หน่วย 4 วัฒนธรรมไทยและวัฒนธรรมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

สังคมศึกษา ม.1 หน้าทีพ่ ลเมือง วัฒนธรรมและการดารงชีวิตในสงั คม

หน่วยการเรียนร้ทู ี่

วฒั นธรรมไทยและ
วฒั นธรรมของประเทศ

ในภูมิภาคเอเชยี ตะวนั ออกเฉียงใต้

หน้าที่พลเมืองฯ ม.1 : วัฒนธรรมไทยและวฒั นธรรม ความร้ทู ว่ั ไปเกีย่ วกบั วัฒนธรรม
ของประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวนั ออกเฉียงใต้

วฒั นธรรม สิ่งที่มนุษยส์ ร้างขึน้ เพือ่ นาไปใช้ในชีวิตประจาวัน เป็นภูมิปัญญาที่ผู้คน
ในแตล่ ะสงั คมสร้างสรรคข์ ึ้น วัฒนธรรมจึงเป็นภูมิปญั ญาทางสงั คมอย่างหนึง่

วฒั นธรรมไทย ๔ ภาค

ประเทศไทยมีวัฒนธรรมประจาชาติเปน็ เอกลกั ษณข์ องตนเอง ไมว่ ่าจะเป็นดา้ นภาษา วรรณคดี ศิลปะ ดนตรี อาหาร
การแต่งกาย ล้วนเป็นสิง่ ที่บรรพบุรษุ ไดส้ ร้างและสง่ั สมมาตั้งแตอ่ ดีต

ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง ภาคใต้

การแสดงฟ้อนเลบ็ การแสดงโปงลาง การแสดงหนงั ใหญ่ การแสดงลิเกฮลู ู

หนา้ ทีพ่ ลเมืองฯ ม.1 : วฒั นธรรมไทยและวัฒนธรรม วัฒนธรรมภาคเหนือ
ของประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวนั ออกเฉียงใต้

บ้าน การแต่งกาย

• ประดับด้วย กาแล • ผู้ชาย นงุ่ กางเกงที่เรียกวา่
• ใชด้ ินขอในการมงุ “เตีย่ ว” สวมเสอ้ื ม่อฮอ่ ม

หลงั คา • ผูห้ ญิงนุ่งผ้าซน่ิ ยาวเกือบถงึ
ตาตมุ่ ใสเ่ สื้อ คอกลมแขน
ยาว

อาหาร ศิลปะการแสดง

• แกงฮังเล • ฟอ้ นเลบ็
• น้าพริกหนุ่ม • ฟอ้ นเง้ยี ว
• ไส้อั่ว • ตีกลองสะบัดชยั
• ขา้ วซอย

หนา้ ที่พลเมืองฯ ม.1 : วฒั นธรรมไทยและวฒั นธรรม วัฒนธรรมของ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ของประเทศในภมู ิภาคเอเชียตะวนั ออกเฉียงใต้

บ้าน การแตง่ กาย

• ผชู้ ายจะใสเ่ สือ้ คอกลม ใช้

• ใตถ้ นุ สูง ผ้าขาวมา้ คาดเอว
• ทาหน้าตา่ งเป็น • ผหู้ ญิงนงุ่ ผ้าซน่ิ ใส่เสือ้ คอ

ชอ่ งแคบๆ กลมแขนยาว

อาหาร ศลิ ปะการแสด
ง

• ปลาร้า • เซิ้ง
• ส้มตา • หมอลา
• ลาบก้อย • การแสดงโปงลาง

หนา้ ที่พลเมืองฯ ม.1 : วฒั นธรรมไทยและวฒั นธรรม วฒั นธรรมของ ภาคกลาง
ของประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวนั ออกเฉียงใต้
การแตง่ กาย
บ้าน

• มใี ตถ้ ุนสงู • ผชู้ ายใส่เสื้อคอกลม มี
• หลังคาหนา้ จัว่ ผา้ ขาวม้าพาดบ่า
• หน้าตา่ งกวา้ ง
• ผูห้ ญิงนุ่งโจงกระเบน สวม
เสื้อคอกลม

อาหาร ศิลปะการแสดง

• ตม้ ยา • รากลองยาว
• แกงสม้ • ราโทน
• น้าพริกปลาทู • ละครชาตรี
• แกงกะทิ • หนังใหญ่

หนา้ ทีพ่ ลเมืองฯ ม.1 : วฒั นธรรมไทยและวฒั นธรรม วัฒนธรรมของ ภาคใต้
ของประเทศในภมู ิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
การแตง่ กาย
บ้าน
• บ้านจะยกพืน้ สงู
• เสาจะวางอยู่บนตอ • ผชู้ ายนงุ่ ผา้ โสร่ง ใส่เสือ้ คอต้ัง
• หลังคาทรงสงู ลาด สวมกางเกง ขายาว

เอียง • ผู้หญิงนุ่งผ้าซ่นิ หรือผา้ ปาเตะ๊
ใสเ่ สื้อคอกลม

อาหาร ศิลปะการแสดง

• แกงเหลือง • โนราห์
• แกงไตปลา • หนงั ตะลุง
• ขา้ วยา • ลิเกฮลู ู
• น้าบูดู • เตน้ รองเง็ง

หนา้ ที่พลเมืองฯ ม.1 : วฒั นธรรมไทยและวฒั นธรรม ที่มาของวฒั นธรรมไทย
ของประเทศในภูมิภาคเอเชยี ตะวนั ออกเฉียงใต้
ภูมิหลังทางประวัตศิ าสตร์
สภาพแวดลอ้ มทางภูมิศาสตร์
สงั คมไทยมีภมู ิหลัง ทางประวัติศาสตรก์ อ่ นพุทธ
เน่อื งจากการมีที่ตั้งอยใู่ นเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ศตวรรษที่ ๑๗ ทาใหม้ รดกทางวฒั นธรรมบางอยา่ งได้
และมีสภาพภมู ิอากาศแบบร้อนช้นื พื้นทีส่ ว่ นใหญ่เป็น กลายเป็นรากฐานทีส่ าคญั ของวัฒนธรรมไทยในปัจจุบนั
พืน้ ที่ราบลุ่มมีแม่นา้ ที่ อดุ มสมบรู ณ์ ประชากร
สว่ นใหญ่จึงประกอบอาชีพเกษตรกรรม เป็นหลัก การรับเอาวัฒนธรรม
อื่นมาปรับใช้
อิทธพิ ลจากพระพทุ ธศาสนา
วฒั นธรรมภายนอกทีค่ นไทยรับเอาเขา้ มาปรับใชใ้ น
พระพทุ ธศาสนาเผยแผเ่ ข้าสู่ประเทศไทยเมือ่ ประมาณ ช่วงแรกจะเป็นวฒั นธรรมอินเดีย เกีย่ วกับศาสนา ลทั ธิ
พุทธศตวรรษที่ ๓ และหย่งั รากลึกในสังคมไทย เป็นศาสนาที่คน ความเชื่อ ลักษณะการปกครองขณะเดียวกนั ในสมยั
ไทยส่วนใหญเ่ คารพนบั ถือ สุโขทยั มีการติดตอ่ กบั จนี จงึ รบั เอาวัฒนธรรมตา่ งๆ ของ
จนี โดยเฉพาะทางด้านเศรษฐกจิ เข้ามาปรับใช้
อิทธพิ ลจากศาสนาพราหมณ์-ฮินดู

ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู เป็นอีกศาสนาหนึ่งจากอินเดียทีเ่ ขา้
มามีบทบาทตอ่ สงั คมไทยนับตง้ั แตอ่ ดีต ทาใหเ้ กิดวัฒนธรรม
ดา้ นลทั ธคิ วามเชือ่ หลายอย่าง

หนา้ ทีพ่ ลเมืองฯ ม.1 : วฒั นธรรมไทยและวฒั นธรรม ลักษณะของวัฒนธรรมไทย
ของประเทศในภูมิภาคเอเชยี ตะวันออกเฉียงใต้

เป็นวฒั นธรรมแบบเกษตรกรรม เป็นวัฒนธรรมที่ยึดถอื พิธกี รรม เปน็ วฒั นธรรมที่ยึดถอื การกุศล
ตามหลกั ศาสนา
คนส่วนใหญจ่ ะประกอบอาชีพ การดาเนินชีวติ ในสงั คมไทย จะมี
เกษตรกรรม ทาการเพาะปลูก การประกอบพิธีกรรมดว้ ยเสมอ คนไทยนิยมทาบญุ ในงาน
เลี้ยงสัตว์ ดงั น้ัน วฒั นธรรม ไมว่ ่าจะเปน็ การเกดิ โกนผมไฟ เทศกาลตา่ งๆ เพือ่ เป็นสิริมงคล
ประเพณีและวถิ ชี ีวติ สว่ นใหญ่ แต่งงาน ขึน้ บ้านใหม่ ครบรอบ และเพือ่ อุทิศบุญกศุ ลใหญ้ าติที่
จงึ มกั เกี่ยวกบั น้าและการเกษตร อายุ งานศพ ซึง่ จะมีท้ังพธิ ใี นทาง ล่วงลับไปแล้ว
พระพทุ ธศาสนาและศาสนา
พราหมณ์-ฮินดู ผสมผสานกนั

หนา้ ทีพ่ ลเมืองฯ ม.1 : วัฒนธรรมไทยและวัฒนธรรม ลกั ษณะของวฒั นธรรมไทย
ของประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวนั ออกเฉียงใต้

เป็นวัฒนธรรมที่ยึดถอื เครอื ญาติ เปน็ วฒั นธรรมที่มี เป็นวฒั นธรรมที่นิยมความ
และอาวุโส การผสมผสาน สนกุ สนาน

สังคมไทยมีความสมั พนั ธ์โดยยึด ไดร้ ับการผสมผสานทาง กิจกรรมของสงั คมไทยสว่ นใหญ่
หลักอาวโุ ส คนที่มีอายุน้อยกว่า วฒั นธรรมมาจากสงั คมอืน่ เช่น จะมกี ารสอดแทรกความ
จะให้ความเคารพผู้ที่อายุ การรับเอาวัฒนธรรมด้านลัทธิ สนกุ สนานไวด้ ้วยเสมอไมว่ ่าจะ
มากกวา่ เพราะถือวา่ ผู้อาวโุ สเป็น ความเชือ่ และการประกอบ เป็นการรอ้ งและราจนเกดิ เป็น
ผ้ทู ี่สงู ดว้ ยประสบการณ์ พบเหน็ พิธกี รรมศาสนามาจากสงั คม วัฒนธรรมการละเลน่ พืน้ บา้ น
เรื่องราวในชีวติ มากอ่ น อินเดีย

หนา้ ที่พลเมืองฯ ม.1 : วัฒนธรรมไทยและวัฒนธรรม ความคลา้ ยคลงึ และความแตกตา่ งระหวา่ งวฒั นธรรมไทย
ของประเทศในภมู ิภาคเอเชยี ตะวันออกเฉียงใต้
กับวัฒนธรรมในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ลกั ษณะของวัฒนธรรมประเทศเพือ่ นบ้าน

เปน็ วัฒนธรรมสงั คมเกษตรกรรม เป็นวัฒนธรรมแบบผสมผสาน

ประเทศเพือ่ นบา้ นของไทย ถา้ ไมน่ บั รวมสิงคโปร์ วฒั นธรรมภายนอกที่มอี ิทธพิ ลสาคญั
ทง้ั หมดจะมีวฒั นธรรมแบบสงั คมเกษตรกรรม คอื วัฒนธรรมของประเทศเพื่อนบ้าน ประกอบดว้ ย
ประชากรสว่ นใหญ่ของประเทศจะทาการ วฒั นธรรมอินเดีย วัฒนธรรมจนี วฒั นธรรมอิสลาม
เพาะปลกู เปน็ อาชีพหลกั
และวฒั นธรรมตะวนั ตก

เป็นวฒั นธรรมที่มีศาสนาและลัทธิความ เป็นวัฒนธรรมทีม่ ีเอกลักษณ์

เชือ่ เปน็ รากฐาน ทางวฒั นธรรมเฉพาะของตน

วัฒนธรรมของประเทศเพื่อนบ้านมี เนือ่ งจากประเทศเพื่อนบา้ นของไทยเกือบทกุ
รากฐานสาคัญมาจากศาสนา และ ประเทศมี ภมู ิหลังทางประวตั ศิ าสตรม์ าอย่าง
ลัทธคิ วามเชื่อทีป่ ระชากรส่วนใหญ่ ยาวนาน ยอ่ มจะส่งผลใหม้ ีมรดกตกทอดทาง
ของประเทศเคารพนับถอื ติดต่อกนั วัฒนธรรมมาก เชน่ ภาษาพดู ภาษาเขียน การแต่ง
มาอยา่ งยาวนานนับต้ังแตอ่ ดีต กาย อาหารการกิน

หนา้ ที่พลเมืองฯ ม.1 : วฒั นธรรมไทยและวัฒนธรรม ความคล้ายคลึงและความแตกตา่ งของวัฒนธรรม
ของประเทศในภูมิภาคเอเชยี ตะวันออกเฉียงใต้

วัฒนธรรมด้านที่อยอู่ าศยั วัฒนธรรมด้านประเพณีและพิธีกรรม วฒั นธรรมด้านภาษา

เนือ่ งจากเป็นสังคมทีต่ ง้ั อยูใ่ นเขตรอ้ น หากชาติใดทีม่ รี ากฐานการนับถอื ประเทศเพื่อนบา้ นที่มีภาษาพดู และเขียน
ลกั ษณะวัฒนธรรมการกอ่ สร้างที่อยูอ่ าศยั พระพุทธศาสนา ประเพณีและพิธกี รรม คล้ายคลึงกบั ไทย
สว่ นใหญ่จึงมีความคลา้ ยคลึงกัน เช่น ใช้ ต่างๆ ก็จะคล้ายคลึงกบั ไทย เช่น การ
ทาบุญเลี้ยงพระการเวียนเทียนเนื่องในวัน กค็ ือ ลาวเพียงชาติเดียว ส่วนชาติอ่นื จะใช้
ไม้สร้างบ้านยกพ้นื ใหส้ ูงขึน้ จากพืน้ ดนิ ภาษาของตน ไม่ว่าจะเป็น เมียนมา
พื้นบา้ นปดู ้วยไม้กระดาน ฝาบา้ นใชไ้ ม้ สาคญั ทางศาสนา
กระดานตีสูงขน้ึ และมีช่องลมเพื่อระบาย เวยี ดนาม อินโดนเี ซีย ฟิลิปปนิ ส์ โดยที่
อากาศในบ้าน ส่วนหลงั คา มีความลาดชนั ภาษาองั กฤษและภาษาจีนจะเปน็

ภาษากลางที่ใชต้ ิดต่อกันไดท้ ว่ั ทั้งภมู ิภาค

หน้าทีพ่ ลเมืองฯ ม.1 : วฒั นธรรมไทยและวัฒนธรรม ความคลา้ ยคลึงและความแตกต่างของวฒั นธรรม
ของประเทศในภมู ิภาคเอเชยี ตะวันออกเฉียงใต้
วัฒนธรรมด้านการแตง่ กาย วฒั นธรรมดา้ นอาหาร
วัฒนธรรมดา้ นการนบั ถือศาสนา

พระพทุ ธศาสนา ซึ่งเปน็ ศาสนาที่ผู้คนสว่ น การแตง่ กายของผู้คนในภูมภิ าคเอเชยี อาหารของประชากรในภูมิภาคเอเชยี
ใหญใ่ นประเทศไทย เมียนมาลาว กัมพชู า ตะวนั ออกเฉียงใต้ หากไม่นบั ชุดพืน้ เมอื ง ตะวันออกเฉียงใต้ส่วนใหญจ่ ะ
นับถือ ดงั นั้น ประเพณี พิธกี รรมทางศาสนา และชุดประจาชาติกจ็ ะแต่งกายไมแ่ ตกตา่ ง
ลัทธคิ วามเชื่อตา่ งๆ ของเมยี นมา ลาว กนั คือ ในสังคมเมอื งผู้ชายนิยมสวมเสือ้ กับ ประกอบด้วยขา้ ว พืชผัก และเน้อื สตั ว์ ที่
กางเกง ผู้หญิงสวมเสื้อกับกางเกงหรือ หาได้ง่าย ในท้องถน่ิ การปรงุ อาหาร
กัมพชู า กจ็ ะคล้ายคลึงกบั ไทย กระโปรง แตใ่ นชนบทผูห้ ญิงจานวนมากก็ โดยมากใชก้ ะทิและเครือ่ งเทศรสชาติ
ของอาหารจะจัดจ้าน หลากหลาย สีสนั
ยงั คงสวมใส่ผา้ ซิ่นกันอยู่ ดูน่ารบั ประทานมีรสชาติเผ็ดรอ้ น

หน้าที่พลเมืองฯ ม.1 : วฒั นธรรมไทยและวฒั นธรรม วัฒนธรรมกบั ปจั จัยในการสรา้ งความสัมพันธ์อนั ดี

ของประเทศในภมู ิภาคเอเชยี ตะวนั ออกเฉียงใต้

วัฒนธรรมทีเ่ ป็นปัจจยั ในการสรา้ งความสัมพันธอ์ ันดี

วฒั นธรรมด้านศาสนา วัฒนธรรมดา้ นภาษา

ทุกศาสนาลว้ นมีหลกั ธรรมคาสอนสาคญั ภาษาเป็นวัฒนธรรมอยา่ งหนึ่งในการ
ทีค่ ล้ายคลึงกนั นนั่ คือใหก้ ระทาความดี นาไปสคู่ วามเข้าใจอันดีระหวา่ งกนั
ละเวน้ กระทาสิง่ ไม่ดี ใหศ้ าสนิกชนมี

ความรัก ความเมตตา

วัฒนธรรมด้านขนบธรรมเนยี มประเพณี วฒั นธรรมดา้ นการศึกษา วฒั นธรรมดา้ นเนติธรรม
ขนบธรรมเนียมประเพณีถือเป็นวฒั นธรรม
อันดีงามของทกุ สงั คม เปน็ เครอ่ื งมอื การศึกษาชว่ ยสรา้ งความเจริญงอกงาม วฒั นธรรมด้านกฎหมาย หรือ
ชว่ ยจรรโลงจิตใจผู้คนใหส้ ดชื่น เบกิ บาน ทางด้านสติปญั ญาใหแ้ ก่ผคู้ น ซึ่งเมื่อผู้คนมี ขนบธรรมเนียมประเพณีที่มคี วามสาคัญ

สงบคิดและทาแตส่ ิง่ ทีด่ ี สติปัญญามีความเฉลียวฉลาด ยอ่ มจะ เสมอด้วยกฎหมายหรือการกระทา
หาทางแก้ไขปัญหาต่างๆ อยา่ งสนั ติวธิ ี บางอย่างที่ไม่มีกฎหมายหา้ มไว้ แต่ถา้
ใครทาเข้ากเ็ ปน็ ทีร่ ังเกยี จของสงั คม

หนา้ ที่พลเมืองฯ ม.1 : วัฒนธรรมไทยและวฒั นธรรม วฒั นธรรมกับปจั จัยในการสรา้ งความสัมพันธ์อนั ดี

ของประเทศในภูมิภาคเอเชยี ตะวันออกเฉียงใต้

วัฒนธรรมที่เป็นปจั จยั ที่อาจนาไปสู่ความเข้าใจผิดตอ่ กัน

วัฒนธรรมดา้ นศาสนา วัฒนธรรมด้านภาษา

เรือ่ งของศาสนาเปน็ เรอ่ื งละเอียดออ่ น เป็น ภาษาเป็นเรือ่ งการสือ่ สาร มีทง้ั ภาษาพูด
เรือ่ งความเชื่อความศรทั ธา โดยไม่ ภาษาเขียนและอวัจนภาษา แตล่ ะชาติ
จาเป็นตอ้ งใช้เหตผุ ล ดังนน้ั จงึ ไมค่ วร
จะใชภ้ าษาทีเ่ ปน็ วัฒนธรรมของตน
พาดพิงศาสนาอืน่ ไมว่ ่าจะดว้ ยคาพดู หรือ
การกระทา

กรณีพิพาทเขาพระวหิ ารไทย-กมั พชู า วัฒนธรรมเกี่ยวกับการปลุกกระแสชาตินิยม วฒั นธรรมด้านความเชือ่ และทศั นคตเิ ชิงลบ
ผคู้ นในแตล่ ะประเทศก็จะมีวถิ กี ารดาเนินชีวติ ที่
วัฒนธรรมดา้ นขนบธรรมเนยี มประเพณี การแสดงออกซึ่งความรักชาติน้นั เป็นสิ่งที่ดี เหมาะสมสอดคล้องกับสภาพแวดลอ้ มทางสังคม
ในแต่ละชาติแตล่ ะประเทศจะมี ความ แตใ่ นบางกรณีก็มกี ารนาไปใช้แสวงหา ของประเทศของเขา ดังน้ัน จงึ ไม่ควรไปดหู มิ่นการ
ละเอียดออ่ นในเรือ่ งบางเรอ่ื ง ไมเ่ หมือนกัน ประโยชน์ โดยการปลกุ กระแสชาตินิยม กระทาการแสดงออกหรือนาไปเปรยี บเทียบการ
ซึง่ อาจจะเปน็ เหตทุ ีน่ าไปสคู่ วามเขา้ ใจผิด
กระทาตา่ งๆ
กันได้งา่ ย