บ้านหนังสือชุมชน

แนวทางการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ ส านักงาน กศน. ส านักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ

2 ค าน า การพัฒนากิจกรรมโครงการต่าง ๆ เพื่อให้ผู้ปฏิบัติมีความเข้าใจตรงกันและมีทิศทางการด าเนินงาน ในทางเดียวกัน จ าเป็นต้องมีแนวปฏิบัติเพื่อชี้แจงวัตถุประสงค์ การด าเนินงานกิจกรรมโครงการ การด าเนินงาน บ้านหนังสือชุมชนก็เช่นกัน เป็นกิจกรรมที่พัฒนามาจากบ้านหนังสืออัจฉริยะ จึงมีวิธีการ ขั้นตอนบางอย่างคล้ายคลึงกัน แต่ก็มีอีกหลายประเด็นที่แตกต่างกันออกไป ส านักงาน กศน. จึงได้จัดท าแนวทางการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน เพื่อให้ครู กศน.ต าบล หรือผู้เกี่ยวข้องในระดับต่าง ๆ ได้ศึกษาและใช้เป็นแนวทางการด าเนินงาน รวมทั้งเป็นแนวทาง ในการสรรหาอาสาสมัครจัดท าบ้านหนังสือชุมชนในอนาคตด้วย หวังเป็นอย่างยิ่งว่าแนวทางการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชนเล่มนี้จะเกิดประโยชน์และผู้รับผิดชอบ กิจกรรมบ้านหนังสือชุมชน ได้น าไปใช้ในการขับเคลื่อนบ้านหนังสือชุมชนเพื่อส่งเสริมให้การอ่านเป็นส่วนหนึ่งของ วิถีการด าเนินชีวิต และเกิดเป็นวัฒนธรรมการอ่านของชุมชนอย่างยั่งยืนต่อไป สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ ส านักงาน กศน. ส านักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ

3 สารบัญ หน้า ค าน า สารบัญ ตอนที่ 1 บทน า บทน า 4 วัตถุประสงค์ 5 ความหมายและลักษณะของบ้านหนังสือชุมชน 5 ตอนที่ 2 แนวคิดการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน แนวคิดการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน 6 องค์ประกอบบ้านหนังสือชุมชน 6 1. การบริหารจัดการ 7 2. สื่อส่งเสริมการอ่านและการเรียนรู้ 7 3. การจัดกิจกรรมสร้างเสริมการอ่านและการเรียนรู้ 10 4. การบริการและการอ านวยความสะดวก 11 5. การมีส่วนร่วมของชุมชนและเครือข่าย 11 6. การนิเทศ 12 ตอนที่ 3 บทบาทและภารกิจของหน่วยงานในการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน ส านักงาน กศน. 14 ส านักงาน กศน.จังหวัด 14 กศน.อ าเภอ 14 ห้องสมุดประชาชน 15 กศน.ต าบล 15 เจ้าของสถานที่ตั้งบ้านหนังสือชุมชน และอาสาสมัคร 15 ภาคผนวก แบบขอเข้าร่วมกิจกรรมบ้านหนังสือชุมชน 17 ตัวอย่างแบบรับบริจาคหนังสือ 18 ตัวอย่างแบบส ารวจความต้องการสื่อ 19 ตัวอย่างแบบส ารวจความพึงพอใจต่อการให้บริการ 20 ตัวอย่างเครื่องมือนิเทศ 22 ตัวอย่างแบบรายงานผลการนิเทศ 24 ตัวอย่างโครงการปันกันอ่านสู่บ้านหนังสือชุมชน 25 ตัวอย่างโครงการหมุนเวียนหนังสือสู่บ้านหนังสือชุมชน 28 คณะผู้จัดท า 30

4 ตอนที่ 1 บทน า จากการที่รัฐบาลได้ประกาศให้การอ่านเป็นวาระแห่งชาติ ก าหนดให้ปี 2552 – 2561 เป็นทศวรรษ แห่งการอ่าน และก าหนดให้วันที่ 2 เมษายนของทุกปี เป็นวันรักการอ่าน กระทรวงศึกษาธิการโดยส านักงาน กศน. ได้ด าเนินงานส่งเสริมนิสัยรักการอ่านให้แก่ประชาชนทุกเพศ ทุกวัย ผ่านแหล่งการเรียนรู้ได้แก่ ห้องสมุดประชาชนจังหวัด ห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” และห้องสมุดประชาชนอ าเภอ แต่ก็ยังไม่ครอบคลุมพื้นที่ จึงได้มีแนวคิดที่จะให้มี แหล่งการเรียนรู้อยู่ใกล้บ้านให้มากที่สุดในรูปแบบของบ้านหนังสือชุมชน แต่กว่าจะมาเป็นบ้านหนังสือชุมชนได้ ในทุกวันนี้ ได้มีการปรับเปลี่ยนชื่อและรูปแบบการด าเนินงานมาหลายยุค โดยมีจุดเริ่มต้นคล้ายกันคือ ยึดคนในชุมชน เป็นหลัก ในอดีต ส านักงาน กศน. เคยมีที่อ่านหนังสือประจ าหมู่บ้านทุกหมู่บ้าน ให้บริการหนังสือพิมพ์ นิตยสาร วารสาร จนถึงสมัยหนึ่งได้มีพระราชบัญญัติก าหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอ านาจให้แก่องค์การ ปกครองท้องถิ่น พ.ศ. 2542 ส านักงาน กศน. ได้โอนที่อ่านหนังสือประจ าหมู่บ้านให้แก่องค์การปกครองท้องถิ่น เป็นผู้ด าเนินการแทน ซึ่งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นบางแห่งมีความจ าเป็นต้องใช้งบเพื่อแก้ไขพัฒนางานด้านอื่นท าให้ การด าเนินงานที่อ่านหนังสือประจ าหมู่บ้านไม่เป็นไปอย่างต่อเนื่อง แต่ทว่าบทบาทและความรับผิดชอบด้านการอ่านออก เขียนได้ของประชาชนซึ่งเป็นรากฐานของการพัฒนาก็ยังคงอยู่ในความรับผิดชอบของ ส านักงาน กศน. จึงไม่อาจจะ เพิกเฉยได้เพราะสถิติการไม่รู้หนังสือของคนไทยกลับกลายเป็นเพิ่มขึ้น ส านักงาน กศน. จึงได้คิดพลิกฟื้นที่อ่านหนังสือ ประจ าหมู่บ้านขึ้น ภายใต้กรอบแนวคิดว่า ถ้ามีแหล่งการอ่านในชุมชนที่อยู่ใกล้บ้านอย่างน้อยก็มีแหล่งการอ่านและ เป็นฐานการพบปะกันระหว่างคนในชุมชนบวกกับการส่งเสริมการอ่าน ป้องกันการลืมหนังสือ ภายใต้โครงการ บ้านหนังสืออัจฉริยะ จ านวน 41,800 แห่ง ในปีงบประมาณ 2556 ในปีงบประมาณ 2559 รัฐบาลได้ตัดงบประมาณจัดซื้อหนังสือพิมพ์ และนิตยสารของบ้านหนังสือ อัจฉริยะ เนื่องจากภารกิจและการใช้งบประมาณซ้ าซ้อนกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ถึงแม้การจัดสรรงบประมาณ ของรัฐบาลได้ถูกยกเลิกไป แต่ชุมชนยังเห็นความส าคัญและประโยชน์ของบ้านหนังสืออัจฉริยะอยู่ อย่างน้อยก็เป็น แหล่งพบปะพูดคุยกิจกรรมต่าง ๆ ของชุมชน และเป็นแหล่งดึงดูดคนในชุมชนให้หันมาสนใจเรื่องการอ่านได้บางส่วน พ่อแม่ผู้ปกครองต้องการให้มีแหล่งเพื่อปลูกฝังการอ่านให้กับลูกหลานของตนในอนาคต ส านักงาน กศน. จึงได้สานต่อ โครงการดังกล่าวโดยการปรับเปลี่ยนชื่อ “บ้านหนังสืออัจฉริยะ” เป็น “บ้านหนังสือชุมชน” เพื่อส่งเสริมสนับสนุนให้ ผู้มีจิตอาสาด าเนินงานภายใต้ศักยภาพของตนที่มีอยู่ตามความสมัครใจ จ านวนกว่า 18,000 แห่ง โดย ส านักงาน กศน. ได้เข้าไปส่งเสริมสนับสนุน ให้ค าปรึกษา หรือช่วยเหลือตามที่ผู้มีจิตอาสาร้องขอ ยกเว้นการสนับสนุนงบประมาณ ในการด าเนินงาน 4

5 5 วัตถ ุประสงค์ 1. เพื่อเป็นแหล่งการอ่านที่ใกล้ตัวในชุมชน 2. เพื่อสร้างเสริมนิสัยรักการอ่าน ป้องกันการลืมหนังสือ และเกิดการเรียนรู้ สามารถเชื่อมโยง ความรู้ที่ได้จากการอ่านไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจ าวัน 3. เพื่อเป็นศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในชุมชนแบบมีส่วนร่วม ความหมาย และลักษณะของบ้านหนังสือชุมชน บ้านหนังสือชุมชน เป็นแหล่งการอ่าน การจัดกิจกรรมสร้างเสริมการอ่านและการเรียนรู้ที่เกิดขึ้น ในชุมชน เป็นสถานที่พบปะพูดคุย แลกเปลี่ยนความคิดเห็น สามารถเข้าใช้บริการได้สะดวก มีความเหมาะสมกับ บริบทของพื้นที่และชุมชน โดยมีเจ้าของบ้าน หรืออาสาสมัคร ท าหน้าที่ดูแล ให้บริการ และจัดกิจกรรมสร้างเสริม การอ่านและการเรียนรู้ เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนในชุมชน นิยามศัพท์ อาสาสมัคร หมายถึง ผู้มีจิตอาสาช่วยเหลือบ้านหนังสือชุมชนในทุก ๆ ด้าน เพื่อส่งเสริมให้คนในชุมชน เกิดความตระหนักเห็นความส าคัญของการอ่านและการเรียนรู้ สามารถสร้างสรรค์กิจกรรมสร้างเสริมการอ่านให้กับ กลุ่มเป้าหมายทุกเพศทุกวัย ฑูตการอ่าน หมายถึง นักเรียน นักศึกษา และประชาชน ที่ท าหน้าที่ให้บริการและจัดกิจกรรม สร้างเสริมการอ่าน บ้านหนังสือชุมชนบ้านจานใต้ อ.ปทุมรัตต์ จ.ร้อยเอ็ด บ้านหนังสือชุมชนบ้านปากแพรก อ.บางสะพานน้อย จ.ประจวบคีรีขันธ์ บ้านหนังสือชุมชนบ้านสระบัว อ.ปทุมรัตต์จ.ร้อยเอ็ด บ้านหนังสือชุมชนบ้านโต้ล้ง อ.กระทุ่มแบน จ.สมุทรสาคร

6 ตอนที่ 2 แนวคิดการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน ปัจจุบันบ้านหนังสือชุมชนเป็นการด าเนินงานที่เกิดจากแรงศรัทธา พละก าลังทรัพย์ ก าลังใจและ ก าลังกายของผู้มีจิตอาสา ท าให้บ้านหนังสือชุมชนเติบโตได้อย่างต่อเนื่อง และยั่งยืน หากแต่เพียงล าพังของผู้มีจิตอาสา อาจจะไม่สามารถด าเนินการเองได้ทุกเรื่อง จะมีครู กศน.ต าบล ให้ข้อเสนอแนะหรือประสานขอความร่วมมือจาก ชุมชนมาช่วยอีกแรงหนึ่งก็ได้ บ้านหนังสือชุมชนบางแห่งอาจไม่หยุดการเติบโตเพียงเท่านั้น อาจมีการพัฒนาต่อไป อย่างไม่หยุดยั้งจากการมีส่วนร่วมของเครือข่ายที่มุ่งมั่นร่วมกันพัฒนาบ้านหนังสือชุมชนสู่ห้องสมุดชุมชนในอนาคต การด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชนที่จะประสบผลส าเร็จได้ ควรมีองค์ประกอบในการด าเนินงาน ดังนี้ การบริหารจัดการ สื่อสร้างเสริมการอ่านและการเรียนรู้ การจัดกิจกรรมสร้างเสริมการอ่านและการเรียนรู้ การบริการ และการอ านวยความสะดวก การมีส่วนร่วมของชุมชนและเครือข่าย และการนิเทศ องค์ประกอบการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน 6 องค์ประกอบบ้านหนังสือชุมชน บ้านหนังสือชุมชน 1. การบริหารจัดการ 2. สื่อสร้างเสริม การอ่านและการเรียนรู้ 3. การจัดกิจกรรม สร้างเสริมการอ่าน และการเรียนรู้ 4. การบริการและ การอ านวยความสะดวก 5. การมีส่วนร่วม ของชุมชนและเครือข่าย 6. การนิเทศ

7 1. การบริหารจัดการ 1.1 ภารกิจของหน่วยงาน/สถานศึกษาและผู้เกี่ยวข้อง ควรจัดท าแผนงาน/โครงการประจ าปี เพื่อก าหนดเป้าหมายในการด าเนินงานที่ชัดเจน มีการจัดท าฐานข้อมูลบ้านหนังสือชุมชน ได้แก่ ท าเนียบ สถิติ เป็นรายต าบล รายอ าเภอ เพื่อสะดวกในการจัดท าสารสนเทศตลอดจนเอกสาร แบบฟอร์มที่เกี่ยวข้อง 1.2 การจัดหางบประมาณ เพื่อให้เกิดความยั่งยืนในการสร้างเสริมการอ่านให้แก่ประชาชน จึงควรจัดตั้งงบประมาณให้เพียงพอและเกิดความคุ้มค่ากับงบประมาณที่ได้รับ 1.3 การคัดเลือกสถานที่จัดตั้งบ้านหนังสือชุมชน ควรพิจารณาจาก 1) เป็นสถานที่ที่เหมาะสม สะดวกต่อการเข้าใช้บริการ 2) เป็นที่ยอมรับของคนในชุมชน 3) ได้รับอนุญาตจากเจ้าของบ้าน หรือสถานที่นั้น ๆ 1.4 การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการอ่านของบ้านหนังสือชุมชน 1) ควรมีป้ายชื่อบ้านหนังสือชุมชน และอุปกรณ์ สิ่งอ านวยความสะดวก 2) ควรจัดให้มีลักษณะเป็นแหล่งการเรียนรู้ที่มีข้อมูลต่าง ๆ ของชุมชนตนเอง ได้แก่ ข้อมูล ด้านวัฒนธรรม ประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น สุขภาพอนามัย อาชีพ สังคมเศรษฐกิจ การเมือง สถานที่ต่าง ๆ ของชุมชน เทคโนโลยีของคนในชุมชนที่ใช้ในชีวิตประจ าวัน ฯลฯ 3) ควรมีคณะท างานบ้านหนังสือชุมชนตามความเหมาะสมของชุมชน 2. สื่อสร้างเสริมการอ่านและการเรียนรู้ 2.1 สื่อที่ให้บริการในบ้านหนังสือชุมชน ควรเป็นสื่อที่ตรงกับความต้องการและเหมาะสมกับ คนในชุมชนเป็นหลัก มีความหลากหลาย เช่น หนังสือพิมพ์รายวัน นิตยสาร วารสาร หนังสือส าหรับเด็ก ผู้สูงอายุ หนังสือ เกี่ยวกับการประกอบอาชีพ ฯลฯ นอกจากนี้ควรจัดให้มีสื่อที่คนในชุมชนควรรู้ เช่น หนังสือกฎหมายส าหรับประชาชน หนังสือเกี่ยวกับสุขภาพอนามัย เป็นต้น ตลอดจนการจัดให้มีเทคโนโลยีสมัยใหม่ในการสืบค้นข้อมูลความรู้ข่าวสาร 2.2 การจัดหาสื่อส าหรับให้บริการในบ้านหนังสือชุมชน สามารถท าได้หลายวิธี เช่น การจัดซื้อ การรับบริจาค การทอดผ้าป่าหนังสือ การตักบาตรหนังสือ การยืมและหมุนเวียนสื่อจากห้องสมุดประชาชน สู่บ้านหนังสือชุมชน กศน. ต าบลสู่บ้านหนังสือชุมชน บ้านหนังสือชุมชนสู่บ้านหนังสือชุมชน เป็นต้น 7 บ้านหนังสือชุมชนบ้านโพธ์ิชัย อ.เวียงชัย จ.เชียงราย บ้านหนังสือชุมชนบ้านหนองอีบุตร อ.ห้วยผึ้ง จ.กาฬสินธุ์ บ้านหนังสือชุมชนบ้านหนองแคน อ.ปทุมรัตต์ จ.ร้อยเอ็ด

8 ตัวอย่างการยืมและหมุนเวียนสื่อสู่บ้านหนังสือชุมชน การหมุนเวียนสื่อจากห้องสมุดประชาชนอ าเภอสู่บ้านหนังสือชุมชน มีขั้นตอน ดังนี้ 1. ห้องสมุดประชาชนอ าเภอ ให้ กศน. ต าบล ยืมสื่อ 2. กศน. ต าบล น าสื่อมาหมุนเวียนในบ้านหนังสือชุมชนในต าบล 3. บ้านหนังสือชุมชน แห่งที่ 1 หมุนเวียนสื่อไปยังบ้านหนังสือชุมชน แห่งที่2 , 3 , ...... ไปเรื่อย ๆ จนครบทุกแห่งในต าบลนั้น 4. บ้านหนังสือชุมชนแห่งสุดท้ายจัดส่งสื่อคืนให้กศน. ต าบล 5. กศน. ต าบล จัดส่งสื่อให้ กศน. ต าบล ต่อไป และหมุนเวียนตามข้อ 2 และ ข้อ 3 6. เมื่อครบทุก กศน. ต าบล ให้ กศน. ต าบลแห่งสุดท้ายคืนสื่อให้ห้องสมุดประชาชนอ าเภอ แบบที่ 1 การหมุนเวียนสื่อจากห้องสมุดประชาชนอ าเภอสู่บ้านหนังสือชุมชน ชุมชน 8 5

9 9 แบบที่ 2 การหมุนเวียนสื่อจากห้องสมุดประชาชนอ าเภอสู่บ้านหนังสือชุมชน การหมุนเวียนสื่อจากห้องสมุดประชาชนอ าเภอสู่บ้านหนังสือชุมชน มีขั้นตอน ดังนี้ 1. ห้องสมุดประชาชนอ าเภอ จัดส่งสื่อให้ กศน. ต าบล 2. กศน. ต าบล จัดส่งสื่อให้บ้านหนังสือชุมชน แห่งที่ 1 3. บ้านหนังสือชุมชน แห่งที่ 1 จัดส่งหนังสือให้บ้าน แห่งที่ 2 บ้านหนังสือชุมชน แห่งที่ 2 จัดส่งให้บ้าน แห่งที่ 3 และจัดส่งไปเรื่อย ๆ จนครบทุกแห่งในต าบลนั้น 4. กศน. ต าบลนั้นจัดส่งสื่อคืนให้ห้องสมุดประชาชนอ าเภอ

10 ห้องสมุดประชาชนอ าเภอ กศน. ต าบล บ้านหนังสือชุมชน ห้องสมุดประชาชนอ าเภอ กศน. ต าบล บ้านหนังสือชุมชน แบบที่ 3 การหมุนเวียนสื่อจากห้องสมุดประชาชนอ าเภอสู่บ้านหนังสือชุมชน 10 การหมุนเวียนสื่อจากห้องสมุดประชาชนอ าเภอสู่บ้านหนังสือชุมชน 1. ห้องสมุดประชาชนอ าเภอจัดส่งสื่อให้ กศน. ต าบล 2. กศน. ต าบล จัดส่งสื่อให้บ้านหนังสือชุมชน 3. บ้านหนังสือชุมชน ส่งสื่อคืนให้กศน. ต าบล 4. กศน. ต าบล ส่งสื่อคืนให้ห้องสมุดประชาชนอ าเภอ 3. การจัดกิจกรรมสร้างเสริมการอ่านและการเรียนรู้ นอกจากการให้บริการการอ่านจากสื่อที่มีอยู่ในบ้านหนังสือชุมชนแล้ว ควรจัดกิจกรรมสร้างเสริม การอ่านและการเรียนรู้เพิ่มเติมตามความต้องการของคนในชุมชน ดังนี้ 3.1 กิจกรรมสร้างเสริมการอ่าน เป็นการกระท าต่าง ๆ เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายเกิดความสนใจ ในการอ่าน เห็นความส าคัญและความจ าเป็นของการอ่าน เกิดความเพลิดเพลินในการอ่าน พยายามพัฒนาการอ่านของตน จนเป็นนิสัย เช่น กิจกรรมเล่าเรื่องหนังสือ กิจกรรมอ่านดีมีรางวัล กิจกรรมพี่เล่าน้องวาด กิจกรรมการเล่าต านาน หมู่บ้าน ส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น กิจกรรมอ่านนิทาน นิทานวรรณคดี นิทานพื้นบ้าน กิจกรรมประกวดอ่านร้อยแก้ว ร้อยกรอง เกมค้นหาป้ายค า กิจกรรมต้นไม้พูดได้ (สุภาษิตค าพังเพย) ป้ายนิเทศ นิทรรศการ กระดานข่าว เป็นต้น รวมถึง กิจกรรมของชุมชน เช่น การจัดประชุม การจัดกลุ่มเสวนา การไกล่เกลี่ยกรณีพิพาทต่าง ๆ การจัดกลุ่มสนใจ การพบปะสังสรรค์ ฯลฯ

11 11 3.2 กิจกรรมสร้างเสริมการเรียนรู้เป็นกิจกรรมที่เกิดขึ้นตามสภาพวิถีชีวิตของชุมชนนั้น ๆ จาก การอ่าน และการฝึกปฏิบัติ เช่น 1) กิจกรรมศิลปะประดิษฐ์ เช่น การพับใบเตย การท าเหรียญโปรยทาน การท าพวงมโหตร การท าตุง งานประดิษฐ์จากเศษวัสดุ เป็นต้น 2) กิจกรรมส่งเสริมอาชีพ เช่น 1 คน 1 อาชีพ การสานตะกร้าจากเส้นพลาสติก เป็นต้น 3) กิจกรรมส่งเสริมวัฒนธรรมประเพณี เช่น สลากภัต กระยาสารท ร าวงย้อนยุค เป็นต้น 4) กิจกรรมส่งเสริมดูแลสุขภาพอนามัย เช่น แอโรบิค ไทเก๊ก ร าไม้พลอง ฮูล่าฮูป เป็นต้น 5) กิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมจริยธรรม เช่น ปิ่นโตคุณธรรม ย่ามน้อยห้อยรถเมล์ ลงขันปันหนังสือ ตักบาตรหนังสือ เป็นต้น ทั้งนี้ การจัดกิจกรรมสร้างเสริมการอ่านและการเรียนรู้ในบ้านหนังสือชุมชนอาจจัดเพียงกิจกรรมใด กิจกรรมหนึ่งก็ได้ หรืออาจจัดทั้งสองกิจกรรมก็ได้ตามความต้องการของกลุ่มเป้าหมายและศักยภาพของบ้านหนังสือชุมชน แต่ละแห่ง 4. การบริการและการอ านวยความสะดวก 4.1 การบริการ เช่น บริการการอ่าน บริการยืม-คืน การแนะน าหนังสือ การหมุนเวียนสื่อ การเปิด-ปิดให้บริการ เป็นต้น 4.2 การอ านวยความสะดวก เช่น จัดสถานที่พร้อมบริการ โต๊ะ เก้าอี้ การติดป้ายหมวดหนังสือ ป้ายกิจกรรม บริการน้ าดื่ม ห้องน้ า แว่นตาส าหรับผู้สูงอายุ เป็นต้น 5. การมีส่วนร่วมของชุมชนและเครือข่าย การด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน มีเป้าหมายให้เกิดความส าเร็จอย่างยั่งยืน ควรเกิดจากการมีส่วนร่วม ของชุมชนและเครือข่ายในทุกขั้นตอนของการด าเนินงาน เช่น การบริหารจัดการ การรับบริจาคสื่อ การหมุนเวียนสื่อ การร่วมจัดกิจกรรม (ร่วมคิด ร่วมท า ร่วมให้ข้อเสนอแนะ) การระดมทรัพยากร การประชาสัมพันธ์เป็นต้น บ้านหนังสือชุมชนบ้านฮ่องแฮ่ อ.ปทุมรัตต์ จ.ร้อยเอ็ด บ้านหนังสือชุมชนบ้านนาแค อ. ปทุมรัตต์ ร้อยเอ็ด บ้านหนังสือชุมชนบ้านสบฟ้ า อ. แจ้ห่ม จ.ล าปาง

12 12 6. การนิเทศ การนิเทศ เป็นขั้นตอนหนึ่งที่ส าคัญในการด าเนินงานกิจกรรมต่าง ๆ ท าให้ทราบสภาพ การด าเนินงานที่เป็นอยู่ และเพื่อให้ความช่วยเหลือ ส่งเสริม สนับสนุน และให้ขวัญ ก าลังใจแก่ผู้ปฏิบัติงาน เพื่อให้งาน บรรลุตามวัตถุประสงค์ที่ก าหนดไว้ 6.1 นิเทศเพื่ออะไร การนิเทศการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน เพื่อให้บ้านหนังสือชุมชน มีการด าเนินงานที่เข้มแข็งและยั่งยืน มีประชาชนมาใช้บริการอ่านและเข้าร่วมกิจกรรมสร้างเสริมการอ่านและ การเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง 6.2 ใครเป็นผู้นิเทศ ครูอาสาสมัคร กศน. และหรือ ครู กศน. ต าบล ที ่รับผิดชอบพื้นที่ บ้านหนังสือชุมชนตั้งอยู่ หรือบุคคลที่ได้รับมอบหมายจากผู้บริหารสถานศึกษา ควรนิเทศอย่างน้อยไตรมาสละ 1 ครั้ง /แห่ง และรายงานผลให้ผู้บริหารสถานศึกษาทราบ และให้ข้อเสนอแนะในการพัฒนาบ้านหนังสือชุมชนให้เข้มแข็งและยั่งยืน ต่อไป 6.3 นิเทศอะไร ในการนิเทศแต่ละครั้งผู้นิเทศจ าเป็นต้องรู้จักบ้านหนังสือชุมชนแต่ละแห่งก่อน โดยการก าหนดประเด็นการนิเทศ เพื่อให้ผู้นิเทศมีข้อมูลที่เป็นสภาพจริงของบ้านหนังสือชุมชน เพื่อน ามาใช้ในการ ช่วยเหลือ สนับสนุนการด าเนินงาน ซึ่งในที่นี้ขอเสนอตัวอย่างประเด็นการนิเทศบ้านหนังสือชุมชน ซึ่งสถานศึกษา สามารถน าไปปรับใช้ให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ได้ ดังต่อไปนี้ 1) ที่มาของบ้านหนังสือชุมชน มีแรงบันดาลใจมาจากอะไรหรือใคร อย่างไร เริ่มด าเนินการ ตั้งแต่เมื่อไร อย่างไร มีใครร่วมด าเนินการบ้าง และท าอย่างไรบ้าง มีปัญหาอุปสรรคอะไร แก้ไขอย่างไร และผลการ แก้ไขเป็นอย่างไร 2) ลักษณะกายภาพ สถานที่ที่ตั้งสะดวกในการมาใช้บริการหรือไม่มีบรรยากาศที่เอื้อต่อ การอ่านและเรียนรู้มากน้อยเพียงใดอย่างไร 3) การบริหารจัดการ 3.1) กรณีด าเนินการเอง ด าเนินการอย่างไร มีปัญหาอุปสรรคอะไรและแก้ไขอย่างไร ผลการแก้ไขเป็นอย่างไร 3.2) กรณีบริหารโดยคณะท างาน ท าไมจึงมีคณะท างาน ประกอบไปด้วยใครบ้าง จ านวน กี่คน มีต าแหน่งอะไรบ้าง แต่ละต าแหน่งมีบทบาทหน้าที่อะไร มีวาระการเป็นคณะท างานหรือไม่ ถ้ามีกี่ปี มีการประชุม หารือกันมากน้อยเพียงใด มีปัญหาอุปสรรคอะไรและแก้ไขอย่างไร ผลการแก้ไขเป็นอย่างไร การบริหารจัดการ ในปัจจุบันนั้นมีความมั่นคงหรือไม่ ต้องการปรับเปลี่ยนอะไรเพิ่มเติม 4) สื่อ มีสื่ออะไรบ้าง ได้มาอย่างไร ใครมีส่วนร่วม เพียงพอหรือไม่ ต้องการสื่ออะไร เพิ่มเติมอื่นๆ 5) การบริการ มีให้บริการอะไรบ้าง ใครเป็นผู้ให้บริการ ให้บริการวัน/เวลาใดบ้าง 6) กิจกรรมสร้างเสริมการอ่านและการเรียนรู้มีกิจกรรมอะไรบ้าง ใครจัด จัดบ่อยเพียงใด มีผู้มาร่วมกิจกรรมจ านวนกี่คน และใครเข้าร่วมกิจกรรมในแต่ละครั้ง ผลการจัดกิจกรรมเป็นอย่างไร

13 13 บ้านหนังสือชุมชนบ้านหนองบัวดีหมี อ.เมืองขอนแก่น จ.ขอนแก่น 6.4 นิเทศอย่างไร ก่อนที่จะด าเนินการนิเทศ ผู้นิเทศจ าเป็นต้องรู้ข้อมูลพื้นฐานที่เป็นจริงของ บ้านหนังสือชุมชนดังที่กล่าวมาแล้ว ดังนั้น จึงควรด าเนินการนิเทศ ดังนี้ 1) ก าหนดประเด็นการนิเทศ ดังตัวอย่างประเด็นที่ก าหนดในหัวข้อ “นิเทศอะไร” ที่กล่าว มาแล้ว เพื่อจัดท าเครื่องมือนิเทศบ้านหนังสือชุมชน 2) รวบรวมข้อมูลตามประเด็น 3) ค้นหาสาเหตุของสภาพการด าเนินงาน และความต้องการของผู้ปฏิบัติงาน/คณะท างาน บ้านหนังสือชุมชน 4) ให้ค าแนะน า ช่วยเหลือตามความต้องการของผู้ปฏิบัติงาน/คณะท างานบ้านหนังสือชุมชน ด้วยวิธีการต่างๆ ที่เหมาะสมกับสถานการณ์ คือ บรรยาย อธิบาย ประชุม อบรม สาธิต เป็นต้น 5) รายงานผลการนิเทศแก่ผู้บริหารสถานศึกษาทุกครั้งที่ปฏิบัติการนิเทศ ซึ่งควรรายงานทันที และการรายงานควรประกอบด้วย 3 ส่วน คือ 1) สภาพที่พบ 2) ข้อนิเทศ และ 3) ข้อเสนอแนะเพื่อการพัฒนา 5.1) สภาพที่พบ เป็นข้อมูลพื้นฐานที่เป็นจริงของบ้านหนังสือชุมชนตามประเด็น การนิเทศ 5.2) ข้อนิเทศ เป็นค าแนะน า ข้อเสนอแนะที่ผู้นิเทศให้กับผู้ปฏิบัติงานหรือคณะท างาน 5.3) ข้อเสนอแนะเพื่อการพัฒนา เป็นสิ่งที่ผู้นิเทศไม่สามารถให้ค าแนะน า ช่วยเหลือ แก่ผู้ปฏิบัติงานหรือคณะท างานได้ อาจเนื่องจากเกินอ านาจของผู้นิเทศ จึงน ามาเสนอให้กับผู้บริหารสถานศึกษา พิจารณาให้ข้อเสนอแนะ เพื่อช่วยเหลือต่อไป

14 14 ตอนที่ 3 บทบาทและภารกิจของหน่วยงานในการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน ส านักงาน กศน. และหน่วยงานในสังกัดในระดับจังหวัด ได้แก่ ส านักงาน กศน. จังหวัด กศน. อ าเภอ ห้องสมุดประชาชน และ กศน. ต าบล ต้องเข้าไปมีส่วนร่วมในการส่งเสริมสนับสนุนช่วยเหลือให้บ้านหนังสือชุมชน สามารถด าเนินงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวมทั้งเจ้าของสถานที่ตั้งบ้านหนังสือชุมชนหรืออาสาสมัคร ภายใต้บทบาท และภารกิจ ดังต่อไปนี้ 1. ส านักงาน กศน. 1.1 ก าหนดยุทธศาสตร์การด าเนินงาน 1.2 ส่งเสริม สนับสนุนการด าเนินงาน เช่น การจัดท าแนวทางการด าเนินงาน การจัดหาสื่อ การจัดท าเว็บไซต์ การจัดท าเอกสารเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ เป็นต้น 1.3 ประกาศเกียรติคุณ ยกย่อง ชมเชย มอบรางวัล 1.4 ติดตาม ประเมินผล รายงานผล 2. ส านักงาน กศน. จังหวัด 2.1 ชี้แจงนโยบาย แนวทาง และแผนการด าเนินงาน 2.2 ประชาสัมพันธ์ ประสานเครือข่ายร่วมสนับสนุนส่งเสริมการด าเนินงาน 2.3 จัดอบรม ประชุมสัมมนา จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ศึกษาดูงานบ้านหนังสือชุมชนที่เป็น Best Practice ให้แก่ครู กศน. บรรณารักษ์ เครือข่าย อาสาสมัคร และฑูตการอ่าน 2.4 นิเทศติดตามประเมินผล 2.5 ประกาศเกียรติคุณ ยกย่อง ชมเชย มอบรางวัล 2.6 สรุป รายงานผล เผยแพร่ข้อมูล 3. กศน. อ าเภอ 3.1 ประชุมชี้แจงสร้างความเข้าใจให้กับบุคลากรที่เกี่ยวข้อง 3.2 จัดท าฐานข้อมูลบ้านหนังสือชุมชน ได้แก่ ท าเนียบ สถิติ เป็นรายต าบล รายอ าเภอ เพื่อ สะดวกในการจัดท าสารสนเทศ ตลอดจนเอกสารแบบฟอร์มที่เกี่ยวข้อง 3.3 จัดท าแผนงาน / โครงการประจ าปี เพื่อก าหนดเป้าหมายในการด าเนินงานที่ชัดเจน 3.4 ประชาสัมพันธ์ ประสานภาคีเครือข่ายร่วมสนับสนุนส่งเสริมการด าเนินงาน 3.5 ประสาน และจัดหาทรัพยากรต่าง ๆ ในการด าเนินงาน (บุคคล/สื่อ/วัสดุอุปกรณ์/ งบประมาณ) 3.6 จัดอบรม ประชุมสัมมนา จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ศึกษาดูงานบ้านหนังสือชุมชน ที่เป็น Best Practice ให้แก่ครู กศน. บรรณารักษ์ เครือข่าย อาสาสมัคร และฑูตการอ่าน 3.7 นิเทศ ติดตาม ประเมินผล 3.8 ประกาศเกียรติคุณ ยกย่อง ชมเชย มอบรางวัล 3.9 สรุป รายงานผลเผยแพร่ข้อมูล

15 15 4. ห้องสมุดประชาชน 4.1 ประสานงาน จัดท าแผนการด าเนินงาน และประชาสัมพันธ์ 4.2 ให้ค าแนะน า และร่วมจัดกิจกรรมสร้างเสริมการอ่านและการเรียนรู้ 4.3 สนับสนุนวัสดุอุปกรณ์ สื่อ หนังสือ 4.4 หมุนเวียนสื่อให้ กศน. ต าบล 4.5 นิเทศ ติดตาม ประเมินผล 4.6 สรุป รายงานผล เผยแพร่ข้อมูล 5. กศน. ต าบล 5.1 ส ารวจข้อมูล และความต้องการของชุมชน จัดท าฐานข้อมูลบ้านหนังสือชุมชน ได้แก่ ท าเนียบสถิติระดับต าบล เพื่อสะดวกในการจัดท าสารสนเทศตลอดจนเอกสาร แบบฟอร์มที่เกี่ยวข้อง 5.2 จัดท าแผนปฏิบัติการระดับต าบลเพื่อก าหนดเป้าหมายในการด าเนินงานที่ชัดเจน 5.3 ประชาสัมพันธ์ สร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชนให้กับคน ในชุมชน 5.4 ร่วมกับชุมชนในการคัดเลือกสถานที่จัดตั้งบ้านหนังสือชุมชน โดยการท าประชาคม 5.5 ร่วมด าเนินงานกับผู้มีจิตอาสาและชุมชนในการด าเนินงาน และจัดกิจกรรมสร้างเสริม การอ่านและการเรียนรู้ 5.6 หมุนเวียนสื่อให้บ้านหนังสือชุมชน 5.7 นิเทศ ควรนิเทศอย่างน้อยไตรมาสละ 1 ครั้ง /แห่ง และรายงานผลให้ผู้บริหาร สถานศึกษาทราบ รวมทั้งให้ข้อเสนอแนะในการพัฒนาบ้านหนังสือชุมชนให้มีความเข้มแข็งและยั่งยืนต่อไป 5.8 รายงานข้อมูลสถิติในระบบฐานข้อมูลเพื่อการบริหารจัดการ (ระบบ DMIS) 6. เจ้าของสถานที่ตั้งบ้านหนังสือชุมชน หรืออาสาสมัคร 6.1 แสดงความประสงค์ อนุญาตให้ใช้บ้านเป็นสถานที่จัดตั้งบ้านหนังสือชุมชน 6.2 ให้บริการการอ่าน ด าเนินงาน ส่งเสริม สนับสนุนและพัฒนาบ้านหนังสือชุมชน 6.3 ประชาสัมพันธ์เผยแพร่ข้อมูล 6.4 ประสานและร่วมมือกับเครือข่าย เพื่อรับการสนับสนุนการด าเนินงาน พัฒนาและ ปรับปรุงบ้านหนังสือชุมชน บ้านหนังสือชุมชนบ้านพลีใต้ อ.นาทวี จ.สงขลา บ้านหนังสือชุมชนบ้านโพธ์ิชัย อ.เวียงชัย จ. เชียงราย บ้านหนังสือชุมชนบ้านตีนธาตุ อ.พร้าว จ.เชียงใหม่

16 ภาคผนวก

17 แบบขอเข้าร่วมการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน เขียนที่.................................................................... วันที่..............เดือน.................................พ.ศ. ........................ เรียน ผู้อ านวยการ กศน.อ าเภอ........................................... ข้าพเจ้า (นาย/นาง/นางสาว).......................................นามสกุล............................................... เกิดวันที่...............เดือน.......................................พ.ศ................ อายุ..............ปี อยู่บ้านเลขที่…......................... หมู่ที่............... ต าบล.....................................อ าเภอ.......................................จังหวัด.......................................... รหัสไปรษณีย์............................โทรศัพท์...............................................อาชีพ...................................................... วุฒิการศึกษา.................................................. เจ้าของ/ผู้ดูแล บ้านหนังสือชุมชน................................................ ตั้งอยู่ที่................................................ บ้าน/ชุมชน....................................หมู่ที่.........ต าบล................................ อ าเภอ............................จังหวัด............................ รหัสไปรษณีย์..................... เบอร์โทรศัพท์......... ................... ข้าพเจ้ามีความประสงค์ขอเข้าร่วมการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน 1. เผยแพร่ความรู้ให้กับบุคคลทั่วไป 2. สนับสนุนให้ประชาชนอ่านหนังสือ 3. เป็นศูนย์กลางการอ่าน การเรียนรู้ และศึกษาค้นคว้าข้อมูลของประชาชน 4. เสริมสร้างรักการอ่าน น าความรู้จากการอ่านไปใช้ในการพัฒนาคุณภาพชีวิต ข้าพเจ้ามีความยินดีที่จะให้บริการการอ่าน สถานที่ในการจัดการส่งเสริมการอ่านแก่ผู้สนใจทุกคน ลงชื่อ........................................................... (..........................................................) เจ้าของ/ผู้ดูแลบ้านหนังสือชุมชน 17

18 18 ตัวอย่างแบบรับบริจาคหนังสือ ชื่อ-สกุล /หน่วยงาน/บริษัท/ส านักพิมพ์________________________________________________ ที่อยู่ _________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ โทร.__________________________e-mail __________________________________________ ที่ ชื่อหนังสือ จ านวน (เล่ม/ฉบับ) หมายเหตุ ลงชื่อ ..........................................................................ผู้บริจาค ( ) วันที่........... เดือน ..................................... พ.ศ. .................... ** หนังสือที่น ามาบริจาค ขอให้เป็นหนังสือที่มีสภาพดี หากเป็นหนังสือพิมพ์ขอเป็นฉบับปัจจุบัน หรือล่วงเวลาไม่เกิน 2 วัน และขอสงวนสิทธิ์ในการพิจารณาโดยสามารถด าเนินการในลักษณะต่างๆ ได้ตามความเหมาะสมโดยไม่ต้องแจ้งให้ทราบล่วงหน้า **

19 19 ตัวอย่างแบบส ารวจความต้องการสื่อ บ้านหนังสือชุมชน.............................หมู่ที่.........ต าบล.....................อ าเภอ......................จังหวัด....................... ..... ค าชี้แจง กรุณาท าเครื่องหมาย ลงใน O ที่ตรงตามความเป็นจริง ตอนที่ 1 สถานภาพของผู้ตอบ 1. เพศ O ชาย O หญิง 2. อายุ ...................ปี 3. ระดับการศึกษา O ประถมศึกษา O มัธยมศึกษาตอนต้น O มัธยมศึกษาตอนปลาย O ปริญญาตรี O สูงกว่าปริญญาตรี ตอนที่ 2 กรุณาท าเครื่องหมาย ลงในช่องระดับความต้องการ ที่ รายการ ระดับความต้องการ มากที่สุด มาก ปานกลาง น้อย น้อยที่สุด 1 หนังสือพิมพ์ 2 นิตยสาร/วารสาร 3 นิทาน/การ์ตูน 4 นวนิยาย 5 สารคดี 6 ศาสนา 7 สุขภาพ 8 กฎหมาย 9 ประวัติศาสตร์ 10 อาชีพ (อาหาร เกษตร ประมง ศิลปะ หัตถกรรม ฯลฯ) ตอนที่ 3 ข้อเสนอแนะอื่นๆ (โปรดระบุ) ชื่อสื่อ หนังสือ............................................................................................. ............................................................................................................................. ....................................................... .................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................. ....................................................... ............................................................................................................................. ....................................................... ..................................................................................................................................................... ............................... ขอขอบคุณที่ให้ความร่วมมือ

20 20 ตัวอย่างแบบส ารวจความพึงพอใจต่อการให้บริการของบ้านหนังสือชุมชน บ้านหนังสือชุมชน...…………..…………หมู่ที่......ต าบล……………...………อ าเภอ………................ จังหวัด………………… ค าชี้แจง แบบส ารวจนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความพึงพอใจต่อการให้บริการของบ้านหนังสือชุมชนเพื่อน า ผลส ารวจไปพัฒนาและปรับปรุงการด าเนินงานและการให้บริการที่มีคุณภาพ จึงขอความอนุเคราะห์ท่านตอบ แบบส ารวจ โดยใส่เครื่องหมาย ลงใน O ตามความเป็นจริง ตอนที่1 ข้อมูลทั่วไป 1. เพศ O ชาย O หญิง 2. อายุ ..................... ปี 3. ระดับการศึกษา O ประถมศึกษา O มัธยมศึกษาตอนต้น O มัธยมศึกษาตอนปลาย O ปริญญาตรี O สูงกว่าปริญญาตรี ตอนที่ 2 ท่านมีความพึงพอใจต่อการให้บริการของบ้านหนังสือชุมชนอย่างไรบ้าง โปรดท าเครื่องหมาย ลงในช่องที่ตรงกับความคิดเห็นของท่านมากที่สุด โดย 0 = ไม่พอใจ 1 = พอใจน้อย 2 = พอใจปานกลาง 3 = พอใจมาก รายการส ารวจ ระดับความพึงพอใจ 0 1 2 3 1. ความพึงพอใจต่อกระบวนการ/ขั้นตอนการใช้บริการ 1.1ขั้นตอนการให้บริการไม่ยุ่งยากซับซ้อน 1.2 ความสะดวกรวดเร็วของการให้บริการ 1.3 ให้บริการด้วยความถูกต้อง ครบถ้วน 1.4 ความชัดเจนในการอธิบาย ชี้แจง 1.5 ความเสมอภาคของการให้บริการ 2. ความพึงพอใจต่อผู้ให้บริการบ้านหนังสือชุมชน 2.1 ผู้ให้บริการมีความสุภาพ ยิ้มแย้มแจ่มใส 2.2 ผู้ให้บริการเต็มใจและมีความพร้อมในการให้บริการ 2.3 ผู้ให้บริการมีความรู้ความสามารถในการให้บริการ เช่น สามารถ ตอบค าถาม ชี้แจงข้อสงสัย ให้ค าแนะน า ช่วยแก้ปัญหาได้อย่างถูกต้อง 2.4 ผู้ให้บริการให้บริการอย่างเท่าเทียมกัน 3 ความพึงพอใจต่อสิ่งอ านวยความสะดวก 3.1 มีช่องทางเลือกใช้บริการได้หลายรูปแบบ 3.2 มีความสะดวกในการใช้บริการ 3.3 ความสะอาดของสถานที่ หรือความพร้อมของสิ่งอ านวยความสะดวก

21 21 รายการส ารวจ ระดับความพึงพอใจ 0 1 2 3 4 ความพึงพอใจต่อคุณภาพ 4.1 ได้รับบริการที่ตรงตามความต้องการ 4.2 ได้รับบริการที่ถูกต้อง ครบถ้วน ตอนที่ 3 ข้อเสนอแนะ ................................................................................................................. ........................... ............................................................................................................................. ....................................................... ......................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................. ................................................ ............................................................................................................................. ............................................................ ....................................................................................................................................................................... ....... ขอขอบคุณที่ตอบแบบส ารวจ

22 22 ตัวอย่างเครื่องมือนิเทศบ้านหนังสือชุมชน ปีงบประมาณ 2559 ค าชี้แจง ผู้นิเทศรวบรวมข้อมูลพื้นฐานบ้านหนังสือชุมชนด้วยการสังเกต สัมภาษณ์ หรือวิธีอื่น เพื่อให้มีข้อมูลพื้นฐาน ที่เป็นจริง ส าหรับการให้ข้อนิเทศในการปฏิบัติการนิเทศ ประเด็นการนิเทศ สภาพที่พบ ข้อนิเทศ 1. ที่มาของบ้านหนังสือชุมชน (มีแรงบันดาลใจมาจากอะไร หรือใคร อย่างไร เริ่มด าเนินการตั้งแต่เมื่อไร อย่างไร มีใคร ร่วมด าเนินการบ้าง และท าอย่างไรบ้าง มีปัญหาอุปสรรคอะไร แก้ไขอย่างไร และผลการแก้ไขเป็นอย่างไร) 2. ลักษณะกายภาพ (สถานที่ที่ตั้งสะดวกในการมาใช้บริการ หรือไม่ มีบรรยากาศที่เอื้อต่อการอ่านและเรียนรู้มากน้อย เพียงใด อย่างไร) 3. การบริหารจัดการ (ด าเนินการเอง หรือบริหาร โดยคณะท างาน) - กรณีด าเนินการเอง ด าเนินการอย่างไร มีปัญหาอุปสรรค อะไร และแก้ไขอย่างไร ผลการแก้ไขเป็นอย่างไร - กรณีบริหารโดยคณะท างาน ท าไมจึงมีคณะท างาน ประกอบไปด้วยใครบ้าง จ านวนกี่คน มีต าแหน่งอะไรบ้าง แต่ละต าแหน่งมีบทบาทหน้าที่อะไร มีวาระการเป็นคณะท างาน หรือไม่ ถ้ามีกี่ปี มีการประชุมหารือกันมากน้อยเพียงใด มีปัญหา อุปสรรคอะไร และแก้ไขอย่างไร ผลการแก้ไขเป็นอย่างไร การบริหารจัดการในปัจจุบันนั้นมีความมั่นคงหรือไม่ต้องการ ปรับเปลี่ยนอะไรเพิ่มเติม) 4. สื่อ (มีสื่ออะไรบ้าง ได้มาอย่างไร ใครมีส่วนร่วม เพียงพอ หรือไม่ ต้องการสื่ออะไรเพิ่มเติม อื่น ๆ) 5. การบริการ (มีให้บริการอะไรบ้าง ใครเป็นผู้ให้บริการ ให้บริการวัน/เวลาใดบ้าง) 6. กิจกรรมสร้างเสริมการอ่านและการเรียนรู้(มีกิจกรรม อะไรบ้าง ใครจัด บ่อยเพียงใด มีผู้มาร่วมกิจกรรมจ านวนกี่คน และใครเข้าร่วมกิจกรรม ในแต่ละครั้ง ผลการจัดกิจกรรม เป็นอย่างไร)

23 23 ข้อเสนอแนะเพื่อการพัฒนา ................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................ ลงชื่อผู้นิเทศ ......................................................... วันที่ ....... เดือน ............................ พ.ศ .............

24 24 บันทึกข้อความ ส่วนราชการ ........................................................... โทร. ........................................................... ที่ ศธ ................................................................ วันที่ ............................................................ เรื่อง รายงานผลการนิเทศบ้านหนังสือชุมชน เรียน ผู้อ านวยการ กศน.อ าเภอ ................................ ตามที่ กศน. อ าเภอ ................... มอบหมายให้นาย/นาง/นางสาว................................................. ต าแหน่ง .............................พร้อมด้วย..............................................นิเทศบ้านหนังสือชุมชนบ้าน............................ หมู่ที่............ ระหว่างวันที่...... เดือน...................พ.ศ......... บัดนี้ได้ปฏิบัติการนิเทศเสร็จสิ้นแล้ว ขอรายงานผล การนิเทศ ดังนี้ 1. สภาพที่พบ 1.1.......................................................................................................................... ............... 1.2................................................................................................................ ......................... 1.3.......................................................................................................................... ............... 2. ข้อนิเทศ 2.1.......................................................................................................................... ................. 2.2.............................................................................................................. ............................. 2.3.......................................................................................................................... ................. 3. ข้อเสนอแนะเพื่อการพัฒนา 3.1........................................................................................................................................... 3.2.......................................................................................................................... ................. 3.3........................................................................................................................................... จึงเรียนมาเพื่อโปรดทราบ และพิจารณา 1. .................................................................................................. ........................................... 2. ............................................................................................................................. ................ ลงชื่อ ............................................ ( ) ตัวอย่างแบบรายงานผลการนิเทศ

25 25 1. ชื่อโครงการ โครงการปันกันอ่านสู่บ้านหนังสือชุมชน 2. สอดคล้องกับ ตามเป้าประสงค์ ข้อที่ 7 ชุมชนและทุกภาคส่วนร่วมเป็นภาคีเครือข่ายในการจัดส่งเสริมและ สนับสนุนการด าเนินงานการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย ยุทธศาสตร์ ที่ 3 ข้อที่ 3.1 มุ่งเน้นการส่งเสริมการอ่านให้เกิดชุมชนรักการอ่าน “สร้างการอ่าน เสริมการเรียนรู้” 3. หลักการและเหตุผล หนังสือมีส่วนช่วยสร้างความส าเร็จในการด ารงชีวิตของบุคคล เสริมสร้างความรู้ความคิดแก่ผู้อ่าน ดังพระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พระราชทานในพิธีเปิดปีหนังสือระหว่างชาติ และงานแสดงการพิมพ์แห่งประเทศไทย ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2521 ว่า “หนังสือเป็นเสมือนคลังที่รวบรวมเรื่องราวความรู้ ความคิด วิทยาการทุกด้านทุกอย่างซึ่งมนุษย์ได้เรียนรู้ ได้คิดอ่านและพากเพียรพยายามบันทึกรักษาไว้ด้วยลายลักษณ์ อักษร หนังสือแพร่ไปที่ใดความรู้ความคิดก็แพร่ไปที่นั่น หนังสือจึงเป็นสิ่งที่มีค่า และมีประโยชน์ที่จะประมาณมิได้ ในแง่ที่เป็นบ่อเกิดแห่งการเรียนรู้ของมนุษย์หนังสือเป็นสิ่งส าคัญส าหรับการพัฒนาทั้งกาย ความคิด การประกอบ อาชีพ ทั้งการศึกษาค้นคว้า และในที่สุด"การสร้างวัฒนธรรมการอ่านหนังสือจะสร้างความเปลี่ยนแปลง”ในความเป็นจริง มีหนังสือดีๆ ผลิตขึ้นมาเป็นจ านวนมากที่อยู่ในมือของผู้อ่านที่มีโอกาสเท่านั้น หากสามารถมีวิธีการท าให้หนังสือดีๆ เหล่านี้ไปถึงผู้ขาดโอกาสในการเข้าถึงหนังสือดี ก็จะท าให้เกิดความคุ้มค่ามากขึ้น การแบ่งปันหนังสือดีมีคุณภาพ จะน าไปสู่การสร้างวัฒนธรรมการอ่านอย่างกว้างขวาง และยั่งยืน การบริจาคหนังสือเป็นอีกหนึ่งกระบวนการที่จะท าให้คนในชุมชนได้อ่านหนังสือดีมีคุณภาพมากขึ้น และช่วยยกระดับการอ่าน การเรียนรู้ ความคิด สติปัญญา พัฒนาการด้านอื่น ๆ อีกทั้งยังเป็นการสานสัมพันธ์ของคน ในครอบครัวในการปลูกฝังรักการอ่านให้เกิดขึ้นในทุกบ้าน และพัฒนารักการอ่านของประชาชน จึงได้จัด “โครงการ ปันกันอ่านสู่บ้านหนังสือชุมชน” เพื่อกระตุ้นและเสริมสร้างนิสัยรักการอ่านและการแสวงหาความรู้ซึ่งเป็นการพัฒนา คุณภาพชีวิตให้แก่ประชาชนในชุมชนให้มีนิสัยรักการอ่านเพิ่มขึ้นและสร้างโอกาสในการเข้าถึงแหล่งเรียนรู้และส่งเสริม การเรียนรู้ตลอดชีวิต 4. วัตถุประสงค์ 4.1 เพื่อกระตุ้นและเสริมสร้างนิสัยรักการอ่านให้กับประชาชนในชุมชนได้มีโอกาสพัฒนา ทักษะการอ่าน 4.2 เพื่อขอรับบริจาคหนังสือมอบให้กับบ้านหนังสือชุมชน 5. กลุ่มเป้าหมาย 5.1 เชิงปริมาณ - กศน. อ าเภอ ได้รับบริจาคหนังสือเข้าร่วมโครงการปันกันอ่านสู่บ้านหนังสือชุมชน ไม่น้อยกว่า 5,000 เล่ม 5.2 เชิงคุณภาพ - บ้านหนังสือชุมชนได้หนังสือที่เหมาะสมและเพียงพอกับกลุ่มเป้าหมายในการกระตุ้นและ เสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน การแสวงหาความรู้และสร้างโอกาสในการเข้าหนังสือดีเสริมสร้างการเรียนรู้ตลอดชีวิต ตัวอย่างโครงการ

26 26 6. วิธีด าเนินการ ที่ กิจกรรม งบประมาณ ระยะเวลา ผู้รับผิดชอบ 1 วางแผนและก าหนดกิจกรรม - มิ.ย. 2559 ครู กศน.ต าบล,บรรณารักษ์ 2. เขียนและเสนอโครงการ - มิ.ย. 2559 ครู กศน.ต าบล,บรรณารักษ์ 3. แต่งตั้งคณะท างาน - มิ.ย. 2559 คณะท างาน 4. การด าเนินกิจกรรมปันกันอ่านสู่ บ้านหนังสือชุมชน 4.1 ประชาสัมพันธ์ขอรับบริจาคหนังสือ - เว็บไซต์ห้องสมุดประชาชน/กศน.อ าเภอ/ กศน.ต าบล - สถานีวิทยุชุมชน - หอกระจายข่าวชุมชน - แผ่นพับ/ใบปลิว 4.2 น ากล่องรับบริจาคหนังสือไปตั้งตามจุด เคลื่อนที่ต่าง ๆ ในพื้นที่ เพื่อจัดกิจกรรมขอรับ บริจาคหนังสือ 4.3 คัดแยกหนังสือบริจาคตามหมวดหมู่ 4.4 การกระจายหนังสือบริจาคสู่ บ้านหนังสือชุมชน - ก.ค. - ธ.ค. 2559 ครูและบุคลากร กศน. , บรรณารักษ์ 5. สรุปผล - ธ.ค. 2559 7. ระยะเวลาด าเนินการ มิถุนายน - ธันวาคม 2559 8. ผู้รับผิดชอบโครงการ - กศน. อ าเภอ - กศน. ต าบล - บ้านหนังสือชุมชน - ห้องสมุดประชาชน 9. งบประมาณ -

27 27 10. ตัวชี้วัดความส าเร็จของโครงการ 10.1 ด้านปริมาณ - กศน. อ าเภอ / กศน. ต าบล / บ้านหนังสือชุมชน ได้รับบริจาคหนังสือเข้าร่วม โครงการปันกันอ่านสู่บ้านหนังสือชุมชน จ านวน 5,000 เล่ม 10.2 ด้านคุณภาพ - บ้านหนังสือชุมชน ได้หนังสือดีมีประโยชน์ 11. ผลที่คาดว่าจะได้รับ กศน. อ าเภอ / กศน. ต าบล / บ้านหนังสือชุมชน ได้รับหนังสือที่หลากหลาย กระจายโอกาส การเข้าถึงหนังสือดีที่มีคุณภาพ ตามความต้องการอ่านของคนในชุมชนแต่ละกลุ่มวัย

28 28 1. ชื่อโครงการ โครงการหมุนเวียนหนังสือสู่บ้านหนังสือชุมชน 2. สอดคล้องกับ ตามเป้าประสงค์ ข้อที่ 7 ชุมชนและทุกภาคส่วนร่วมเป็นภาคีเครือข่ายในการจัด ส่งเสริมและ สนับสนุนการด าเนินงานการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย ยุทธศาสตร์ที่ 3 ข้อที่ 3.1 มุ่งเน้นการส่งเสริมการอ่านให้เกิดชุมชนรักการอ่าน “ สร้างการอ่าน เสริมการเรียนรู้” 3. หลักการและเหตุผล การอ่าน ถือเป็นหัวใจส าคัญของการเรียนรู้ประชากรที่มีนิสัยรักการอ่านย่อมง่ายต่อการพัฒนา ประเทศ การเสริมสร้างให้ประชาชนในชุมชนรู้จักแสวงหาความรู้ด้วยตนเอง การรู้จักใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ เกิดความรู้และความเพลิดเพลิน มีความกระตือรือร้นในการศึกษาค้นคว้า มีนิสัยรักการอ่านและเป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้ สามารถน าความรู้ไปใช้ในชีวิตประจ าวันได้อย่างมีคุณภาพ การด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน ในแต่ละแห่งจะมีสื่อที่ได้มา จากการจัดหาที่ไม่เหมือนกัน บางแห่งอาจจะเป็นสื่อที่เหมาะสม สอดคล้องกับความต้องการ บางแห่งอาจเป็นสื่อยังไม่ เหมาะสม และมีจ านวนไม่เพียงพอ จึงควรมีการหมุนเวียนหนังสือจากแหล่งที่มีความพร้อมมากกว่า เช่น ห้องสมุด ประชาชน กศน. ต าบล และแหล่งเรียนรู้อื่น ๆ การน าหนังสือในห้องสมุดประชาชนออกหมุนเวียนไปให้บริการแก่ ผู้ใช้บริการการอ่านในบ้านหนังสือชุมชน เป็นอีกวิธีการในการสนับสนุนสื่อ หนังสือดีมีประโยชน์เพิ่มปริมาณจ านวน หนังสือให้มีความหลากหลายในบ้านหนังสือชุมชนให้ผู้ใช้บริการการอ่านได้มีโอกาสเข้าถึงหนังสือ และสื่อการอ่านที่ดี มีประโยชน์ในชีวิตประจ าวันด้านต่าง ๆ เพิ่มมากขึ้น กระตุ้นให้เกิดการส่งเสริมการอ่านการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง มีนิสัย รักการอ่าน โดยใช้ทรัพยากรหนังสือ และสื่อซึ่งมีอยู่ในห้องสมุดประชาชนให้คุ้มค่าและเกิดประโยชน์สูงสุด 4. วัตถุประสงค์ 4.1 เพื่อน าหนังสือที่กลุ่มเป้าหมายจากบ้านหนังสือชุมชนเลือกสรรในห้องสมุดประชาชน ได้หมุนเวียนให้บริการ 4.2 เพื่อให้ผู้อ่านมีโอกาสเข้าถึงหนังสือและสื่อการอ่านที่ดีมีประโยชน์ในชีวิตประจ าวัน ด้านต่าง ๆ ที่ไม่มีในบ้านหนังสือชุมชนอย่างทั่วถึง 5. กลุ่มเป้าหมาย 5.1 เชิงปริมาณ - ห้องสมุดประชาชน และกศน.ต าบล ได้หมุนเวียนสื่อ หนังสือที่ประชาชนในชุมชนต้องการอ่าน ในบ้านหนังสือชุมชนครอบคลุมทุกแห่งในชุมชนอย่างสม่ าเสมอ จุดละอย่างน้อย 20 เล่ม/ครั้ง 5.2 เชิงคุณภาพ - ผู้ใช้บริการการอ่านในบ้านหนังสือชุมชน มีโอกาสเข้าถึงหนังสือและสื่อการอ่านที่ดีอย่าง ทั่วถึง เสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน การแสวงหาความรู้และสร้างโอกาสในการเข้าถึงแหล่งการเรียนรู้และเสริมสร้าง การเรียนรู้ตลอดชีวิต ตัวอย่างโครงการ

29 29 6. วิธีด าเนินการ ที่ กิจกรรม งบประมาณ ระยะเวลา ผู้รับผิดชอบ 1 วางแผนและก าหนดกิจกรรม - มิ.ย. 59 ครู/บุคลากรทุกคน 2 เขียนและเสนอโครงการ - มิ.ย. 59 บรรณารักษ์ 3 แต่งตั้งคณะท างาน - มิ.ย. 59 ครู/บุคลากรทุกคน 4 การด าเนินกิจกรรมหมุนเวียนหนังสือ สู่บ้านหนังสือชุมชน 4.1 การส ารวจความต้องการอ่านหนังสือ 4.2 น าหนังสือหมุนเวียนไปตามจุด บ้านหนังสือชุมชนในพื้นที่ - มิ.ย. - ธ.ค. 59 ครูและบุคลากร กศน. , บรรณารักษ์ 5 นิเทศ และสรุปผล มิ.ย. - ธ.ค. 59 บรรณารักษ์ 7. ระยะเวลาด าเนินการ มิถุนายน – ธันวาคม 2559 8. ผู้รับผิดชอบโครงการ - บรรณารักษ์ - ครู กศน. ต าบล 9. งบประมาณ - 10. ตัวชี้วัดความส าเร็จของโครงการ 10.1 ด้านปริมาณ - กศน.อ าเภอ / กศน.ต าบล / บ้านหนังสือชุมชน ได้รับบริจาคหนังสือเข้าร่วม โครงการปันกันอ่านสู่บ้านหนังสือชุมชน 10.2 ด้านคุณภาพ - บ้านหนังสือชุมชน มีจ านวนหนังสือที่ดีมีประโยชน์ หลากหลายไว้ให้บริการการอ่าน เสริมสร้างนิสัยรักการอ่าน การแสวงหาความรู้ และสร้างโอกาสในการเข้าถึงหนังสือดีๆ ต่อการค้นคว้า เรียนรู้เพื่อพัฒนา คุณภาพชีวิตได้ครอบคลุม 11. ผลที่คาดว่าจะได้รับ 11.1 บ้านหนังสือชุมชน ได้รับสื่อ หนังสือที่หลากหลาย กระจายโอกาสการเข้าถึงสื่อ หนังสือดี ที่มีคุณภาพตามความต้องการอ่านของคนในชุมชนแต่ละกลุ่มวัย 11.2 ประชาชนมีนิสัยรักการอ่านและเห็นความส าคัญของการอ่าน การเรียนรู้ทั้งในและ นอกห้องสมุด 11.3 ประชาชนน าความรู้ที่ได้จากการอ่านไปบูรณาการกับชีวิต

30 คณะผู้จัดท า ที่ปรึกษา นายสุรพงษ์ จ าจด เลขาธิการ กศน. นางสาวอัจฉรา สากระจาย รองเลขาธิการ กศน. ว่าที่ ร.อ.อาศิส เชยกลิ่น ผู้อ านวยการ สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ นายกุลธร เลิศสุริยะกุล ข้าราชการบ านาญ ส านักงาน กศน. คณะท างาน นางโกศล หลักเมือง รองผู้อ านวยการ ส านักงาน กศน. จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ นางวิจิตราวลิน พรปัญญาภัทร ผู้อ านวยการ กศน. อ าเภอน้ าพอง จังหวัดขอนแก่น นางสาวจรรยา สิงห์ทอง ศึกษานิเทศ หน่วยศึกษานิเทศก์ นางสาวสิชล เชยสมบัติ ครู ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษา รังสิต นางสาวอารีรักษ์ พ่วงพานทอง บรรณารักษ์ ห้องสมุดประชาชนจังหวัดเพชรบุรี นางพรเพ็ญ ขยันดี บรรณารักษ์ ห้องสมุดประชาชนจังหวัดนครปฐม นางสาวอามรรัตน์ ศรีสร้อย บรรณารักษ์ ห้องสมุดประชาชนเฉลิมพระเกียรติฯ จังหวัดขอนแก่น นายสวัสดิ์ บุญพร้อม ครู กศน. อ าเภอหนองเสือ จังหวัดปทุมธานี นางอภิชญา ดีผาย ครู กศน.ต าบล กศน. อ าเภอปทุมรัตต์ จังหวัดร้อยเอ็ด นางบานเย็น ชรากาหมุด ครู กศน.ต าบล กศน. อ าเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น นางเบญจมาส วงษ์ค าจันทร์ ครู กศน.ต าบล กศน. อ าเภอน้ าพอง จังหวัดขอนแก่น นางณัฐรัตน์ ตาแว่น ครู กศน.ต าบล กศน. อ าเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก นางสุปราณี กัลปนารถ ข้าราชการบ านาญ โรงเรียนวัดจันทร์ตะวันตก จังหวัดพิษณุโลก นายคมกฤช บุษราคัม ก านันต าบลวังชัย อ าเภอน้ าพอง จังหวัดขอนแก่น นางวัชรีภรณ์ โกสินเจริญชัย ครู สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ นางเยาวนี ตระกูลดิษฐ์ ครู สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ นางนิลรัตน์ มาเจริญ ครู สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ นางสาวปิยาภา ยิดชัง ครู สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ นางสาวสุริสา สีหเดชากุล นักวิชาการศึกษา สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ นางสาวอ าภา สุขมี นักวิชาการศึกษา สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ นางสาวจิราพร ฮะสูน นักวิชาการศึกษา สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ บรรณาธิการ ว่าที่ ร.อ.อาศิส เชยกลิ่น ผู้อ านวยการ สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ นางสาวนริสา ณ นคร ครู สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ นางสาวสุพัตรา โทวราภา ข้าราชการบ านาญ สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้ ออกแบบรูปเล่ม / ปก นายจักรินทร์ ภิญโญยิ่ง นักวิชาการคอมพิวเตอร์ สถาบันส่งเสริมและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้