอมจากน้นั จึง
ทาํ การข้ึนรูป ทาํ เคร่ืองมือเครื่องใช้ด้วยการตีหรือการหล่อในแม่พิมพ์หินทรายหรือแม่พิมพด์ ินเผา
เคร่ืองมือและเครื่องใช้ ในยคุ สาํ ริดท่ีพบตามภูมิภาคต่าง ๆ ไดแ้ ก่ ขวาน หอก ภาชนะและเครื่องประดบั
ต่างๆ เป็ นตน้ ในยุคสาํ ริดน้ีมีการพฒั นาเคร่ืองมือที่มีความแข็งแรงมากข้ึน ส่งผลทาํ ให้การผลิตด้าน
การเกษตรในยคุ น้ีมีการพฒั นาใหแ้ ขง็ แรงและทนทานมากข้นึ

(4.2) ยคุ เหล็ก (Iron) ประมาณ 2,700 – 2,000 ปี มาแลว้ มนุษยใ์ นยคุ น้ีมีพฒั นาการทางดา้ น
เทคโนโลยกี ารผลิตโลหะ โดยสามารถหลอมโลหะประเภทเหล็กข้ึนมาเพ่อื สร้างเคร่ืองมือเคร่ืองใชจ้ าก
เหล็ก ซ่ึงมีความแข็งแกร่งคงทนกวา่ สาํ ริดมาก ทาํ ใหม้ นุษยใ์ นยคุ เหล็กมีเคร่ืองมือที่ เหมาะสมต่อการทาํ
การเกษตร ซ่ึงเป็ นเครื่องมือทม่ี ีความคงทนแขง็ แรงกวา่ สาํ ริด ทาํ ใหเ้ คร่ืองมือท่ีใชใ้ นการผลิตดา้ นการเกษตร
มีประสิทธิภาพมากยง่ิ ข้ึน (รูปท่ี 1.8)

รูปท่ี 1.8 เคร่ืองมือในยคุ โลหะ

จะเห็นไดว้ า่ มนุษยไ์ ดม้ ีววิ ฒั นาการดา้ นการเกษตรอยา่ งต่อเน่ือง ต้งั แตย่ คุ หินเก่า และมี
การพฒั นาเคร่ืองมือเคร่ืองใชด้ า้ นการเกษตรในการผลิตอาหารเร่ือยมา จากเคร่ืองมืออยา่ งงา่ ยจน
กลายมาเป็นเคร่ืองจกั รกลเกษตรในปัจจบุ นั

2. ววิ ฒั นาการธุรกิจการเกษตร
หลงั จากท่ีมนุษยเ์ ร่ิมรู้จกั การเพาะปลูก และมีการพฒั นาดา้ นการเกษตรตลอดจนเครื่องมือทางการ
เกษตร จนสามารถผลิตอาหารไดจ้ าํ นวนมากจนเกินความตอ้ งการบริโภค มนุษยจ์ ึงเริ่มมีการแลกเปล่ียนซ้ือ
ขายผลผลิตข้ึน โดยในระยะแรกๆ เป็ นรูปแบบของการแลกเปลี่ยนส่ิงของระหวา่ งหมู่บา้ น หรือท่ีเรียกวา่
“เศรษฐกิจพอยงั ชีพหรือเศรษฐกิจพอเล้ียงตนเอง” (แมน้ มาส จนั ลกั ขณา และคณะ, 2548) เศรษฐกิจแบบพอ
ยงั ชีพของไทยอาจอยใู่ นช่วงก่อนสมยั สุโขทยั ถึงสมยั อยธุ ยา ซ่ึงเป็ นเศรษฐกิจท่ีมีพ้ืนฐานการผลิตเป็ นแบบ
การเกษตรผสมผสานกบั การคา้ กบั ต่างประเทศ นกั วชิ าการไดส้ นั นิษฐานว่า ธุรกิจการเกษตรอาจเกิดข้ึน

5

ความรู้เบ้ืองตน้ เกี่ยวกบั ธุรกิจเกษตร

ในช่วงน้ี เน่ืองจากมีการใชเ้ งินตราเป็ นตวั กลางในการซ้ือขายแลกเปลี่ยนสินคา้ โดยมีสินคา้ เกษตรท่ีสาํ คญั
เช่น ขา้ ว และพชื เสน้ ใย (พอพนั ธ์ อุยยานนท,์ 2554) อีกท้งั ยงั มีการซ้ือขายกบั ต่างประเทศ เช่น จีน ญี่ป่ ุน
มลายู ชวา บอร์เนียว ฟิ ลิปปิ นส์ อินเดีย ลงั กา และอิหร่าน สินคา้ ส่งออกที่สําคญั ไดแ้ ก่ ผลิตผลจาก
การเกษตร และของป่ า เช่นหนังสตั ว์ ไม้ฝาง ไม้กฤษณา งาชา้ ง นอแรด เป็ นตน้ ต่อมาในสมยั กรุง
รัตนโกสินทร์ ช่วงปี พ.ศ. 2473 รัฐบาลมีนโยบายปรับเปลี่ยนการเกษตรแบบยงั ชีพไปเป็ นการเกษตรแบบ
พาณิชย์ ทาํ ใหธ้ ุรกิจการเกษตรของประเทศไทยมีความชดั เจนมากข้ึน ธุรกิจการเกษตรที่มีบทบาทมากที่สุด
ในตอนน้นั คือ ธุรกิจการส่งออกขา้ วซ่ึงส่วนใหญ่จะเป็นกลุ่มของพ่อคา้ นักธุรกิจชาวจีนมากกว่ากลุ่มพอ่ คา้
ยโุ รป โดยรฐั บาลมีหนา้ ที่ในการเกบ็ ภาษีการผลิต โดยในปี พ.ศ. 2496 รัฐบาลมีรายไดจ้ ากภาษีการผลิตถึง
ร้อยละ 32 รฐั บาลนาํ ภาษีทไี่ ดม้ าขยายเส้นทางคมนาคม ทาํ ใหส้ ามารถขนส่งขา้ วและสินคา้ เกษตรอื่นๆไป
ยงั ตลาดในกรุงเทพฯ ไดส้ ะดวกรวดเร็ว ซ่ึงมีผลในการช่วยส่งเสริมธุรกิจการเกษตรใหเ้ ตบิ โตยง่ิ ข้ึน

ในช่วงปี พ.ศ. 2509 รัฐบาลไดจ้ ดั ต้งั ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ข้ึนเพื่อ
รองรับการขยายตวั ของธุรกิจเกษตร และเพอื่ ตอบสนองความตอ้ งการสินเชื่อของเกษตรกรสาํ หรับซ้ือปัจจยั
การผลิตในการปลูกพชื เศรษฐกิจ เช่น สารกาํ จดั ศตั รูพชื ป๋ ุย รถแทรกเตอร์และเครื่องมืออุปกรณ์สาํ หรับ
การเกษตร นอกจากน้นั รัฐบาลยงั มีนโยบายใหธ้ นาคารพาณิชยจ์ ดั สินเช่ือร้อยละ 5 เพ่อื การเกษตรในปี พ.ศ.
2518 และเพมิ่ เป็นร้อยละ 13 ในปี พ.ศ. 2522 ส่งผลต่อการขยายตวั ของการปลูกพชื เศรษฐกิจเป็ นอยา่ งมาก
พ้นื ที่รกร้างว่างเปล่า ไดถ้ ูกนาํ มาใชป้ ระโยชน์ในการเพาะปลูกพืชเศรษฐกิจ เช่น ออ้ ย มันสาํ ปะหลงั
ขา้ วโพด และปอ เป็นตน้ จากการขยายตวั ของพชื เศรษฐกิจและธุรกิจเกษตรทาํ ใหน้ กั ธุรกิจชาวจีนไดม้ าร่วม
กิจการทางธุรกิจเกษตรเพมิ่ ข้นึ โดยมีกลุ่มนกั ธุรกิจที่สาํ คญั คือ กลุ่มธุรกิจของตระกูลหวง่ั หลี ตระกูลล่าํ ซาํ
และตระกูลบลู สุข แตก่ ลุ่มพอ่ คา้ ทีป่ ระสบความสาํ เร็จจากการทาํ ธุรกิจการเกษตรมากท่ีสุด คือ บริษทั เจริญ
โภคภณั ฑ์ จาํ กดั (ซีพ)ี โดยในช่วงแรกบริษทั เจริญโภคภณั ฑ์ ทาํ ธุรกิจเกษตรเก่ียวกบั การขายเมล็ดพนั ธุ์ ป๋ ุย
และปัจจยั การผลิตทางเกษตรซ่ึงเป็ นที่รู้จกั กนั อยา่ งแพร่หลายในนามของบริษทั เจี๋ยไต๋ จาํ กดั จากน้นั ได้
ขยายเพม่ิ กิจการอุตสาหกรรมอาหารสตั วข์ ้ึนในช่วงปี พ.ศ. 2503 โดยร่วมลงทุนกบั บริษทั อาร์เบอร์เอเคอร์
ซ่ึงเป็ นกลุ่มบริษทั อุตสาหกรรมคา้ สัตวป์ ี กของสหรัฐอเมริกา ต่อมาในช่วงปี พ.ศ. 2513 บริษทั เจริญโภค
ภณั ฑ์ ไดน้ าํ พ่อแม่พนั ธุ์ไก่มาเพ่ือผลิตลูกไก่เพ่ือใชเ้ ป็ นวตั ถุดิบในอุตสาหกรรมไก่ไทย หลงั จากน้ันในปี
พ.ศ. 2516 บริษทั เครือเจริญโภคภณั ฑไ์ ดเ้ ขา้ ควบคุมธุรกิจการเกษตรหลายอยา่ ง เช่น โรงงานฆ่าสตั วแ์ ละ
การแปรรูป ธุรกิจจดั หาและจาํ หน่ายไก่พนั ธุ์ ธุรกิจการซ้ือและแปรรูปไก่และธุรกิจจาํ หน่ายผลิตภณั ฑจ์ าก
เน้ือไก่ ต่อมาไดข้ ยายระบบการเล้ียงในสตั วช์ นิดอ่ืนๆ เช่น สุกร ปลานิล เป็ นตน้ หลงั จากน้ันบริษทั เครือ
เจริญโภคภณั ฑไ์ ดส้ ่งเสริมใหเ้ กษตรกรเล้ียงไก่ระบบการทาํ ฟาร์มแบบพนั ธะสญั ญา และขยายตลาดไปใน
ประเทศต่างๆของเอเชีย ไดแ้ ก่ ญ่ีป่ ุน อินโดนีเซีย สิงคโ์ ป ไตห้ วนั มาเลเซีย และจีน (แมน้ มาส จนั ลกั ขณา
และคณะ, 2548) จึงทาํ ใหบ้ ริษทั เครือเจริญโภคภณั ฑก์ ลายเป็ นบริษทั ท่ีมีอิทธิพลในดา้ นธุรกิจการเกษตร

เป็นอนั ดบั 1 ของประเทศไทย

6

ความรู้เบ้อื งตน้ เก่ียวกบั ธุรกิจเกษตร

1.2.3 ความเป็ นมาของการศกึ ษาดา้ นธุรกิจการเกษตร
ธุรกิจการเกษตรในสหรัฐอเมริกาเกิดข้ึนมานานแลว้ แต่ไม่มีการศึกษาอยา่ งแทจ้ ริงจนกระท้งั
ฮาร์วาร์ด บินิเนส สกูล (Harvard Business School) ได้จดั ต้งั โครงการวิจยั ศึกษาเกี่ยวกบั การเกษตร
(Agriculture) และธุรกิจ (Business) ข้ึนในเดือนธนั วาคม ปี พ.ศ. 2495 (สมคิด ทกั ษิณาวสิ ุทธ์, 2548) โดยมี
ศาสตราจารย์ J. Davis และศาสตราจารย์ Ray A. Goldberg ไดร้ ่วมกนั ศกึ ษาความสมั พนั ธข์ องการเกษตรกบั
ธุรกิจในแงข่ องปัจจยั การผลิต การผลิตสินคา้ เกษตร การแปรรูปและการจดั จาํ หน่ายสินคา้ เกษตร ต่อมาในปี
พ.ศ. 2500 ศาสตราจารยท์ ้งั 2 ท่าน ไดต้ ีพิมพเ์ ผยแพร่หนังสือเรื่อง แนวความคิดทางธุรกิจการเกษตร
(A Conception of Agribusiness) ข้ึนเป็นคร้ังแรกในสหรฐั อเมริกา ซ่ึงอาจกล่าวไดว้ า่ ฮาร์วาร์ด บินิเนส สกูล
(Harvard Business School) เป็ นสถานท่ีแรกท่มี ีการศกึ ษาดา้ นธุรกิจการเกษตร
การศกึ ษาดา้ นธุรกิจการเกษตรในแถบเอเชีย เร่ิมตน้ ท่ีประเทศฟิ ลิปปิ นส์ มหาวิทยาลยั ในประเทศ
ฟิ ลิปปิ นส์ ไดเ้ ปิ ดสอนวิชาธุรกิจการเกษตรข้ึนในระดบั ปริญญาตรี ในภาควชิ าเศรษฐศาสตร์เกษตรเม่ือปี
พ.ศ. 2509 (สมคิด ทกั ษณาวสิ ุทธ์ิ 2548) และไดม้ ีการจดั สมั มนาเกี่ยวกบั ธุรกิจการเกษตรข้ึนในปี พ.ศ.
2512 ตอ่ มาไดเ้ ปิ ดการเรียนการสอนในระดบั ปริญญาโทที่มหาวิทยาลยั แห่งชาติ ฟิ ลิปปิ นส์ ส่วนการศึกษา
ดา้ นธุรกิจเกษตรในประเทศไทยในเร่ิมตน้ เม่ือ พ.ศ. 2517 โดยมีคณะเศรษฐศาสตร์และบริหาร ธุรกิจ
มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์ร่วมกบั มูลนิธิ ร๊อกก้ีเฟลเล่อร์ และ Agriculture Development Council (A/D/C)
ไดว้ างหลกั สูตรและแนวทางที่จะเปิ ดสอนธุรกิจการเกษตร โดยเร่ิมเปิ ดสอนใน ปี การศึกษา 2519 - 2520
จากน้ันก็เร่ิมมีมหาวิทยาลัยต่างๆ ได้เปิ ดสอนด้านธุรกิจการเกษตร ได้แก่ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
มหาวิทยาลยั สุโขทยั ธรรมาธิราช มหาวิทยาลยั ราชภฏั มหาสารคาม และมหาวิทยาลัยราชภฏั อุดรธานี
เป็ นตน้

ประเภทของธุรกจิ การเกษตร
1.3.1 ธุรกิจการเกษตรในดา้ นปัจจยั การผลิตไดแ้ ก่ ธุรกิจทีเ่ มลด็ พนั ธุพ์ ชื พนั ธุส์ ตั ว์ ป๋ ยุ สารเคมี

กาํ จดั ศตั รูพชื เคร่ืองจกั รกลการเกษตร อาหารสตั ว์ ผลิตภณั ฑเ์ วชภณั ฑย์ าสตั ว์ เป็นตน้
1.3.2 ธุรกิจการเกษตรในดา้ นการบริการธุรกิจเกษตร ไดแ้ ก่ เช่น ธุรกิจการใหบ้ ริการ

เคร่ืองจกั รกลเกษตรในการเตรียมดิน การเก็บเก่ียว การใหบ้ ริการเช่าโกดงั สินคา้ พชื ผลทางการเกษตรและ
การบริการขนส่งผลิตผลทางการเกษตร เป็นตน้

1.3.3 ธุรกิจการผลิตสินคา้ เกษตรไดแ้ ก่ ธุรกิจการผลิตจากพชื สตั ว์ ประมง และป่ าไม้
1.3.4 ธุรกิจการการตลาดและจดั หาสินคา้ เกษตร ไดแ้ ก่ ธุรกิจเกี่ยวกบั การรวบรวมสินคา้ เกษตร
จากแปลงเกษตรกรไปสู่ตลาดทอ้ งถิ่นหรือตลาดปลายทางเพือ่ ใหจ้ า หน่ายใหก้ บั ผูข้ ายส่ง โรงงานแปรรูป
หรือผสู้ ่งออก เช่น บริษทั รับซ้ือขา้ วโพดเพอื่ จาํ หน่ายใหก้ บั บริษทั ผลิตอาหารสตั ว์ เป็นตน้
1.3.5 ธุรกิจการแปรรูป ไดแ้ ก่ ธุรกิจท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั การเปล่ียนแปลงสภาพของผลิตผลทาง
การเกษตรใหอ้ ยใู่ นรูปผลิตภณั ฑท์ ี่ตรงตามความตอ้ งการของผบู้ ริโภค เช่น ธุรกิจการแปรรูปผลไม้
กระป๋ อง ธุรกิจอาหารทะเลแช่แขง็ เป็นตน้

7

ความรู้เบ้อื งตน้ เก่ียวกบั ธุรกิจเกษตร

1.3.6 ธุรกิจการจดั จาํ หน่ายสินคา้ เกษตรภายในประเทศ ไดแ้ ก่ ธุรกิจท่ีเก่ียวขอ้ งกบั การจดั การ
ช่องทางการตลาดและการจดั การเกี่ยวกบั การกระจายสินคา้ เกษตร ท้งั สินคา้ ผลิตผลทางการเกษตร
และสินคา้ เกษตรแปรรูป

1.3.7 ธุรกิจการส่งออกและนาํ เขา้ สินคา้ เกษตรไดแ้ ก่ ธุรกิจท่ีเก่ียวขอ้ งกบั การซ้ือขายแลกเปลี่ยน
สินคา้ เกษตรระหวา่ งประเทศ ซ่ึงประกอบดว้ ยการส่งออกสินคา้ เกษตรและการนาํ เขา้ สินคา้ เกษตร

1.3.8 ธุรกิจสินเช่ือการเกษตร ไดแ้ ก่ ธุรกิจท่เี กี่ยวกบั การใหก้ ยู้ มื และใหเ้ ครดิตแก่เกษตรกรผู้
ประกอบอาชีพเกษตรกรรม การประมง การทาํ ป่ าไมแ้ ละการเล้ียงสตั ว์

บทบาทและความสาคญั ของธุรกิจเกษตร
1.4.1 บทบาทของธุรกิจการเกษตร มีบทบาทท่สี าํ คญั คือ
(1) บทบาทในการสนองความตอ้ งการข้นึ พน้ื ฐานของมนุษย์ ธุรกิจการเกษตรมีบทบาทเกี่ยวขอ้ ง

กบั ปัจจยั 4 คอื อาหาร ท่ีอยอู่ าศยั เครื่องนุ่งห่ม และยารกั ษาโรค เพอื่ ใชใ้ นการดาํ รงชีวติ ประจาํ วนั ของมนุษย์
(2) บทบาทในการช่วยแกป้ ัญหาการว่างงาน และการกระจายแรงงาน ธุรกิจอุตสาหกรรมเกษตร

ในภมู ิภาคช่วยลดการเคล่ือนยา้ ยแรงงานจากภาคเกษตรไปสู่ภาคบริการและภาคอุตสาหกรรมอ่ืน เช่น การ
เกิดโรงงานน้าํ ตาลทาํ ใหเ้ กษตรกรมีรายไดแ้ ละคนในพน้ื ทม่ี ีงานทาํ

(3) บทบาทในการทาํ ใหเ้ กิดการแข่งขนั ระหว่างผูป้ ระกอบการต่างๆ ท้งั ในดา้ นปัจจยั การผลิต
การแปรรูป และการส่งออก

(4) บทบาทให้รัฐบาลมีรายไดจ้ ากการเก็บภาษีอากร รัฐสามารถจดั เก็บภาษีอากรจากธุรกิจ
อุตสาหกรรมการเกษตร ธุรกิจการนาํ เขา้ และส่งออกสินคา้ เกษตร

(5) บทบาทในการก่อให้เกิดการใชท้ รัพยากรอยา่ งมีคุณค่า เช่น การจดั สรรทรัพยากรดิน น้าํ
ป่ าไม้ และทรพั ยากรมนุษย์ ใหเ้ กิดประโยชน์สูงสุด

(6) บทบาทในการสรา้ งความเจริญกา้ วหนา้ ทางดา้ นเทคโนโลยี
1.4.2 ความสําคญั ของธุรกิจการเกษตร สมคิด ทกั ษิณาวิสุทธ์ิ (2548) และอาํ พนั ห่อนาค (2545)
ไดอ้ ธิบายถึงความสาํ คญั ของธุรกิจการเกษตรไว้ 3 ประการ คือ
1.4.2.1 ความสาํ คญั ต่อการดาํ รงชีวติ ประจาํ วนั นอกจากความตอ้ งการอาหารแลว้ มนุษย์ ยงั มีความ
ตอ้ งการใชส้ ิ่งอ่ืนๆ อีกในการดาํ รงชีวติ เช่น เส้ือผา้ ยารักษาโรค โตะ๊ เกา้ อ้ี โดยสินคา้ เหล่าน้ีมีสินคา้ เกษตร
เป็นวตั ถุดิบในการการผลิต ดงั น้ันสินคา้ เกษตรจึงมีความสาํ คญั ต่อชีวิตประจาํ วนั ของมนุษยท์ ้งั ในทางตรง
และทางออ้ ม
1.4.2.2 ความสาํ คญั ในดา้ นธุรกิจ การผลิตสินคา้ เกษตร จาํ เป็ นตอ้ งผา่ นขบวนการต่างๆมากมาย เช่น
ตอ้ งแปรรูปก่อนส่งไปจาํ หน่ายยงั ต่างประเทศซ่ึงกิจกรรมดงั กล่าว ยอ่ มมีนักธุรกิจท่ีเก่ียวขอ้ งจาํ นวนมาก
ต้งั แตผ่ นู้ าํ เขา้ ปัจจยั การผลิตสินคา้ เกษตร ผผู้ ลิตสินคา้ เกษตร ผคู้ า้ ปลีกสินคา้ เกษตร ผสู้ ่งออกสินคา้ เกษตร
จนถึงมือผบู้ ริโภค

8

ความรู้เบ้อื งตน้ เกี่ยวกบั ธุรกิจเกษตร

1.4.2.3 ความสาํ คญั ตอ่ เศรษฐกิจของประเทศ ในปัจจุบนั ธุรกิจการเกษตรมีความเก่ียวขอ้ งกบั การเกษตร
ท้งั หมด และอุตสาหกรรมเกษตรเป็ นธุรกิจท่ีมีมูลค่าสูง ส่งผลทาํ ใหร้ ายไดข้ องประเทศเพม่ิ ข้ึน และมี
ความสาํ คญั ตอ่ เศรษฐกิจของประเทศ ซ่ึงสามารถแบ่งไดด้ งั น้ี

(1) ธุรกิจการเกษตรเป็ นธุรกิจเป็ นแหล่งรายไดข้ องรัฐบาลและเป็ นแหล่งผลิตสินคา้ ส่งออก เช่น
บริษทั เครือเจริญโภคภณั ฑ์ บริษทั กรุงเทพสตาชอินดสั เทรียล จาํ กดั บริษทั น้าํ ตาลวงั ขนาย จาํ กดั ท่ีส่งออก
สินคา้ เกษตรทาํ ใหม้ ีรายไดเ้ ขา้ ประเทศ เป็นตน้

(2) ธุรกิจการเกษตรก่อให้เกิดการจา้ งงานมากข้ึน เนื่องจากแต่ละกิจกรรมของธุรกิจการเกษตร
ต้งั แต่การผลิต การแปรรูป การตลาด จนถึงมือของผบู้ ริโภค เป็ นกิจกรรมทลี่ ว้ นแลว้ แตต่ อ้ งมีการใชแ้ รงงาน
เป็นจาํ นวนมากท้งั สิ้น

(3) ธุรกิจการเกษตรเป็นธุรกิจท่ีมีลกั ษณะเป็นอุตสาหกรรมเกษตร ( Agro-Industry) จาํ เป็นตอ้ งใช้
วตั ถุดิบท่ีผลิตไดภ้ ายในประเทศ ทา ใหส้ ามารถระบายผลิตผลทางการเกษตรไดเ้ ป็นอยา่ งดี

(4) ธุรกิจการเกษตรเป็นธุรกิจท่ีก่อใหเ้ กิดการเชื่อมโยง (Linkage Effect) กบั ธุรกิจตา่ งๆ เช่น
ธุรกิจการบรรจุหีบห่อ ธุรกิจการขนส่ง ธุรกิจการโฆษณา เป็นตน้

แนวโน้มของธุรกิจการเกษตรในอนาคต
ต้งั แต่แผนพฒั นาเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติฉบบั ท่ี 1 จนถึงฉบบั ปัจจุบนั มูลค่าธุรกิจการเกษตร

ทกุ ประเภท อนั ไดแ้ ก่ ธุรกิจปัจจยั การผลิต ธุรกิจการผลิต ธุรกิจการแปรรูป ธุรกิจการจดั จาํ หน่าย ธุรกิจการ
ส่งออกสินคา้ เกษตร มีแนวโน้มสูงข้ึน ซ่ึงจากการเปล่ียนแปลงดงั กล่าว สมคิด ทกั ษิณาวสิ ุทธ์ิ (2553)
ไดส้ รุปแนวโนม้ ธุรกิจการเกษตรไวด้ งั น้ี

(1) เกษตรกรไทยมีแนวโนม้ ในการเลือกใชป้ ัจจยั การผลิตต่างๆ มากข้ึน เพราะการผลิตของเกษตรกร
ในปัจจุบนั ให้ความสาํ คญั ดา้ นคุณภาพ ทาํ ให้เกษตรกรตอ้ งเลือกใชป้ ัจจยั การผลิตเพ่ือให้ไดส้ ินคา้ ท่ีมี
คุณภาพดี

(2) การผลิตสินคา้ เกษตร มีวตั ถุประสงคห์ ลกั เพอ่ื การคา้ การผลิตแบบการคา้ ทาํ ใหเ้ กษตรกรตอ้ งพ่งึ พา
ตลาดมากข้ึน นอกจากน้นั เกษตรกรตอ้ งพ่งึ พาเทคโนโลยใี นการผลิตมากข้นึ เพอ่ื ผลิตสินคา้ ท่มี ีคุณภาพตาม
ความตอ้ งการของตลาด

(3) สินคา้ เกษตรมีการแปรรูปมากข้ึน เพื่อเป็ นการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กบั สินคา้ และเป็ นการสร้าง
ผลิตภณั ฑท์ ี่ตรงกบั ความตอ้ งการของตลาดท้งั ในประเทศและตา่ งประเทศ

(4) มีการผลิตสินคา้ เกษตรชนิดใหม่มากข้ึน เพอ่ื ให้เป็ นไปตามความตอ้ งการของตลาด ซ่ึงมีความ
หลากหลายของชนิดสินคา้ ส่งผลทาํ ใหม้ ีจาํ นวนการผลิตเพมิ่ ข้นึ จะเห็นไดว้ า่ การตดั สินใจผลิตสินคา้ เกษตร
ไม่ไดพ้ จิ ารณาเฉพาะชนิดของสินคา้ และปริมาณเท่าน้นั แต่ผปู้ ระกอบการธุรกิจเกษตรจาํ เป็ นตอ้ งพิจารณา
เร่ืองคุณภาพ เพอ่ื สนองความตอ้ งการของตลาดท่เี ปล่ียนแปลงไป

9

ความรู้เบ้อื งตน้ เกี่ยวกบั ธุรกิจเกษตร

สรุปเนือ้ หาประจาบท
ววิ ฒั นาการทางการเกษตรไดเ้ ร่ิมข้ึนในยคุ หินใหม่ มนุษยใ์ นยคุ น้นั รู้จกั การเพาะปลูก เล้ียงสตั ว์

ทาํ ใหม้ นุษยส์ ามารถควบคุมปัจจยั ดา้ นอาหารได้ จากน้นั มนุษยม์ ีวิวฒั นาการในการสร้างเคร่ืองมือเพอ่ื ช่วย
ในการเพาะปลูก ซ่ึงช่วยในการเพ่ิมผลลิต และเมื่อมีผลผลิตมากเกินความตอ้ งการบริโภคมนุษยจ์ ึงนาํ
ผลผลิตออกมาซ้ือขายแลกเปลี่ยน จนเกิดเป็ นธุรกิจการเกษตรและพฒั นามาจนถึงปัจจุบนั ซ่ึงมีการดาํ เนิน
ธุรกิจเกษตรทีห่ ลากหลาย โดยสามารถแยกได้ 8 ประเภท คือ ธุรกิจการเกษตรในดา้ นปัจจยั การผลิต ธุรกิจ
การเกษตรในดา้ นการบริการธุรกิจเกษตร ธุรกิจการผลิตสินคา้ เกษตร ธุรกิจการการตลาดและจดั หาสินคา้
เกษตร ธุรกิจการแปรรูปและการเก็บรักษาสินคา้ เกษตร ธุรกิจการจดั จาํ หน่ายสินคา้ เกษตรภายในประเทศ
ธุรกิจการส่งออกและนาํ เขา้ สินคา้ เกษตรและธุรกิจสินเช่ือการเกษตร ในประเทศไทย มีการเปิ ดสอนวชิ า
ธุรกิจการเกษตร ท้งั ในระดบั ปริญญาตรีและปริญญาโท ในหลายมหาวิทยาลยั ต่างๆ เช่น มหาวทิ ยาลัย
เกษตรศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่นและมหาวทิ ยาลยั ราชภฏั อุดรธานี เป็นตน้

กจิ กรรมที่ 1
ใหน้ กั ศึกษาสืบคน้ ววิ ฒั นาการการเกษตรในยคุ ดงั ตอ่ ไปน้ี
1.1 ยคุ หินเก่า
1.2 ยคุ หินกลาง
1.3 ยคุ หินใหม่
1.4 ยคุ โลหะ

กจิ กรรมที่ 2
ใหน้ กั ศึกษาสืบคน้ ความเป็นมาของนกั ธุรกิจเกษตร ดงั น้ี
2.1 นกั ธุรกิจเกษตรตระกลู ล่าํ ซาํ
2.2 นกั ธุรกิจเกษตรตระกูลหวงั่ หลี
2.3 นกั ธุรกิจเกษตรตระกูลบลู สุข
2.4 บริษทั เจริญโภคภณั ฑ์ จาํ กดั

กิจกรรมท่ี 3
ใหน้ กั ศึกษาสืบคน้ ความเป็นมาของการศกึ ษาดา้ นธุรกิจเกษตร ในหัวขอ้ ดงั น้ี
3.1 การศกึ ษาดา้ นธุรกิจเกษตรในประเทศสหรฐั อเมริกา
3.2 การศึกษาดา้ นธุรกิจเกษตรในประเทศฟิลิปปิ นส์
3.3 การศกึ ษาดา้ นธุรกิจเกษตรในประเทศไทย

กิจกรรมท่ี 4
4.1 ใหน้ กั ศกึ ษาอธิบายแนวโนม้ ของธุรกิจเกษตรในอนาคตของประเทศไทยจะเป็ นอยา่ งไร

10

ความรู้เบ้อื งตน้ เกี่ยวกบั ธุรกิจเกษตร

ใบงานที่ 1
หน่วยที่ 1 เรื่อง ววิ ฒั นาการและบทบาทของธุรกจิ เกษตร
…………………………………………………………………………………………………………….

เรื่อง สืบคน้ ประวตั ิความเป็นมาของนกั ธุรกิจเกษตรที่มีผลงานโดดเด่นในระดบั ประเทศหรือระดบั โลก
จดุ ประสงค์การเรียนรู้

1. บอกหลกั การทน่ี กั ธุรกิจเกษตรประกอบอาชีพแลว้ ประสบความสาํ เร็จในอาชีพ
จดุ ประสงค์ด้านคณุ ธรรมและจริยธรรมของนักศึกษา

1. ดา้ นมนุษยส์ มั พนั ธ์ ในการมีส่วนร่วม รบั ฟังคนอื่น เป็นผนู้ าํ และผตู้ ามท่ีดี
2. ดา้ นความรบั ผดิ ชอบต่อส่วนรวมและส่วนบุคคล คือ การตรงตอ่ เวลา ส่งงานทนั กาํ หนดเวลา
ความสะอาดและถูกตอ้ งของผลงาน
3. ดา้ นความมีวนิ ยั ในตนเอง ความซ่ือสตั ยส์ ุจริต แต่งกายถูกตอ้ งตามระเบียบ
4. ดา้ นความรู้และทกั ษะวชิ าชีพ มีความสาํ นึกดีในการจดั การธุรกิจเกษตรในทกุ เรื่องทีเ่ กี่ยวขอ้ ง
วสั ดุ เคร่ืองมือ และอปุ กรณ์
1. กระดาษ A4
2. เอกสารประกอบการสอน
ข้นั ตอนการปฏบิ ตั ิงาน
1. ใหน้ กั ศกึ ษาสืบคน้ ประวตั นิ กั ธุรกิจเกษตรประสบความสาํ เร็จในอาชีพ
2. สรุปประวตั ิ แนวคิดหรือหลกั การทนี่ กั ธุรกิจเหล่าน้นั ประสบความสาํ เร็จ
3. สรุปรายงานนาํ เสนอหนา้ ช้นั เรียน
4. ใชเ้ วลา 40 นาที
5. ประเมินผล
แหล่งค้นคว้า
1. หนงั สือเอกสารประกอบการสอนวชิ าการจดั การธุรกิจเกษตร
2. ทางอินเตอร์เน็ต
3. หนงั สื่อและตาํ ราเก่ียวกบั การบริหารจดั การทว่ั ไป