Scan Magazine No.90 (Gusht 2021)

SOCIALE

Dy formula për të “pasuruar” qytetarët

KÇfarë mund të bëjnë shtetet përballë varfërisë që solli pandemia
riza e shkaktuar nga Co- Të ardhurat bazë janë një mjet thelbësor por sërish i
vid-19, na detyron që të
ri-mendojmë mekaniz-
mat e rishpërndarjes së pasurisë dhe
ato të solidaritetit. Propozimet po vi- pamjaftueshëm. Kjo pasi shuma e tyre është gjithmonë
jnë nga të gjitha anët: të ardhurat bazë e kufizuar: zakonisht është midis 50-75 për qind e
për të gjithë, punë e garantuar, dhe një
trashëgimi e garantuar për të gjithë. pagës minimale të punëtorëve me kohë të plotë

Le ta pranojmë që në fillim: këto
propozime janë plotësuese dhe jo al- ka aktualisht shumë forma të të ar- temeve që ëndërrohen nga individët
ternative. Në planin afatgjatë, do të dhurave minimale, por me lloje të privatë (Bitcoin, Facebook, bankat).
duhet që të zbatohen që të gjitha hap ndryshme të pamjaftueshmërisë. Ndërkohë, është thelbësore që
pas hapi, dhe sipas kësaj renditje. Le ta Është urgjente që kjo skemë të të ardhurat themelore të përfshijnë
fillojmë me të ardhurat bazë. Sot për bëhet e arritshme edhe për qytetarët e të gjithë punëtorët me paga të ulëta,
sot kjo masë është e pamjaftueshme, rinj dhe studentët (siç po ndodh prej me një sistem të pagesave automatike
sidomos në Hemisferën Jugore, ku në disa vitesh në Danimarkë), dhe mbi përmes pagesës me çeqe dhe llogari
mungesë të një page minimale, njerëz- të gjitha për njerëzit që nuk kanë një bankare, pa pasur nevojë që kjo të
it nuk mund të respektojnë dot masat shtëpi të tyre apo një llogari bankare, kërkohet nga njerëzit e përfshirë në
e bllokimit të vendosura nga qeveritë dhe që shumë shpesh duhet të për- këtë skemë, dhe të lidhur me sistemin
për shkak të pandemisë. ballen me një mori pengesash të pak- e taksimit progresiv.
Në Indi, gjatë zgjedhjeve të vitit apërcyeshme. Për më tepër, nuk duhet Të ardhurat bazë janë një mjet
2019, partitë opozitare propozuan të nënvlerësojmë rëndësinë e diskuti- thelbësor por sërish i pamjaftueshëm.
futjen në zbatim të të ardhurave bazë, meve mbi monedhat dixhitale të ban- Kjo pasi shuma e tyre është gjithmonë
por nacionalisto-konservatorët në kave qendrore, të cilat duhet të çojnë e kufizuar: zakonisht është midis 50-
pushtet në Nju Delhi vazhdojnë që në parim në krijimin e një shërbimi 75 për qind e pagës minimale të pu-
ta refuzojnë këtë reformë. Në Evropë bankar publik falas, e kundërta e sis- nëtorëve me kohë të plotë. Kjo do të

SCAN MAGAZINE GUSHT 2021 51

thotë se nga konceptimi i tij, ato mund Ideja sipas së cilës mjafton do të ishte e vërtetë, kjo do të kishte
të jetë vetëm një mjet i pjesshëm për të të pritet se pasuria ndodhur prej kohësh. Zgjidhja më e
luftuar pabarazitë. shpërndahet vetë nuk ka thjeshtë është një rishpërndarje e pa-
kuptim: nëse do të ishte surisë, që ta lejojë popullatën në tërësi
Kjo është arsyeja pse preferohet e vërtetë, kjo do të kishte të marrë një shumë minimale të ar-
të flitet për të ardhura bazë dhe jo për ndodhur prej kohësh. dhurash. Sa për të dhënë një ide, kjo
të ardhura universale (një koncept që Zgjidhja më e thjeshtë trashëgimi mund të jetë 12 mijë euro
premton më shumë sesa mund të ga- është një rishpërndarje (ose 60 për qind e pasurisë mesatare të
rantojë). Një instrument më ambicioz e pasurisë, që ta lejojë secilit të rritur). Duke iu shpërndarë të
i cili mund të krijohet për të plotësuar popullatën në tërësi të gjithë atyre që janë 25-vjeç e sipër, kjo
të ardhurat bazë, është skema e garan- marrë një shumë minimale shumë do të financohej nga një përzi-
timit të punësimit e propozuar në kon- të ardhurash erje e taksimit progresiv mbi pasurinë
tekstin e diskutimeve mbi New Green dhe trashëgiminë.
Deal (Marrëveshjen e Re të Gjelbër). zgjeruar i mirëqenies sociale (arsimi
dhe shëndetësia falas, përfitimet nga Ata që sot nuk trashëgojnë asgjë
Ideja është t’u ofrojmë të gjithë të qenit i papunë dhe pensionet, të do të kishin 120 mijë euro, ndërsa ata
njerëzve punësim me kohë të plotë, drejtat sindikale), është garantimi i një që trashëgojnë 1 milionë euro do të
me një pagë minimale të denjë (15 trashëgimie për çdo qytetar. kishin 600 mijë. Ne ende jemi larg një
dollarë në orë në Shtetet e Bashkuara). situate të mundësive të barabarta, një
Financimi do të garantohej nga shteti, Kur studion pabarazitë, elementi parim që mbrohet shpesh në një nivel
dhe vendet e punës në sektorin pub- më befasues që vëren është qën- teorik, por që klasat e privilegjuara
lik, dhe në institucione (komuna, drueshmëria e përqendrimit të pronë- e shohin si një Murtajë. Synimi i
administrata lokale, subjekte jofitim- sisë. 50 për qind e popullsisë botërore trashëgimisë universale është të shtojë
prurëse) do të ofroheshin nga agjen- më të varfër, nuk ka pasur praktikisht fuqinë e negociatave për ata që nuk
citë publike të punësimit. Një sistem i asgjë. Sot në Francë ata zotërojnë 5 kanë asgjë, duke iu dhënë mundësi të
tillë mund të kontribuojë në procesin e për qind të gjithë aseteve, ndërsa 55 refuzojnë disa lloje punësh, të kenë një
de-komercializimit dhe ri-përcaktimit për qind janë në duart e 10 për qind shtëpi dhe të bëjnë plane për të ardh-
kolektiv të nevojave, sidomos të atyre të francezëve më të pasur. Ideja sipas men. Kjo liri i frikëson të pasurit dhe
në lidhje me shërbimet ndaj personit së cilës mjafton të pritet se pasuria punëdhënësit, pasi do t’i bënte pu-
dhe tranzicionin në fushën e energjisë. shpërndahet vetë nuk ka kuptim: nëse nonjësit e tyre më pak të bindur. Por
Gjithashtu, ai do të mundësonte rikth- në fakt ajo i bën të gjithë të lumtur.
imin e të papunëve në punë gjatë rece- Ne po i kthehemi jetës normale pasi
sioneve me kosto afatshkurtra. kemi qëndruar në izolim për një kohë
të gjatë. Kjo është një arsye më shumë
Masa e fundit që mund të plotë- për të reflektuar dhe shpresuar sërish.
sojë këtë grup masash, së bashku me
të ardhurat bazë, sigurinë e punës dhe /The Guardian
të drejtat që rrjedhin nga një shtet i

52 SCAN MAGAZINE GUSHT 2021

SOCIALE

Kongresi i parë kombëtar Përvoja e hidhur kineze
i Partisë Komuniste të
Kinës nisi më23 kor- Mao në betejën për ta nxjerrë Kinën nga varfëria
rik 1921 në Shangai, por punimet
vazhduan në bordin e një anijeje të Rebel dhe statist, politikan me një zgjuarsi djallëzore
ankoruar në një liqen në  Jiaxing. dhe një strateg ushtarak i aftë, Maoishte “Timonieri
Të 12 delegatët pjesëmarrës në atë i Madh” i Revolucionit Komunist Kinez. Një figurë e
aktivitet, hartuan statutin e parë të madhe, që megjithatë, do të jetë e lidhur përgjithnjë
partisë, që propozonte  kërkimin e me madhësinë e krimeve të tij, dhe me një periudhë të
një dëmshpërblimi për një vend të paparë terrori
shkatërruar nga luftërat, të varfëru-
ar dhe në prag të kolapsit. ishte “Timonieri i Madh” i Revolu- lidhur përgjithnjë me madhësinë e
Një ndër objektivat kryesore cionit Komunist Kinez. Një figurë e krimeve të tij, dhe me një periudhë
që u miratuan ato ditë ishte përm- madhe, që megjithatë, do të jetë e të paparë terrori, në të cilën vdiqën
bysja e borgjezisë dhe ndërtimi i një dhjetëra miliona njerëz.
shoqërie socialiste përmes luftës së
klasave, diktaturës së pro- Mao lindi më 26 dhjetor 1893
letariatit dhe shtetëzimit të në  Shaoshan  në provincën  Hunan,
mjeteve të prodhimit. Në në zemrën rurale të   perandorisë
mesin e themeluesve ishte kineze Cin.Në vitin 1911 -kur nuk
edhe një djalë i ri 27 vjeçar, kishte mbushur ende 17 vjeç – ai iu
që çerek shekullin që pa- bashkua revoltës popullore që  çoi
soi do ta kalonte Kinën nga në rënien e perandorisë.
Mesjeta në modernizëm. Ai
quhej Mao Ce Dun. Në vitin 1923, në kongresin e
tretë të Partisë Komuniste të Kinës,
Timonieri i Madh që vdiq ai u zgjodh anëtar i Komitetit Qen-
urie popullin e tij

Rebel dhe statist, politi-
kan me një  zgjuarsi djallëzore dhe
një  strateg ushtarak i aftë,  Mao-

SCAN MAGAZINE GUSHT 2021 53

dror. Në atë fazë, Mao nisi të shtjel- Ai shtetëzoi ekonominë tonte kompetencat e tij, Timonieri
lonte shumë nga tezat e tij poli- për të nxitur zhvillimin i Madh nisi të ashtuquajturin Revo-
tike, duke  identifikuar rebelimet e e shpejtë të bujqësisë lucion Kulturor.
fshatarëve si burimin ku duhej të dhe industrisë, dhe nxiti
bazohej revolucioni. reforma të ndryshme. Në atë kohë u sulmuan jo vetëm
Në vitin 1958, ai filloi të udhëheqësit, zyrtarët e partisë, por
Në vitin 1928, Kongresi i Par- ashtuquajturin Hapi i të gjithë ata që kishin shprehur kri-
tisë Komuniste të Kinës mbështeti Madh Përpara, një plan tika ndaj politikave të  Maos. Dh-
ngritjen e  sovjetëve  rurale sipas i madh ekonomik dhe jetëra mijëra qytetarë të zakonshëm
modelit rus, dhe i ngarkoi me zbati- shoqëror, që synonte ta u persekutuan, u burgosën, u tortu-
min e reformës agrare. Por profili bënte Kinën fuqi kryesore ruan dhe vranë.
i tij si një udhëheqës i padiskutu- industriale në botë
eshëm u shfaq në vitet 1930, gjatë Deri në vitin 1968 pati një
luftës civile. madh ekonomik dhe shoqëror, që përshkallëzim dramatik të dhunës.
synonte ta bënte Kinën një nga fuq- Studentët  e rekrutuar tek Garda
Në vitin 1934 ai udhëhoqi të itë kryesore industriale më të mëd- e Kuqe  shënjestronin  kryesisht
ashtuquajturin Marshimi i Gjatë, ha në botë. mësuesit, të cilët u sulmuan, u
me një kosto shumë të lartë sa i poshtëruan dhe u rrahën në publik,
përket jetëve të humbura, ushtria Por në vend të kësaj, për shkak u vranë ose u detyruan që të vrisnin
komuniste arriti të thyejë ushtrinë të urisë së madhe që goditi ven- veten.
nacionaliste të Çang Kai-Shek. din duke nisur që nga viti   1959,
rreth 30 milionë kinezë vdiqën Lufta për pushtet që pasoi
Një revolucion falimentues nga uria. Ishte një dështim epo-
Revolucioni komunist pati kal, megjithatë Mao ia doli të vazh- Mao  vdiq më 9 shtator 1976.
donte të qëndronte në krye të ven- Për vite me radhë ai kishte vuajtur
sukses menjëherë pas fundit të dit. nga një sëmundje degjenerative dhe
Luftës së Dytë Botërore. Më 1 tetor nga probleme të shumta të shkaktu-
1949 në Sheshin Tiananmen të Pe- Revolucioni Kulturor: Kura që ara nga pirja e duhanit. Pas një fu-
kinit, Mao shpalli lindjen e Repub- vret nerali  solemn në Sheshin Tianan-
likës Popullore të Kinës, të cilën e men, ku morën pjesë mbi 1 milionë
drejtonte vetë. Nga ai moment, edhe Për të shmangur përgjegjësinë njerëz, trupi i tij i balsamuar u zh-
falë angazhimit ekonomik dhe ush- e tij nga pasojat e katastrofës eko- vendos në një mauzole të madhe
tarak të Moskës, Kina nisi rrugën nomike dhe sociale, dhe për t’iu të stilit sovjetik. Vdekja e tij solli
drejt modernitetit, por duke u shty- kundërvënë aparatit të Partisë Ko- shpërthimin e një lufte të egër për
pur nga njëra prej diktaturave më të muniste që po përpiqej të reduk- pushtet midis zyrtarëve të  ndry-
pamëshirshme të shekullit XX. shëm të partisë, që deri në atë mo-
ment nuk ishin ndjerë. Në fund
Timonieri i Madh e shtetëzoi dominoi fraksioni i presidentit
ekonominë për të nxitur zhvillimin Ten Hsiao Pin, që ruajti parimin e
e shpejtë të bujqësisë dhe industrisë, autoritetit absolut të partisë kundër
dhe nxiti reforma të ndryshme. Në çdo lloj demokratizimi dhe plural-
vitin 1958, ai filloi të ashtuquajturin izmi.  /Bloomberg
Hapi i Madh Përpara, një plan i

54 SCAN MAGAZINE GUSHT 2021

䄀 一 䄀 䰀 䤀 娀 쬀 Ⰰ   匀 吀䄀吀 䤀 匀 吀 䤀 䬀 䄀 Ⰰ 䜀 刀 䄀 䘀 䤀 䬀 쬀
眀 眀 眀⸀ 猀 挀 愀 渀 ⴀ 琀 瘀⸀ 挀 漀 洀 ⼀ 猀 椀 甀

LËNDËT E PARA

Konkurenca, Rusia drejt tregjeve të reja të grurit

merët e kanë magazinuar grurin, si pasojë e taksës së
vendosur nga Moska, e cila ndryshon çdo javë, sipas një
formule komplekse. Kompania konsulente, SovEcon,
parashikon se eksportet në dy muajt e parë të sezonit do
të arrijnë një total prej 5.3 milionë ton, nga 7 milionë ton
që ishin në fund të gushtit të vitit të kaluar. Shitjet e Ru-
sisë ndaj autoritetit shtetëror në Egjipt, që është blerësi
kryesor, janë relativisht të ulëta kryesisht për shkak të
konkurrencës së ashpër nga Ukraina dhe Rumania, që po
regjistrojnë një sezon mjaft të mirë gjatë këtij viti. Taksa

E e eksportit të grurit, ndërkohë, pritet të vazhdojë të rritet
ksportet e grurit nga Rusia do të pozicionohen në muajt në vijim, por pamundësia për t’a parashikuar
mirë edhe në gjysmën e dytë të këtij sezoni, pasi këtë taksë e bën më të vështirë për tregtarët të rezervojnë
taksa e eksporteve e Moskës dhe konkurrenca e ashpër me shitje. Rusia mund të bëhet më atraktive për tregtarët në
Ukrainën dhe Rumaninë do të ngadalësojë shitjet deri në fund të vitit 2021, kur Ukrania dhe Rumania kanë më pak
fund të vitit 2021, shprehen tregtarët dhe analistët. Rusia, grurë për të ofruar. Sidoqoftë, kërkesa për grurin rus është
që është eksportuesi më i madh i grurit në botë, zakonisht e lartë në tregjet e reja. Analistët parashikojnë se Rusia do
e shet pjesën më të madhe të të korrave në gjysmën e parë të furnizojë me një sasi rekord Arabinë Saudite, pasi një
të sezonit të shitjeve, që fillon më 1 korrik. Megjithatë, prodhim me cilësi më të mirë po e ndihmon të konkur-
eksportet janë më të ulëta deri më tani, për shkak se fer- rojë me vendet e tjera europiane.

“Nord Stream 2” nis punën në tetor, do të transportojë 5.6 mld

metër kub gaz drejtpërdrejt në Gjermani, është penguar nga sanksionet
e Shteteve të Bashkuara në fund të vitit 2019, nga tensio-
Gazsjellësi “Nord Stream 2”, që aktualisht është net politike dhe nga planet e Uashingtonit për të shitur
drejt përfundimit, parashikohet të transportojë gazin e saj natyror në Europë. Megjithatë, “Nord Stream
rreth 5.6 miliardë metër kub gaz nga Rusia drejt Europës, 2” është 99% i përfunduar dhe kompania operuese me
gjatë këtij viti. Njoftimi u bë nga kompania shtetërore ruse bazë në Zvicër deklaroi se po punohet për pjesën finale
e gazit, Gazprom. Projekti që ka kushtuar plot 11 miliardë të projektit. Tashmë, pikëpyetja kryesore për Ukrainën
dollarë është ndërtuar për të anashkaluar Ukrainën, që është se si Rusia do të transportojë gazin e saj drejt Eu-
cilësohet si armiku politik i Rusisë. Ky gazsjellës ka qënë ropës, kur marrëveshja aktuale e tranzitit mes Kievit dhe
një pikë e fortë e tensioneve mes Uashingtonit dhe Moskës Moskës të skadojë në vitin 2024. Dmitry Marinchenko,
gjatë viteve të fundit, për shkak të frikës se mund të për- një drejtor i lartë pranë agjencisë Fitch, shprehet se Rusia
doret nga Rusia si një armë presioni ndaj Europës. Ndër- nuk do të jetë në gjendje të shmangë plotësisht tranzitin
timi i gazsjellësit nënujor, që transporton gaz nga Rusia nga Ukraina nëse rregullat europiane zbatohen për “Nord
Stream 1” dhe “Nord Stream 2”. Gazprom do të jetë në
gjendje të transportojë 5.6 miliardë metër kub gaz nëse
“Nord Stream 2” fillon operacionet në tetor. Tregu eu-
ropian i gazit po pret me padurim prurjet ruse përmes
këtij gazsjellësi. Sipas statistikave të Bashkimit Europian,
konsumi i gazit në BE gjatë vitit të kaluar ishte në rreth
394 miliardë metër kub gaz. Çmimet europiane të gazit
kanë prekur nivele rekord, për shkak të furnizimit të ulët,
rënies së rezervave në nivele rekord dhe kapacitetit të ulët
që ofron Rusia në ankande.

56 SCAN MAGAZINE GUSHT 2021

Eksportet saudite të naftës rriten me 123% në qershor

Vlera e eksporteve të naftës nga Arabia Saudite
u rrit me 123%, gjatë qershorit, në totalin e
16.4 miliardë dollarëve, krahasuar me të njëjtën periud-
hë të një viti më parë. Në anën tjetër, eksportet jo-naftë
u rritën me rreth 41%, tregojnë të dhënat zyrtare. Në
total, eksportet u rritën me 92%, gjatë qershorit, kraha-
suar me një vit më parë, kur tregtia globale ishte dëm-
tuar nga kufizimet e lidhura me krizën e koronavirusit.
Eksportet e naftës përfaqësonin rreth 72% të totalit të
eksporteve në qershor të këtij viti. Arabia Saudite, që
është eksportuesja më e madhe e naftës në botë, u godit
rëndë vitin e kaluar, për shkak të rënies drastike të çmi- eksporteve. Në anën tjetër, importet nga Turqia ishin
meve të naftës dhe masave për të parandaluar përhapjen të ulëta për shkak të një bllokade informale nga Arabia
e Covid-19. Ndërkohë, gjatë tremujorit të dytë të këtij Saudite. Fondi Monetar Ndërkombëtar parashikon se
viti, ekonomia e Arabisë Saudite u rrit për herë të parë Arabia Saudite do të rritet me 2.4% gjatë këtij viti, por
që kuf filloi kriza e koronavirusit, për shkak të heqjes gjithçka do të varet nesë qeveritë do të vendosin ose
së kufizimeve dhe rritjes së çmimeve të naftës në treg- jo masa kufizuese, për shkak të rritjes së infektimeve
jet ndërkombëtare. Sipas të dhënave zyrtare, ekonomia me variantin Delta të koronavirusit. Sektori i naftës, që
saudite u rrit me 1.5% në tremujorin e dytë, krahasuar përbën rreth 25% të ekonomisë, pritet të kalojë vlerën e
me një vit më parë, duke bërë që analistët të parashi- 700 miliardë dollarëve gjatë këtij viti, ndërsa në 2020 u
kojnë një rritje më të shpejtë në gjysmën e dytë të këtij kontraktua me 7%. Mbretëria po përpiqet të mbështesë
viti. Kina vijoi të ishte partneri kryesor tregtar i Arabisë sektorët e tjerë, përveç naftës, nëpërmjet programeve të
Saudite edhe gjatë qershorit, me rreth 205 të totalit të shpenzimeve prej triliona dollarë.

BE do të mbështesë prodhimin e magneteve nga mineralet e rralla

Bashkimi Europian po punon për një propozim që
synon të rrisë prodhimin e një lloji magneti të spe-
cializuar, që është jetësor për motorrët e makinave elektrike.
Sipas burimeve, BE do të ofrojë mbështetje për prodhuesit
lokalë, në mënyrë që ata të konkurrojnë me rivalët kinezë.
Lëvizjet për të mbështetur prodhimin e magneteve të rrallë
pasqyron legjislacionin e futur në Shtetet e Bashkuara të
Amerikës në fillim të këtij muaji, për të ofruar lehtësime
të taksave për prodhuesit e pajisjeve. Shtetet e Bashkuara
të Amerikës, Bashkimi Europian dhe Britania synojnë të
zgjerojnë prodhimin e magneteve shumë të fuqishëm, që
përdoren në automjetet elektrike dhe në turbinat e erës, për lëndëve të para. Vitin e kaluar, Bashkimi Europian njoftoi
të ndihmuar në arritjen e objektivave për të ulur emetimet Aleancën Europiane të Lëndëve të Para (ERMA), për t’u
e karbonit dhe për të zvogëluar varësinë nga Kina, që domi- siguruar se blloku do të ketë një sërë materialesh të rralla,
non aktualisht sektorin global. Firmat europiane shprehen që janë të domosdoshme për tranzicionin drejt energjisë së
se nuk mund të konkurrojnë dot me rivalët kinezë, pasi gjelbër. Blloku synon të krijojë një industri të brendshme
marrin subvencione me vlerë rreth 1/5 e kostove të lëndëve të mineraleve të rralla të tokës, për të ulur varësinë nga çdo
të para, duke i ndihmuara ata të furnizojnë rreth 90% të tre- ndërprerje e mundshme e furnizimit nga Kina. Kina furni-
gut global të magneteve. Propozimet që po shqyrtohen nga zon rreth 98% të kërkesës së BE për magnete nga materiale
BE përfshijnë financim të lirë dhe kompensim për kostot e të rralla.

SCAN MAGAZINE GUSHT 2021 57

HISTORI

Nga qentë që mbaheshin
për luks, paguhej një taksë
10 franga ari në vit. Për
qentë e gjuetisë mbahej
taksë 5 franga ari. Nga
kjo taksë përjashtoheshin
qentë e rojeve dhe të
çobanëve. Çdo vit bëhej
regjistrimi i qenve që
mbaheshin për luks

Deri në mesin e viteve Taksat e pazakonta
’20, në Shqipëri tak- në Shqipërinë e viteve ’20!
sat paguheshin krye-
sisht me mall, në mungesë edhe të KRESHNIK KUÇAJ
një monedhe zyrtare. Me krijimin
e bankës kombëtare dhe emeti- Nga taksa e luksit për qentë te taksa e gjakut
min e monedhës shqiptare, në
vend nis të ‘konvertohet’ pagesa e ronin të ardhurat nga 40 lloje tak- bashkisë.
taksave me para dhe jo më mall si sash e tarifash. Taksa e regjistrimit të garsonave
më përpara.
Në këto vit nis të aplikohet Në mesin e këtyre taksave, Në ligjin për financat e bash-
në vend një legjislacion fiskal, i ishin dhe disa që për ditët e sotme kive, neni 36, parashikohej që
ngjashëm me atë të vendeve euro- mund të konsiderohen si ‘të paza- bashkitë të merrnin taksën e she-
piane, duke u bazuar kryesisht në konta’. gertëve (çirak) e garsonëve (ka-
modelin Italian dhe atë francez. Taksa e luksit për qentë marierëve) në fillimin e çdo muaji.
Inspektori i Ministrisë së Brend-
shme, Teki Selenica i përmblodhi Nga qentë që mbaheshin për Bashkia një muaj para se të
të gjitha ligjet dhe i botoi në vi- luks, paguhej një taksë 10 franga fillonte viti i ri bënte shpalljen
tin 1928, sëbashku me shpjegimet ari në vit. Për qentë e gjuetisë dhe lajmëronte të gjithë shegertët
përkatëse, me qëllim lehtësimin mbahej taksë 5 franga ari. Nga e kamarierët që të prezantoheshin
e punës për nëpunësit dhe treg- kjo taksë përjashtoheshin qentë në bashki ku të regjistroheshin.
tarët. Libri “Bashkitë e Shqipërisë, e rojeve dhe të çobanëve. Çdo vit
si duhet të rregullojnë veprimin e bëhej regjistrimi i qenve që mba- Pastaj përgatitej një regjistër
tyre” iu shpërnda të gjtihë bash- heshin për luks dhe bëhej një ra- ku shënohej emri dhe mbiemri i
kive të vendit. port nga nëpunësit e posaçëm të shegertit, mosha, vendi i lindjes
Në këto vite, bashkitë i sigu- dhe emri e mbiemri i zotërisë ku

58 SCAN MAGAZINE GUSHT 2021

Të gjitha dyqanet ishin të detyruar që të varnin tabelë
në gjuhën shqipe para derës së tyre e cila duhej të
përbante emrin e pronarit dhe llojin e punës. Për
tabelat, merrej një taksë 1-10 franga ari në vit në varësi
të rrugës në të cilën ndodhej

shërbente. Taksa varionte nga që nga bashkia për këtë qël-
1-5 franga ari. Kur paguhej taksa, duhej lim.
bashkia lëshonte një librezë të paguar.
veçantë. Nëse autoritetet kontrol- Për kurbatë që thereshin
lonin lokalet dhe gjenin një shër- Taksa 5 % mbi shpenzimet ndër për Bajram, Krishtlindje apo
byes pa librezë, i ndalonte ata dhe hotele Pashkë, nuk paguhej taksë
i vendoste gjobë. Policët bashki- gjaku.
akë dhe atë qeveritarë kishin të Të gjithë hotelet, për çdo Taksa e ndriçimit
drejtë në çdo kohë që të kërkonin klient, detyroheshin të paguanin Taksa e ndriçimit merrej
librezën. një tarifë 5 % të shpenzimeve to- në bazë të gjysmës së taksës së
tale që klienti kishte bërë. pastrimit dhe kjo taksë merrej
Taksa për trotuarët që rregullo- vetëm në ato godina që ndod-
heshin nga bashkia Taksa e gjakut heshin në rrugët e ndriçuara nga
Ishte një taksë që paguhej për bashkia.
Në ligjin për financat e bash- Taksa e tabelës
kive parashikohej detyrimi që pro- çdo therje bagëtie. Të gjitha dyqanet ishin të
narët e ndërtesave ose trojeve që Taksa varionte nga 1 deri në 5 detyruar që të varnin tabelë në
ndodheshin përbri trotuareve, të gjuhën shqipe para derës së tyre e
paguanin gjysmën e shpenzimeve. franga ari për çdo kre të therur në cila duhej të përbante emrin e pro-
Taksa merrej në këtë mënyrë. Kur ambientet e posaçme të krijuara narit dhe llojin e punës. Për tabelat,
rregullohej një trotuar, nëpunësit merrej një taksë 1-10 franga ari në
teknikë të bashkisë përgatisnin një vit në varësi të rrugës në të cilën
regjistër me emrin dhe mbiemrin ndodhej. Ata që dëshironin që të
e atyre që kishin truallin apo go- shkruanin edhe në një gjuhë të huaj
dinën dhe mbi bazën e fasadës tabelën, paguanin dyfishin e taksës
që kishin përballë trotuarit të që paguhej për tabelën shqip.
rregulluar, caktohej edhe detyrimi

SCAN MAGAZINE GUSHT 2021 59

SHËNDETI

Në kërkim të një ilaçi
universal kundër Covid-19

EDEL STRAZIMIRI

A do të kemi një pilulë antiCovid deri në fund të vitit?

Vaksinat mbeten arma Kërkimi për një ilaç “pan-koronavirus”, një ilaç i
më efektive kundër vlefshëm për të gjitha variantet e koronavirusit, është
Covid. Por përhapja e bërë edhe më i vlefshëm me shumëzimin e varianteve
varianteve po përshpejton kërkimin të afta të shmangin mbulimin e vaksinimit
e ilaçeve “universale” për të bllokuar
virusin, në të gjitha mutacionet e tij. varianteve të koronavirusit. konstante midis specieve të ndry-
Një rast i suksesshëm mund të vijë shme të koronavirusit, duke u
nga një studim i botuar në Journal of Në kërkim të sekuencës për të treguar barnave se ku të ndërhyjnë
Proteome Research, “synuar” për t’iu kundërvënë infeksionit. Sot
nënshkruar nga Seta- vaksinat prekin kryesisht proteinën
yesh Yazdani, Nicola Premisa e hulumtimit ishte Spike, por nuk është ndër ato që
De Maio, Yining Ding, identifikimi i proteinave që mbetën mbeten identike në variantet e vi-
Vijay Shahani, Nick rusit të gjetur deri më tani. Përmes
Goldman dhe Mat- një algoritmi, ekipi i udhëhequr nga
thieu Schapira. Au- Matthieu Schapira zbuloi dy (nsp12
torët, nga Universiteti dhe nsp13) të ndarë nga të 27 llo-
i Torontos (Kanada), jet e koronavirusit të analizuar nga
analizuan proteinat sondazhi. Ta themi thjesht, këto
virale në 27 specie janë shënjestra ideale për një ilaç.
koronavirusesh dhe “Viruset mutohen, siç e dimë. Por
mijëra mostra nga pacientët Covid, nëse ato mbajnë të njëjtat
me qëllim gjetjen e sekuencave të
proteinave që mund të “shënjestro-
heshin” nga ilaçet. Rezultati pritet të
jetë një ilaç efektiv kundër të gjitha

60 SCAN MAGAZINE GUSHT 2021

STUDIMI E KONFIRMON

Nevojë për riorientimin e strukturës së ekonomisë dhe biznesit
Antitrupat e zhvilluar kundër Covid rezisto-
jnë për një kohë të gjatë në të shëruar: kon-
firmimi vjen edhe një herë nga Vo ‘Euganeo, qyteti
Veneto që u bë, në pranverën e vitit 2020, një model
ndërkombëtar i kontrollit të suksesshëm të shpërthi-
mit të CoViD-19, dhe që prej atëherë më shumë herë
lëndë e studimeve shkencore. Nga një fushatë masive
e depistimit që përfshiu pothuajse të gjithë popullsi-
në e Vo ‘del se antitrupat anti-Covid të prodhuar në
përgjigje të një infeksioni natyror qëndrojnë në trup
për të paktën nëntë muaj, pavarësisht nga ashpërsia
e sëmundjes: me pak fjalë, madje edhe për asimp-
tomatikët. Shkencëtarët nga Universiteti i Padova dhe
Kolegji Imperial në Londër tamponuan 85% të 3,000
banorëve të Vo ‘midis shkurtit dhe marsit 2020, pas
vdekjes së një banori nga Covid në 21 shkurt 2020.
Njerëzit u testuan përsëri në maj dhe nëntor 2020, për imit për të ardhmen e parashikueshme. Por puna
të monitoruar nivelet e antitrupave ndaj koronavi- gjithashtu ofroi disa më shumë informacione se si
rusit. Analizat e botuara në Nature Communications ngjiten dhe përmbahen infeksionet. Një person i
tregojnë se 98.8% e popullatës së sëmurë nga pranvera infektuar me SARS-CoV-2 ka një në katër mundësi
kishin ende sasi të zbulueshme të antitrupave në nën- të kalojë infeksionin te një anëtar i së njëjtës familje.
tor, nëntë muaj më vonë. Dhe këtu fillon pjesa më in- Për më tepër, siç është gjetur tashmë në studimet
teresante: për të filluar, duket se nuk ka asnjë lidhje e mëparshme, shumica e transmetimit viral (79% e
midis ashpërsisë së simptomave fillestare dhe nivelit rasteve) i atribuohet vetëm 20% të infeksioneve. Kjo
të antitrupave të lënë - cilësia e përgjigjes imune pran- do të thotë që shumica e pacientëve të infektuar nuk
daj nuk varet nga rrjedha e sëmundjes . Përveç kësaj, gjenerojnë infeksione dytësore, ndërsa një pakicë e
edhe pse antitrupat në të gjithë pacientët përjetuan një pozitiveve sjellin pjesën më të madhe të transmeti-
rënie të përgjithshme midis majit dhe nëntorit, shkalla mit. Prandaj rëndësia e vazhdimit të masave të ku-
e zbuluar e kësaj rënie ndryshonte në varësi të llojit të fizimit, të tilla si ndarja dhe përdorimi i maskave,
testit të përdorur. Në fakt, ekzistojnë metoda të ndry- edhe në këtë fazë në të cilën vetëm një pjesë e po-
shme serologjike, të afta për të identifikuar antitrupat pullatës është plotësisht e vaksinuar kundër Covid.
që lidhen në pjesë të ndryshme të proteinës spike. Së fundmi, hulumtimet tregojnë se gjatë valëve
“Nivelet e antitrupave ndryshojnë, në disa raste pandemike, në mungesë të masave të tilla si izolimi
dukshëm, në varësi të testit të përdorur”, shpjegon Il- i shpejtë i pozitiveve dhe bllokimeve të shkurtra,
aria Dorigatti, një nga autorët, “prandaj është i nevo- vetëm gjurmimi i kontakteve nuk mjafton për të
jshëm kujdes kur krahasoni nivele të ndryshme të in- ndaluar epideminë. Sqaron Andrea Crisanti, i cili
feksionit në popullatë në pjesë të ndryshme të botës, mbikëqyri studimin: “Gjurmimi manual i kontaktit
duke përdorur lloje të ndryshme të testeve “. (kërkimi i pozitiveve në bazë të kontakteve të njo-
Pjesa e parë e studimit, ajo që zgjati deri në maj, hura dhe të deklaruara) do të kishte pasur një ndi-
kishte gjetur një takim të kaluar me virusin në rreth kim të kufizuar në frenimin e epidemisë nëse nuk
3.5% të popullsisë, me një prevalencë të lartë të ras- do të shoqërohej me shqyrtim masiv”. Në muajt e
teve asimptomatike. Kjo “ndjekje” e dytë tregon një ardhshëm, do të jetë e rëndësishme të forconi edhe
rënie të përgjithshme të antitrupave pas nëntë mua- këtë mjet, ndërsa përpiqeni të përfundoni fushatën
jsh dhe nevojën për të vazhduar mbrojtjen e monitor- e vaksinimit.

SCAN MAGAZINE GUSHT 2021 61

struktura precize të protein-
ave, do të thotë që këto janë
shumë të rëndësishme ”, shpjegoi
Schapira. Sipas Science Daily, një
gazetë e specializuar në SHBA,
barnat që synojnë nsp12 tashmë
kanë arritur fazën II dhe III të pro-
vave klinike, ndërsa një produkt që
përqendrohet në nsp13 duhet të
bëhet një “përparësi” për zhvillimin
e barnave të reja.

Kërkimi për një ilaç anti-Covid Në qershor 2021, administrata amerikane filloi të
me investimet e SHBA ashtuquajturin Program Antiviral për Pandemics, një
plan prej 3.2 miliardë dollarësh për të përshpejtuar
Kërkimi për një ilaç “pan-ko- zhvillimin dhe testimin e barnave antivirale për të
ronavirus”, një ilaç i vlefshëm për ndaluar sëmundjen
të gjitha variantet e koronavirusit,
është bërë edhe më i vlefshëm me varion nga një minimum prej A do të kemi një pilulë antiCovid
shumëzimin e varianteve të afta të 5 deri në një maksimum prej 10 deri në fund të vitit?!
shmangin mbulimin e vaksinimit. ditësh dhe një dozë fillestare prej
Por në realitet, kërkimet kanë fil- 200 miligramë (për të rënë në 100 Gjatë vitit të kaluar, forcat
luar prej muajsh, me investime miligramë në pjesën tjetër të tra- globale janë përqendruar në një
miliardere, për zgjidhje të paten- jtimit). (ilsole24ore) qëllim: mposhtjen e Covidit. Për
tave që alternohen ose integrojnë ta bërë këtë, qeveritë më të fuq-
administrimin e vaksinave. Në ishme kanë financuar studiues dhe
qershor 2021, administrata ameri- shkencëtarë nga e gjithë bota për
kane filloi të ashtuquajturin Pro- të zhvilluar - shpejt - një vaksinë
gram Antiviral për Pandemics, një që mund të funksionojë. Kjo për-
plan prej 3.2 miliardë dollarësh pjekje e përbashkët ka rezultuar
për të përshpejtuar zhvillimin dhe në disa vaksina efektive që janë në
testimin e barnave an- dispozicion në vetëm një vit. Tani
tivirale për të ndaluar që fushata e vaksinimit vazhdon
sëmundjen. Në Europë me shpejtësi, qeveria amerikane ka
po vazhdojmë në një vendosur të financojë një lloj tjetër
drejtim të ngjashëm, të hulumtimit, i cili deri më tani
edhe nëse furnizimi me
ilaçe “i pastruar” nga
autoritetet shëndetësore
është shumë i kufizuar.
I vetmi antiviral i apr-
ovuar aktualisht nga
EMA, Agjencia Euro-
piane e Barnave, duket se është
Remdesivir: një ilaç i zhvilluar nga
kompania Gilead Sciences, i për-
dorur më parë kundër epidemisë
Ebola. Mund të jepet vetëm me
infuzion në spital, me trajtim që

Shumica e pacientëve të infektuar nuk gjenerojnë
infeksione dytësore, ndërsa një pakicë e pozitiveve sjellin
pjesën më të madhe të transmetimit. Prandaj rëndësia
e vazhdimit të masave të kufizimit, të tilla si ndarja dhe
përdorimi i maskave, edhe në këtë fazë

ishte lënë mënjanë: ai i një pilule mak deri në sistemin e qarkullimit dispozicion për disa vjet: por, edhe
anticovid. Departamenti Ameri- të gjakut. Tani studiuesit në të gjithë sikur të ishte kështu, do të ishte ende
kan i Shëndetit dhe Shërbimeve botën po studiojnë antivirale të tjera një investim për të ardhmen. Mos të
Njerëzore (HSS) zbuloi Programin të njohura tashmë për të parë se si re- harrojmë se, në botën e globalizuar
Antiviral për Pandemikat në 17 agojnë ata ndaj koronavirusit SARS- në të cilën jetojmë, (fatkeqësisht) do
Qershor, një program që do të CoV-2. Ky është rasti i molnupiravir, të duhet të mësohemi me përhapjen
kontribuojë më shumë se 3 miliar- i zhvilluar në 2019 dhe efektiv kundër e viruseve dhe pandemive të reja.
dë dollarë në zhvillimin e një ilaçi disa viruseve, testet e të cilit, pasi pë- Financimi i hulumtimeve tani është
të ri që lejon këdo, sapo të shfaqen suan një pengesë të parë në prill 2020 akoma një ide e mirë: “Mund të na
simptomat e para, për ta marrë atë (për shkak të rezultateve të dobëta ndihmojë me këtë pandemi dhe të
dhe për të ndaluar koronavirusin të gjetura në pacientët e shtruar në na sigurojë një linjë të parë mbrojtëse
në syth. Nëse gjithçka shkon siç spital), u rifilluan vjeshtën e kaluar kundër tjetrës”, thekson Mark Nam-
është planifikuar, pilulat e para tek pacientët në fazat e hershme të chuk (Shkolla Mjekësore e Harvard-
mund të jenë gati deri në fund të sëmundjen dhe po japin rezultate të it) në një artikull të New York Times.
vitit 2021. mira. Një ilaç tjetër që ka marrë vë-
mendjen e qeverisë amerikane është Programi HHS, në fakt, jo vetëm
Deri më tani ilaçi i vetëm i apr- AT-527, tashmë efektiv kundër hep- mbështet hulumtimin e ilaçeve
ovuar nga FDA që është treguar i atitit C, i cili sipas analizave të para kundër Covidit, por edhe kundër pa-
efektshëm kundër virusit Covid ka mund të funksionojë edhe kundër togjenëve të tjerë me rrezik të lartë,
qenë remdesivir (i zhvilluar fillimisht Covidit. Kompania farmaceutike të tilla si flaviviruset (të cilat shkakto-
si një kurë e mundshme për virusin Pfizer është gjithashtu në krye të jnë, ndër të tjera, ethet e verdha, ethe
Ebola), por përdoret në pacientët hulumtimit për një pilulë anticovid të Nilit dhe dengën) ose alfaviruseve
e shtruar në spital të cilët jepen në dhe po zhvillon një nga një molekulë (që shkaktojnë sëmundje të lidhura
mënyrë intravenoze. Formulimi i tij e krijuar në fillim të viteve 2000 për me mushkonjat). “Gjithmonë do të
aktual, në fakt, nuk lejon marrjen të luftuar SARS. Ndoshta hulumtimi ketë një kërcënim”, thotë Anthony
e tij orale gjatë fazave të para të së- filloi shumë vonë, dhe mbase table- Fauci, mbështetësi kryesor i pro-
mundjes, pasi përbërja nuk do t’i tat e para antivirale nuk do të jenë në gramit, “Do të ketë gjithmonë nevojë
mbijetonte kalimit nga goja, në sto- për ilaçe”.

SCAN MAGAZINE GUSHT 2021 63

PSIKOLOGJI

Një studim në minj ka Nga vjen kurioziteti?!
ofruar të dhëna të
reja për të zbuluar EDEL STRAZIMIRI
bazën biologjike të kuriozitetit,
një instinkt mbi të cilin neurosh- Të dhënat e reja zbulojnë bazën biologjike të instinktit më të zakon-
kenca ka hetuar për vite me radhë. shëm në botë
Kurioziteti na çon të eksplo-
rojmë botën dhe të bëjmë zbulime Motivimi për të hetuar situata të panjohura konsiderohet si
të reja: nga pikëpamja evolucio- themelor sa edhe instinktet themelore të mbijetesës: është në
nare, është një nxitje thelbësore të vërtetë parakushti evolucionar i të mësuarit kompleks (ai që
për të mbijetuar pothuajse si uria. përfshin funksione më të larta njohëse, siç janë inteligjenca dhe
Megjithatë, baza biologjike e këtij kreativiteti)
instinkti mbetet disi misterioze.
Një studim i botuar në Science
identifikon origjinën e kurioz-
itetit tek minjtë - domethënë sjel-
ljet e tyre hetimore dhe kërkimin
e stimujve të rinj në një zonë të
trurit të quajtur “zona e pasigurt”.
Motivimi për të hetuar situ-
ata të panjohura konsiderohet
si themelor sa edhe instinktet
themelore të mbijetesës: është në
të vërtetë parakushti evolucionar i
të mësuarit kompleks (ai që përf-

64 SCAN MAGAZINE GUSHT 2021

Neuronet e identifikuara duket se u japin një vlerë
të brendshme përvojave të reja, pavarësisht nga
parashikimet mbi rezultatin e tyre, dhe promovojnë
sjelljet eksploruese duke penguar një rajon tjetër të
trurit të përfshirë në sjellje të motivuara ose përgjigje
ndaj rreziqeve

shin funksione më të larta njohëse, tin e tyre të trurit ndërkohë. pulse drite në qelizat e shënuara
siç janë inteligjenca dhe kreativ- Vëmendja e studiuesve shpejt u gjenetikisht për t’iu përgjigjur
iteti). kthye te një popullatë neuronesh dritës, kurioziteti i minjve u qetë-
në zonën e pasigurt, e cila është sua: sjelljet hulumtuese u zvogëlu-
Sidoqoftë, studimet mbi bazën pjesë e një strukture të thellë an në kohëzgjatje dhe u bënë më
neurologjike të kuriozitetit deri më të trurit, subtalamusit; në fakt, sipërfaqësore. Megjithëse kurioz-
tani nuk kanë çuar në zbulime epo- ky grup qelizash duket se ishte iteti drejtues i bazës nervore tek
kale. Shumica e kërkimeve ishin përgjegjës për motivimin e min- njerëzit mbetet i panjohur, stu-
përqendruar në qendrat nervore që jve për të eksploruar objekte të dime të tjera kanë treguar se zona
rregullojnë mekanizmin e shpër- reja dhe për të bashkëvepruar e pasigurt luan një rol në zgjimin
blimit ose kërkimin e situatave me ato të tjera të ngjashme të e kuriozitetit tek majmunët.
shpërblyese. Por kurioziteti ushqen sapo njohura.
etjen për eksplorim edhe kur nuk “Ne ende dimë shumë pak për
pritet asnjë «çmim përfundimtar», Neuronet e identifikuara këtë zonë të trurit tek njerëzit -
madje edhe në kushte potencialisht gjithashtu duket se u japin një shpjegon Alexander Heimel, kreu
të rrezikshme. Me fjalë të tjera, ku- vlerë të brendshme përvojave i studimit - sepse ajo është e ven-
rioziteti është shpesh një qëllim në të reja, pavarësisht nga parashi- dosur thellë në tru dhe veprimtar-
vetvete. kimet mbi rezultatin e tyre, dhe ia e tij është e vështirë të matet me
promovojnë sjelljet eksploruese skanimet e trurit.” Sidoqoftë, ajo
Një grup shkencëtarësh nga duke penguar një rajon tjetër që merret duket se është mënyra
Instituti Holandez për Neurosh- të trurit të përfshirë në sjellje e duhur për t’iu përgjigjur disa
kencën në Holandë zhvilluan një të motivuara ose përgjigje ndaj pyetjeve të rëndësishme në lidhje
seri eksperimentesh për të vlerë- rreziqeve. me këtë instinkt: pse disa indi-
suar shkallën në të cilën minjtë vidë janë më kuriozë se të tjerët?
ndërvepruan me objekte të reja Duke çaktivizuar këto neu- Dhe pse kurioziteti ndonjëherë
ose të njohura, me aftësinë për të rone me teknika optogenetike, tejkalon instinktin e sigurisë?
vëzhguar dhe moduluar aktivite- domethënë duke përdorur im-

SCAN MAGAZINE GUSHT 2021 65

DEBATI

Në kohët e sotme jeta Libri dhe interneti,
është e vrullshme dhe një luftë e pabarabartë
çdo gjë kalon shumë
shpejt. E gjithë kjo rutinë shpesh- JOLANDA SHUAIPI
herë na rrëmben duke mos na lënë
kohë të shijojmë atë që dikur ka Teknologjia “vrasësja” e faqeve të printuara i ka bërë njerëzit të varur
qenë burimi kryesor i dijes dhe i ndaj saj.
pasurisë së mendjes, librin. “Vrasë-
si” i faqeve të printuara është pa një kontroll të asaj se çfarë të tjerët Shumë njerëz mendojnë se
diskutim teknologjia e cila i ka bërë kanë bërë, duke ndjekur postimet e koha e librit apo e materialeve të
njerëzit “të varur” pas informa- tyre në rrjetet sociale. printuara ka përfunduar. Interneti
cionit që merret në kohë reale, gjë të jep mundësi të gjesh shumë shpe-
të cilën e mundësojnë “motorët” e Rrallë shohim njerëz që kafen jt një informacion, në krahasim me
kërkimit virtual. e mëngjezit ta shoqërojnë duke lex- kohën që na duhet për të kërkuar
Por si është aktualishtë raporti uar një shkrim në gazetë apo duke dhe gjetur një libër të caktuar.
midis librit dhe internetit? A po marrë informacionet kryesore.
jetojnë njerëzit në një botë që nuk Pothuajse të gjithë e nisin ditën Përballja e librit me internetin,
është aspak reale dhe që ndryshon duke kryer ritualin “bosh”, qëndri- në thelb është një luftë e pabarabartë,
këndvështrimin e tyre për jetën dhe min në “Instagram” apo “Facebook”. kjo duke patur parasysh avantazhet
të bukurën? Çfarë vendi zë libri në
përditshmërinë e gjithsecilit prej Rrallë shohim njerëz që kafen e mëngjezit ta
nesh, qoftë një nxënësi, studenti, të shoqërojnë duke lexuar një shkrim në gazetë apo
punësuar ose jo? duke marrë informacionet kryesore. Pothuajse
Sipas të dhënave të fundit, të të gjithë e nisin ditën duke kryer ritualin “bosh”,
nxjerra nga shtëpitë botuese por jo qëndrimin në “Instagram” apo “Facebook”
vetëm, libri nuk ndodhet në ditët
e tij më të mira, pasi janë të paktë
ata që çdo darkë shfletojnë mini-
mumi 10 faqe përpara se të flenë.
Këtë ritual e kanë zëvendësuar me

66 SCAN MAGAZINE GUSHT 2021

dhe disavantazhet që mbartë secili. informacion( siç janë videot por- Ky i fundit të jep akses më tepër në
Në ditët e sotme njerëzit prefer- nografike të pakontrolluara të cilat informacione të cilat ndryshohen
mund të shihen nga fëmijët). vazhdimisht dhe kryesisht informa-
ojnë të lexojnë gazetat online, librin cione të kohëve të fundit.
e preferuar mund ta shkarkojnë në Burimet e informacionit veri-
smartphon-at e tyre çka e bën edhe fikohen me vështirësi. Në web Libraria virtuale nuk mund ta
më të lehtë aksesin tek informacio- mund të gjejmë artikuj pafund por zëvendësojë librarinë tradicionale.
ni kurdo dhe kudo që jemi. në shumë raste është e vështirë të Jo çdo gjë është në internet.
thuash se kush është autori i atij
Nga ana tjetër, pavarësisht materiali. E kundërta ndodh në një Nga ana tjetër askush nuk
reahatisë që të ofronë interneti, ka libër të cilin e citon lehtësisht. In- mund të mohojë se interneti është e
ende disa persona që vazhdojnë të formacioni në web mund të ndry- ardhmja e njerëzimit, për lehtësirat
jenë të lidhur me librin e printuar shohet apo të fshihet brenda natës që të krijon në komunikim apo në
dhe preferojnë të shkojnë në bib- duke mos pasur më akses mbi të. aksesin e informacionit. Në qoftë se
liotekë për të lexuar, duke e percep- do të ecte paralelisht me vlerësimin
tuar atë si një mënyrë relaksi dhe Interneti ka pak materiale të e librit dhe materialit të printuar,
argëtimi. arkivuara. Libraritë përmbajnë ma- kjo do të ishte idealja për të gjithë
teriale më të vjetra se vetë interneti. ne.
Sipas një analize të kryer nga
Universiteti i Kalifornisë, ka disa Interneti ka pak materiale të arkivuara. Libraritë përmbajnë ma-
arsye përse interneti nuk mund ta teriale më të vjetra se vetë interneti. Ky i fundit të jep akses më
zëvendësojë librin dhe materialet e tepër në informacione të cilat ndryshohen vazhdimisht dhe krye-
printuara. sisht informacione të kohëve të fundit

Nxënësit të cilët duhet që herë
pas herë të përgatisin projektet
apo detyrat e kërkuara, i drejtohen
faqeve të ndryshme të internetit
për të marrë informacionet e nevo-
jshme. Kjo jo gjithmonë rezulton
me sukses, pasi informacionet që
qarkullojnë virtualisht jo gjithmonë
janë të plota apo të sakta, si rrjed-
hojë kërkojnë të verifikohen.

Internetit është armiku i syve
tanë. Qëndrimi i gjatë përpara
kompjuterit shkakton herë pas here
lodhje apo skuqje të syve, gjë e cila
është më e reduktuar në qoftë se
materialet lexohen në formatin e
printuar.

Jo çdo gjë gjendet në internet.
Edhe pse ekzistojnë pafund faqe
webi me një lum informacionesh,
sipas studimeve të kryera vetëm 8%
e materialeve shkollore gjenden në
internet.

Kontrolli i cilësisë nuk ekzis-
ton. Përmbajtja që ofrohet në in-
ternet ka gjithmonë mangësi qoftë
për saktësinë por edhe për sigurinë
e grupmoshave që e përthithin këtë

SCAN MAGAZINE GUSHT 2021 67

INTERVISTA

Dëshira për librin,
vlerësimi për letërsinë
e mirë ishin pjesë e e
vegjëlisë së tij edhe më
vonë. Por nevoja do ta
çontë të përtkthimet e
para. E prej asaj kohe sot
përkthyesi Briçi numëron
mbi 40 përkthime ne
gjuhën shqipe nga letërisa
angleze

Me përkthyesin Klodian Briçi

Sa e sa herë ndër duar keni “Libri më i bukur që kam përkthyer është Portreti i Dorian Greit”
rrëmbyer libra të autorëve
të huaj e me zell keni para. E prej asaj kohe sot përkthyesi nisur të lexoj libra artistikë. Unë
dashur ta lexoni hisotrinë në të. Briçi numëron mbi 40 përkthime ne i përkas një brezi që ka lexuar dhe
Por ndër fjalë e ndër rreshta diccka gjuhën shqipe nga letërisa angleze. e ka dashur letërsinë më shumë
ndodh që nuk shkon…Përkthimi “… nisa të përktheja me fletore, të se brezi i tanishëm që ka rënë pas
kjo gjini që ka bërë botën të komu- cilat i ruaj edhe sot e kësaj dite. Ki- medieve shoqërore, klubeve e kaf-
nikojë , ndodh shpesh herë të mos sha vetëm një fjalor anglisht-shqip eneve në vend se të merret me librin
jetë bërë në lartësin që e meriton fja- 30 mijë fjalësh dhe informacionet – ky visar i pashtershëm i krijimit
la. Sepse në përkthim fjala duhet e që kisha në kokë”- kështu kujton njerëzor. Kur më qëllonte të lexoja
saktë për të shprehur një mendim të ndërsa e pyes se si nisi përkthimi i libra të ndryshëm, mendja niste të
caktuar. Perkthimi na mundëson të librit të tij të parë. përfytyronte ngjarjet e përshkruara
komunikojmë përtej ccdo pengese. nëpër libra, zemra dhe shpirti më
Në këtë intervistë për “Scan Maga- Prej shumë vitesh ju përktheni mbushej me gëzim e hare të stër-
zine” do të njihemi me përkthyesin në gjuhën shqipe vepra të rëndë- madhe. Përkthyesit i kam admiruar
Klodian Briçi. Asnjëherë në rini nuk sishme , të cilat sot numërohen gjer në adhurim, ndonëse më vonë
do të ishte menduar se përkthimi do mbi 40 të tilla. Secili prej nesh ka do të bëhesha vetë i tillë duke sjellë
të ishte rruga që do të përshkronte rrugëtimin e tij profesional… nëse kryevepra të letërsisë botërore në
më pas. Dëshira për librin, vlerësi- ju pyes ta përshkruani këtë rrugë- shqip. Rrugëtimi im profesional në
mi për letërsinë e mirë ishin pjesë tim, si do ta përcaktonit? cilësinë e përkthyesit ka qenë krejt
e e vegjëlisë së tij edhe më vonë. Por rastësor: as ma kishte rrokur asn-
nevoja do ta çontë të përtkthimet e Ju falënderoj për mundësinë jëherë mendja se mund të bëhesha
që më dhatë për të folur sadopak përkthyes librash. Kisha nisur të
për anën time profesionale! Unë e përktheja disa poezi kur isha 19-
kam pëlqyer letërsinë qysh fëmijë,
e që në atë moshë të njomë kam

68 SCAN MAGAZINE GUSHT 2021

vjeç, por ende s’e përfytyroja dot Përkthim jo shqipërim, se duhet të jesh vërtet gjeni
veten në lëkurën e përkthyesit. Çdo të thuash se je shqipërues, të cilën e bëjnë shumë
gjë nisi nga trysnia që më ushtronte pak njerëz. Mbase unë jam në gjysmë të rrugës
familja kur nisa universitetin, ajo së shqipërimit, por kam ende punë për t’u bërë
donte të filloja punë. Ndaj nisa të shqipërues
përktheja me fletore, të cilat i ruaj
edhe sot e kësaj dite. Kisha vetëm pakujdesitë që mund të ketë bërë Nëse ju pyes, cili është libri më
një fjalor anglisht-shqip 30 mijë dhe fiton sigurinë për të vazhduar i bukur që keni përkthyer ose do të
fjalësh dhe informacionet që kisha më tutje në punën e përkthimësisë. donit ta përkthenit sa më shpejt në
në kokë. Më vonë familja më ndi- shqip?
hmoi duke më blerë një kompjuter Në gjykimin dhe njohjen tuaj
i cili asokohe kushtonte 800 mijë mbi letërsinë, po bëhen përkthime Libri më i bukur që kam përk-
lekë të vjetër, ndërsa sot atë mund ta të mira në gjuhën shqipe? thyer është Portreti i Dorian Greit
blesh edhe për 50 a 100 mijë lekë të i Oskar Uajldit, libër i mrekul-
vjetër. Pra, e kam nisur rrugëtimin e Sipas këndvështrimit tim në lueshëm, i papërsëritshëm. Ndërsa
përkthimit nga A-ja dhe ka qenë një shqip ka përkthime të mira sikurse libri që do të doja ta sillja në shqip
rrugë mjaft e vështirë, me përplot edhe jo fort të mira. Kjo varet nga është Miku ynë i përbashkët i Çarlz
pengesa që m’i kanë ngritur të tjerët, shumë shkaqe të cilat duhen kërkuar Dikenzit.
apo kushtet në të cilat shoqëria jonë. në shoqërinë tonë. Kur gjendja të
Kam pasur edhe zhgënjime të thella ndryshojë plotësisht në këtë vend, Do të dëshironit përkthim të
të cilat më kanë shtyrë të mendoj atëherë edhe cilësia e përkthimeve mirë apo shqipërim të mirë?
lënien e punës së përkthimit, por do të rritet dhe s’do të kemi asnjë
pasi e kam peshuar mirë jam shtytur përkthim të keq. Megjithatë di t’ju Përkthim jo shqipërim, se
të vazhdoj përpara. Qé ku jam sot, them se edhe në Itali jo të gjitha duhet të jesh vërtet gjeni të thuash
mbi 40 vepra të përkthyera me një përkthimet që bëhen janë shumë të se je shqipërues, të cilën e bëjnë
shqipe të kulluar dhe të bukur. Jam mira, edhe atje ka përkthime jo fort shumë pak njerëz. Mbase unë jam
krenar që kam ndihmuar sadopak të mira. Ngase përkthimi është punë në gjysmë të rrugës së shqipërimit,
në shuarjen e urisë së lexuesve shq- e stërmundimshme, madje më e por kam ende punë për t’u bërë shq-
ipfolës për letërsinë perëndimore. vështirë se vetë puna e shkrimësisë. ipërues.

I rishihni përkthimet tuaja të Intervistoi: Jolanda Shuaipi
para, çfarë ndjesie është?

Afërmendsh që i shoh dhe
ndjesitë që përjetoj janë herë të
këndshme pasi s’më besohet që ato
i kam sjellë unë në shqip, ashtu si-
kurse herë të tjerë mendoj se duhej
të kisha bërë punë më të mirë, të
mos isha nxituar dhe të mos ndiko-
hesha nga mendimi dhe fjalia ang-
lisht, pra duhej të kisha përkthyer në
mënyrë të atillë që fjalitë të mbanin
era shqip. Por përkthimi është një
ecuri e vazhdueshme përsosja e të
cilit kërkon punë, përkushtim dhe,
mbi të gjitha, kohë. Përkthyesi s’bën
keq t’u rikthehet herë pas here ve-
prave të përkthyera, sepse nxjerr
mësimet e duhura nga gabimet a

SCAN MAGAZINE GUSHT 2021 69

BOTIMET

Në faqet e literaturës
për ekonominë

Njerëzit e botës së letrave Rekomandimi ynë për lexuesin e interesuar për ekonominë si subjekt
por veçanërisht
specialistët pro- për bizneset e çdo madhësie: nga
e ekonomisë kanë ngritur narët e bizneseve kompanitë startup, ato të nivelit
shqetësimin se në Shqipëri nuk mund të mos bëhen më të suk- të mesëm, e deri tek kompa-
iu kushtohet pak ose aspak sesshëm. Gjatë 21 viteve të fundit, nitë që janë pjesë e Fortune 500
rëndësi librave të specializuar, Bezos i ka shkruar personalisht Le- (500 kompanitë më të mëdha në
duke krijuar kështu mungesa trat për Aksionarët të cilat i zbulojnë Amerikë)
titujsh në një komunitet të gjerë parimet dhe strategjitë themelore që • Flet me pronarët, drejtorët ekze-
lexuesish të interesuar rreth ai i përdori për ta rritur Amazonin. kutivë, menaxherët, punonjësit
tij. Botimet ekonomike mbeten Për herë të parë, Letrat e Bezos i hapin dhe sipërmarrësit të cilët dëshiro-
pak në numër, por kjo nuk do të mësimet kryesore, mendësinë, pari- jnë t’i shpjejnë bizneset e tyre në
thotë që lexuesi i tyre është i pak- met dhe hapat që Bezos vazhdon t’i nivelin tjetër
ët. Shpeshë herë është bërë thirje përdorë për ta bërë Amazonin një • I përshkruan 14 Parimet e Rritjes
ndaj shtëpive botuese se duhen ta sukses masiv që është sot. Zbatimi i të ilustruara me tregime drejtpër-
kthejnë vëmendjen tek botimi eko- këtyre parimeve ndihmon në nxitjen e drejt nga Amazoni si dhe biznese
nomik, dhe ta vlersojnë rëndësisnë rezultateve më të larta dhe më të shpe- të tjera, përfshirë “Dështimet e
e tij. E pohuar nga specialistëeve jta. Në Letrat e Bezos, Steve Anderson: suksesshme” të Amazonit
të botës se biznesit, ndërsa numri i • Zbulon përmes lenteve të riskut Anderson u tregon pronarëve,
librave është i kufizuar, numri i lex- dhe rritjes atë që Jeff Bezos e ka drejtuesve ekzekutivë, dhe liderëve të
uesve është realisht i madh. Më posht përfshirë në rishikimin e tij vjetor bizneseve se si t’i zbatojnë praktikat e
sjellim të listuar tituj që e vendosin vë- për aksionarët e Amazonit që nga njëjta të Bezosit për ta bërë biznesin e
mendjen në botëm ekonomike, duke fillimi deri më sot tyre më efikas, produktiv dhe të suk-
rrëfyer histori suksesi dhe po ashtu • Siguron strategji të përdorura nga sesshëm – dhe atë shpejtë!
dhe të mendejve të jashtëzakonshme Amazoni, që janë të zbatueshme
që fshihen pas tyre. “MENDO DHE PASUROHU”, NA-
POLEON HILL
“ LETRAT E BEZOS” NGA STEVE
ANDERSON Libri më i shitur në histori nga
fusha e psikologjisë dhe biznesit – vjen
Jeff Bezos e krijoi një nga kom- te lexuesi shqiptar i rishikuar dhe për-
panitë më të vlefshme në botë dhe, në ditësuar për shekullin XXI. “Në secilin
këtë proces, u bë personi më i pasur kapitull të këtij libri është përmendur
në botë. Amazon ishte kompania më e fshehtësia e krijimit të fitimeve finan-
shpejtë ndonjëherë që i ka arritur 100 ciare, e cila iu ka dhënë pasuri mbi
miliardë dollarë në shitje. pesëqind njerëzve jashtëzakonisht
të begatshëm, të cilët i kam anali-
Dhe, ai filloi duke shitur libra zuar me vëmendje gjatë një periudhe
online. Si ia doli ai në këtë? Për fat të të gjatë me vite.” – Napoleon Hill.
mirë, Bezos na ofron udhërrëfyesin Botimi që keni në duar dallon nga boti-
“e fshehur para syve” të cilin ai e ka met e mëparshme për faktin se është
përdorur. Nëse ky udhërrëfyes ndiqet, i plotësuar me shembujt e disa prej
njerëzve më të suksesshëm të epokës

70 SCAN MAGAZINE GUSHT 2021

sonë, të cilët e njohin dhe e përdorin ishin arsye të mjaftueshme që idetë e vey Mackay Brian Tracy është
sekretin që Napoleon Hill e kishte gje- tij të depërtonin thellë në zemrat e një nga udhëheqësit botëror
tur te emra si Thomas Edison, Henry njerëzve.” Brian Tracy, ligjërues dhe të suksesit dhe arritjes perso-
Ford, Theodore Roosevelt, John D. autor bestsellerësh mbi motivimin nale, duke këshilluar çdo vit më
Rockefeller, Mahathma Gandhi etj. personal “Parimet që ai na ka mësuar shumë se 100 mijë individë në
Në këtë botim ndërkaq janë dhënë nuk janë vetëm të atilla që të ndry- seminare publike dhe private. Në
edhe shembujt e Bill Gates, Steven shojnë jetën, por janë vërtet të për- librin Arritja Maksimale ai na jep
Spielberg, Arnold Schwarzenegger, jetshme. Me këtë nënkuptoj që funk- një sistem të provuar të fuqishëm
Martin Luther King, Michael Jordan, sionojnë vërtet. Një ndër gjërat që - bazuar në 25 vite hulumtimi dhe
Howard Schultz, Ray Kroc, Mary Kay unë mendoj për të vërtetat e mëdha praktikimi - që mund të zbatohen
Ash, Sir John Templeton, Herb Kelle- është se ato vlejnë përtej kohës dhe i menjëherë për të arritur rezultate
her, Fred Smith, Bruce Lee e shumë rezistojnë asaj.” më të mira në çdo fushë të jetës.
emra të tjerë... Do të mësoni ide, koncepte dhe
John Maxwell, ligjërues dhe autor metoda të përdorura kudo nga njerëz
“7 STRATEGJI PER PASURI DHE bestsellerësh mbi motivimin personal shumë të suksesshëm në çdo fushë.
LUMTURI”, JIM ROHN Do të mësoni si të çlironi potencia-
“Ajo çfarë e doja shumë tek Jim lin tuaj individual drejt madhështisë
“Me Jim Rohnin jam njohur ishte se mesazhi i tij ishte i sinqertë. personale. Do të bëheni menjëherë
kur isha shtatëmbëdhjetë vjeç dhe ai Ishte me këmbë në tokë, praktik, më pozitiv, bindës dhe i përqendruar
pati një ndikim të madh mbi jetën themelor dhe shumë i dobishëm dhe fuqishëm në çdo gjë që bëni. Nga më
dhe filozofinë time, ashtu si dhe i përdorshëm. Nuk ka dyshim se ai ka shumë se një milion të diplomuar në
mbi mënyrën se si unë e shihja jetën qenë një orator i shkëlqyer. Rrëfente në seminaret ku është bazuar ky libër,
dhe si e kuptoja përmirësimin tim. një mënyrë të mrekullueshme. Ishte i janë shumë që kanë rritur pamasë të
Filozofitë e tij tani janë pjesë e pan- mprehtë, i zgjuar dhe i këndshëm. Dhe ardhurat e tyre dhe kanë përmirësuar
dashme e jetës sime saqë tani më kështu, të shijonte pafundësisht ta dëg- jetën e tyre në çdo aspekt. Modeli hap
duket qesharake që të mendoj diçka joje, por mesazhi i tij gjithmonë ishte pas hapi për sukses dhe arritje i paraqi-
pa shpënë nëpër mend ato çfarë ai i mbështetur në të vërteta të thjeshta.” tur në këto faqe, përfshin parime të pr-
mendonte... Jim Rohn më ndryshoi Darren Hardy, autor bestsellerësh dhe ovuara nga psikologjia, feja, filozofia,
radikalisht jetën.” Tony Robbins, ish-botues i revistës SUKSES biznesi, ekonomitë, politikat, historia
ligjërues dhe autor bestsellerësh mbi dhe metafizika. Këto ide janë kombin-
motivimin personal “ARRITJA MAKSIMALE”, BRIAN uar në seri hapash të shpejtë e inform-
TRACY ues që do t›ju udhëheqin drejt suksesit
“Unë e quaj atë filozofin e parë më të madh të mundshëm që keni
amerikan të suksesit dhe ai ishte vër- A jeni duke kërkuar një libër imagjinuar ndonjëherë - ata mund t›ju
tet i tillë. Aftësia e tij për t’i shpjeguar me fuqinë që të ndezi jetën tuaj? Mos rrisin vetë-vlerësimin, t›ju përmirë-
gjërat dhe për të t’i mësuar në një kërko më! Arritja Maksimale e Brian sojnë arritjen personale dhe t›ju japin
mënyrë të veçantë përmes personal- Tracy-t, është një thirrje zgjimi për kontroll të plotë çdo aspekti të jetës
itetit të tij, ashtu si dhe stili i zërit të tij, mrekullitë brenda nesh. Ai është drejt tuaj personale dhe profesionale. “Bri-
aty ku duhet e drejt e në zemër. -Har- an Tracy është një mjeshtër i zhvillimit
të aftësive vetë-menaxhuese. Në këtë
kuti thesari, ai na jep një enciklopedi
të pasurisë së brendshme e bazuar
shumë në njohuri, e orientuar në ve-
prim dhe aktuale për arritjen e sotme
globale, se çdo burim tjetër që mund
të keni. Më shumë se një libër vetë
ndihmues, ky është një manual për-
dorimi për fituesit e arritjes së madhe.

SCAN MAGAZINE GUSHT 2021 71

SCAN Magazinë vijon të sjellë seri të statistikave historike të ekonomisë dhe financave shq-
iptare. Të dhënat e përpunuara në bazë të treguesve të caktuar, janë marrë nga burime zyrtare,
ose nga autorë të ndryshëm vendas e të huaj të cilët kanë përdorur të njëjtat burime. Serinë
statistikore të këtij numri e kemi ndërtuar me të dhënat e publikuara në një studim italian, në
të cilin janë përmbledhur shifrat e statistikave të tregtisë së jashtme të Shqipërisë për periudhën
1920-1938.

Tregtia e jashtme e Shqipërisë nga 1920 deri në 1938 (në milion franga ari)

Viti Importet Eksportet Tregtia gjithsej Deficiti tregtar % eksporte/ importe
1920 17,5 1,5 19,0 -16,0 8.6
1921 18,2 2,2 20,4 - 16,0 12.1
1922 12,1 3,0 15,1 - 9,1 24.8
1923 23,4 8,1 31,5 - 15,3 34.6
1924 20,5 12,4 32,9 - 8,1 60,5
1925 21,8 17,1 38,9 - 4,7 78.4
1926 24,9 12,1 37,0 -12,8 48.2
1927 24,7 11,1 35,8 -13,6 44.9
1928 32,1 14,9 47,0 -17,2 46.4
1929 38,6 14,7 53,3 - 23,9 38.1
1930 33,3 12,4 45,7 -20,9 37.2
1931 29,5 7,5 37,0 - 22,0 25.4
1932 22,8 4,5 27,3 - 18,3 19.7
1933 15,9 5,7 21,6 - 10,2 35.8
1934 12,3 4,3 16,5 - 8,0 35.0
1935 13,7 6,0 19,7 - 7,7 43.8
1936 16,8 7,4 24,2 - 9,4 44.0
1937 18,9 10,2 29,1 - 8,7 54.0
1938 23.0 9,7 32,7 - 13,3 42.2

Tregtia e Shqipërisë e ndarë në grupe të mëdha mallrash për vitet 1929 dhe 1938

Prodhimet Importet Eksportet
Million fr.a
Lëndët e para Million fr.a % ndaj totalit 1929 % ndaj totalit
Materiale gjysëm të 1929 1938 4.8
gatshme 1929 1938 4.4 2.2 1.6 1938 1929 1938
Prodhime të gatshme 16.8 14.3 5.0
Kafshë të gjalla dhe 1.7 0.5 0.4 32.7 51.6
ushqime
Ari dhe argjendi 6.5 3.3 10.9 4.1
GJITHSEJ
19.4 13.7 50.2 59.5 - - --
11.0 5.3 28.6 23.0 8.3 4.3 56.4 44.3

- 0.2 - 1, 0 - - - -
38.6 23.0 100.0 100.0 14.7 9.7 100.0 100.0

72 SCAN MAGAZINE GUSHT 2021

Mallrat kryesore të importuara në Shqipëri në vitet 1929 dhe 1938

Mallrat Vlera në mijë franga Sasia në kuintalë
1929
1929 1938 89,443 1938
112.688 131,247
Grurë 2,460 1,622 31,649 182.953
48,194 27,047
Misër 3.633 1.630 6,250 47,010
4.701 6,079
Oriz 1,147 426 227,281 2.491
21,263 19,632
Sheqer 1,756 606 12,891 14,292
33,388 23,107
Kafe 1,192 331 29,254 22,640
- 34,936
Birrë 344 87 - 5.366
- 16,659
Çimento 1,243 37 - 509
- 1 225
Lëndë druri për ndërtim 1,365 620 11,776 161
1,823 4,219
Naftë 226 359 413 1,329
296
Vajguri 1,117 687

Benzinë 1,168 1,032

Fije pambuku - 922

Stofra pambuku 6,895 3,383

Fije leshi - 281

Stofra leshi 1,618 869

Pëlhura mëndafshi 256 170

Makineri industriale 1,364 547

Makineri bujqësore 175 145

Automobila 1,599 510

Mallrat kryesore të eksportuara nga Shqipëria në vitet 1929 dhe 1938

Mallrat Vlera në mijë franga Sasia në kuintalë
1929
1929 1938 14,330 1938
11,545 7,230
Djathëra 2,314 827 1,883 11,986
- 2.529
Vezë 1,478 800 22.173 25,639
16,977 23.958
Peshk i freskët dhe i përpunuar 209 143 8.654 7
6,349 8.325
Fasule - 589 - 1,858
106,662 1,052,453
Ullinj të freskët 637 535 98.129 254,873
44,260 47.369
Vaj ulliri 1,928 0,7 120,062

Lëkurë të papërpunuara 2.120 1.316

Lesh 1,345 322

Naftë bruto - 2,105

Dru zjarri 328 180

Qymyr druri 941 204

Bitum i ngurtë 562 542

SCAN MAGAZINE GUSHT 2021 73



眀 眀 眀⸀ 愀 氀 瀀 攀 琀 ⸀ 挀 漀 洀 ⸀ 愀 氀