เรื่องเล่าวัดจุฬามณี

โโโรรรงงงเเเรีรีรีรีรีย รียยนนนวัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีณี ปปปรรระะะวัวัวัวัวั ติ วั ติติติติศติศศาาาสสสตตตร์ร์ร์ร์ร์ ท้ ร์ ท้ท้ ท้ท้ อ ท้ อองงงถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ น ถิ่ นน เเเรื่รื่รื่รื่รื่ อ รื่ อองงงเเเล่ล่ล่ล่ล่ า ล่ าา..............วัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีณี สำสำสำนันันักกกงงงาาานนนเเเขขขตตตพื่ พื่ พื่นนนที่ ที่ ที่กกกาาารรรศึศึศึศึศึ ก ศึ กกษษษาาาปปปรรระะะถถถมมมศึศึศึกกกษษษาาาพิ พิ พิษษษณุ ณุ ณุโโโลลลกกก เเเขขขตตต 11

ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเป็นสิ่งที่น่าสนใจ น่าค้นหา และเป็นสิ่งที่บอกเรื่องราวต่างๆทีเกิดขึ้นใน ประวัติศาสตร์ ว่าเกิดเหตุการณ์ใดขึ้นบ้างในท้องถิ่นของตนเองซึ่งข้อมูลที่ผู้จัดทำ นำ มาเผยแพร่นี้เกี่ยว กับประวัติศาสตร์ท้องถิ่น "เรื่องเล่า...วัดจุฬามณี" จังหวัดพิษณุโลกถือเป็นวัดหนึ่งที่มี ประวัติศาสตร์อันยาวนานหลายร้อยปี มีประวัติความเป็นมา ที่น่าสนใจ โบราณสถานที่สำ คัญภายในวัด บุคคสำ คัญทางประวัติศาสตร์อีกทั้งศิลปะวัฒนธรรม ประเพณีในท้องถิ่น ทำ ให้เป็นคุณค่าและความสำ คัญมายิ่งขึ้น ผู้จัดทำ คาดหวังเป็นอย่างยิ่งว่าการจัดทำ เอกสารฉบับนี้จะมีข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อ ผู้ที่สนใจศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น วัดจุฬามณี "เรื่องเล่า...วัดจุฬามณี"เป็นอย่างดี คณะผู้จัดทำ โรงเรียนวัดจุฬามณี คำ นำ

สสสาาารรรบับับั บับั ญ บั ญญ หน้า ประวัติความเป็นมาของท้องถิ่น 1 เอกลักษณ์ของท้องถิ่น 3 สถานที่สำ คัญในท้องถิ่น 4 บุคคลสำ คัญในประวัติศาสตร์ท้องถิ่น 6 ศิลปะวัฒนธรรมและประเพณีในท้องถิ่น 8 การประกอบอาชีพในท้องถิ่น 31 อาหารประจำ ท้องถิ่นในจังหวัดพิษณุโลก(ชุมชนวัดจุฬามณี)32

ปปปรรระะะวัวัวัวัวั ติ วั ติติติติ แ ติ แแลลละะะคคควววาาามมมเเเป็ป็ป็ป็ป็ น ป็ นนมมมาาา ขขขออองงงท้ท้ท้ ท้ท้ อ ท้ อองงงถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ น ถิ่ นน หน้า 1 คำ ขวัญหมู่ที่ ๒ บ้านวัดจุฬามณี ตำ บลท่าทอง อำ เภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก วัดจุฬามณีลือเลื่อง ฟูเฟื่องเรื่องศาสนา ชาวประชาร่วมใจ ฝักใฝ่หาความรู้ สู่การพัฒนาที่ดี มีเศรษฐกิจพอเพียง

ปปปรรระะะวัวัวัวัวั ติ วั ติติติติ แ ติ แแลลละะะคคควววาาามมมเเเป็ป็ป็ป็ป็ น ป็ นนมมมาาาขขขออองงงท้ท้ท้ ท้ท้ อ ท้ อองงงถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ น ถิ่ นน ปปปรรระะะวัวัวัวัวั ติ วั ติติติติ ห ติ หหมู่มู่มู่มู่มู่บ้มู่บ้บ้ บ้บ้ า บ้ าานนนวัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีณี ตั้ตั้ตั้ตั้ตั้ ง ตั้ งงอออยู่ยู่ยู่ยู่ยู่ใยู่ใในนนท้ท้ท้ ท้ท้ อ ท้ อองงงที่ที่ที่ที่ที่ ตำ ที่ ตำตำตำตำตำบบบลลลท่ท่ท่ ท่ท่ า ท่ าาทททออองงง อำอำอำอำอำอำเเเภภภอออเเเมืมืมื มืมื อ มื อองงงพิพิพิพิพิ ษ พิ ษษณุณุณุ ณุณุ โ ณุ โโลลลกกกแแแลลละะะอออยู่ยู่ยู่ยู่ยู่ยู่ ทททาาางงงฝั่ฝั่ฝั่ฝั่ฝั่ ง ฝั่ งงตตตะะะวัวัวัวัวั น วั นนออออออกกกขขขออองงงแแแม่ม่ม่ ม่ม่ น้ำ ม่ น้ำน้ำน้ำน้ำน้ำน่น่น่ น่น่ า น่ าานนน ห่ห่ห่ห่ห่ า ห่ าางงงจจจาาากกกตัตัตัตัตั ว ตั ววเเเมืมืมื มืมื อ มื อองงงพิพิพิพิพิ ษ พิ ษษณุณุณุ ณุณุ โ ณุ โโลลลกกกปปปรรระะะมมมาาาณณณ 55 กิกิกิ กิกิโกิโโลลลเเเมมมตตตรรรกกกาาารรร ตั้ตั้ตั้ตั้ตั้ ง ตั้ งงถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ น ถิ่ นนฐฐฐาาานนนขขขออองงงชุชุชุ ชุชุ ม ชุ มมชชชนนนใใในนนอออดีดีดีดีดี ต ดี ตตไไไม่ม่ม่ ม่ม่ มี ม่ มีมีมีมีหมีหหลัลัลัลัลั ก ลั กกฐฐฐาาานนนชัชัชัชัชั เ ชั เเจจจนนน สัสัสัสัสั น สั นนนินินินินิ ษ นิ ษษฐฐฐาาานนนว่ว่ว่ว่ว่ า ว่ าาเเเป็ป็ป็ป็ป็ น ป็ นนชุชุชุ ชุชุ ม ชุ มมชชชนนนเเเกิกิกิ กิกิ ด กิ ดดขึ้ขึ้ขึ้ ขึ้ขึ้ น ขึ้ นนมมมาาาทีทีทีทีทีหทีหหลัลัลัลัลั ง ลั งง วัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีณีโโโดดดยยยมีมีมีมีมีปมีปปรรระะะชชชาาาชชชนนนอออาาาศัศัศัศัศั ย ศั ยยอออยู่ยู่ยู่ยู่ยู่บยู่บบริริริริริ เ ริ เเวววณณณริริริริริ ม ริ มมฝั่ฝั่ฝั่ฝั่ฝั่ ง ฝั่ งงแแแม่ม่ม่ ม่ม่ นำ้ ม่ นำ้นำ้นำ้นำ้นำ้นำ้นำ้ น่ นำ้ น่น่ น่น่ า น่ าานนนทททาาางงงทิทิทิทิทิศทิศศตตตะะะวัวัวัวัวั น วั นนออออออกกก ใใใกกกล้ล้ล้ ล้ล้ ๆ ล้ ๆๆวัวัวัวัวั ด วั ดด จุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีซึ่ณีซึ่ซึ่ซึ่ซึ่ ง ซึ่ งงเเเป็ป็ป็ป็ป็ น ป็ นนวัวัวัวัวั ด วั ดดที่ที่ที่ที่ที่ ก ที่ กกล่ล่ล่ล่ล่ า ล่ าาวววไไได้ด้ด้ ด้ด้ ว่ ด้ ว่ว่ว่ว่ า ว่ าา เเเก่ก่ก่ ก่ก่ า ก่ าาแแแก่ก่ก่ ก่ก่ ที่ ก่ ที่ที่ที่ที่สุ ที่สุสุ สุสุ ด สุ ดดใใในนนพิพิพิพิพิ ษ พิ ษษณุณุณุ ณุณุ โ ณุ โโลลลกกก แแแลลละะะคคคงงงจจจะะะเเเคคคยยยเเเป็ป็ป็ป็ป็ น ป็ นนบบบริริริริริ เ ริ เเวววณณณที่ที่ที่ที่ที่ ตั้ ที่ ตั้ตั้ตั้ตั้ ง ตั้ งง เเเมืมืมื มืมื อ มื อองงงหหหลลลวววงงงขขขออองงงขขขอออมมมมมมาาาก่ก่ก่ ก่ก่ อ ก่ ออนนน เเเพพพรรราาาะะะมีมีมีมีมีโมีโโบบบรรราาาณณณสสสถถถาาานนนที่ที่ที่ที่ที่ เ ที่ เเก่ก่ก่ ก่ก่ า ก่ าาแแแก่ก่ก่ ก่ก่ ที่ ก่ ที่ที่ที่ที่สุ ที่สุสุ สุสุ ด สุ ดดฝีฝีฝีฝีฝี มื ฝี มืมื มืมื อ มื ออขขขอออมมมคืคืคื คืคื อ คื ออพพพรรระะะปปปรรราาางงงค์ค์ค์ค์ค์ค์ นั่นั่นั่ นั่นั่ น นั่ นนเเเออองงง สสสมมมเเเด็ด็ด็ด็ด็ จ ด็ จจพพพรรระะะบบบรรรมมมไไไตตตรรรโโโลลลกกกนนนาาาถถถ ทททรรรงงงปปปฏิฏิฏิ ฏิฏิ สั ฏิ สัสัสัสั ง สั งงขขขรรรณ์ณ์ณ์ณ์ณ์ วั ณ์ วัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณี เ ณี เเมื่มื่มื่ มื่มื่ อ มื่ ออปีปีปีปีปีปี พพพ..ศศศ.. 22000077 โโโดดดยยยมีมีมีมีมี ข้ มี ข้ข้ ข้ข้ า ข้ าารรราาาชชชบบบริริริริริ พ ริ พพาาารรรติติติติติ ต ติ ตตาาามมมร่ร่ร่ร่ร่ ว ร่ ววมมมบูบูบู บูบู ร บู รรณณณะะะมมมาาากกกมมมาาายยย คคครั้รั้รั้รั้รั้ น รั้ นนถึถึถึ ถึถึ ง ถึ งงปีปีปีปีปีปี พพพ..ศศศ.. 22000088 พพพรรระะะบบบรรรมมมไไไตตตรรรโโโลลลกกก นนนาาาถถถทททรรรงงงผผผนนนวววชชชพพพร้ร้ร้ ร้ร้ อ ร้ ออมมมข้ข้ข้ ข้ข้ า ข้ าารรราาาชชชบบบริริริริริ พ ริ พพาาารรรจำจำจำจำจำจำนนนวววนนน 22,,334488 ออองงงค์ค์ค์ค์ค์ค์ ณณณ.. วัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีณี ทำ ให้ คคครรรอออบบบคคครัรัรัรัรั ว รั ววขขขออองงงข้ข้ข้ ข้ข้ า ข้ าารรราาาชชชบบบริริริริริ พ ริ พพาาารรรติติติติติ ด ติ ดดตตตาาามมมมมมาาาปปปรรรนนนนินินินินิ บั นิ บับั บับั ติ บั ติติติติ ม ติ มมาาากกกมมมาาายยยหหหลลลาาายยยคคครรรอออบบบคคครัรัรัรัรั ว รั ววก่ก่ก่ ก่ก่ อ ก่ ออใใให้ห้ห้ ห้ห้ เ ห้ เเกิกิกิ กิกิ ด กิ ดด หหหมู่มู่มู่มู่มู่บ้มู่บ้บ้ บ้บ้ า บ้ าานนนขึ้ขึ้ขึ้ ขึ้ขึ้ น ขึ้ นน จึจึจึ จึจึ ง จึ งงเเเรีรีรีรีรีย รียยกกกว่ว่ว่ว่ว่ า ว่ าาวัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณี ตั้ ณี ตั้ตั้ตั้ตั้ ง ตั้ งงแแแต่ต่ต่ต่ต่ นั้ ต่ นั้นั้ นั้นั้ น นั้ นนเเเป็ป็ป็ป็ป็ น ป็ นนต้ต้ต้ ต้ต้ น ต้ นนมมมาาาจจจนนนถึถึถึ ถึถึ ง ถึ งงปัปัปัปัปั จ ปั จจจุจุจุ จุจุ บั จุ บับั บับั น บั นน หน้า2

เเเอออกกกลัลัลัลัลั ก ลั กกษษษณ์ณ์ณ์ณ์ณ์ ข ณ์ ขขออองงงท้ท้ท้ ท้ท้ อ ท้ อองงงถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ น ถิ่ นน เอกลักษณ์ของท้องถิ่นเมื่อกล่าวถึงชุมชนวัดจุฬามณีต่างก็ นึกถึง วัดจุฬามณี ซึ่งเป็นวัดในหมู่บ้านวัดจุฬามณี บนฝั่งตะวัน ออกของแม่น้ำ น่านตำ บลท่าทองอำ เภอเมืองพิษณุโลก จังหวัด พิษณุโลก“วัดจุฬามณี มีโบราณสถานสำ คัญคือ ปรางค์ ฐานกว้าง 11 เมตร ยาว 18 เมตร ก่อด้วยศิลาแลง ด้านหน้า ก่อเป็นแบบตรีมุข ตั้งบนฐานสูงซ้อนกันสามชั้น แต่ละชั้น ย่อมุม ไม้ยี่สิบ มีปูนปั้นประดับลวดลายตามขั้น ตอนล่างแถบหน้า กระดานและบัวหน้ากระดานเป็นลายหงส์ เหมือนกับองค์ปรางค์ที่ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จังหวัดลพบุรี สมัยที่ยังสมบูรณ์อยู่ มี กำ แพงแก้ว ล้อมรอบ วัดจุฬามณีเป็นสถานที่ที่ประชาชนให้ ความนับถือและศรัธทามาโดยตลอดจากอดีตถึงปัจจุบัน หน้า3

สสสถถถาาานนนที่ที่ที่ที่ที่สำ ที่สำสำสำสำสำคัคัคัคัคั ญ คั ญญขขขออองงงท้ท้ท้ ท้ท้ อ ท้ อองงงถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ น ถิ่ นน ไไได้ด้ด้ ด้ด้ แ ด้ แแก่ก่ก่ ก่ก่ . ก่ .........วัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีณี หน้า 4

สสสถถถาาานนนที่ที่ที่ที่ที่สำ ที่สำสำสำสำสำคัคัคัคัคั ญ คั ญญขขขออองงงท้ท้ท้ ท้ท้ อ ท้ อองงงถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ น ถิ่ นน กกกออองงงกำกำกำกำกำกำกักักั กักั บ กั บบกกกาาารรรตำตำตำตำตำตำรรรวววจจจรรรวววจจจตตตะะะเเเวววนนนชชชาาายยยแแแดดดนนนที่ที่ที่ที่ที่3ที่311 ((ค่ค่ค่ค่ค่ า ค่ าายยยเเเจ้จ้จ้ จ้จ้ า จ้ าาพพพรรระะะยยยาาาจัจัจั จัจั ก จั กกรีรีรีรีรี)รี) โโโรรรงงงเเเรีรีรีรีรีย รียยนนนวัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีณี สัสัสัสัสั ง สั งงกักักั กักั ด กั ดดสสสพพพปปป..พิพิพิพิพิ ษ พิ ษษณุณุณุ ณุณุ โ ณุ โโลลลกกกเเเขขขตตต 11 หน้า 5

บุบุบุ บุบุ ค บุ คคคคคลลลสำสำสำสำสำสำคัคัคัคัคั ญ คั ญญใใในนน ปปปรรระะะวัวัวัวัวั ติ วั ติติติติศติศศาาาสสสตตตร์ร์ร์ร์ร์ ข ร์ ขขออองงงท้ท้ท้ ท้ท้ อ ท้ อองงงถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ น ถิ่ นน หน้า 6

พพพรรระะะรรราาาชชชปปปรรระะะวัวัวัวัวั ติ วั ติติติติ ส ติ สสมมมเเเด็ด็ด็ด็ด็ จ ด็ จจพพพรรระะะบบบรรรมมมไไไตตตรรรโโโลลลกกกนนนาาาถถถ โโโดดดยยยสัสัสัสัสั ง สั งงเเเขขขปปป สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถประสูติเมื่อ พ.ศ.1974 ทรงเป็นพระราชโอรส ของสมเด็จเจ้าสามพระยาและมารดาเป็นเจ้าหญิงแห่งราชวงศ์สุโขทัย เมื่อพระมหาธรรม ราชาที่ 4 แห่งราชวงศ์สุโขทัยสวรรคตในปี พ.ศ.1981 พระบรมไตรโลกนาถเมื่อครั้ง ดำ รงพระยศ เป็น พระราเมศวร มีพระชันษาเพียง 7 ปี ได้ถูกส่งขึ้นไปครองเมืองพิษณุโลก ซึ่งเป็น ศูนย์กลางแห่งราชอาณาจักรสุโขทัยในขณะนั้น เมื่อเจ้าสามพระยาสวรรคตในปี พ.ศ.1991 พระองค์จึงทรงขึ้นครองราชย์ เป็นพระมหากษัตริย์ของอยุธยา และทรงสวรรคตในปี พ.ศ.2031 สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ที่ 8 ของกรุง ศรีอยุธยา พระองค์ทรงครองราชสมบัติเป็นเวลานานที่สุดในบรรดาพระมหากษัตริย์ของ กรุงศรีอยุธยาคือ 40 ปี (พ.ศ.1991-2031) ตลอดรัชสมัยมีพระราชกรณียกิจ ที่สำ คัญ เช่นการรวมราชอาณาจักรสุโขทัยเข้ากับราชอาณาจักรอยุธยา ในด้านการเมือง การปกครองทรงปฏิรูปการปกครองที่ทำ ให้เกิดการรวมศูนย์อำ นาจเข้าสู่ราชอาณาจักร อยุธยา การสร้างระบบการถ่วงดุลอำ นาจโดยแยกกิจการทหารออกจากกิจการพลเรือน สร้างระบบศักดินาที่เป็นเครื่องมือในการสร้างความสัมพันธ์ทางชนชั้นในสังคมไทย การปฏิรูปการปกครองแผ่นดินในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถกลายเป็น หลักการในการปกครองมาจนถึงสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รวมระยะ เวลากว่า 400 ปี QQRR CCOODDEE พพพรรระะะรรราาาชชชปปปรรระะะวัวัวัวัวัติวัติติติติสติสสมมมเเเด็ด็ด็ด็ด็ จ ด็ จจพพพรรระะะบบบรรรมมมไไไตตตรรรโโโลลลกกกนนนาาาถถถ เเเรีรีรีรีรีย รียยบบบเเเรีรีรีรีรีย รียยงงงโโโดดดยยย :: อออาาาจจจาาารรรย์ย์ย์ย์ย์ บุ ย์ บุบุ บุบุญบุญญเเเกีกีกีกีกีย กียยรรรติติติติติติ กกกาาารรระะะเเเวววกกกพัพัพัพัพั น พั นนธุ์ธุ์ธุ์ธุ์ธุ์ธุ์แแแลลละะะคคคณณณะะะ ผู้ผู้ผู้ผู้ผู้ทผู้ททรรรงงงคุคุคุ คุคุ ณ คุ ณณวุวุวุ วุวุ ฒิ วุ ฒิฒิฒิฒิปฒิปปรรระะะจำจำจำจำจำจำบบบทททคคควววาาามมม :: รรรศศศ..ดดดรรร..ปปปธธธาาานนน สุสุสุ สุสุ ว สุ ววรรรรรรณณณมมมงงงคคคลลล หน้า 7

ศิศิศิศิศิ ล ศิ ลลปปปะะะวัวัวัวัวั ฒ วั ฒฒนนนธธธรรรรรรมมมแแแลลละะะปปปรรระะะเเเพพพณีณีณีณีณีณี วัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีณี หน้า 8

วัดจุฬามณี ปัจจุบัน อยู่ห่างจากตัวเมืองพิษณุโลก ไปทาง ทิศใต้ ประมาณ 5 กม เป็นวัดขนาดใหญ่เป็นอันดับสองของเมือง พิษณุโลก รองมาจากวัดใหญ่ การคมนาคมสะดวก มีถนนสาย พล.- บางกระทุ่ม ผ่านหน้าวัด แม่น้ำ น่านไหลผ่านด้านหลังวัด(สมัยก่อนเป็น หน้าวัด) วัดจุฬามณีปัจจุบันมีเนื้อที่ประมาณ 76 ไร่ 1 งาน 86 ตารางวา หน้า 9

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และ สมเด็จพระนางเจ้ารำ ไพพรรณีพระบรม ราชินี เสด็จประพาสมณฑลพิษณุโลก ในปีพุทธศักราช ๒๔๖๙ผู้ว่าราชการ เตรียมถวายพระแสงราชพัสตรา เมื่อเสด็จถึงสถานีรถไฟมณฑลพิษณุโลก กรมพระกำ แพงเพชร กราบบังคมทูลเบิก ข้าราชการ พ่อค้า ประชาชนเข้าเฝ้ารับเสด็จ ข้าราชบริพารที่ตามเสด็จพระราชดำ เนิน ถ่ายรูปกับซากโบราณสถาน ณวัดจุฬามณี สมเด็จพระนางเจ้ารำ ไพพรรณีทรง ถ่ายรูปเมื่อเสด็จประพาสวัดจุฬามณี ประชาชนรอรับเสด็จพระราชดำ เนินที่ วัดจุฬามณี เมื่อปีพุทธศักราช 2469 หน้า 10

วัดจุฬามณี ในอดีต เดิมวัดจุฬามณีตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำ น่านเรียกกันว่า วัดจุฬามณีใน มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 1.000 ไร่ ต่อมาตลิ่งได้ถูกน้ำ กัด เซาะพังเข้ามาจน ทำ ให้โบราณสถานที่สร้างไว้ริมตลิ่ง ซึ่งทำ ด้วยไม้พังลงไปใน แม่น้ำ หลังจากนั้นจึงได้มาสร้างใหม่บริเวณที่เห็นในปัจจุบัน ซึ่งเดิมเรียก วันจุฬามณีนอก และมาเป็นวัดจุฬามณี จนทุกวันนี้ เดิมชาวบ้านอยู่ห่างไกลกับตัววัด ซึ่งทำ ให้ชาวบ้านไม่ค่อยจะสะดวกใน เวลาทำ บุญหรือกิจอื่นๆ จึงได้ให้ขยับขยายเข้ามาอาศัยและทำ มาหากินใกล้กับ ตัววัดมากขึ้น ต่อๆมาชาวบ้านก็เลยยึดเป็นที่อาศัยทำ กิน ตลอดจนมีการ บุกรุกกันมาเลื้อยๆ ที่ดินของวัดจึงเหลือน้อยลง ตามที่เห็นในปัจจุบัน ปปปรรระะะวัวัวัวัวั ติ วั ติติติติ . ติ .............วัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีณี หน้า 11

ประวัติในการก่อสร้างวัดจุฬามณี พระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ กล่าวว่า ปีพุทธศักราช 2007 สมเด็จพระบรมไตรโลกนารถ ทรงสร้างวิหารวัดจุฬามณี และผนวชที่วัดนี้ในปี พุทธศักราช 2008 ผนวชได้ 8 เดือน 15 วัน แล้วลาผนวช จากหลักฐานดังกล่าว ทำ ให้นัก วิชาการสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ได้ให้ความสนใจเนื่องจากเป็นวัดที่พระมหากษัตริย์ทรงผนวช และค้นหา จนปี พ.ศ.2451 สมัยรัชการที่ 5 ได้ค้นพบวัดจุฬามณีโดยพระโอรสของ รัชการที่ 5 เมื่อคราวขึ้น ไปตรวจราชการมหาดไทยที่เมืองพิษณุโลก ทรงพบพระวิหาร พระอุโบสถ และมณฑป ทีเหลือแต่ผนัง ทั้งสี่ด้าน หลังคาหายไปหมด และในมณฑปยังพบรอยพระพุทธบาท ส่วนด้านหลังมีแผ่นศิราจาลึก ของวัดจุฬามณี จึงทำ ให้ทราบเรื่องราวชัดเจนมากขึ้น หน้า 12

ที่มา ที่มาของชื่อวัดจุฬามณี ตามความเชื้อทางพุทธศาสนาเลากันว่าพระอินทร์ได้สร้างเจดีจุฬามณี นี้ ไว้บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์เพื่อประดิษฐานพระเกศาธาตุของพระโพธิสัตว์(เจ้าชายสิทธัตถะ) เมื่อครั้งทรง ผนวช และเมื่อตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า และเสด็จสู่ปรินิพพาน ถวายพระเพลิงพระบรมศพแล้ว พระอินทร์ก็ อันเชิญพระทาฐะ(เขี้ยว)และพระรากขวัญ(กระดูกไหปลาร้า) ของพระพุทธเจ้าขึ้นไปประดิษฐานไว้ในเจดีจุฬา มณีบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ หน้า 13

วัดจุฬามณีจึงย่อมสมมุติว่าพระปรางค์ที่วัดเป็นทรงยอดดอกบัวตูม(ทรงพุ่มข้าวบิน) ทรงระฆัง ทรงปราสาท และอีกหลายความเชื้อ จึงสันนิฐานได้ว่าปรางค์วัดจุฬามณีเป็นที่ประดิษฐาน เกศาของ พระบรมไตรโลกนารถ สอดคล้องกับพงศาวดารเหนือ จึงให้ชื่อว่า วัดจุฬามณี แต่ บัดนั้นเป็นต้นมา สำ หรับหฐานโบราณ วัตถุสถานในวัดจุฬามณี ในเขตกำ แพงแก้ว ประกอบด้วย พระวิหาร พระปรางค์ พระอุโบสถ มณฑป เจดีย์ราย และวิหารหลังเล็ก และนอกกำ แพงแก้วยังพบ เนินพระตำ หนัก ทางเสด็จ และสระน้ำ โบราณ ส่วนภายในโบราณสถาน ยังพบโบราณวัตถุที่สำ คัญ และเก่าแก่คู่กับโบราณสถาน เช่น ศิราจาลึก รอยพระพุทธบาท หลวงพ่อเพชร หลวงพ่อดำ หลวงพ่อขาว และหลวงพ่อคง อีกด้วย หน้า 14

1. ปรางค์วัดจุฬามณี เป็นปรางค์ขนาดเล็ก ก่อด้วยศิลาแลงที่มีขนาดเล็กกว่าปรางค์ทั่วไปในเมือง เก่าสุโขทัย และเมืองศรีสัชนาลัย ทำ ให้ปรางค์มีขนาดเล็กกว่าใน ศิลปะของขอม ฐานพระปรางมีขนาด กว้าง 14 เมตร ยาว 18 เมตร องค์ปรางมีตรีมุขยื่นไปทางด้านทิศตะวันออกซึ่งเป็นด้านหน้า มีลาย ปั่นหงส์คาบช่อดอกไม้ที่มีความสวยงามแบบไทยๆ นอกจากนี้ยังมีภาพและลวดลายประดิษฐ์ มอง เป็นธรรมชาติ จากฐานตอนล่างแถบลายหน้ากระดาน บัวหน้ากระดาน ลายกลีบบัวเชิงฐาน และอื่นๆ บางตำ ราว่าก่อสร้าง สมัยอยุธยาตอนต้น หรือพระบรมไตรโลกนารถ แต่บางตำ ราแจ้งว่าก่อสร้างก่อน และพระบรมไตรโลกนารถเป็นผู้บูรณะ ต้องศึกษากันต่อไป หน้า 15

WRITTEN BY BARTHOLMEW HENDERSON 2. กำ แพงแก้ววัดจุฬามณี ที่ล้อมรอบโบราณสถาน เป็นกำ แพงอิฐถือปูนขนาดความ กว้าง 1 ส้น 4 วา หรือ 48 เมตร ความยาว 2 เส้น 18 วา หรือ 116 เมตร หน้า 16

3. พระวิหารหลังเก่า (วิหารหลวงพ่อเพชร) เป็นอาคารแบบทรงโรง ศิลปะอยุธยา ตัวอาคารมีผนังแบบสี่เหลี่ยม ผนังด่านหน้าทำ หน้าที่รับน้ำ หนักโครงหลังคาไปในตัว ส่วนภายในอาคารจะมีเสาอีกสองแถวทำ หน้าที่รับโครงหลังคา ส่วนหลังคา ทรงปีกนก หรือคลุมเตี้ย(ทรงหน้าจั่ว) มีขนาด ความกว้าง 8.80 เมตร ยาว 26.40 เมตร สูง 3.75 เมตร พระบรมไตรโลกนารถ สร้างขึ้นเมื่อปี พุทธศักราช 2007 ซึ่งต่อ มาพระวิหารได้ปรักหักพังคงเหลือแต่ผนังอาคารเพียงเล็กน้อย ชาวบ้านจึงได้ช่วยกันทำ เป็นอาคารไม้มุงด้วยหญ้าคา คลุมกันแดดฝนให้หลวงพ่อเพชร จนกระทั่งปีพุทธศักราช 2495 พลตำ รวจตรี หลวงอภิบาลเขตนคร (ทองอยู่) ได้บริจาคเงินสร้างอาคารทับ ซ้อนลงไปบนวิหารเก่า หน้า 17

4. หลวงพ่อเพชร เป็นพระพุทธรูปหินทรายมีขนาด หน้าตักกว้าง 2.70 เมตร สูง 3.80 เมตร ประทับนั่งขัดสมาธิเพชร บนฐานรองรับสูง 55 เซนติเมตร เดิมมีผู้นำ ปูนมาพอกไว้จึง กะเทาะปูนออก พบว่าพระพักตร์ชำ รุด พระกรหัก ชาวบ้านจึงช่วยกันบูรณะปฏิสังขรณ์ใหม่ พระ พักตร์จึงเปลี่ยนไปจากเดิม พระกรก็ใหญ่ขึ้นด้วย แต่เดิมหลวงพ่อเพชร มีรูปแบบศิลปะ เชียงแสน คล้ายหลวงพ่อเพชรที่พิจิตร พระเนตรเม็ดพระศกเป็นเพชร ที่ชาวบ้านนำ มาประดับ แวววาว จึงเรียกว่า “หลวงพ่อเพชร” ต่อมาได้ถูกขโมยเพชรไปชาวบ้านจึงได้ช่วยกันอนุรักษ์ เม็ดพระศกและพระเนตรเสียใหม่ ตามรูปแบบที่เห็นปัจจุบันนี้ ด้านอภินิหาร หากใครเดือดเนื้อร้อนใจ หรือมีโรคภัยไข้เจ็บ ต้องการให้หลวงพ่อช่วย เหลือ ก็มาจุดธูปบนบานศาลกล่าว เมื่อประสพผลสำ เร็จก็จะมาแก้บน หลวงพ่อทรงโปรดลิเก มาก ดังนั้นบางเดือนในช่วงฤดูการแก้บน จะมีลิเกแก้บนให้ดูตลอดทั้งเดือน หลวงพ่อเพชรรัก ทหารมาก ถ้าทหารมาบนอะไรจะสำ เร็จทุกราย แต่ถ้าใครมาบนไม่ให้เป็นทหาร หลวงพ่อจะไม่ช่วย หน้า 18

5. หลวงพ่อขาว (อุโบสถหลังเก่า) เป็นพระพุทธรูปปูนปั้นสีขาว ปางมารวิชัย ศิลปะ สมัย อยุธยา ขนาดหน้าตักกว้าง 2.40 เมตร สูง 3.30 เมตร เดิมประดิษฐานอยู่ที่เนินดินอินทราราม ค่ายทหาร ตามประวัติ ได้ถูกอัญเชิญมาโดยทางเรือมาขึ้นที่ตลิ่งแม่น้ำ น่าน วัดจุฬามณี ในสมัยพระ อาจารย์พวง เป็นเจ้าอาวาสวัดจุฬามณี ปีพุทธศักราช 2448 มีสภาพชำ รุดแตกหักเป็นบางส่วน เจ้าอาวาสได้จ้าง หม่อมทุนผิว ช่างชาวพม่าเป็นผู้ปฏิสังขรณ์ อยู่ในสภาพปัจจุบันเนื่องจากองค์ท่าน ใหญ่มากเหมาะสมที่จะเป็นพระประธานในพระอุโบสถ จึงเชิญประดิษฐาน จนทุกวันนี้ ด้านอภินิหาร ชาวบ้านเคารพนับถือหลวงพ่อขาวมาก จากการบอกเล่าที่หลวงพ่อขาวอยู่ใน ค่ายทหาร ทหารคนได้กลับบ้านและเข้ารายงานตัวช้า หรือกระทำ ความผิดล ก็จะรีบไปกราบหลวงพ่อ ขาวที่เดินดินอินทราราม ก็จะไม่ได้รับโทษทุกรายไป แต่ปัจจุบัน หลวงพ่อขาวมาอยู่ที่วัดจุฬามณี ชาว บ้านก็นิยมมาจุดธูปกราบไหว้บูชา ขอใบเซียมซีให้หลวงพ่อขาวทำ นายโชคลาภ กล่าวว่าแม้นยำ นัก บุคคลใดต้องการเป็นทหารไปบนบานให้ช่วยก็ได้เป็นทุกราย ต่อมาทางวัดได้สร้างอาคารไม้มุงสังกะสี สีเขียวคลุมพระอุโบสถหลังเก่า ปัจจุบัน กรมศิลปากรณ์ได้มาทำ การปรับปรุงเสียใหม่ ตามที่เห็นในปัจจุบัน หน้า 19

6. ใบเสมา (รอบพระอุโบสถหลวงพ่อขาว) ใบเสมาวัดจุฬามณี ทำ ด้วย หินชนวนสีเท่าเข้ม มีขนาด 80 เซนติเมตร สูง 120-140 เซนติเมตร เป็นศิลปะสมัยอยุธยา เป็นใบเสมาคู่ปักรายรอบพระอุโบสถ พระบรมไตรโลก นารถ ทรงสร้างขึ้นเพื่อผนวช ปัจจุบันได้ชำ รุดแตกหักเสียหาย แต่ยังมี สมบูรณ์อยู่บ้างประมาณ 6 ใบ หน้า 20

7. หลวงพ่อคง เป็นพระพุทธรูปปูนปั้น ศิลปะสุโขทัย ปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง 1.60 เมตร สูง 2 เมตร เดิมเป็นพระพุทธรูปประธาน ประดิษฐานอยู่ในพระอุโบสถหลังเก่า เป็นช่วงที่พระอุโบสถ หลังเก่าถูกกิ่งไม้ทับปรักหักพัง ชาวบ้านจึงย้ายไปสร้างอาคารก่ออิฐถือปูน เป็นผนังอาคารเก่า ต่อมา ทางวัดได้สร้างอาคารใหม่ชาวบ้านเรียกว่า วิหารหลังเล็กที่เห็นในปัจจุบัน หน้า 21

8. หลวงพ่อดำ เป็นพระพุทธรูปปูนปั้นสีดำ ขนาดหน้าตักกว้าง 85 เซนติเมตร สูง 110 เซนติเมตร ปางมารวิชัย ศิลปะอยุธยา ชาวบ้านได้อัญเชิญมาจากวัดจูงนางโดยทางเรือ มีสภาพชำ รุด ครูทิว บูรณเขต เป็นผู้บูรณใหม่จนมีสภาพสมบูรณ์ ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ในวิหารหลังเล็ก ด้านข้าง หลวงพ่อคง หน้า 22

9. มณฑป เป็นมณฑปสูงมีพะไลโดยรอบ ขนาดกว้าง 5.50 เมตร ยาว 5.50 เมตร ประตูทางเข้า ด้านหน้าทิศเหนือ เหลือแต่ผนังทั้งสี่ด้าน ส่วนหลังคาพังหายหมด ด้านหลังมีแผ่นศิลาจารึก ภายใน มีรอยพระพุทธบาท ซึ่งสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ให้นำ ผ้าไปทาบรอยพระพุทธบาท ณ เขาสุวรรณ บรรพต และมาจำ ลองสลักลงบนแผ่นศิลา ประดิษฐานที่วัดจุฬามณี เพื่อไว้เป็นที่เคารพกราบไหว้บูชา ปัจจุบันได้หายไป คงเหลือแต่กรอบหินสำ หรับประดิษฐานรอยพระพุทธบาท มีขนาดกว้าง 70 เซนติเมตร ยาว 180 เซนติเมตร หน้า 23

10. ศิลาจารึกวัดจุฬามณี ปัจจุบันยังติดอยู่ด้านหลังมณฑป สร้างขึ้นเมื่อปี พุทธศักราช 2224 สมัยพระนารายณ์มหาราช คำ จารึกเป็นภาษาไทยอักษรไทยทั้งหมด พบในสมัย รัชกาลที่ห้าปีพุทธศักราช 2451 ในศิลาจารึกแผ่นนี้ กล่าวว่า สมเด็จพระบรมไตรโลกนารถทรงผนวชที่วัดจุฬามณี เมื่อ ปีพุทธศักราช 2007 ทรงผนวชเป็นเวลานานถึง 8 เดือน 15 วัน จึงลาผนวช หน้า 24

11. เนินพระ ตำ หนัก มีลัก ษณะ เนิน ดิ นส อ งเนิน เนินแรกรูปสี่เหลี่ยม ผื น ผ้ า อ ยู่ ฝั่ ง ต ะวัน ต กข อ ง ถ นน ด้ านหน้าวั ด จุ ฬ ามณี บริเวณด้ านใ ต้ สระน้ำ โบราณ มี ขนา ด กว้าง 9 เม ต ร ยาว 17 เม ต ร ปัจจุบันยังปราก ฏ ฐาน อิ ฐและ เนิน ดิ น สูงประมาณ 1 ฟุต ส่วนเนินพระ ตำ หนักเนินที่ 2 อ ยู่ลึก ถั ด ไปประมาณ 4 เม ต ร มีลัก ษณะ เป็นสี่เหลี่ยม ด้ านเท่ายาว ด้ านละ 1 2 .80 เม ต ร สันนิ ษ ฐาน ว่า เนิน ดิ นทั้งส อ งเนินเป็นที่ ตั้ งพระ ตำ หนักข อ งพระบรมไ ต รโลกนาร ถ ขณะที่ ทรง ผ นวช หน้า 25

12. ทางเสด็จ เป็นทางเดินกว้างประมาณ 3 เมตร ปูด้วยอิฐตะแคงด้านสันขึ้น จึงแข็งแรง จากเขตพุทธาวาสไปยังแม่น้ำ และอีกสายจากเนินพระตำ หนักไปเชื่อม ต่อสายแรก สันนิษฐานว่าสร้างเพื่อใช้สำ หรับเสด็จไปพระอุโบสถหรือเขต พุทธาวาส และเสด็จไปยังท่าน้ำ อีกด้วย ปัจจุบันมีหลักฐานร่อยรอยเหลืออยู่ นิดหน่อยบริเวณสวนป่าข้างชุมชน หน้า 26

13. สระน้ำ โบราณ เป็นสระน้ำ ที่ขุดขึ้นทางด้านทิศเหนือของเนินพระตำ หนัก ไม่ใช่สระ น้ำ ตามธรรมชาติ เดิมเป็นสระขนาดใหญ่ ถูกถนนตัดผ่านจนกลายเป็นสองสระ สันนิษฐานว่าขุดไว้ใช้น้ำ ในฤดูแล้งเพราะช่วงฤดูแล้ง ตลิ่งแม่น้ำ สูง จึงไม่สะดวกที่จะใช้ น้ำ ในแม่น้ำ ปัจจุบันก็ยังมีอยู่ในสภาพที่ได้เห็นทั้งสองสระ หน้า 27

14. อุโบสถวัดจุฬามณี (หลังใหม่) เริ่มทำ การก่อสร้างเมื่อปีพุทธศักราช 2510 สมัยพระอธิการพัฒน์ ฉนทสุโภ เป็นเจ้าอาวาส มีขนาดกว้าง 24 เมตร ยาว 35 เมตร ทรงจตุรมุข และก่อสร้างเสร็จในปีพุทธศักราช 2539 ในสมัย พระครูพิทักษ์จุฬามณี เป็นเจ้าอาวาส งบประมาณค่าก่อสร้าง 20,199,776. บาท ออกแบบโดยศาสตราจารย์ หลวงวิศาลศิลปกรรม กรมศิลปากร หน้า 28

15. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี (พระยศสมัยนั้น) ทรงพระ กรุณาโปรดเก้าฯ เสด็จเป็นองค์ประธานตัดหวายลูกนิมิตอุโบสถวัดจุฬามณี เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พุทธศักราช 2539 เวลา 15.00 นาฬิกา หน้า 29

หน้า 30 16. ส่วนการดูแลอนุรักษ์ เจ้าอาวาดวัด ตลอดจนประชาชนที่สนใจและมีจิตศรัทธาช่วยกันดูแล และ สมัย พลโทถนอม วัชรพุทธ ตอนนั้นได้ดำ รงตำ แหน่งแม่ทัพภาคที่ 3 มีความสนใจประวัติศาสตร์ เมืองพิษณุโลก และกิจการงานของวัดจุฬามณี จึงเข้ามาช่วยดูแลปกป้อง อนุรักษ์ และต่อมาทาง กองทัพภาคที่ 3 ก็ได้เข้ามาดูแลตลอด วัดจุฬามณี นับเป็นวัดสำ คัญของชาติ ที่มีงานศิลปกรรมที่งดงามแห่งหนึ่ง ประติมากรรมใน วัดนี้ได้รับการอนุรักษ์มาแล้วในปี พ.ศ.2533 แต่ยังคงที่จะดูแลบำ รุงรักษาต่อไป กลุ่มอนุรักษ์ จิตรกรรมและประติมากรรม กองโบราณคดี ได้รับจัดสรรงบประมาณประจำ ปี 2564 ได้ดำ เนินการ อนุรักษ์ประติมากรรมประติมากรรมลวดลายปูนปั้นประดับพระปรางค์วัดจุฬามณี กลุ่มอนุรักษ์จิตรกรรม และประติมากรรมหวังเป็นอย่างยิ่งว่า ข้อมูลรายงานการอนุรักษ์เล่มนี้จะเป็นประโยชน์แก่ผู้สนใจในการ สร้างความรู้ความเข้าใจ และร่วมกันอนุรักษ์มรดกศิลปกรรมของชาติให้ดำ รงอยู่สืบต่อไป

หน้า 31

หน้า 32

กกกาาารรรปปปรรระะะกกกอออบบบอออาาาชีชีชีชีชีพ ชีพพใใในนนท้ท้ท้ ท้ท้ อ ท้ อองงงถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ น ถิ่ นน หน้า 33 ลัักษณะภูมิประเทศของหมู่บ้าน บ้านวัดจุหามณีเป็นหมู่บ้านขนาดใหญ่ ตั้งอยู่ทางฝั่งข้ายของแม่น้ำ น่านห่างจากที่ว่าการอำ เภอเมืองพิษณุโลกประมาณ 6 กิโลเมตร เป็นที่ราบ ลุ่มติดทุ่งโศกาและมีค่ายเจ้าพระยาจรักกรี(ตชด.)อยู่ในหมู่บ้าน จำ นวนพื้นที่ของหมู่บ้าน ทั้งหมดจำ นวน 1,454 ไร่ แยกเป็น พื้นที่ทำ การเกษตร (ทำ นา ทำ สวน ทำ ไร่) จำ นวน 569 ไร่ พื้นที่อยู่อาศัย จำ นวน 885 ไร่ อาชีพหลักและอาชีพรอง จากการสำ รวจจัดทำ แผนพัฒนาหมู่บ้าน หมู่ที่ 2 บ้านวัดจุฬามณี หมู่ที่ 2 ตำ บลท่าทอง อำ เภอเมือง จังหวัด พิษณุโลกมีประชากรประกอบอาชีพรับจ้างทั่วไปมากเป้นอันดับ 1 รองลงมา เป็นอาชีพรับราชการ ค้าขายและอื่นๆ

แกงฟักชักส้ม คือ การแกงส้มใส่กะทิ เป็นเมนูอาหารที่ชุมชนวัดจุฬามณีนิยมทำ รับประทานกันในครัวเรือน ขนมฟักกวน ในกระทงขนมอีอ๊บ(กล้วยน้ำ ว้าสุกงอมทอดกล้วย ทอดไม่ได้เอามาผสมกับแป้งกล้วยทอดแล้วนำ มาทอด) อออาาาหหหาาารรรปปปรรระะะจำจำจำจำจำจำท้ท้ท้ ท้ท้ อ ท้ อองงงถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ น ถิ่ นน.............. ......................ใใในนนชุชุชุ ชุชุ ม ชุ มมชชชนนนวัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีณี หน้า 34

ปปปรรระะะวัวัวัวัวั ติ วั ติติติติศติศศาาาสสสตตตร์ร์ร์ร์ร์ ท้ ร์ ท้ท้ ท้ท้ อ ท้ อองงงถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ถิ่ น ถิ่ นน เเเรื่รื่รื่รื่รื่ อ รื่ อองงงเเเล่ล่ล่ล่ล่ า ล่ าา..............วัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณีณีณีณีณีณี ผู้ผู้ผู้ผู้ผู้เผู้เเรีรีรีรีรีย รียยบบบเเเรีรีรีรีรีย รียยงงง นนนาาายยยสสสลลละะะ เเเกิกิกิกิกิ ด กิ ดดศศศาาาสสสตตตร์ร์ร์ร์ร์ร์ ตำตำตำตำตำตำแแแหหหน่น่น่น่น่ ง น่ งงคคครูรูรู รูรูรู วิวิวิวิวิ ท วิ ททยยยฐฐฐาาานนนะะะ คคครูรูรู รูรู ชำรู ชำชำชำชำชำนนนาาาญญญกกกาาารรรพิพิพิพิพิ เ พิ เเศศศษษษ นนนาาางงงสสสาาาวววเเเพ็พ็พ็พ็พ็ ญ พ็ ญญนนนภภภาาา สุ สุ ข สุ ใส ตำตำตำตำตำตำแแแหหหน่น่น่น่น่ ง น่ งง คคครูรูรู รูรูรู วิวิวิวิวิ ท วิ ททยยยฐฐฐาาานนนะะะ -- อำอำอำอำอำอำนนนวววยยยกกกาาารรรจัจัจั จัจั ด จั ดดทำทำทำทำทำทำโโโดดดยยย นนนาาางงงสสสาาาวววรรระะะเเเบีบีบีบีบีย บียยบบบ สุสุสุ สุสุ ว สุ ววรรรรรรณณณ ผุ้ผุ้ผุ้ผุ้ผุ้อำผุ้อำอำอำอำอำนนนวววยยยกกกาาารรรโโโรรรงงงเเเรีรีรีรีรีย รียยนนนวัวัวัวัวั ด วั ดดจุจุจุ จุจุ ฬ จุ ฬฬาาามมมณ๊ณ๊ณ๊ณ๊ณ๊ณ๊