Scan Magazine No.87 (Maj 2021)

FINANCAT

Monedhat dixhitale të qeverive

Ndryshimi teknologjik Revolucioni i kriptovalutave, një rrezik gjigand që ia vlen të ndërmerret
ka përfshirë edhe fi-
nancat. Bitcoini ka Monedhat dixhitale të qeverive ose bankave qendrore
tejkakaluar nga të qenët një fiksim janë hapi tjetër që po vjen, pse jo frikshëm, sepse ato
i anarkistëve në një klasë asetesh 1 do të përqendronin pushtetin në duart e shtetit në vend
trilion dollarë, që shumë menaxherë që ta shpërndanin atë përmes rrjeteve drejt privatëve.
fondesh këmbëngulin se i përket Ideja pas tyre është e thjeshtë
një portofoli të ekuilibruar. Paketat
dixhitale janë bërë një fuqi në Ëall olitikën dhe mënyrën e ndarjes së nave që ndërveprojnë në shkallë të
Street. PayPal ka 392 milion për- kapitalit. Ata duhet të trajtohen me ndryshme me financimin tradicio-
dorues, një shenjë që Amerika po optimizëm dhe kujdes. nal. Ndërkohë, “platformat” finan-
kap hapin e gjigandëve të pagesave ciare tani kanë mbi 3 miliardë kon-
dixhitale të Kinës. Por, gjëja më pak Pak më shumë se një dekadë sumatorë që përdorin aplikacione
e vërejtur në këtë ndërthurje midis më parë, mes rrënimit të Lehman për pagesat elektronike. Së bashku
teknologjisë dhe financave mund të Brothers, Paul Volcker, në atë kohë me PayPal në treg kanë hyrë gji-
përfundojë tek hapi më revolucio- ish-kreu i Rezervës Federale, për- gandë të tjerë të tillë si Ant Group,
nar: krijimi i valutave dixhitale qe- shpëriste se inovacioni më i fundit Grab dhe Mercado Pago, dhe grupe
veritare, të cilat zakonisht synojnë të i dobishëm i bankave kishte qenë të tjera të krijuara nga Visa, Silicon
lejojnë njerëzit të depozitojnë fonde ATM-ja. Që nga ajo krizë, industria Valley dhe Facebook.
drejtpërdrejt në një bankë qendrore, bankare ka ecur shumë. Bankat
duke anashkaluar huadhënësit kanë modernizuar sistemet e tyre. Monedhat dixhitale të qeverive
tradicionalë. Sipërmarrësit kanë ndërtuar një ose bankave qendrore janë hapi
Këto “gov-coins” janë mishëri- botë eksperimentale të “financimit tjetër që po vjen, pse jo frikshëm,
mi i ri i parasë. Me to parashiko- të decentralizuar”, ku bitcoin është sepse ato do të përqendronin push-
het që financimi të funksionojë më pjesa më e famshme, rreth të cilit ka tetin në duart e shtetit në vend që
mirë, por në të njëtën kohë duke e një përplasje të argumenteve, kana- ta shpërndanin atë përmes rrjeteve
zhvendosur pushtetin nga individët leve të qarkullimit, bazës së të dhë- drejt privatëve. Ideja pas tyre është
tek shteti, duke ndryshuar gjeop-

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 51

Kjo metamorfozë e
bankave qendrore nga
aristokratet e financave në
punëtore të tyre tingëllon
shumë e menduar, por
ende është në proces. Mbi
50 autoritete monetare, që
përfaqësojnë pjesën më të
madhe të PBB-së globale,
janë duke eksploruar
monedhat dixhitale

e thjeshtë. Në vend që të keni një hën e tij dixhitale. Kina po piloton llogarisë dhe një mjet efiçent pag-
llogari në një bankë private, ju e emetimin e e-yuan për më shumë ese. Paratë e sotme janë në një situ-
keni atë direkt në bankën qendrore se 500,000 njerëz. BE dëshiron të atë të përzier. Depozituesit e pasig-
përmes një ndërfaqeje që i ngjan ketë një euro virtuale deri në vitin uruar mund të humbin nëse bankat
aplikacioneve të tilla si Alipay ose 2025, Britania ka ngritur një task- falimentojnë, bitcoini nuk pranohet
Venmo. Në vend që të plotësoni forcë për këtë qëllim dhe Amerika, gjerësisht dhe kartat e kreditit janë
çeqe ose të paguani në internet hegjemoni financiar i botës, po kri- mjete me kosto. Monedhat digji-
me kartë, ju mund të përdorni ap- jon një e-dollar hipotetik. tale të qeverisë do të sillnin shumë
likacionin e bankës qendrore. Dhe përfitime, pasi ato janë të garantu-
paratë tuaja do të garantohen nga Nxitja drejt këtij hapi për qe- ara nga shteti dhe përdoren në një
besimi i plotë i shtetit, pa frikën se veritë dhe bankat qendrore vjen qendër të lirë pagese.
banka mund të falimentojë. Dëshi- nga frika e humbjes së kontrollit.
roni të blini një picë ose ti dërgoni Sot bankat qendrore shfrytëzo- Si rezultat, “gov-coins” mund të
para vëllait apo motrës në nevojë? jnë sistemin bankar për të përçuar shkurtojnë shpenzimet operative të
Nuk ka nevojë të merreni me qen- politikën monetare. Nëse pagesat, industrisë globale financiare, të cilat
drën e thirrjeve të Citigroup ose të depozitat dhe kreditë migrojnë nga arrijnë në mbi 350 dollarë në vit për
paguani tarifat e Mastercard: Banka bankat në tregun dixhital të drejtuar çdo person në Tokë. Kjo mund t’i
e Anglisë dhe FED janë në shërbi- nga privatët, bankat qendrore do të bëjë financat të arritshme edhe për
min tuaj. duhet përsëri të menaxhojnë ciklin 1.7 miliardë njerëz që nuk kanë ak-
ekonomik dhe të injektojnë fonde tualisht një llogari bankare. Moned-
Kjo metamorfozë e bankave në sistem gjatë krizave. Rrjetet e hat dixhitale të qeverisë mund të
qendrore nga aristokratet e finan- mbikëqyrura nga privatët mund të zgjerojnë gjithashtu mundësitë e
cave në punëtore të tyre tingëllon bëhen një Perëndim i Egër mash- qeverive për të bërë pagesa të men-
shumë e menduar, por ende është trimi dhe abuzimi me privatësinë. jëhershme për qytetarët dhe të ulin
në proces. Mbi 50 autoritete mon- normat e interesit nën zero. Për
etare, që përfaqësojnë pjesën më të Një nxitje tjetër është premtimi përdoruesit e zakonshëm, pasja e
madhe të PBB-së globale, janë duke për një sistem më të mirë financiar. një mjeti pagese falas, të sigurt, të
eksploruar monedhat dixhitale. Ba- Në mënyrë ideale, paratë sigurohen menjëhershëm dhe universal është
hamasi ka emetuar i pari moned- në një depo të besueshme të vlerës, një përfitim i dukshëm.
bëhen një njësi të qëndrueshme e

52 SCAN MAGAZINE MAJ 2021

Qeveritë dhe firmat financiare duhet të përgatiten
për një ndryshim afatgjatë në tregun e parasë, aq i
rëndësishëm sa kalimi nga monedha metalike tek
pagesat me kartë. Kjo do të thotë të bësh kërkime
mbi ligjet e privatësisë, duke reformuar mënyrën e
administrimit të bankave qendrore.

Sidoqoftë, qen- gjithashtu mbështetet në sistemet
ky është një drore e vjetra të pagesave. Vendet e vogla
hap me shumë mund të duhet të kenë frikë se, në vend që
rreziqe. Të shkaktojë fal- të përdorin paranë lokale, njerëzit
pakufizuar, qe- imentime bankash. mund të kalojnë në monedha të
veritarët mund Pasi të emetohen, “gov-coins” huaja, duke shkaktuar kaos në ven-
të bëhen shpejt mund të bëhen mikroskopët e det respektive.
një forcë mbi- shtetit për të kontrolluar qytetarët:
zotëruese në financa, mendoni për shembull një gjobë Paratë e reja do të sjellin prob-
posaçërisht nëse ndi- elektronike e menjëhershme në rast leme të reja. Një spektër kaq i gjerë
kimet e rrjetit ua bëjnë të të sjelljes së keqe. Ata gjithashtu i përfitimeve dhe rreziqeve është
vështirë njerëzve të zgjedhin. Ata mund të ndryshojnë gjeopolitikën, tronditës. Është e dukshme se au-
mund të destabilizojnë bankat, duke siguruar kanalet për pagesa tokratët e Kinës, të cilët vlerësojnë
sepse nëse shumica e njerëzve dhe ndërkufitare pa alternativa ndaj kontrollin mbi gjithçka, po kufizo-
firmave do të grumbullonin paratë dollarit, monedhës rezervë të botës, jnë madhësinë e e-yuan dhe po
e tyre në bankat qendrore, huadhë- duke e shtuar ndikimin amerikan. kapen në platforma private të tilla si
nësve do t’u duhej të gjenin burime Mbretërimi i monedhës së gjelbër Ant. Shoqëritë e hapura gjithashtu
të tjera financimi me të cilat do të deri tani bazohet pjesërisht në treg- duhet të veprojnë me kujdes, në
mbështesnin huadhënien e tyre. jet e hapura të kapitalit të Amerikës krijimin e llogarive të valutave dix-
dhe të drejtat e pronës, të cilat hitale.
Nëse bankat e vogla do të për- Kina nuk mund t’i rivalizojë. Por
thitheshin nga fondet, dikush tjetër Qeveritë dhe firmat financiare
do të duhej të bënte huadhënien që duhet të përgatiten për një ndry-
nxit krijimin e biznesit të vogël. Kjo shim afatgjatë në mënyrën e funk-
sjell nevojën e ndërtimi të një per- sionimit të parasë, aq i rëndësishëm
spektive më të mirë për të larguar sa kalimi nga monedha metalike tek
ndikimin e burokratëve në ndarjen pagesat me kartë. Kjo do të thotë të
e kredisë. Në një krizë, një goditje bësh kërkime mbi ligjet e privatë-
dixhitale e kursimtarëve të bankave sisë, duke reformuar mënyrën e
administrimit të bankave qendrore
dhe duke i përgatitur bankat private
për një rol më periferik. Monedhat
dixhitale shtetërore janë eksperi-
menti tjetër i shkëlqyeshëm i finan-
cimit, ato do të sjellin një revolucion
shumë më të thellë se ATM-të.

The Economist

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 53

KOMUNIKIMI

Bota e teknologjisë me sytë nga 6G

NEBI XHOMAQI

NJa çfarë pritet të ndryshojë në botën teknologjike më herët në 6G: në gusht 2020, qe-
jë teknologji që as nuk nuk ishte e rastësishme. Muajin e veria zbuloi një paketë fillestare prej
ekziston akoma po kaluar, Kina, tashmë një lider në 200 miliardë KRË rreth 142 milion
nxit një garë të re glo- teknologjinë 5G, kishte njoftuar se
bale. Kërkimi për gjeneratën e 6-të kërkimi dhe zhvillimi i 6G do të jetë € për 2021 e tutje. Kompanitë si
të teknologjisë ëireless, gjithashtu e një përparësi kryesore në planin e Samsung, Huawei, Qualcomm,
njohur si 6G, po mbledh miliona në saj të ardhshëm pesë-vjeçar (2021- Apple, Facebook, Nokia dhe Eric-
investime publike dhe private, pa- 25). Planet pesë-vjeçare janë har- sson gjithashtu po hartojnë plane
varësisht vendosjes së pararendësit tuar dhe zbatuar nga Partia Ko- dhe aleanca për të përdorur revo-
të saj, 5G i cili është ende në fazat muniste e Kinës për të formuar lucionin 6G. Por teknologjia është
e hershme. Javën e kaluar Shtetet e ekonominë dhe për të filluar refor- vite larg materializimit: vlerësimet
Bashkuara dhe Japonia u zotuan të mat. Koreja e Jugut kapërceu edhe aktuale tregojnë se komercializimi
“ringjallin” aleancën e tyre përmes
një partneriteti mbi konkurrencën
dhe inovacionin. Lista e angazhi-
meve të përbashkëta përfshinte
2.5 miliardë dollarë nga SHBA-ja Koreja e Jugut kapërceu edhe më herët në 6G: në gusht

dhe 2 miliardë dollarë nga Japonia 2020, qeveria zbuloi një paketë fillestare prej 142
për “kërkimin, zhvillimin, testimin
dhe vendosjen e rrjeteve të sigurta milion euro për 2021 e tutje. Kompanitë Samsung,
dhe TIK të avancuar, duke përf- Huawei, Qualcomm, Apple, Facebook, Nokia dhe
shirë 5G dhe gjeneratën e ardh- Ericsson gjithashtu po hartojnë plane për të përdorur

shme të lëvizshme të rrjeteve “6G” revolucionin 6G
ose “Përtej 5G”. Koha e lëvizjes

54 SCAN MAGAZINE MAJ 2021

mund të fillojë midis viteve 2027 automatizuar, realiteti i shtuar dhe jdesi shëndetësor dhe transporti do
dhe 2028, me 6G të bëhet rrjedhë qytetet inteligjente do të bëhen të të transformohen përgjithmonë.
gjatë viteve 2030. përhapura falë vendosjes në 5G, të “Me 6G, ju mund të rimendoni
cilat mund të gjenerojnë rreth 13 thelbësisht të gjitha ekosistemet
Çfarë saktësisht është 6G? trilionë dollarë me vlerë ekonomike ekonomike dhe njerëzore dhe të
Teknologjitë mobile evoluojnë globale dhe më shumë se 20 mil- krijoni një lloj versioni të rritur të
ion vende pune deri në 2035. Por realitetit. Mendoni për prodhimin,
në cikle 10-vjeçare, duke ndrysh- 6G dëshiron të shkojë më tej dhe mendoni për arsimin, mendoni për
uar mënyrën e komunikimit dhe të fusë njerëzimin në ‘Internetin e argëtim”, është shprehur Alessandro
përdorimit të pajisjeve tona. Në Shqisave’, një bashkim në kohë reale Gropelli, drejtor i strategjisë dhe ko-
fillim të shekullit, 3G solli inter- i botës dixhitale dhe fizike që do t’u munikimit në Telekomunikacionin
netin në celularët tanë dhe filloi mundësojë përdoruesve të ndërve- Europian, Shoqata e Operatorëve
epokën e Blackberry. Dhjetë vjet projnë me pesë shqisat e tyre: shi- të Rrjetit (ETNO). “Unë mendoj
më vonë, 4G prezantoi streaming, kimin, tingullin, shijen, nuhatjen se vizioni i 6G që po zhvillohet nga
thirrje Skype, video HD, mediat so- dhe prekjen. Kompjuterët me avan- akademikët sot shkon në drejtim të
ciale dhe lojëra online. Mbretërimi i tazh, inteligjenca artificiale dhe gjetjes së zgjidhjeve për sfidat që sot
smartphone-ve filloi kështu. Sot po realiteti virtual do të ndërthuren janë shumë komplekse dhe kështu
kalojmë revolucionin e gjeneratës për të krijuar një univers pa ndër- do të bëjë jetën e njerëzve poten-
së pestë (5G) që premton shpejtësi prerje dhe implikuese të implant- cialisht shumë më të mirë, sepse ne
deri në 10 gigabajt në sekondë falë eve Ëi-Fi, sipërfaqeve qelizore dhe do të jemi në gjendje t’i kapërcejmë
vonesës së tij ultra-të ulët dhe ka- hologramave. Gjenerata e gjashtë ato sfida që me teknologjinë aktuale
pacitetit masiv të rrjetit. Ndërsa kjo e teknologjisë ëireless mund të ar- dhe njohuritë aktuale, ne ende nuk
shpejtësi maksimale nuk do të ar- rijë shpejtësi deri në 1 terabajt për jemi në gjendje ta kuptojmë plotë-
rihet së shpejti, vetëm 5G pritet të sekondë, që do të thotë 100 herë sisht, “shton Gropelli. «Është pak
transformojë mënyrën në të cilën më shumë se diapazoni më i shpe- vizionare, por është emocionuese.”
njerëzit përdorin dhe lidhen me jtë hipotetik i 5G. Kjo shpejtësi
pajisjet dhe mjedisin e tyre. I ash- mbresëlënëse, e pamundur të kup- Gara e vetë Europës
tuquajturi Internet of Things, ku tohet sot, përfundimisht mund t’u Përballë veprimit vendimtar të
miliarda pajisje të ndërlidhura në të lejojë përdoruesve të shkarkojnë
gjithë botën mbledhin, përpunojnë me dhjetëra, ndoshta qindra, filma ndërmarrë në Shtetet e Bashkuara
dhe ndajnë të dhëna, do të krijohet. në vetëm një sekondë. Biznesi, ku- dhe Azi, Bashkimi Europian po bën
Automjetet autonome, industria e gjithashtu lëvizjet e veta për të mar-

Automjetet autonome,
industria e automatizuar,
realiteti i shtuar dhe qytetet
inteligjente do të bëhen të
përhapura falë vendosjes
në 5G, të cilat mund të
gjenerojnë rreth 13 trilionë
dollarë me vlerë ekonomike
globale dhe më shumë se 20
milion vende pune deri në
2035

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 55

Open-RAN, ashtu si 6G, ende nuk ka dalë në botën kapacitetet e saj teknologjike. Ne e
reale. Por popullariteti i tij në rritje sugjeron një dimë që kemi dy nga tre furnizu-
etje për një mjedis më të arritshëm, dinamik dhe esit kryesorë të pajisjeve. Kështu që
gjithëpërfshirës, ​k​ u ambiciet kombëtare do të mbesin kjo është një pikënisje e mirë,” tha
praktikisht të njëjtat: të jesh i pari Peter Stuckmann, kreu i njësisë së
ardhshme të sistemeve të lidhjes të
rë teknologjinë 6G ndërsa vazhdon euro për R&D 6G për pesë vitet e Komisionit Europian.
të vendosë rrjete 5G. Sipas planit të ardhshme. Ndërsa BE humbi garat
veprimit 5G të BE, të gjitha zonat e e mediave sociale dhe smartphone “Ne po fillojmë programet tona
populluara në bllok duhet të kenë kundër Shteteve të Bashkuara, Ko- kryesore të kërkimit. Pra, ne do të
5G deri në 2030. Por deri atëherë, renë e Jugut dhe Kinë, ajo ka qenë bëjmë një hap tjetër ndryshimi në
6G mund të jetë tashmë në dispozi- në gjendje të lulëzojë në garën 5G. performancë, për shembull, duke
cion për klientët. Me këtë në mend- Nokia i Finlandës dhe Ericsson i mundësuar kapacitetin terabit për
je, Komisioni Europian miratoi në Suedisë, së bashku me Huawei të të mbështetur teleprezencën ose,
shkurt një propozim legjislativ për Kinës, dominojnë me lehtësi në për shembull, binjakët dixhitalë të
periudhën 2021-2027 duke vendo- tregun aktual. Ndalimi i plotë ose i rrethinës sonë.” Përveç aplikacione-
sur 900 milion € për të “koordinuar pjesshëm që shumë vende perëndi- ve në dukje të pafund dhe frymëzu-
aktivitetet kërkimore në teknologji- more i kanë vendosur Huaëei, pas ese që 6G mund të ketë, gjenerata e
në 6G nën Horizon Europe si dhe një shtytjeje të përqendruar nga re ëireless pritet të vijë me ndërliki-
iniciativat e vendosjes 5G”. Komis- Shtëpia e Bardhë, ka ndihmuar dy met e veta gjeopolitike. Deklarata e
ioni shpreson të përdorë një shumë gjigantët nordikë të mbajnë qëndri- përbashkët SHBA-Japoni dëshmon
të ngjashme nga sektori privat, duke met e tyre dhe të vazhdojnë të rriten. se ata që nuk morën pjesë në garën
arritur 1.8 miliardë euro në inves- Brukseli është i bindur se një pozi- 5G nuk janë të gatshëm të pranojnë
time totale. Shtetet anëtare po shi- cion i ngjashëm i spikatur mund të tjetrin.
kojnë shumë përpara: Gjermania përsëritet në maratonën 6G. “Është
ka vendosur në tryezë 700 milion e rëndësishme që Europa të ruajë Të dy vendet në mënyrë të
theksuar kërkuan përparimin e Rr-
jeteve të Hapura të Radios së Hapur
(Open-RAN), një sistem ku opera-
torët e rrjetit celular mund të për-
dorin pajisje nga shitës të shumtë
dhe të sigurojnë ndërveprimin.
Në sistemet tona aktuale të mbyl-
lura RAN, operatorët (si Vodafone
dhe Telefonica) janë të detyruar të
mbështeten në pajisje ekskluzivisht
nga një shitës (si Huaëei dhe Nokia).
Në teori, Open-RAN do të lejojë që
kompanitë e telekomit dhe qeveritë
të anashkalojnë lehtësisht ofruesit
që vlerësohen të rrezikshëm ose të
pasigurt pa pasur nevojë të shpen-
zojnë miliona për t’i zëvendësuar
ato. Open-RAN, ashtu si 6G, ende
nuk ka dalë në botën reale. Por po-
pullariteti i tij në rritje sugjeron një
etje për një mjedis më të arritshëm,
dinamik dhe gjithëpërfshirës, ​k​ u am-
biciet kombëtare do të mbesin prak-
tikisht të njëjtat: të jesh i pari.

56 SCAN MAGAZINE MAJ 2021

TEKNOLOGJIA

E ardhmja e biznesit

EDWARD FELSENTHAL, KRYEREDAKTOR TIME

Pandemia e përshpejtoi digjitalizimin e gjithçkaje

Në Mars të vitit 2020, Mes bllokimeve, dhimbjes dhe humbjeve të vitit 2020,
ndërsa bizneset në të pandemia globale hapi një dritare të shumëpritur
gjithë botën i lanë pu- drejt së ardhmes së biznesit, i cili reagoi në kohë reale.
nëtorët jo të domosdoshëm në shtëpi, Ndërsa qeveritë në SHBA dhe gjetkë u bllokuan, biznesi
për të ngadalësuar përhapjen e virusit u shfaq më i madh se kurrë: me shërbime dixhitale të
corona, një fabrikë prej 2.6 milion menjëhershme
metra katrorë e General Motors në
Kokomo, Indiana, mbeti bosh. Në të teknologjisë që mundësoi mësimin dhe mirëqenien në të gjithë globin.
njëjtën kohë, ventilatorët - makin- dhe punën në distancë; dhe mbajtja e Ndërkohë edhe pabarazia gjithashtu u
eritë e frymëmarrjes që mbanin gjallë miliona njerëzve të ushqyer, të veshur rrit: pothuajse 1 në 8 amerikanë të rri-
pacientët në gjendje kritike nga CO- dhe të argëtuar nëpërmjet shërbimeve tur në fund të 2020 raportuan se famil-
VID-19 – mungonin kudo në tregje. online. ja e tyre nuk kishte aq sa për të ngrënë
Dhe kështu brenda një jave nga nda- mjaftueshëm; 9 milion pronarë të bi-
limi i operacioneve të fabrikës, CEO Përhapja dhe shpejtësia e ndry- zneseve të vogla amerikane kanë frikë
e General Motors, Mary Barra, ven- shimit qe e pashembullt, duke reali- se kompanitë e tyre do të mbyllen deri
dosi ta kthente atë menjëherë në punë, zuar në 12 muaj një përshtatje dixhi- në fund të vitit 2021. Eshtë kjo ana
duke e shndërruar nga një ndërtesë të tale që në kohë normale kërkonte më tjetër e medaljes në historinë e ardh-
fjetur inxhinierike në një linjë montimi shumë se pesë vjet. Gjithçka që mund shme të biznesit.
nga e cila dolën 30,000 ventilatorë për të digjitalizohej u bë menjëherë, që
pesë muaj. Barra thotë se reagimi për nga arsimi deri tek monedhat dhe Për gati një shekull, që TIME ka
inkubatorët gjatë krizës së pandemisë, makinat. Pothuajse çdo biznes është qenë një barometër dhe matës i ndi-
tani është bërë një kulturë ndryshimi bërë sot një biznes i teknologjisë. Kjo kimit, është e vështirë të gjejmë një
e përhershme, që ka çuar në lëvizje është një arsye që aksionet u rritën rast tjetër kur bota e korporatave ka
shumë të shpejta dhe e ka nxitur kom- edhe kur pandemia shkatërroi jetën pasur një ndikim kaq të madh në jetën
paninë General Motors të vërë bastin
se pas vitit 2035 do të shesë vetëm au-
tomjete elektrike. “Tani ndërsa nisim
projekteve të ndryshme, ne themi:
Na duhet të lëvizim me shpejtësinë e
ventilatorëve, sepse e dimë se e kemi
aftësinë për ta bërë këtë, thotë ajo.
Mes bllokimeve, dhimbjes dhe
humbjeve të vitit 2020, pandemia
globale hapi një dritare të shumëpri-
tur drejt së ardhmes së biznesit, i cili
reagoi në kohë reale. Ndërsa qeveritë
në SHBA dhe gjetkë u bllokuan, bi-
znesi u shfaq më i madh se kurrë:
me shërbime dixhitale të menjëher-
shme u mundësua zhvillimi i vaksi-
nave me shpejtësi rekord; sigurimi i

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 57

Puna në distancë ka
ndryshuar thelbësisht
mënyrën sesi secili prej
nesh përjeton punën e tij,
madje edhe llojin e punës
që bëjmë, duke krijuar
lehtësim dhe përfitime
të mëdha, të tilla si
fleksibiliteti dhe më
pak udhëtime, por nga
ana tjetër edhe mangësi
alarmante në fusha të tilla
si shkollimi i fëmijëve

tonë sesa sot. Për këtë arsye në TIME punëtorë po rivlerësojnë mundësitë organizatë jofitimprurëse e përkush-
Busines, ne kemi përcjellë ndikimit e tyre. Sa kohë duhet të kalojnë në tuar për tërheqjen e sektorit privat në
global të kompanive të biznesit dhe zyrë? Ku duan të jetojnë, nëse mund të luftën kundër COVID- 19.
mënyrat e kryqëzimit të këtij ndikimi punojnë nga shtëpia? Çfarë lloj kom-
me jetën tonë personale dhe publike. panie është tërheqëse për ta dhe ofron Kompanitë TIME100 janë vetëm
Projekti ynë i madh: TIME100 që ren- mundësi përtej pagës? Sondazhet pjesa e dukshme e horizontit. Në bise-
dit kompanitë më me ndikim – përvec tregojnë se përqindje jashtëzakonisht dat me drejtuesit e këtyre bizneseve - të
një liste të re, TIME100 ka renditur të mëdha të punëtorëve në mbarë cilat janë të mëdha dhe të vogla, si nga
kompanitë që po formësojnë të ardh- botën po konsiderojnë të lënë punën e SHBA dhe ndërkombëtare, publike
men tonë kolektive, dhe po ashtu edhe tyre këtë vit, në shifra edhe më të larta dhe private - është e qartë se ky është
drejtuesit e tyre. gratë - miliona prej të cilave u larguan vetëm fillimi. Risitë në inteligjencën
gjatë karantinës për shkak pamundë- artificiale AI, në 5G, në nanoteknologji
Misioni i TIME Business është të sisë për punë dhe nevojës së shkollimit dhe bioteknologji kanë çuar në atë që
ndihmojë në ndriçimin e rrugës për- të fëmijëve në shtëpi - dhe akoma më kreu i Forumit Ekonomik Botëror,
para. Ne jemi në mes të një zhvendos- shumë gratë me ngjyrë. Klaus Schëab, e quan një revolucion
jeje, që po e transformon ekonominë i katërt industrial që do të shkrijë në
dhe atë që punonjësit, klientët dhe Dhe punonjësit gjithnjë e më një botën fizike me atë dixhitale dhe
komunitetet tona të gjera presin nga shumë presin që kompanitë e tyre biologjike.
kompanitë. Puna në distancë ka ndry- të bëhen liderë socialë. Ky është
shuar thelbësisht mënyrën sesi secili një ripërcaktim me shumicë i ud- “AI (inteligjenca artificiale) është
prej nesh përjeton punën e tij, madje hëheqjeve të korporatave, të cilët në një moment i ri përqëndrimi”, thotë
edhe llojin e punës që bëjmë, duke kri- dekada qenë të përqendruar në rritjen Jensen Huang, CEO i Nvidia, një kom-
juar lehtësim dhe përfitime të mëdha, e fitimeve për aksionerët. “Në aspekte pani që gjatë vitit të kaluar u bë kom-
të tilla si fleksibiliteti dhe më pak udhë- të caktuara ka një ndërgjegjësim më të pania më e vlefshme e SHBA. Huang
time, por nga ana tjetër edhe mangësi madh shoqëror në biznes sesa tek të parashikon një Metavers, një botë
alarmante në fusha të tilla si shkollimi zgjedhurit tanë”, thotë Ken Chenault, virtuale që është binjakja jonë dixhi-
i fëmijëve dhe mbrojtja e më shumë një ish-CEO i American Express, i cili tale, një koncept ku fantazitë shken-
punëtorëve të pambrojtur. Miliona bashkë-themeloi Stop the Spread - një core sapo kanë filluar të bëhen realitet.
Huang, thotë se çipet të cilët kanë

58 SCAN MAGAZINE MAJ 2021

Mënyra se si ne po blejmë dhe paguajmë për mallrat është gjithash-
tu në transformim të shpejtë. Një ndryshim i pagesave dixhitale
ishte tashmë në proces, por si në shumë industri, ai u përshpe-
jtua shumë nga pandemia, si nevojë për të zvogëluar kontaktet
njerëzore

sjellë disa nga super kompjuterët më të e kaluar 1.6 miliard dollarë nga shitjet i ushqimit të shpejtë YumChina, tani
fuqishëm në botë janë shprejia e këtij e automjeteve me emision zero. po përdor softuerin e njohjes së fy-
metaversi, “jani vendi ku ne po krijo- tyrës që u lejon klientëve të pagua-
jmë të ardhmen... një qytet të ri të New Ikea me biznesin e saj në prodh- jnë menjëherë në mënyrë dixhitale,
York-ut, një Shangai të ri. Çdo fabrikë imin masiv të mobiljeve, tani po pu- një shenjë kjo e mundësive, por dhe
dhe çdo ndërtesë do të ketë një bin- non për të sjellë ndryshime me qëllim rreziqeve të këtyre teknologjive të reja
jak dixhital që simulon dhe gjurmon që të bëhet më miqësore ndaj mjedisit për privatësinë e sigurinë.
versionin fizik të saj.” (Artisti dixhital dhe klimës, për të zvogëluar më shumë
Beeple që përdor teknologjinë Nvidia gazet serrë me objektiva të qarta për Ndikimi, natyrisht, mund të jetë
“për të bërë gjithçka” në kanavacat e prodhimin deri në vitin 2030. “E vet- për mirë edhe për keq, dhe ngan-
tij, shton se, “Mendoj se jemi thjesht në mja mënyrë se si mund të ekzistojmë jëherë të dyja së bashku. Megjithëse
fillim të një kapitulli tjetër të historisë si biznes nesër. . . është duke qenë të Facebook forcoi mbrojtjen e tij
së artit.”) qëndrueshëm,” thotë Jesper Brodin, kundër ndërhyrjeve në zgjedhje për
CEO i Ingka Group, kompania mëmë të shmangur atë që ndodhi në 2016,
Që gjithçka në botë të përparojë, e Ikea. (Profesorja e Shkollës së Bizne- dezinformimi dhe madje thirrjet
ne në radhë të parë duhet ta ruajmë sit në Harvard, Rebecca Henderson, për dhunë vazhdojnë ta shqetësojnë
shtëpinë tonë globale: objektivat për shprehet troç: “Biznesi do të humbë platformën. Po ashtu edhe Amazon,
qëndrueshmërinë e klimës janë një nëse nuk përshtatet me rregullat e përkundër përfitimeve që sjell, është
tjetër zhvillim i fuqishëm që po për- ndryshimeve klimatike.”) përballur me një kor në rritje të kri-
cakton të ardhmen e biznesit dhe një tikave, përfshirë raportimet e pu-
numër i madh i kompanive po ecin në Mënyra se si ne po blejmë dhe nëtorëve për shkelje të sigurisë gjatë
këtë front. Ndërsa aktorët e këqij janë paguajmë për mallrat është gjithashtu pandemisë.
me bollëk, që janë ndotësit më krye- në transformim të shpejtë. Një ndry-
sorë, presioni për të zbuluar, zvogëluar shim i pagesave dixhitale ishte tashmë Aspirata jonë është që TIME, me
dhe kompensuar emetimet e karbonit në proces, por si në shumë industri, ai atë që bën, të jetë në radhët e bizne-
është në rritje të vazhdueshme. Prod- u përshpejtua shumë nga pandemia, seve që drejtojnë veprimin pozitiv. Kur
huesi revolucionar i makinave elek- si nevojë për të zvogëluar kontak- fillova në TIME në 2013, misioni ynë
trike Tesla, për shembull, arkëtoi vitin tet njerëzore. “Njerëzit nuk duan shpesh përshkruhej “duke shpjeguar
më të merren me paratë”, thotë Dan botën”. Sot, ne e shohim disi ndryshe
Schulman, CEO i PayPal, i cili kohët - ka të bëjë me tregimin e historive për
e fundit u mundësoi klientëve të bli- njerëzit dhe për idetë që formësojnë
nin mallra duke përdorur monedha botën, me shpresën për të dhënë kon-
kripto në platformën e tyre. Gjigandi tributin tonë në përmirësimin e saj.

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 59

LËNDËT E PARA

Çmimet e lëndëve të para, në nivele të larta gjatë 2021

tohen në rritje me thuajse 14%. Megjithatë, Banka Botërore
theksoi se perspektiva varet ndjeshëm nga progresi në
përmbajtjen e pandemisë si dhe masat e mbështetjes poli-
tike në ekonomitë e zhvilluara. Analistët e Bankës Botërore
shprehen se rritja ekonomike globale dhe fushatat e vak-
sinimit kanë mbështetur çmimet e lëndëve të para, pavarë-
sisht se kohëzgjatja e rimëkëmbjes është e pasigurtë. Nafta
Bruto amerikane është rimëkëmbur ndjeshëm nga nivelet
e ulëta rekord, të regjistruar gjatë muajve të parë të pande-
Çmimet e lëndëve të para në rang global pritet të misë, për shkak të rritjes ekonomike dhe uljes së prodhimit
qëndrojnë të larta, pranë niveleve aktuale, gjatë nga OPEC+. Nafta Brent e Londrës dhe nafta bruto ameri-
gjithë vitit 2021, pas rimëkëmbjes në tremujorin e parë. Si- kane janë rritur me mbi 30% në vitin 2021. Banka Botërore
pas një raporti të Bankës Botërore, përshpejtimi i rritjes eko- theksoi se metalet pritet të tërhiqen vitin e ardhshëm, për
nomike dhe stimujt e ofruar nga qeveritë do të mbështesin shkak të zbehjes së stimujve, pas një rritje rekord këtë vit.
çmimet e lëndëve të para, në të gjitha kategoritë. Çmimet e Çmimi i bakrit pritet të rritet mesatarisht me 38% këtë vit,
energjisë priten në një mesatare me mbi 30% më lart këtë kryesisht për shkak të aktivitetit të fortë të ndërtimit dhe
vit, krahasuar me vitin 2020, që duhet theksuar se përkon kërkesës për mallra konsumatore. Edhe tregjet bujqësore
me karantinën globale të pandemisë. Banka Botërore para- janë mbështetur nga kërkesa e lartë në Kinë dhe problemet
shikon se nafta do të qëndrojë në 56 dollarë për fuçi. Edhe me prodhimin në Amerikën e Jugut, pavarësisht se shumi-
metalet pritet të rriten me 30% dhe tregjet bujqësore projek- ca e tregjeve globale të lëndëve të para ushqimore qëndro-
jnë në gjendje të mirë.

Gjermania, marrëveshje për energjinë e rinovueshme

Gjermania do të zgjerojë kapacitetet e energjisë, me sat e rëna dakord”, deklaroi Ministri gjerman i Ekonomisë,
tenderat dhe ankandet e energjisë së rinovueshme Peter Altmaier. Shpejtimi i procesit për të arritur objektivat
që do të zhvillojë, për t’u larguar gradualisht nga energjia që e klimës, të vendosur nga Bashkimi Europian, do jetë një
gjeneron karbon në atmosferë. Qeveria gjermane njoftoi se çështje madhore në zgjedhjet e përgjithshme në Gjermani,
do të lehtësojë barrën për konsumatorët, duke reduktuar tar- që zhvillohet në muajin shtator. Pikërisht mbi këtë temë,
ifat që synojnë të mbështesin gjenerimin e energjisë nga era Partia e Gjelbër po fiton mbështetje të madhe, sipas son-
dhe dielli. Qeveria e koalicionit, e përbërë nga konservatorët dazheve. Kapaciteti i lejuar për gjenerimin e energjisë nga
e kancelares Angela Merkel dhe nga Social Demokratët, era do të rritet në 4 gigavat (GW) nga 2.9 GW që ishte për-
ranë dakord të ndërmarrin masa për të arritur objektivin caktuar deri në vitin 2022. Ndërsa kapaciteti i energjisë nga
prej 65% energji të rinovueshme deri në vitin 2030, nga nën dielli do të rritet në 6 GW nga 2 GW, që ishte deri më tani,
50% që ishte në vitin 2020. “Jam shumë i kënaqur me ma- sipas marrëveshjes. Gjithashtu, lehtësime do të ketë edhe
për konsumatorët, pasi fatura e energjisë së rinovueshme
do të ulet në 5 cent për kilovat/orë në vitet 2023 dhe 2024,
nga 6.5 cent që do të jetë në vitin 2021 dhe 6 cent në vitin
2022. Gjithashtu, marrëveshja e qeverisë gjermane përfshin
lehtësimin e rregullave të taksimit për instalimin e paneleve
diellore në çati apo tarraca dhe për vendosjen e pikave të
karikimit të automjeteve elektrike në rezidencat private.
Ligji prashikon edhe alokimin e një pjesë të të ardhurave
nga taksimi i kompanive të energjisë nga era për pushtetin
vendor, në mënyrë që të rritet pranimi i kësaj teknologjie
nga publiku i gjerë.

60 SCAN MAGAZINE MAJ 2021

Ukraina limiton në 5.38 mln ton eksportet e vajit të lulediellit

Qeveria e Ukrainës dhe prodhuesit e kësaj in-
dustrie ranë dakord të limitojnë eksportet e
vajit të lulediellit në 5.382 milionë ton, për të shman-
gur rritjen e çmimeve në tregun e brendshëm, për
shkak të dërgesave të tepërta jashtë vendit. Ukraina
është eksportuesi më i madh në botë i vajit të lulediellit
dhe qeveria ka thënë se eksportet në sezonin shtator
2020-gusht 2021 mund të prekin një total prej 5.52 mil-
ionë ton, nga prodhimi total prej 5.92 milionë ton gjatë
të gjithë sezonit. “Volumi i limituar nuk do ndikojë
detyrimet ndërkombëtare dhe ne do ruajmë statusin e
liderit në tregun botëror,” deklaroi Ministria e Ekono-
misë në vend. Shoqata e prodhuesve të vajit të luledi- të lulediellit për sezonin aktual. “Vendosja e limiteve
ellit i bëri thirrje qeverisë që të shmangë kufizimet në në eksporte nuk është mjeti më i mirë për rregullimin
eksporte, pasi mund të sjellë një valë të falimentimeve e tregut, por është shumë më mirë se vendosja e ku-
tek kompanitë në Ukrainë. Rusia fqinje ka vendosur një fizimeve të drejtpërdrejta në eksporte, si përshembull
tarifë të eksportit për lëndën e parë në 30%. Ukraina licencimi dhe kuotat, deklaroi Shoqata Ukrainase e
ka eksportuar 4.5 milionë ton të vajit të lulediellit deri Drithërave. Eksportuesit ukrainas kanë dërguar jashtë
më tani për sezonin. Lëvizja ka qënë disi surprizuese kufijve rreth 3.5 milionë ton vaj luledielli në 7 muajt e
për tregjet, por megjithatë, grupet ukrainase të lobimit parë të këtij sezoni. Kjo do të thotë se Ukraina ka edhe
në sektorin bujqësor e kanë mirëpritur vendimin e qe- rreth 1.88 milionë ton vaj luledielli të disponueshëm
verisë për të mos kufizuar plotësisht eksportet e vajit për eksport.

Saudi Aramco do shesë 1% të aksioneve për 19 mld USD

Princi i Kurorës në Arabinë Saudite deklaroi se
mbretëria është në bisedime për të shitur 1%
të aksioneve të gjigandit, Saudi Aramco te një kompani
e globale e këtij sektori. “Arabia Saudite po konsideron
shitjen e vetëm 1% të aksioneve që mund të kushtojnë deri
në 19 miliardë dollarë, bazuar në vlerën e kompanisë në
treg”, deklaroi Princi i Kurorës, Mohammed Bin Salman,
në një intervistë të rrallë në një televizion vendas. Ndërsa
dha pak detaje mbi kompanitë e interesuara, Bin Salman
shtoi se shitja mund të ndodhë gjatë dy viteve në vijim.
“Nuk dua të jap asnjë premtim mbi finalizimin e mar-
rëveshjes, por ka negociata që po ndodhin tani mbi shitjen India kanë blerës të mëdhenj të naftës saudite. Ashtu si
e 1% të aksioneve të Saudi Aramco, te një ndër kompanitë në Kinë, Aramco synon të zgjerohet shumë në Indi, që
kryesore të energjisë në botë”, deklaroi Princi Mohammed ishte tregu me rritjen më të shpejtë të konsumit të naftës,
Bin Salman, që është sundimtari “de facto” i vendit. “Nuk përpara se të merrte goditjen nga pandemia. Por, kompa-
mund ta përmend emrin, por është një kompani gjigante. nia përballet me një konkurrencë të fortë nga furnitorët e
Kjo marrëveshje do të jetë shumë e rëndësishme në rritjen tjerë dhe përpunuesit indianë. Princi i Kurorës, gjithmonë
e shitjeve të Aramco në vendin ku kjo kompani është rezi- e më shumë po mbështetet te Aramco, që është kompania
dente”, shtoi Bin Salman. Kina është blersëja më e madhe më e madhe e naftës në botë, për të ndihmuar financimin
e naftës së Arabisë Saudite, me rreth 30% të eksporteve të e planit të tij për të diversifikuar ekonominë e Arabisë
mbretërisë. Gjithashtu, edhe Japonia, Korea e Jugut dhe Saudite, një iniciativë e quajtur “Vision 2030”.

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 61



HISTORI

1923, të votosh me…saçme

Një nga zgjedhjet më KRESHNIK KUÇAJ
problematike në histo-
rinë e Shqipërisë kanë Të panjohurat e zgjedhjeve të 1923! Debatet për votën e grave
qenë ato të vitit 1923. Këto zgjedhje
dhe problematikat e tyre prodhuan Në atë kohë, populli votonte me sistemin e zgjedhjeve
ngjarjet e vitit 1924 në Shqipëri. të dyta, ku zgjidhte fillimisht disa delegatë të cilët më
Megjithatë, përveç problematikave pas votonin për zgjedhjen e deputetit të zonës së tyre.
që kanë pasur në këto zgjedhje janë Në këtë rast, diskutimi ishte që gratë të kishin të drejtë
hedhur themele për çështje të rëndë- të zgjidhnin personat që do të votonin për deputetët e
sishme të mënyrës sesi votohet në rinj.
Shqipëri. Në këtë periudhë, një nga
diskutimet më të rëndësishme ishte ai Diskutimi i hershëm për votën e e amendimeve për ligjin e zgjedhjeve,
për të drejtën e votës për gratë shqip- grave të sanksionohej edhe e drejta që gratë
tare. Duke parë kontekstin kohor dhe që dinin të shkruanin e të lexonin, të
social, ky diskutim dhe propozim që Në seancën plenare të 21 shtatorit kishin të drejtë që të merrnin pjesë
u bë në seancën plenare të vitit 1923 të vitit 1923, ora 10 paradite diskuto- në zgjedhjen e zgjedhësve të dytë. Në
mund të konsiderohet si shumë para- het raporti i komisionit të drejtësisë atë kohë, populli votonte me sistemin
rojë për faktin se edhe shumë vende të dhe administratës në të cilën u sollën e zgjedhjeve të dyta, ku zgjidhte filli-
zhvilluara të botës nuk kishin arritur disa amendime në ligjin për zgjedhjet. misht disa delegatë të cilët më pas vo-
as në nivelin e diskutimit. Në propozim parashikohej që në listën tonin për zgjedhjen e deputetit të zonës

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 63

Një propozim tjetër për zgjedhjet e vitit 1923 ishte e vitit 1923 ishte mënyra e votimit. Në
mënyra e votimit. Në këto zgjedhje, projekti i opozitës këto zgjedhje, projekti i opozitës para-
parashikonte që votimi të bëhej me saçme. Pra, ishte shikonte që votimi të bëhej me saçme.
një mënyrë votimi ku votuesi merrte një sferë në dorë, Pra, ishte një mënyrë votimi ku votuesi
mbyllte dorën dhe pastaj e fuste dorën në kutitë që merrte një sferë në dorë, mbyllte dorën
ishin me emrat e kandidatëve dhe pastaj e fuste dorën në kutitë që
ishin me emrat e kandidatëve.

Në mënyrë të fshehtë, e hidhte
sferën në kutinë e kandidatit që dëshi-
ronte. Kjo mënyrë votimi zgjidhte
problematikën e nivelit arsimor të
votuesve, pasi nuk kërkonte domos-
doshmërinë e të diturit për të lexuar
apo për të shkruar. Nga ana tjetër,
përfaqësuesit e qeverisë në parlament
e kundërshtojnë këtë projekt për fak-
tin se votimi me letër ishte më i për-
shtatshëm dhe nuk lejonte manipuli-
min e zgjedhjeve.

Përtej debateve që zgjatën disa
ditë në parlamentin e asaj kohe, të dy
propozimet e opozitës si për votën e
gravë ashtu edhe për votimin me sa-
çme u rrëzuan. Në fakt, të dy projektet
do të realizoheshin vetëm në zgjedhjet
e para të pasluftës nga Partia Komu-
niste që erdhi në pushtet. Në zgjedh-
jet e vitit 1945 u votua me saçme dhe
për herë të parë në votim morën pjesë
edhe gratë.

së tyre. Në këtë rast, diskutimi ishte që votimi i grave” shprehet Xhuvani. Tensionet në zgjedhjet e 1923
gratë të kishin të drejtë të zgjidhnin Ndërkohë, Hil Mosi në fjalën e Votimet u zhvilluan në dhjetorin
personat që do të votonin për depu-
tetët e rinj. Një nga mbështetësit më të tij shkon dhe më tej duke kërkuar që e vitit 1923, pak muaj pasi parlamenti
mëdhenj të së drejtës së votave të grave grave shqiptare t’u jepet e drejta që miratoi lighjin e ri elektoral ku u re-
është Visarion Xhuvani, fjalimi i të plotë e votës, pra jo vetëm që të zgjed- fuzuan propozimet për votimin me
cilit merr edhe duartrokitje në seancë hin votuesit e deputetëve por të jenë saçme dhe votimin e grave. Zgjedhjet
plenare. “Unë them, që po nuk patëm edhe zgjedhëse direkte, pra të kenë të e atij viti u zhvilluan më tensione të
nana të mira, s’ka kush interesohet drejtën e përfaqësimit në listën e atyre mëdha që në fakt u reflektuan në një
që të kemi një kryetar shteti të mirë. që do të zgjedhin deputetët. “Kemi klimë politike të destabilizuar.
Megjithatë, Xhuvani e konsideron si gra që janë shumë ma të përparueme
të parakohshme të drejtën e votimit të se burrat“ shprehet Mosi. Luigj Gur- Në seancat plenare të janarit të
grave dhe për këtë je pasi argumenton akuqi sjell propozimet e komisionit vitit 1924, opozita denoncoi në parla-
faktin se janë shumë pak gra që dijnë ndërsa kishte edhe një projekt të qe- ment të gjitha shkeljet që kishin ndod-
të shkruajnë e të lexojnë dhe sipas tij, verisë për këto zgjedhje. hur për zgjedhje. Në seancën e 23
as 1/4 e tyre nuk do të shkojnë të voto- Votimi me saçme janarit të vitit 1924, tre deputetë Mufid
jnë. “Prandaj për sot, është një komedi Libohova, Vasil Dilo dhe Elmas Koko-
Një propozim tjetër për zgjedhjet na paraqesin një raport për problema-
tikat e zgjedhjeve. Referuar raportit të

64 SCAN MAGAZINE MAJ 2021

paraqitur në Gjirokastër pretendohej se edhe disa deputetë si përfaqësues në letër ishte se ‘ishte lodhur nga
oficerët e xhandarmërisë ishin përdorur të diasporës shqiptare. Një nga këta detyra’. Në diskutimet që bëhen në
për të ndikuar në rezultatin zgjedhor. përfaqësues ishte zgjedhur edhe séance plenare ishte që të ngrihej
Faik Konica. Në seancën e 12 mar- një grup deputetësh e të shkonte të
Po ashtu, pretendohej se në Përmet sit të vitit 1924, diskutohet një letër Frashëri për t’i kërkuar anulimin e
u ishin anuluar votat zgjedhësve të dytë që Faik Konica i kishte dërguar dorëheqjes, duke e konsideruar atë
e deri aty sa ishin detyruar disa votues parlamentit. Në këtë letër njoftohej si një figurë politke që kishte luajtur
që të sillnin në zyrën e kandidatit të qe- dorëheqja e tij si deputet. një rol të rëndësishëm. Tensionet
verisë fletën e votimit e cila u shkruhej vazhduan deri qershorin e 1924 kur
aty për kandidatin qeveritar dhe pastaj “Kuvendit Themeltar në Tira- vrasja e Avni Rustemit dhe nisja e re-
u hidhej në kuti. Në fund të numërim- në. Zoti Kryetar. Shumica e popul- voltës popullore prodhoi atë që është
it, në kuti kishin rezultuar 7 vota më lit e ka shfaqur sheshit se dëshiron emërtuar si ‘Revolucioni i Qershorit’.
shumë sesa numri i votuesve. Në Te- ndryshime sociale me themel. Por Kuvendi Kushtetues, i përbërë nga
pelenë kutia e votimit ishte hapur për zgjedhjet e bëra nën frikësimet qe- 100 deputetë, ushtroi veprimtarinë e
t’u numëruar në mes të procesit zgjed- veritare dhe nën hijen e vrasjeve tij në dy periudha (21 janar – 2 qer-
hor ndërsa në Delvinë pretendohej se nxuarrën në Kuvend një shumicë shor 1924 dhe dhjetor 1924 – 2 mars
zgjedhësit e dytë ishin mbledhur nga e cila mundohet të ruajë fabrikën 1925). Detyra kryesore e tij ishte
pushteti dhe u ishte ofruar një darkë sociale të vjetër që ka lënë popullin hartimi dhe miratimi i një kush-
pa shpenzime në një prej hoteleve të në errësirë e në varfëri. Një kuvend tetute të shkruar (prej së cilës mori
qytetit. Pretendime të ngjashme paraqe- themeltar i atillë nuk përfaqëson dhe emrin) ku të sanksionohej for-
sin një serë kandidatësh në parlamentin popullin por nji klasë parazitash. ma e qeverisjes. Objektivi nuk u arrit
e asaj kohe duke denoncuar abuzime të Prandaj kam nderin të ju paraqes në periudhën e parë të veprimtarisë
mëdha me zgjedhjet dhe mosrespekti- dorëheqjen time si deputet i Ku- së tij për shkak të acarimit të situatës
min e ligjeve elektorale. Në këtë mënyrë, vendit. Mjerimet që gatuani politike në vend.
seancat e para të parlamentit kalojnë në kundër popullit qofshin mbi krye
diskutime të tensionuara ku deputetë të të shumicës vetëzgjedhur të këtij Më 2 qershor të vitit 1924
ndryshëm paraqesin provat e tyre, par- kuvendi shkatërronjës” shkruante Kuvendi mbylli punimet e peri-
lamenti vendos për hetime ose e mbyll në letrën e doreheqjes Konica. Ku- udhës së parë. Me rikthimin e Ah-
çështjen dhe vazhdon me miratimin e vendi pas pak debatesh, vendos të met Zogut në pushtet, moment që
listës së kandidatëve fitues. miratojë dorëheqjen e Konicës. shënoi në histori të ashtuquajturin
Dorëheqja e Faik Konicës “Triumf të Legalitetit”, rifilloi puni-
Dorëheqja e Konicës paso- met Kuvendi Kushtetues. Ai arriti
Situata tensionohet aq shumë sa het pak muaj më vonë edhe nga të përmbushte detyrën për të cilën
nuk mungojnë as dorëheqjet e depu- dorëheqja e Eshref Frashërit, de- ishte krijuar: miratimin e Statutit
tetëve të ndryshëm. Në ligjin e kohës, putetit të Korçës, nga kryesia e Themeltar të Shtetit dhe përcakti-
në parlamentin shqiptar zgjidheshin Kuvendit Kushtetues. Motivimi i min e formës së tij.
dorëheqjes që Frashëri shkruante

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 65

TEKNOLOGJIA

Dilema e shekullit: A do
e sfidojë roboti njeriun?

JOLANDA SHUAIPI

2017 është konsideruar që Viti 2021 është shpallur si viti i robotikës. Po Shqipëria?
në fillim e saj si viti i ro-
botikës. Pretendohet që
shkenca në këtë fushë ta arrijë ma-
jat e krijimit të saj. Roboti po sfi-
don njëriun çdo ditë e më shumë.
Ekperimentet e herë pas hershme
tentojnë të afrojnë inteligjencën
artificiale pranë asaj njerëzores.
Synimi i ekspertëve është ngjash-
mëria që duan të arrijnë duke imi-
tuar trurin e njeriut, i cili është i
organizuar në perfeksion. Në një
farë mënyre shkenca do përpiqet
të përafrojë robotin prane natyrës
njerëzore. Orges Çiço drejtues i
“Metropolitan Incubator” tregon
se edhe në Shqipëri ndërmerren
projekte abicioze duke ju referuar
kapaciteve që Shqipëria sot ofron. Orges Çiço drejtues i “Metropolitan Incubator” tregon
Çiço shpejgon se “ pikëpamjet dhe
funksionalitete e një roboti janë se edhe në Shqipëri ndërmerren projekte abicioze duke
të shumta në jetën tonë, kuptohet ju referuar kapaciteve që Shqipëria sot ofron.

që në botë janë ezauruar tani më
në forma nga më të ndryshme në
dy tre dekandat e fundit. Duke fil- në jetën e përditshme”. adoptohen me këto lloj “qeniesh””
luar nga rrobotët që na ndihmonë Shumë robotë që kanë funk- thekson ai më tej. I pyetur më tej
në pastrimin e shtëpive, mirëm- se kush është fusha ku po njo-
bajtje ambjenti etj. Natyrisht ne sionalitete motorrike të person- hin përdorim më të gjerë robotët,
mundohemi të krijojmë robotë të alizuar kanë filluar të përdoren në një farë mënyrë ku po ndodh
thjeshtë me mikrokontrollor, ku në jetën tonë të përditshme, duke zëvendësimi me njeriun, dhe a do
këto të fundit i gjejmë në pasjise të filluar në guzhinë ose për pastrim arijë robotika 100 % e inteligjencës
ndryshme si makina dhe secili prej ambjentesh të ndryshme. Sipas njerëzore? Çiço shprehet se “Ideja
tyre ka një qëllim të thjeshtë për ta eksperitit Çiço duhet të themi se është ta nxisim botën drejt disa
realizuar. Mund të themi se ende këto robotë janë inteligjent pra iniciativave të reja. Robotika duhet
sot nuk kemi robotë që mund të mundohen të kuptojnë hapësirën parë edhe më gjerë në përdorimin
bëjë të një njëjtat veprime identike rreth tyre. “Projektimi i këtyre e asaj. Përtej ndihmës së saj në për-
si një njeri por mund të themi se rrobotëve mund të ngjasoj me një ditshëmri ajo duhet parë për ndi-
kemi mini robotë që na ndihmojnë qenie të gjallë siç është qeni ose hmesën e madhe që mund të jap në
mace. Në një farë mënyrë fëmijët

66 SCAN MAGAZINE MAJ 2021

fushën e mjekësisë. Që do të thotë Robotika mbetet një sfidë për qenien njerëzore. “Smart Home”
se shumë ndërhyrje kirurgjikale dhe “Smart City” janë pikat kyçe të së ardhmes. Ndoshta jo në
nuk do mund ti bëjnë më doktorët këto dy tre vite të sotshme por e ardhmja e premton këtë gjë.
e mirëfilltë por robotët sepse duhet
një kalibrim milimetrik. Mund të mënyrë shpikjet më innovative por gjithmonë është pozitiv. Ta paturit
themi se robotët po ndryshojnë edhe më të domozdoshme në të një robotë në shtëpi nuk do mund
jetën tonë edhe në pikëpamjen njëjtën kohë. kurrë të zëvendsojë bashkëshort-
shëndetësore jo vetëm në pikë- en ose bashkshortin. Të pasurit e
pamjen e nevojave të përditshme Robotika mbetet një sfidë për një roboti është funksional deri
që ne kemi. Duhet të kuptojmë se qenien njerëzore, Zoti Çiço na në momentin që e duam këtë gjë”.
shumë shpejt bota do të oriento- shpjegon më tej se “Smart Home” Njerëzimi sot kërkon të marrë më të
het drejt robotikës dhe inteligjenca dhe “Smart City” janë pikat kyçe mirën prej shërbimeve që i ofrohen.
artificial, ajo që përmenda pak më të së ardhmes. Ndoshta jo në këto A do mund në të ardhmen e largët
lartë është pika kyçe e kësaj fushe. dy tre vite të sotshme por e ar- të mund ta konsiderojmë robotin si
Që do të thotë që një robotë arrinë dhmja e premton këtë gjë. Shoh konsiderohet miku më i mirë njëri-
të kryej disa funksione njeherazi që në kryeqyetet kanë filluar të ut? Orges Çiço referon me kujdes
inteligjente. Mund të përdoret në kërkohen këto aplikacione. Ato mendimin e tij duke u shprehur
jetën e përditshme por një robotë do jenë trendi edhe i dekadave se “mund të jetë miku më i mirë
që bën me saktësi një proçedur të ardhmshme që besoj të të ap- në pikëpamjen se sa besim i japim.
të caktuar, ku përmenda fushën e likohen shumë shpejt. Mendojë se Besimi që ne ju japim na i bënë ata
mjekësisë por mund të përmen- duhet të jemi edhe të kujdesshëm, miq të vërtetë”.
dim edhe shumë të tjera, atëhere pasi perceptimi i teknologjisë jo
do të kemi nje revolucion të madh,
që mund të quhet edhe i treti më
i rëndësishmi si zvhillim industrial
në fushën e rrobotikës. Revolucioni
vjen shumë ngadal duke i përdorur
këto rrobotë në mënyrë efiçente..
që do të thotë se ata mund të jenë
dhe instruktorët e fëmijëve tanë
në të ardhmen. Duket e çuditshme
e thënë tani por më vite më vonë
mund të flitete për këtë gjë shumë
mirë. Sfida është të imitojmë trurin
e njëriut e cila do të eksperimento-
het deri në vitin 2030”.

Jemi në vitin 2021 dhe sot
nuk koncetpohet një shtëpi pa
valë internet ose pa një kompjuter.
Njerëzimi e ka ende të paqart se
çdo të ndodh në vitin e largët 2050.
Ai s’mund të imagjionojë se çfarë
risie mund të ketë në këtë fushë
në këtë vit të largët. Një gjë është
e sigurt ajo që shkenca shfrytëzon
pikat e “dobëta” të njerëzimit, për
të përmbushur nevojat e tyre në
përditshmëri, duke ofruar në këtë

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 67

PSIKOLOGJI

“Zbulo fëmijën tënd”, nëpër-
mjet një libri

Pedagogia Lorela Garuli flet për librin e saj kushtuar specifikisht të vegjëlve

Si mund të zbulojmë më Vizatimi është një formë shprehjeje që vlen si një mjet i mirëfilltë
shumë nga karakteri fëmi- komunikimi. Pavarësisht se është shumë spontan dhe argëtues,
jëve tanë nëpërmjet vizati- vizatimi përfshin një sistem grafik, shenjash dhe simbolesh, dmth
meve që ata realziojnë? Vizatimet që të ka një gjuhë të vetën. Vizatimi tek fëmijët, është një matës shumë
vegjlit hedhin në letër të bardh mund i mirë i disa elementëve të zhvillimit: i motorikës, iniciativës,
të na tregojnë shumë mirë gjendjen imagjinatës, lirshmërisë, shkathtësisë, mprehtësisë, mënyrës sesi
emoionale të tyre, të mardhënies që percepton dhe pasqyron botën.
krijohet midis prindërve dhe fëmi-
jëve. Psikologia dhe Pedagogia Lorela zhvillimit të tyre, aq më të kujdesshëm mësues, psikologë, punonjës socialë.
Garuli ka sjell në vëmendje të lexuesve e të vëmendshëm do të jemi dhe për Çfarë tregojnë pikturat që fëmi-
librin nën titull “Zbulo Fëmijën Tënd”, t’i mirërritur dhe mire edukuar. Kjo
një libër që ajo vetë e konsideron është detyrë jo vetëm e prindërve, por jët bëjnë, si lidhen ata me personal-
shumë të rëndësishëm për shoqërit gjithashtu e të gjithë aktorëve të tjerë që itetin e tyre dhe sa mund të kuptosh
në zhvillim. Në intervistën e saj për në një mënyre apo në një tjetër ndiko- fëmijën përmes vizatimit…?
“SCAN MAGAZINE” ajo thotë se sh- jnë në edukimin e fëmijëve; edukatorë,
timi i literaturës që ka në fokus njohjen Vizatimi është një formë shpre-
e botës së fëmijëve, është në shërbim hjeje që vlen si një mjet i mirëfilltë
jo vetëm ndaj prindërve, por ndaj të
gjithë shoqërisë.

Përse zgjodhët të sillnit një libër
referuar prindërve e si rrjedhoje me
ndikim shum ë të madh tek fëmijët,
kaq e lidhur me natyrën e fëmijëve?

Si psikologe, konsideroj se sh-
timi i literaturës me në fokus njohjen
e botës së fëmijëve, është në shërbim
jo vetëm të prindërve, por të gjithë
shoqërisë në përgjithësi. Sa më të
ndërgjegjshëm të jemi mbi aspekte të

68 SCAN MAGAZINE MAJ 2021

komunikimi. Pavarësisht se është Vizatimi është një formë të bëjnë dhe mbartin një simbolikë të
shumë spontan dhe argëtues, vizatimi shprehjeje që vlen si caktuar. Një ndër kryesorët është viza-
përfshin një sistem grafik, shenjash një mjet i mirëfilltë timi i pemës. Të vizatosh pemën, do të
dhe simbolesh, dmth ka një gjuhë të komunikimi. Pavarësisht se thotë të bësh një lloj autoportreti; nis
vetën. Vizatimi tek fëmijët, është një është shumë spontan dhe me rrënjët që përfaqësojnë mënyrën
matës shumë i mirë i disa elementëve argëtues, vizatimi përfshin sesi i përqasemi mjedisit tonë,
të zhvillimit: i motorikës, iniciativës, një sistem grafik, shenjash vazhdon me trungun si baza dhe pjesa
imagjinatës, lirshmërisë, shkathtësisë, dhe simbolesh, dmth ka një më e qëndrueshme e personalitetit,
mprehtësisë, mënyrës sesi percepton gjuhë të vetën duke përfunduar me kurorën e degët
dhe pasqyron botën, i informacione- e pemës që janë si një “çati” apo nëse
ve që fëmija ka mbi tema të caktu- Mund të gjejmë në libër manua- do të paralelizohej me trupin njerëzor,
ara, kontekstit social, kulturor dhe lin e duhur për të kuptuar nëse fëmija do të simbolizonte kokën, pra të
ekonomik të tij. Qëllimi kryesor i të ynë është i lumtur, i mërzitur, konfuz menduarit racional. Rrënjë të thella
vizatuarit nga fëmija brenda një kon- e shumë gjendje emocionale të tjera? shprehin lidhje të fortë me nënën;
teksti shkollor ose terapeutik është pa prania e frutave dhe luleve ka të bëjë
dyshim vlerësues. Fakti që vizatimi si Sigurisht. Për të kuptuar gjendjet me shprehi të mira sociale dhe prani
shprehje grafike bën pjesë tek komu- emocionale, por mbi të gjitha edhe potencialesh; me gjethe që bien shpreh
nikimi joverbal, i shton vlefshmërinë elementë të personalitetit të fëmi- boshllëk emocional e me radhë. Viza-
e përdorimit edhe në kontekste tera- jës, vijnë në ndihmë disa vizatime të time të tjera të rëndëishme janë: figura
peutike me fëmijën, si rrjedhojë e ndryshme të cilat sqarohen në libër njerëzore, shtëpia dhe familja.
thellësisë së informacionit që ky i me detaje dhe me pjesët përkatëse të
fundit sjell. Duke vizatuar, fëmija ma- interpretuara. Kështu psh. nëse do të Libri juaj mund të konsid-
terializon dhe konktretizon botën e vlerësonim në bazë të ngjyrave të cilat eroht një mjet komunikimi. Ai është
tij të brendshme. Vizatimet mund të përdor më shumë fëmija, do të kup- i bazuar në studime të rëndësishme
konisderohen si një burim domethë- tonim disa vecori të caktuara. E verdha shkencore. Çfarë mund të t’na tregoni
nës informacioni mbi personalitetin do të shprehë sipërfaqësi, dinamizëm, për këtë pjesë?
e fëmijëve që prej çasteve të para kur lëvizje, liri, ekstraversion, kureshtje.
këta të fundit nisin të vizatojnë. Para Bluja qetësi, ngurrim, një ftohtësi në Natyrisht që libri është bazuar në
moshës 18 muajsh, nuk mund të pritet nivel emotiv. E kuqja më shumë se çdo një literaturë të gjerë shkencore bash-
një vizatim i mirëfilltë, pasi kjo kërkon ngjyrë tjetër është shprehëse e gjal- këkohore, nga konkluzione studimesh
një koordinim të mirë mes aftësive lërisë, lëvizjes, pasionit, emocionit, të realizuara në universitete të ndry-
motorike e atyre visual-hapësinore. kurajos, deri agresivitetit. Më konkre- shme perëndimore dhe burime nga
Gjithsesi, qoftë edhe zhgarravitjet e tisht, ka disa vizatime që fëmijët mund disa gjuhë të huaja, për të siguruar vlef-
para janë të një rëndësie të veçantë në shmërinë dhe besueshmërinë. Sado që
krijimin e një ndjesie efikasiteti; fëmija në Shqipëri interpretimi i vizatimeve
sheh rezultatin dhe shpërblehet me të fëmijëve mund të përbëjë risi, në
një kënaqësi visuale të asaj që ka prod- kulturat perëndimore vizatimi është
huar. një teknikë që ka filluar të studiohet
dhe përdoret që në fillimet e shek.
20. Intervistoi J.SH.

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 69

BOTIMET

Në faqet e literaturës për ekonominë

NRekomandimi ynë për lexuesin e interesuar për ekonominë si subjekt revoltë: vetëm një rrjet lëvizjesh nga
jerëzit e botës së le- zbuluar dogmat themelore të neolib- poshtë mund të kundërshtojë mbi-
trave por veçanërisht eralizmit e duke hedhur kështu një pushtetin ekonomik të elitave.
specialistët e ekono- vështrim edhe më të kthjellët e më të “FORCA E KARAKTERIT”
misë kanë ngritur shqetësimin se në thellë mbi funksionimin e pushtetit
Shqipëri iu kushtohet pak ose aspak në nivel botëror. Cilat janë ligjet që Në këtë libër të domosdoshëm
rëndësi librave të specializuar, duke qeverisin përqendrimin e pasurisë për këdo që kërkon të arrijë sukses,
krijuar kështu mungesa titujsh në dhe të pushtetit në Shtetet e Bash- psikologja pioniere, Angela Duck-
një komunitet të gjerë lexuesish të kuara, si dhe në të gjithë botën e mo- worth, u tregon prindërve, stu-
interesuar rreth tij. Botimet eko- lepsur nga kapitalizmi i shfrenuar? dentëve, edukatorëve, atletëve dhe
nomike mbeten pak në numër, por Reduktimi i demokracisë, shkarkimi biznesmenëve (me dhe pa përvojë),
kjo nuk do të thotë që lexuesi i tyre i barrës mbi të varfrit dhe shtresat se sekreti i arritjes së jashtëzakon-
është i pakët. Shpeshë herë është e mesme, shkatërrimi i solidaritetit shme nuk është talenti, por kom-
bërë thirje ndaj shtëpive botuese ndërmjet njerëzve, manipulimi i binimi i veçantë i pasionit dhe këm-
se duhen ta kthejnë vëmendjen tek zgjedhjeve, përdorimi i frikës dhe bënguljes të cilën ajo e quan “forcë
botimi ekonomik, dhe ta vlerso- fuqisë së shtetit për të mbajtur në karakteri, vendosmëri”. Duke marrë
jnë rëndësisnë e tij. E pohuar nga kontroll “plebenjtë”. Dhjetë parime - nga historia e saj personale si vajza e
specialistëeve të botës se biznesit, të trajtuara në po aq kapituj ndriçues një shkencëtari që ia vinte shpesh në
ndërsa numri i librave është i kufi- - të cilat, nëse nuk do të dimë të re- dukje mangësinë e “gjenisë”, Duck-
zuar, numri i lexuesve është realisht agojmë, do të na çojnë në katastrofë worth, tashmë një studiuese dhe
i madh. Më posht sjellim të listuar mjedisore dhe në luftë bërthamore pedagoge e mirënjohur, përshkruan
tituj që e vendosin vëmendjen në botërore. përvojat e saj të hershme që i hapën
botëm ekonomike, duke rrëfyer Ky libër vazhdon, me suksesin e sytë në mësimdhënie, konsultime
histori suksesi dhe po ashtu dhe të madh të dokumentarit Requiem for për bizneset dhe në neuro- shkencë,
mendejve të jashtëzakonshme që the American Dream (2015), që e dhe që çuan drejt hipotezës se ajo
fshihen pas tyre. zgjeron përmbajtjen me bashkëpun- çfarë e sjell suksesin nuk është “gjen-
imin e tre regjisorëve. Rezultati është ia”, por një kombinim unik i pasionit
një hartë konceptuale e një rëndësie dhe këmbë- nguljes afatgjatë. Në li-
“REKUIEM PËR ËNDRRËN jetike për të kuptuar funksionimin e brin Forca e karakterit, ajo e çon lex-
uesin në terren që të vizitojë kadetët
AMERIKANE” që sfiliten nga ditët e para të trajnimit
Për herë të parë Noam Chom- botës së sotme dhe një paralajmërim
sky i kushton një libër natyrës dhe mjaft i fortë për një veprim kolektiv
pasojave tragjike të pabarazisë, duke dhe, nëse është e domosdoshme, një

70 SCAN MAGAZINE MAJ 2021

në West Point, mësuesit që punojnë Libri më i shitur i New dhe vullnetit të tij të pashtershëm
në disa nga shkollat më të vështira, York Times që u ofron për të kapërcyer çdo pengesë." -
dhe finalistët e vegjël në Konkur- lexuesve një mënyrë Washington Post. "Një raport i
sin Kombëtar të Gërmëzimit. Ajo të re të menduari për shkëlqyer... kjo vepër me siguri do
gjithashtu shfrytëzon informacione motivimin duke hedhur të mbesë si i pari përshkrim i mirë-
të mre- kullueshme nga historia dhe poshtë paradigmat. filltë i një personi të cilin më parë e
tregon se çfarë mund të mësohet nga Shumica e njerëzve kishim hasur vetëm nëpër karikatu-
përvojat moderne në performancën besojnë se mënyra më e ra. Pas shfletimit të faqeve të fundit,
e lartë. Së fundmi, ajo ndan ato që mirë për të motivuar është çdo lexuesi do t'i velen krahasimet
ka mësuar nga intervistat që ka kryer shpërblimi me para – me Steve Jobs-in. Jepini Musk-ut
me dhjetëra persona të suksesshëm, qasja e llojit “shpër- blim atë që i takon. S'ka të dytë si ai."-
që nga CEO-ja i bankës J. P. Morgan, dhe ndëshkim” New York Times Book Review.
Jamie Dimon, karikaturisti i revistës “DRIVE”
New Yorker, Bob Mankoff, te trajne- një portret i goditur i personit që
ri i skuadrës Seattle Seahawks, Pete mund të ketë ndikimin më të madh Libri më i shitur i New York
Carroll. në zhvillimin e racës njerëzore. Times që u ofron lexuesve një
“PUSHTETI I TE HESHTURVE” Nëse Musk do ta shpie njerëzimin mënyrë të re të menduari për mo-
në Mars, kjo vepër do të ishte do- tivimin duke hedhur poshtë para-
Të paktën një e treta e njerëzve kumenti themeltar i planetit të ri."- digmat.Shumica e njerëzve besojnë
që njohim, janë introvertë. Ata BRAD STONE, autor i bestsellerit: se mënyra më e mirë për të motivuar
preferojnë të dëgjojnë, në vend që të The Everything Store: Jeff Bezos and është shpërblimi me para – qasja
flasin; të krijojnë, por jo të promovo- the Age of Amazon. "Një vështrim e llojit “shpërblim dhe ndëshkim”.
hen; të punojnë në vetmi dhe jo në i thelluar i figurës së sipërmarrësit Ky është një gabim, thotë Daniel
grup. Ky libër është për introvertët: më të rëndësishëm në botë. Vance H. Pink (autor i librit Të Shesësh
për Roza Parksin, për Shopenin, na jep një tablo të paharrueshme të është njerëzore: E vërteta befasuese
për Dr. Suajsin, për Stiv Uozniakun, personalitetit të pashoq të Musk-ut për motivimin e të tjerëve). Në këtë
të cilëve shoqëria jonë u detyro- libër të ri provokues dhe bindës, ai
het aq shumë! Në librin “Pushteti i pohon se sekreti i performancës së
të heshturve”, autorja pohon se ne lartë dhe kënaqësisë në punë, në
shpesh i nënvlerësojmë introvertët, shkollë dhe në shtëpi - është nevoja
por humbasim shumë duke e bërë thellësisht njerëzore për të drejtuar
këtë. Ajo rrëfen ngritjen e idealit të jetën tonë, për të mësuar dhe për
ekstrovertit në shekullin e njëzetë të krijuar gjëra të reja, për t’u bërë
dhe se sa gjerësisht është përha- më të mirë dhe për ta bërë botën
pur ky fenomen në kulturën tonë. më të mirë.Mbështetur në katër
Përveç këtyre, na prezanton me in- dekada kërkimesh shkencore për
trovertë të suksesshëm. Susan Cain motivimin njerëzor, Pink-u zbu-
ka hulumtuar me pasion dhe ka sjel- lon mospërputhjen midis asaj që
lë këto histori të vërteta. Ky libër ka di shkenca dhe asaj që bën biznesi
fuqinë të ndryshojë këndvështrimin - dhe mënyrës se si kjo ndikon në
e të gjithëve për introvertët, por edhe çdo aspekt të jetës. Ai analizon tre
mënyrën se si e shohin ata veten. elementë të motivimit të vërtetë -
“ELON MUSK” autonominë, perfek- sionimin dhe
qëllimin - dhe ofron zgjidhje in-
"Një përmbledhje e hollë- teligjente dhe befasuese për t’i vënë
sishme dhe plot ngjyra e historisë ato në praktikë në një libër unik që
së ngjitjes së Elon Musk-ut në majat do të ndryshojë mënyrën se si men-
e botës së biznesit. Kjo vepër është dojmë dhe jetojmë.

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 71

SCAN Magazinë vijon të sjellë seri të statistikave historike të ekonomisë dhe financave shq-
iptare. Të dhënat e përpunuara në bazë të treguesve të caktuar, janë marrë nga burime zyrtare,
ose nga autorë të ndryshëm vendas e të huaj të cilët kanë përdorur të njëjtat burime. Serinë
statistikore të këtij numri e kemi ndërtuar me të dhënat e publikuara në një studim italian, në
të cilin janë përmbledhur shifrat e statistikave të tregtisë së jashtme të Shqipërisë për periudhën
1920-1938.

Tregtia e jashtme e Shqipërisë nga 1920 deri në 1938 (në milion franga ari)

Viti Importet Eksportet Tregtia gjithsej Deficiti tregtar % eksporte/ importe
1920 17,5 1,5 19,0 -16,0 8.6
1921 18,2 2,2 20,4 - 16,0 12.1
1922 12,1 3,0 15,1 - 9,1 24.8
1923 23,4 8,1 31,5 - 15,3 34.6
1924 20,5 12,4 32,9 - 8,1 60,5
1925 21,8 17,1 38,9 - 4,7 78.4
1926 24,9 12,1 37,0 -12,8 48.2
1927 24,7 11,1 35,8 -13,6 44.9
1928 32,1 14,9 47,0 -17,2 46.4
1929 38,6 14,7 53,3 - 23,9 38.1
1930 33,3 12,4 45,7 -20,9 37.2
1931 29,5 7,5 37,0 - 22,0 25.4
1932 22,8 4,5 27,3 - 18,3 19.7
1933 15,9 5,7 21,6 - 10,2 35.8
1934 12,3 4,3 16,5 - 8,0 35.0
1935 13,7 6,0 19,7 - 7,7 43.8
1936 16,8 7,4 24,2 - 9,4 44.0
1937 18,9 10,2 29,1 - 8,7 54.0
1938 23.0 9,7 32,7 - 13,3 42.2

Tregtia e Shqipërisë e ndarë në grupe të mëdha mallrash për vitet 1929 dhe 1938

Prodhimet Importet Eksportet
Million fr.a
Lëndët e para Million fr.a % ndaj totalit 1929 % ndaj totalit
Materiale gjysëm të 1929 1938 4.8
gatshme 1929 1938 4.4 2.2 1.6 1938 1929 1938
Prodhime të gatshme 16.8 14.3 5.0
Kafshë të gjalla dhe 1.7 0.5 0.4 32.7 51.6
ushqime
Ari dhe argjendi 6.5 3.3 10.9 4.1
GJITHSEJ
19.4 13.7 50.2 59.5 - - --
11.0 5.3 28.6 23.0 8.3 4.3 56.4 44.3

- 0.2 - 1, 0 - - - -
38.6 23.0 100.0 100.0 14.7 9.7 100.0 100.0

72 SCAN MAGAZINE MAJ 2021

Mallrat kryesore të importuara në Shqipëri në vitet 1929 dhe 1938

Mallrat Vlera në mijë franga Sasia në kuintalë
1929
1929 1938 89,443 1938
112.688 131,247
Grurë 2,460 1,622 31,649 182.953
48,194 27,047
Misër 3.633 1.630 6,250 47,010
4.701 6,079
Oriz 1,147 426 227,281 2.491
21,263 19,632
Sheqer 1,756 606 12,891 14,292
33,388 23,107
Kafe 1,192 331 29,254 22,640
- 34,936
Birrë 344 87 - 5.366
- 16,659
Çimento 1,243 37 - 509
- 1 225
Lëndë druri për ndërtim 1,365 620 11,776 161
1,823 4,219
Naftë 226 359 413 1,329
296
Vajguri 1,117 687

Benzinë 1,168 1,032

Fije pambuku - 922

Stofra pambuku 6,895 3,383

Fije leshi - 281

Stofra leshi 1,618 869

Pëlhura mëndafshi 256 170

Makineri industriale 1,364 547

Makineri bujqësore 175 145

Automobila 1,599 510

Mallrat kryesore të eksportuara nga Shqipëria në vitet 1929 dhe 1938

Mallrat Vlera në mijë franga Sasia në kuintalë
1929
1929 1938 14,330 1938
11,545 7,230
Djathëra 2,314 827 1,883 11,986
- 2.529
Vezë 1,478 800 22.173 25,639
16,977 23.958
Peshk i freskët dhe i përpunuar 209 143 8.654 7
6,349 8.325
Fasule - 589 - 1,858
106,662 1,052,453
Ullinj të freskët 637 535 98.129 254,873
44,260 47.369
Vaj ulliri 1,928 0,7 120,062

Lëkurë të papërpunuara 2.120 1.316

Lesh 1,345 322

Naftë bruto - 2,105

Dru zjarri 328 180

Qymyr druri 941 204

Bitum i ngurtë 562 542

SCAN MAGAZINE MAJ 2021 73



眀 眀 眀⸀ 愀 氀 瀀 攀 琀 ⸀ 挀 漀 洀 ⸀ 愀 氀