ກາຍະວິພາກພືດ1

ກາຍະວພິ າກພືດ

ວິທະຍາໄລຄູບ້ານເກນິ

ປມື້ ແບບຮຽນ
ວຊິ າ ກາຍະວພິ າກພດື

ກາຍະວິພາກພືດ

ປື້ມແບບຮຽນ
ໝວດວິຊາ ສະເພາະ
ສາຍຄມູ ດັ ທະຍມົ ສກຶ ສາ

ລະບບົ 12 + 4 ປີ 2

ວຊິ າ ກາຍະວພິ າກພດື

ຮຽບຮຽງ:
ທ່ານ ປທ. ມາລາພອນ ວິໄລວັນ

ກວດແກ້:
ທາ່ ນ ປອ. ສມົ ປອງ ສີບວົ ລພິ າ
ທ່ານ ປທ ລັດດາພອນ ແກ້ວມະນີວັນ

ວທິ ະຍາໄລຄູບ້ານເກິນ
2020

ກາຍະວິພາກພືດ

ກາຍະວພິ າກພືດ

ຄາໍ ນາໍ

ເອກະສານປະກອບການຮຽນ-ການສອນເຫີັ້ມນີ້ ໄດ້ຮຽບຮຽງຂຶີ້ນ ໂດຍອີງໃສ່ໂຄງຮາ່ ງຫັກສູດສ້າງຄູລະບບົ
12+4 ປະລິນຍາຕີ ລະບົບ 4 ປີ ເພືອ່ ອໍານວຍຄວາມສະດວກ ແລະ ເປັນການຕອບສະໜອງຕາມຄວາມຕອ້ ງການ
ຕວົ ຈງິ ໃນການສ້າງຕໍາລາເປັນພາສາລາວໃຫ້ຄູ-ອາຈານ ແລະ ນກັ ສກຶ ສານາໍ ໃຊ້ໃນການສກຶ ສາຮໍ່າຮຽນ, ເອກະສານ
ສະບັບນປ້ີ ະກອບມີ 7 ບົດ ເຊງ່ືິ ປະກອບດວ້ ຍເນ້ີອື ໃນສໍາຄັນຄ:ື ຄວາມຮູພ້ ືີ້ນຖານກ່ຽວກບັ ແພຈຸລັງຂອງພືດ, ໂຄງ
ສ້າງ ແລະ ໜ້າທືີ່ຂອງພາກສ່ວນຕ່າງໆຂອງພດື , ຮາກ, ລາໍ ຕີ້ນົ , ດອກ, ໝາກ ແລະ ແກ່ນ.

ຫວັງຢູ່າງຍ່ືີງວາ່ ປ້ືມຫົວນີ້ຈະເປນັ ໂຫຍດແກ່ຜູ້ໄດ້ອ່ານ, ໄດ້ຮຽນ ແລະ ຊົມໃຊເ້ ປັນຢູ່າງດີ, ແຕ່ເຖງິ ຢ່າູ ງໃດກ
ຄງົ ບ່ອໍ າດຫກີ ລ້ຽງໄດ້ ຂ້ໍຂາດຕົກບົກຜ່ອງໃນດ້ານເນືີ້ອດ້ານໃດດ້ານໜື່ງຶ ເຊນ່ົັ : ການໃຊຄ້ ໍາສບັ ຕ່າງໆ, ການຈດັ ລຽງ
ດ້ານເນື້ີອໃນ ແລະ ອ່ືນໆ ຫວັງຢາູ່ ງຍ່ິງື ວ່າ ທ່ານຜູ້ຊົມໃຊ້ເອກະສານຈະໃຫ້ຄໍາຕໍານິຕຊິ ົມ, ຄາໍ ສະເໜເີ ພືອ່ ໃຫເ້ ປັນທດິ
ທາງໃນການປັບປຸງເອກະສານແບບຮຽນສະບັບນີ້ໃຫ້ສົມບູນຍື່ງິ ຂ້ຶີນເລ່ືອຍໆ.

ວທິ ະຍາໄລຄບູ ້ານເກນິ
ໜວ່ ຍງານຊີວະສາດ

ກາຍະວິພາກພືດ

ສາລະບານ

ຄາໍ ນໍາ.............................................................................................................................................i
ສາລະບານ...................................................................................................................................... ii
ບົດທີ 1 ຈລຸ ງັ ແລະ ການແບ່ງຈຸລັງ (Cell and cell divisions) ..............................................................1

1. ຈລຸ ງັ ......................................................................................................................................1
1.1 ຄວາມຮູ້ພນື້ີ ຖານກ່ຽວກບັ ຈລຸ ງັ .................................................................................................... 1
1.2 ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງຈລຸ ັງ .................................................................................... 1
1.3 ປະຫວດັ ການຄ້ົີນພບົ ຈຸລງັ .......................................................................................................... 1
1.4 ລກັ ສະນະຂອງຈລຸ ັງ................................................................................................................... 2
1.5 ປະເພດຂອງຈລຸ ງັ ....................................................................................................................... 2
1.6 ໂຄງສ້າງຂອງຈຸລງັ ..................................................................................................................... 3

2. ການແບ່ງຈຸລງັ ..........................................................................................................................3
2.1 ຮອບວຽຂອງການຈລຸ ງັ .............................................................................................................. 4
2.2 ການແບ່ງແບບໄມໂທຊີສ (mitosis).......................................................................................... 5
2.2 ການແບງ່ ແບບໄມໂອຊີສ (meiosis)........................................................................................... 6

ບດົ ທີ 2 ແພພືດ (plant Tissue).......................................................................................................8
1.ຄວາມໝາຍຂອງແພພືດ.............................................................................................................8

2.ລະບບົ ຂອງແພພືດ ....................................................................................................................8

2.1 ແພຂະຫຍາຍ (Meristematic tissue ຫື Meristem) .............................................................. 8
2.2 ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງລະບົບແພພືດ......................................................................................... 9
2.3 ລັກສະນະ ແລະ ຊະນດິ ຂອງແພພືດ .............................................................................................. 9
3. ລະບບົ ຂອງແພຖາວອນ ............................................................................................................10
3.1 ຄວາມໝາຍຂອງແພຖາວອນ .................................................................................................... 10
3.2 ລັກສະນະຂອງແພຖາວອນ........................................................................................................ 10
ບດົ ທີ 3 ຮາກພືດ (plant Root)......................................................................................................15
1.ຄວາມໝາຍຂອງຮາກພດື .........................................................................................................15

2.ໜ້າທືີ່ຂອງຮາກພດື .................................................................................................................15

3.ລະບົບຂອງຮາກພືດ ................................................................................................................15

4.ຊະນດິ ຂອງຮາກພດື ................................................................................................................16

5.ໂຄງສ້າງຂອງຮາກພືດ ..............................................................................................................16

6.ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂັ້ີນສອງຂອງຮາກພືດ....................................................................................18

7.ການເກີດຮາກແໜງ ................................................................................................................18

ບດົ ທີ 4 ລໍາຕນົີ້ ຂອງພືດ ( Stem) ...................................................................................................20

ກາຍະວິພາກພືດ

1.ຄວາມໝາຍຂອງລໍາຕີ້ົນ ...........................................................................................................20

2.ໜາ້ ທ່ືີຂອງລໍາຕົນ້ີ ....................................................................................................................20

3.ຮບູ ຮາ່ ງລກັ ສະນະຂອງລໍາຕີ້ນົ .....................................................................................................20
3.1 ລັກສະນະທ່ວົ ໄປຂອງລໍາຕນົີ້ ..................................................................................................... 20
3.2 ຕາ ແລະ ຊະນດິ ຂອງຕາ ........................................................................................................... 21

4.ຊະນິດຂອງລໍາຕົນ້ີ ...................................................................................................................21
4.1 ລາໍ ຕົີ້ນເທິງດິນ ........................................................................................................................ 21
4.2 ລໍາຕ້ນີົ ພືີນ້ ດິນ ......................................................................................................................... 22

5.ກາຍະວິພາກຂອງລໍາຕນົ້ີ ...........................................................................................................22
5.1 ລາໍ ຕົີ້ນພືດໃບລ້າງຄູ່ ................................................................................................................. 22
5.2 ລໍາຕີນົ້ ພືດໃບລຽ້ ງດ່ຽວ ............................................................................................................ 25

ບົດທີ 5 ໃບພືດ (leaf)...................................................................................................................27
1.ຄວາມໝາຍ ແລະ ໜາ້ ທ່ືີຂອງໃບ ...............................................................................................27
2. ຮບູ ຮ່າງລັກສະນະສນັ ຖານຂອງໃບ.............................................................................................27
2.1 ສວ່ ນປະກອບຂອງໃບ .............................................................................................................. 27
2.2 ຊະນດິ ຂອງໃບ ........................................................................................................................ 28
3.ພາກສ່ວນຕ່າງໆຂອງໃບພດື ......................................................................................................29
3.1 ການຈັດລຽນຂອງເສນີ້ັ ໃບ ........................................................................................................ 29
3.2 ຮບູ ຮ່າງຂອງໃບ....................................................................................................................... 30
3.3 ປາຍໃບ (apex) .................................................................................................................... 30
3.4 ຖານໃບ ................................................................................................................................. 31
3.5 ຂອບໃບ................................................................................................................................. 31
3.6. ຜວິ ໃບ ແລະ ເນ້ອືີ ໃບ.............................................................................................................. 31
4.ກາຍະວພິ າກຂອງໃບ. ..............................................................................................................32
4.1 ໂຄງສ້າງພາຍໃນຂອງກາ້ ນໃບ. .................................................................................................. 32
4.2 ໂຄງສາ້ ງພາຍໃນຂອງກ້ານໃບ ................................................................................................... 33
4.3 ການລ່ນົ ຂອງໃບ (leaf abscission) ........................................................................................ 33

ບົດທີ 6 ດອກພືດ(Flowers) ..........................................................................................................35
1.ຄວາມໝາຍຂອງດອກພືດ ........................................................................................................35

2.ການເກດີ ແລະ ການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງດອກພືດ.........................................................................35

3.ລກັ ສະນະໂຄງສ້າງຂອງດອກ .....................................................................................................36
3.1 ສ່ວນປະກອບຂອງດອກ ........................................................................................................... 36
3.2 ປະເພດຂອງດອກ.................................................................................................................... 37
3.3 ຊະນດິ ຂອງຊດໍ່ ອກ .................................................................................................................. 38

4.ການສືບພນັ ຂອງພືດມີດອກ......................................................................................................39

ກາຍະວພິ າກພືດ

5.ການຖ່າຍລະອອງເກສອນ ......................................................................................................... 40
6.ການປະສົມເກສອນ ................................................................................................................41
ບົດທີ 7 ໝາກ ແລະ ແກນ່ ພດື (fruit and seed)................................................................................42
1.ຄວາມໝາຍຂອງໝາກ ............................................................................................................42
2.ໂຄງສ້າງຂອງໝາກ .................................................................................................................42
3.ຊະນິດຂອງໝາກ .................................................................................................................... 43
4.ຄວາມໝາຍຂອງແກ່ນພືດ ........................................................................................................45
5.ສ່ວນປະກອບຂອງແກນ່ ພືດ ......................................................................................................45
6.ການຈະເລີນເຕບີ ໂຕຂອງຕົນ້ີ ອ່ອນ ..............................................................................................46
7.ການກະຈາຍຂອງແກນ່ ພດື ........................................................................................................46
8.ການງອກຂອງແກນ່ ພດື ...........................................................................................................47
ເອກະສານອ້າງອີງ ..........................................................................................................................48

ກາຍະວພິ າກພືດ

ບດົ ທີ 1
ຈລຸ ງັ ແລະ ການແບງ່ ຈລຸ ງັ (Cell and cell divisions)

1. ຈຸລງັ

1.1 ຄວາມຮພູ້ ້ືີນຖານກຽ່ ວກບັ ຈລຸ ັງ
ຜາ່ ນການສກຶ ສາຂອງນກັ ວທິ ະຍາສາດຫາຍທ່ານ ດ້ວຍກ້ອງຈຸລະທັດໄດພ້ ົບວ່າ: ສ່ງິື ທ່ືີມີຊວີ ິດທກຸ ຊະນດິ

ທັງພືດ ແລະ ສັດປະກອບດວ້ ຍສ່ວນນ້ອຍໆທີື່ລກັ ສະນະເປນັ ຫ້ອງໆ ເຊ່ງືິ ຫອ້ ງດງັ່ົ ກ່າວແມ່ນເປນັ ພືີ້ນຖານຂອງສືິ່ງ
ທື່ມີ ີຊວີ ິດຕ່າງໆ. ສະນ້ີນັ ນັກວິທະຍາສາດຈຶືງ່ ໄດ້ສະຫຸຼບວ່າ: ສງ່ືິ ທ່ືີມີຊີວິດທງັ ຫາຍປະກອບຈຸລງັ ແລະ ຈຸລງັ ຄືຫົວ
ໜ່ວຍພ້ີນື ຖານຂອງສ່ືິງທີມ່ື ີຊີວິດ.

1.2 ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງຈລຸ ັງ
ຈຸລງັ ເປັນຫວົ ໜ່ວຍທີືນ່ ້ອຍສຸດຂອງສືິງ່ ທ່ີືມີຊວີ ດິ , ຈຸລງັ ຂອງສງື່ິ ທີື່ມີຊີວິດມີຮູບຮ່າງ, ຂະໜາດ ແລະ ລັກ

ສະນະສະເພາະຂອງຕົນເອງ ອງີ ຕາມແຕ່ລກັ ສະນະຂອງຈຸລັງ ເຊນັົ່ : ຈລຸ ງັ ປະສາດມີຂະແໜງຈຸລັງຍາວ ເພາະມີໜາ້
ທ່ີືນໍາສົ່ງຄວາມຮູ້ສກຶ , ຈລຸ ັງກ້າມຊນີ ມຮີ ູບຮ່າງຍາວ ເພາະມີໜາ້ ທີື່ໃນການຫົດຕົວໃນການເຮັດວຽກ, ຈຸລັງກະດກູ
ມີໜ້າທີື່ກ່ຽວກບັ ການຄໍ້າຊູ, ສິ່ງື ທີື່ສະແດງເຖິງຄວາມມີຊວີ ິດຂອງຈຸລັງ ຄື: ຄວາມສາມາດແຜ່ພັນ ແລະ ມີການ
ເຕບີ ໃຫ່ຍຈຸລງັ ລູກທເ່ີື ກີດມາໃໝ່ເປນັ ຜນົ ມາຈາກການແບ່ງຕົວຂອງຈລຸ ງັ ແມ.່

1.3 ປະຫວດັ ການຄນົ້ີ ພບົ ຈລຸ ງັ
ການຄີນ້ົ ພບົ ຈລຸ ັງສິ່ງື ທມ່ືີ ີຊີວິດ ເກດີ ຂນຶີ້ ໃນປີ ຄສ 1655 ນກັ ພດຶ ສາດ, ຊາວ ອງັ ກິດ ທ່ານ ໂຮເບີດ ຣກຸ
(Robert Hooke) ໄດ້ໃຊ້ກ້ອງຈລຸ ະທັດທ່ີືເຂົາປະດິດຂຶນ້ີ ມາສງັ ເກດໂຄງສ້າງນ້ອຍໆຂອງຂອນໄມ້ທ່ີືຊອຍບາງໆ
ມາສອ່ ງເບງ່ືິ ພບົ ວາ່ : ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ຫ້ອງນ້ອຍໆ ຄາ້ ຍຄືຮງັ ເຜງິ ລາວໄດ້ເອ້ນີ ວາ່ : ຈລຸ ງັ , ຈລຸ ງັ ທືລ່ີ າວພບົ ນັີ້ນ
ເປນັ ຈລຸ ງັ ທບີື່ ໍ່ມີຊວີ ິດ ເພາະບ່ໍມີທາດຈລຸ ັງແຕມ່ ີພຽງຂອບຫຸ້ມຈລຸ ັງ, ໃນການສກຶ ສາຈລຸ ັງໄມ້ ຂອງໂຮເບີດ ຣຸກ ໃນ
ຄ້ງັີ ນັ້ີນເປນັ ການຄ້ົນີ ພບົ ຈລຸ ັງຂອງສືງ່ິ ທີມ່ື ີຊີວິດເປັນຄັີ້ງທໍາອິດ.

1

ກາຍະວິພາກພືດ

 ໃນປີ ຄສ 1673 ທ່ານ ອັນໂຕນວານ ເລີວັນຮຸກ (Anton Van Leeuwenhoek) ໄດ້ພັດທະນາກອ້ ງ
ຈລຸ ັງທັດທ່ືີມກີ າໍ ລງັ ຂະຫຍາຍກວ່າ 200 ເທ່ົາ ແລະ ໃຊ້ໃນການສັງເກດສິື່ງທ່ືີມີຊີວິດຂະໜາດນອ້ ຍຮູບຮາ່ ງແຕກ
ຕາ່ ງກັນ ໄດແ້ ກ່:

 ໂປຣໂຕຊົວ (protozoa)
 ແບັກທເິ ຣຍ (bacteria)
 ອະສຈຸ ິ (sperm)

ການຄົີນ້ ພົບຄງັີ້ ນີ້ ຖວື າ່ ເປັນການຄີົ້ນພບົ ຈຸລງັ ຈຸລິນຊເີ ປັນຄ້ງີັ ທໍາອິດ ທ່ານ Anton Van Leeu
wenhoek ໄດ້ກາຍ ເປນັ ບດິ າຂອງກອ້ ງຈລຸ ະທດັ .

ໃນປີ ຄສ 1837 ນກັ ພດື ສາດ ຊາວເຢນລະມນັ ທ່ານ ສະໄລແດນ (Schleiden) ແລະ ນັກສດັ ວິທະຍາ
ຊາວເຢຍລະມັນ ທ່ານ ຊະວານ (Schwann) ໄດ້ສຶກສາຈຸລງັ ພດື ແລະ ຈຸລງັ ສັດ ຊະນິດຕ່າງໆ, ລວມເຖງິ ສກື ສາ
ບດົ ບາດຂອງແກ່ນຈຸລງັ (nucleus)ໃນຂະບວນການແບງ່ ຈຸລງັ .

ນກັ ວິທະຍາສາດທງັ ສອງທ່ານໄດ້ລວບລວມຄວາມຮູ້ທ່ໄີື ດຈ້ າກການສຶກສາ ແລະ ຈດັ ຕີງ້ັ ເປັນທິດສະດີຈຸລງັ
ໂດຍມີໃຈຄວາມສາໍ ຄັນດງ່ັົ ນີ:້

- ສິງື່ ທ່ືມີ ີຊວີ ດິ ທຸກຊະນິດປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ັງ
- ຈລຸ ັງເປນັ ຫວົ ໜ່ວຍພນື້ີ ຖານຂອງສືງິ່ ທີ່ືມີຊວີ ິດ
- ຈລຸ ັງເກດີ ມາຈາກການແບງ່ ຕວົ ຂອງຈລຸ ງັ ທ່ືີມີຢູ່ກ່ອນ
ຫງັ ຈາກຈັດຕັງີ້ ທິດສະດຈີ ລຸ ງັ ເຮັດໃຫ້ນັກວິທະຍາສາດໃນລຸນ້ ຕໍມ່ າໄດ້ໃຫ້ຄວາມສົນໃຈກ່ຽວກບັ ອງົ ປະກອບ
ພາຍໃນຈຸລັງ ແລະ ໜາ້ ທີື່ຂອງອົງປະກອບເຫົານ້ີຫາຍຂຶີ້ນ ເຊືງ່ິ ເຮັດໃຫ້ເກດີ ຄວາມຮູ້ໃຫ່ມ ແລະ ເປັນປະໂຫຍດ
ຢູາ່ ງຫວງຫາຍໃນປະຈບຸ ັນ.

1.4 ລກັ ສະນະຂອງຈລຸ ັງ

ຈຸລັງຂອງສິື່ງທ່ີມື ີຊວີ ິດມຮບູ ຮາ່ ງ, ລກັ ສະນະ, ສວ່ ປະກອບ ແລະ ໜ້າທແືີ່ ຕກຕ່າງກັນ ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວຈຸ
ລັງຈະມີໂຄງສ້າງພ້ນີື ຖານທ່ີືຄ້າຍຄກື ັນ: ມພີ າກສວນຫໍ່ຫຸ້ມຈລຸ ງັ , ປະຖມົ ມະເຊີືອ້ ແລະ ບັດດາອງົ ປະກອບ

- ພາກສວ່ ນຫຫໍ່ ມຸ້ ຈລຸ ັງ: ເປັນພາກສ່ວນທເືີ່ ຮັດໜາ້ ທືເ່ີ ຮັດໜ້າທ່ືີຫຸ້ມຫ່ໍອົງປະກອບພາຍໃນຈຸລັງໃຫ້ຄງົ ຮູບ
ຮາ່ ງຢູ່ໄດ້ມ:ີ ເຈຍ້ ຫຸ້ມຈຸລງັ ແລະ ຂອບຫຸ້ມຈລຸ ງັ

- ປະຖົມມະເຊອື້ີ : ປະກອບມທີ າດຈຸລັງ ແລະ ແກນ່ ຈຸລັງ ເຊ່ງິື ເປັນສູນຄວບຄຸມການເຮັດວຽກຂອງຈຸລງັ
ແລະ ມີບດົ ບາດຕໍ່ຂະບວນການແບ່ງຈຸລງັ

- ບັນດາອານຸອງົ ປະກອບ: ເປັນສ່ວນປະກອບທ່ືີສາໍ ຄັນ ແລະ ກະຈາຍຢູ່ໃນທາຈຸລງັ , ແຕລ່ ະອານຸອງົ ປະ ກອບ
ເຮດັ ໜ້າທື່ີສະເພາະຂອງໃຜມັນໃຫແ້ ຈື່ ຸລງັ ຄື: ຕາໜ່າງໃນປະຖົມມະເຊືອ້ີ ມີໜ້າທີ່ືລາໍ ລຽງ

1.5 ປະເພດຂອງຈຸລງັ
ຈລຸ ງັ ແບງ່ ອອກເປັນ 2 ປະເພດຄື: ຈຸລງັ ທ່ີບື ໍ່ມເີ ຈຍ້ ຫຸ້ມແກ່ນ ແລະ ຈລຸ ງັ ທີມື່ ີເຈ້ຍຫ້ມຸ ແກ່ນ
ກ.ຈຸລງັ ທ່ີບື ມໍ່ ເີ ຈຍ້ ຫມຸ້ ແກນ່ (Prokaryotic cell)
ເປນັ ຈຸລງັ ທ່ີືມີໂຄງປະກອບງາ່ ຍດາຍ ແລະ ບສໍ່ ົມບູນ ມີ: ເຈຍ້ ຫຸ້ມຈຸລັງ, ທາດຈຸລງັ ແລະ ນຍຸ ເກອກິ ອາ

ຊິດ (DNA) ຫື (RNA) ປະປນົ ຢູ່ໃນທາດຈລຸ ງັ

2

ກາຍະວິພາກພືດ
ຕົວແທນໄດ້ແກ:່ ແບກັ ທເິ ລຍ, ເທົາສຂີ ຽວແກມຟ້າ

ຂ. ຈລຸ ງັ ທມ່ີື ເີ ຈຍ້ ຫມຸ້ ແກນ່ (EuKaryotic cell)
ແມນ່ ຈຸລັງທືມີ່ ີເຈ້ຍຫຸມ້ ແກ່ນຈລຸ ັງ ແລະ ລີໂບໂຊມຢູ່ໃນທາດຈລຸ ັງ ແຕມ່ ີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ຄືພາຍໃນ
ຈລຸ ງັ ນີຈ້ ະມີໂປຣຕິນ ເຊ່ິງື ເຮດັ ໜ້າທືີ່ເປນັ ໂຄງຮ່າງຂອງຈຸລງັ ແລະ ມບີ ັນດາອະນຸອງົ ປະກອບ.
ຕວົ ແທ້ໄດ້ແກ່: ເຫັດ, ຮາ, ຈລຸ ັງພືດ ແລະ ຈຸລັງສັດ
1.6 ໂຄງສ້າງຂອງຈລຸ ັງ
ຈລຸ ງັ ປະກອບມີ: ຂອບຫຸ້ມຈຸລງັ (Cell wall), ເຈນ້ ຫຸ້ມຈລຸ ັງ (Cell membrane), ທາດຈຸລງັ
(Cytoplasm), ລະບົບໂກນຊີ (Golgi complex), ຮີໂບໂຊມ (Ribosome), ມີໂຕຄອນດອຍ
(Miochondria), ເມັດສີ (Plastids), ລີໂຊໂຊມ (Lysosome), ແຊນຕຣີໂອລ (Centriole), ວາກູໂອລ
(Vacuole)

2. ການແບງ່ ຈລຸ ງັ

ການແບ່ງຈຸລັງຂອງພວກຍູຄາຮິໂອດ ປະກອບດວ້ ຍ 2 ຂນ້ີັ ຕອນຄ:ື ການແບງ່ ແກນ່ ຈຸລັງ (Karyokine
sis) ແລະ ການແບງ່ ໄຊໂທພາສຊຶມ (Cytokinesis).

ການແບ່ງແກ່ນຈຸລັງ ສາມາດແບ່ງອອກໄດເ້ ປັນ 2 ແບບຄ:ື ການແບ່ງແກ່ນແບບ (Mitosis) ແລະ
(Meiosis) ເປນັ ວິທແີ ບ່ງແກນ່ ຈຸລັງທ່ີເື ຮັດໃຫ້ມຈີ ໍານວນໂຄຣໂມໂຊມຄງົ ທື່ີ ການແບງ່ ແບບໄມໂອຊີສເປັນການ
ແບງ່ ແກ່ນຈຸລັງ ເຊ່ງິື ຫຼຸດຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ ລົງເຄ່ືິງໜືງຶ່ ຈາກ 2n ເປັນ n ເປນັ ຕົີນ້

ການແບ່ງຈຸລັງແບບໄມໂທຊີສ
- ເປັນການແບ່ງຈລຸ ັງຮ່າງກາຍ (Somatic cell)
- ເພ່ີືມຈໍານວນຈລຸ ງັ ໃນຂະນະທ່ີືມກີ ານຈະເລີນເຕີບໂຕໃນຮາ່ ງກາຍຄົນ ແລະ ສດັ

3

ກາຍະວພິ າກພືດ

- ຈຸລງັ ບາງຊະນິດມກີ ານແບ່ງຈລຸ ງັ ຕະຫອດເວລາ ເພືອ່ ທົດແທນຈຸລັງທຕ່ືີ າຍໄປ ເຊັ່ົນ: ຈລຸ ງັ ໄຂກະດກູ
ແລະ ຈຸລງັ ຜິວໜງັ ເປັນຕ້ນີົ

- ຈລຸ ງັ ບາງຊະນິດ ເມອື່ ໄດ້ຮບັ ການກະຕຸ້ນຈາກປດັ ໃຈທເີື່ ໝາະສົມ ຈ່ຶືງຈະເກີດການແບງ່ ຈລຸ ັງຕໄ່ໍ ປອກີ
ເຊນັ່ົ : ຈຸລງັ ກບັ ຈລຸ ງັ ຕ່ອມຕ່າງໆ ຈລຸ ັງເມັດເລອື ດຂາວ ເປນັ ຕນ້ີົ

- ຈຸລັງປະສາດ, ຈຸລັງກາ້ ມຊ້ີນຍຶດກະດກູ ແລະ ຈລຸ ງັ ກ້າມຊີນ້ ຫວົ ໃຈ ມກີ ານພັດນາຈົນມີຮູບຮ່າງ ແລະ
ໜາ້ ທື່ີພເິ ສດແຕກຕ່າງຈາກຈຸລງັ ທ່ົວໄປ ຈະມກີ ານແບ່ງຈລຸ ງັ ເມອື່ ຈຸລງັ ຕາຍຈງ່ືຶ ບ່ໍມີຈລຸ ງັ ໃໝ່ມາເຮດັ ໜ້າທືີ່ແທນ

- ໃນພືດສວ່ ນຂອງໂຄງສ້າງທື່ີມອີ າຍຸຫາຍ ແລະ ປະກອບດວ້ ຍແພຈຸລັງຖາວອນຈະບມໍ່ ກີ ານແບ່ງຈລຸ ງັ
ປາຍຮາກ ແລະ ປາຍຍອດເປນັ ບລເິ ວນທື່ີມກີ ານຈະເລີນເຕີບໂຕຢູ່ຕະຫອດເວລາ ປະກອບດ້ວຍແພຈະເລນີ ເຕີບ
ໂຕ ຈຶງ່ື ພົບການແບ່ງຈຸລງັ ແບບໄມໂທຊີສຢສູ່ ະເໜີ.

2.1 ຮອບວຽຂອງການຈລຸ ງັ
ວົງຈອນການແບງ່ ຈຸລັງ ແບງ່ ອອກເປັນ 2 ໄລຍະ

1) ໄລຍະ Interphase ( G1 S , G2 )
Interphase
- ແບ່ງອອກເປັນ 3 ໄລຍະ, ໄລຍະກອ່ ນສາ້ ງ DNA ( G1 )
ຈລຸ ັງເຕບີ ໂຕໄວ ເລີ່ມື ມີການຈໍາລອງ ເຊນັ ທິຮໂອດ ແຕບ່ ມ່ໍ ກີ ານສ້າງ
ດີເອັນເອ DNA ມີແຕກ່ ານສ້າງ RNA ຊະນດິ ຕ່າງໆ, ໂປຣຕນິ ຕ່າງໆ
ແລະ ຈາໍ ລອງອງົ ປະກອບຂອງຈຸລງັ ໆ
- ໄລຍະສາ້ ງ DNA ( S ) ມກີ ານສ້າງ DNA ,RNA ແລະ ໂປຣຕິນຫາຍທີື່ສດຸ
- ໄລຍະຫງັ ສ້າງ DNA (G2 ) ຍງັ ມີເຈ້ຍຫຸ້ມແກ່ນຈລຸ ັງ ແລະ ນວິ ຄີໂອລັສ (Nucleolus) ຢູ່, ເຊນັ ທິຣໂອລ
ເລືມ່ີ ແຍກອອກເປັນ 2 ຊຼຸດ

2) ໄລຍະ M Phase
ແບງ່ ອອກເປນັ 4 ໄລຍະ:

- ໄລຍະ Prophase
- ໄລຍະ Metaphase
- ໄລຍະ Anaphase
- ໄລຍະ telophase

4

ກາຍະວພິ າກພືດ

2.2 ການແບງ່ ແບບໄມໂທຊສີ (mitosis)

ການແບງ່ ແກ່ນຈລຸ ງັ Mitosis
ໄລຍະ Prophase

- ໂຄມາຕີດຫົດສ້ນັີ ເຂົີ້າເຮດັ ໃຫ້ເບງິ່ື ເຫັນເປນັ ແທງ່ ຊັດ
ເຈນ

- ເຈ້ຍຫຸ້ມແກ່ນຈຸລງັ ແລະ ແກນ່ ນ້ອຍຫາຍໄປ
- ເຊນັ ຕີໂອນເຄອ່ື ນໄປ 2 ຂ້າງຂອງຈລຸ ັງ ແລະ ສ້າງ
ເສ້ັີນໃຍສະປິນເດີໄປເກາະຢູກ່ ່ືິວເຊນັ ໂທແມ

ໄລຍະ Metaphase
- ສີໂສມຮຽງໂຕຢ່ເູ ຄິ່ືງກາງຂອງຈຸລັງ

ເໝາະ ສມົ ແກ່ການນັບສີໂສມ ແລະ ສກຶ ສາຮູບຮ່າງໂຄງສາ້ ງ
ຂອງສີໂສມ

- ເຊນັ ໂທແມຈະແບ່ງເຄື່ິງເຮັດໃຫສ້ ີໂສມເລ່ີືມແຍກ
ອອກຈາກກັນ

- ສີໂສມຫດົ ສີ້ັນເຂີົ້າຫາຍທີື່ສຸດສະດວກຕໍ່ການເຄ່ືອນທີ່ື
ມາຮຽງກນັ ຢເູ່ ຄິື່ງກາງຈລຸ ງັ ເຮັດໃຫ້ໂຄຣມາຕິດຊດັ ເຈນທ່ືີສຸດ

ໄລຍະ Anaphase
- ສີໂສມຖກື ດຶງແຍກອອກຈາກກນັ ກາຍເປັນສີໂສມ

ອດິ ສະຫະ
- ສີໂສມພາຍໃນຈຸລງັ ເພື່ີມເປັນ 2 ເທ່ົາ ຫື ຈາກ 2n

ເປນັ 4nໃຊ້ເວລາສີັນ້ ທ່ືີສຸດ

ໄລຍະ Anaphase ການແບງ່ ຈຸລັງ ນວິ ຄີໂອລສັ
- ສີໂສມລູກຈະໄປໂຮມໂຕກັນຢຄູ່ ົນລະຂີົ້ວຂອງຈລຸ ັງ
ເຈຍ້ ຫມຸ້ ແກ່ນຈລຸ ງັ
ເຈ້ຍຫ້ມຸ ແກນ່ ຈລຸ ງັ ແລະ ແກ່ນນ້ອຍເລີມ່ື ປາກົດ, ມກີ ານແບງ່
ທາດປະຖົມມະເຊີ້ືອເຊນົັ່ :

- ໃນຈລຸ ັງສດັ , ເຈ້ຍຫຸ້ມຈຸລງັ ກືວ່ິ ເຂີ້ົາໄປບລເິ ວນກາງຈຸລງັ
- ໃນຈຸລງັ ພືດ: ເກີດແຜນ່ ກ້ີນັ ຈລຸ ັງກີ້ັນທາງກາງຂະຫຍາຍ
ໄປຕິດກນັ ຂອບຈຸລງັ ແມໄ່ ດ້ 2 ຈຸລງັ ໃໝ່ ຈລຸ ັງລະ 2n ເທົ່າ

ກບັ ຈລຸ ັງເດີມທກຸ ຢ່າູ ງ

5

ກາຍະວິພາກພືດ

2.2 ການແບງ່ ແບບໄມໂອຊສີ (meiosis)
ການແບງ່ ແກນ່ ຈລຸ ງັ (meiosis)
- ການແບ່ງແກ່ນຈຸລັງ (meiosis)ເກດີ ໃນຈຸ
ລງັ ສບຶ ພັນ ແລະ ຈຸລັງໃໝ່ທື່ີໄດ້ມຈີ ານວນໂຄຣໂມ
ໂຊມຫຼຸດລົງເຄງ່ິື ໜຶ່ືງ ຈາກ 1 ຈຸລງັ ໄດ້ 4 ຈຸລງັ
-

- ໄມໂອຊີສໄລຍະທີ 1 (meiosis I) ແກນ່
ຈລຸ ັງ 1 ແກນ່ ຈະແບງ່ ເປນັ 2 ແກ່ນຈຸລງັ ແຕ່ລະ
ແກນ່ ຈຸລງັ ມີໂຄຣໂມໂຊມຫດຼຸ ລງົ ເຫອື ເຄ່ືງິ ໜ່ງຶື ຂອງຈຸ
ລງັ ພແໍ່ ມ່

- ໄມໂອຊີສໄລຍະທີ 2 (meiosis II) ເປັນ
ການແບງ່ ແກນ່ ຈລຸ ງັ ຕ່ຈໍ າກໄລຍໄທໍາອິດ ແກ່ນຈຸລງັ ຈະ
ຖກື ແບງ່ ຈາກ 2 ເປັນ 4 ແກນ່ ຈລຸ ັງ ໂດຍບໍ່ມີການ
ຫຸດຼ ຈໍານວນໂຄຣໂມໂຊມລົງອກີ

ໄມໂອຊີສ 1 ໄລຍະຂອງການແບ່ງ ການປຽູ່ ນແປງທສີື່ າໍ ຄນັ
ອິນເຕເຟສ 1 - ມກີ ານຈໍາລອງສີໂສມຂຶ້ີນມາ 1 ຊຼຸດເຊືງິ່ ແຕລ່ ະສີໂສມ
ໄມໂອຊີສ 2 ໂປເຟສ 1
ປະກອບດວ້ ຍ 2 ໂຄມາຕີດ
ເມຕາເຟສ 1 - ສີໂສມທີືເ່ ປນັ ຄູ່ຄກື ນັ ມາຈບັ ຄູ່ໃກ້ຊິດກນັ ເຮັດໃຫມ້ ກີ ຸ່ມສີ
ແອນນາເຟສ 1
ເທໂລເຟສ 1 ໂສມກຸ່ມລະ 2 ທ່ອນ ແຕລ່ ະກຸມ່ ປະກອບດວ້ ຍ 4 ໂຄມາຕີດ
ອນິ ເຕເຟສ 2 - ເກດີ ການແລກປູ່ຽນຊນ້ິີ ສວ່ ນກັນຂອງໂຄມາຕດີ
ໂປເຟສ 2 - ສີໂສມຄູ່ຄືກນັ ຮຽງໂຕກນັ ຢູ່ກາງຈຸລັງ
ເມຕາເຟສ 2 - ສີໂສມຄູ່ຄືກນັ ແຍກຄ່ອູ ອກຈາກກັນໄປປຍງັ ແຕ່ລະຂ້ົີວຂອງຈຸ

ລງັ
- ເກດີ ແກ່ນຈຸລງັ ໃໝ່ 2 ແກນ່ ແລະ ແຕລ່ ະແກ່ນມີສີໂສມຊຼຸດ

ດຽວ (n)
- ເປນັ ໄລຍະພກັ ຊົ່ວຄາວແຕບ່ ່ໍມີການຈໍາລອງສີໂສມຂີຶ້ນມາອກີ

- ສີໂສມຫດົ ສີັນ້ ເຂ້ົີາຫາຍເຮັດໃຫ້ເຫັນ 1 ສີໂສມມີ 2 ໂຄ
ມາຕດີ

- ສີໂສມມາຮຽງໂຕກນັ ຢູ່ເຄງ່ືິ ກາງຈຸລງັ

6

ກາຍະວພິ າກພືດ - ເກີດການແຍກຂອງໂຄມາຕີດທຢື່ີ ູ່ສີໂສມດຽວກັນໄປຍັງແຕ່
ແອນນາເຟສ 2 ລະຂີົ້ວຂອງຈຸລັງ

ເທໂລເຟສ 2 - ເກີດມີແກ່ນຈລຸ ງັ ເປນັ 4 ແກ່ນ ແລະ ແບງ່ ທາດຈຸລງັ ອອກ
ເປັນ 4 ຈຸລງັ ສົມບນູ ເຊງິື່ ແຕ່ລະຈຸລັງມີສີໂສມຊດຸຼ ດຽວ (n)
ຫື ເທົ່າກບັ ເຄື່ງິ ໜຶ່ືງຂອງຈຸລັງແມ່ເລ່ືີມຕນີ້ົ .

ສະຫຸຼບ meiosis II
(Interphase II ) ບໍ່ມີການຈາໍ ລອງຕົວຂອງໂຄຣໂມໂຊມເກີດຂຶີ້ນ ການແບງ່ ແກ່ນຈຸລັງໃນຮອບ 2 ຖດັ
ຈາກ telophase i ຈະມກີ ານປຽູ່ ນແປງໄລຍະຕ່າງໆ ໄດແ້ ກ່: Prophase II, Metaphase II ,Anaphase II,
telophase II ຕະຫອດຈົນການແບ່ງໄຊໂທຮພາສຊຶມເກດີ ຂນີຶ້ ເຊັນົ່ ດຽວກນັ ແບບໄມໂທຊີສ ເມອື່ ສ້ີິນສຸດການ
ແບ່ງຈຸລັງແບບໄມໂອຊີສ ຈ່ືງຶ ໄດຈ້ ລຸ ງັ ໃໝ່ 4 ຈຸລງັ ແລະ ແຕລ່ ະຈຸລັງມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມຫຼຸດລົງ

7

ກາຍະວິພາກພືດ

ບດົ ທີ 2
ແພພດື (plant Tissue)

1. ຄວາມໝາຍຂອງແພພດື

ແພພດື plant tissue ເກີດຈາກກຸ່ມຈລຸ ັງທືີມ່ ີລັກສະນະຮບູ ຮ່າງຄກື ັນມາຮວ່ ມກນັ ເຮັດໜ້າທີື່ຢູ່າງດຽ່ວ
ກັນແພພືດຫາຍໆ ຊະນດິ ຈະມາຢູ່ຮ່ວມກັນເປັນກຸ່ມ ແລະ ເຮັດໜ້າທ່ືີຢູ່າງດຽວກນັ ກາຍເປັນອະໄວຍະວະ
(organ) ໄດແ້ ກ່: ລໍາຕົ້ີນ, ໃບ, ດອກ, ໝາກ ແລະ ຮາກ ເປນັ ຕົີ້ນ

ແພຈລຸ ັງພືດເປນັ ກຸ່ມຈລຸ ງັ ທີ່ືມລີ ກັ ສະນະຄ້າຍໆກັນມາຢູ່ຮ່ວມກັນແລ້ວຮວ່ ມກັນເຮັດວຽກ ການຈັດຈໍາແນກ
ແພຈຸລັງຂອງພືດມີຫກັ ເກນຫາກຫາຍເຊ່ນັົ : ຮູບຮ່າງ ໂຄງສ້າງ ຕາໍ ແໜງ່ ທ່ືີເກດີ ແລະ ໜ້າທີື່ ແຕ່ສວ່ ນຫາຍຈະໃຊ້
ຄວາມສາມາດໃນການແບງ່ ຕວົ ຂອງແພຈລຸ ັງເປັນຫັກເກນ ເຊ່ິືງສາມາດແບງ່ ເປນັ 2 ຊະນິດຄື ແພຈລຸ ັງຂະຫຍາຍ
ແລະ ແພຈລຸ ັງຖາວອນ.

ນອກຈາກນີ້ ຍັງສາມາດແບ່ງເປັນຊະນິດຕາມໜ້າທື່ີ ແຫງ່ ກໍາເນດີ , ຕໍາແໜ່ງທື່ີຢູ່, ອົງປະກອບ, ຄວາມ
ສາມາດໃນການແບງ່ ຈຸລງັ ແລະ ການະເລີນເຕີບໂຕ.

2. ລະບບົ ຂອງແພພືດ

2.1 ແພຂະຫຍາຍ (Meristematic tissue ຫື Meristem)
ແພຈຸລງັ ຂະຫຍາຍ (Meristematic tissue ຫື Meristem) ປະກອບດ້ວຍຈລຸ ງັ ທີ່ມື ເີ ຍີອ້ື ຫຸ້ມບາງ
ແລະ ແບງ່ ຈຸລງັ ແບບໄມໂຕຊິດຢູ່າງວອ່ ງໄວ, ລັກສະນະສໍາຄັນຂອງແພຈຸລັງຂະຫຍາຍຄື
- ປະກອບດວ້ ຍຈຸລງັ ຂະຫຍາຍຂະໝາດນ້ອຍມນີ ວິ ເຄຍຂະໜາດໃຫຍ່ຢູ່ກາງຈລຸ ັງ
- ເຍີອ້ື ຫຸ້ມຈຸລງັ ບາງ ແລະ ມແີ ວຄວິ ໂອລຂະໜາດນອ້ ຍ
- ຈລຸ ັງຮບູ ຮ່າງຫາຍແບບ ແລະ ຈລຸ ັງຕິດກັນຈນົ ບໍ່ມີຊ່ອງວ່າງລະຫວາ່ ງຈລຸ ັງ

8

ກາຍະວພິ າກພືດ

- ມກີ ານປູ່ຽນແປງສະພາບຂອງຈລຸ ັງ ການເປັນແພຈຸລັງຖາວອນຊະນິດຕ່າງໆ
2.2 ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງລະບບົ ແພພດື
ຈາໍ ແນກຕາມໄລຍະການຂະຫຍາຍເຕບີ ໂຕດງ່ົັ ນີ້
1. Promeristem ຫື protomeristem ພົບບລິເວນປາຍອດ ປາຍຮາກ ຈລຸ ັງມີຂະໜາດ ແລະ

ລັກສະນະຄ້າຍໆກນັ
2. Primary meristem ທ່ືີພົບບລິເວນ Apical meristem ປະກອບດວ້ ຍ
1) Protoderm ປຽູ່ ນໄປເປນັ ແພຂະຫຍາຍຖາວອນທເີ່ື ປັນເປອກຊ້ີັນນອກສຸດທືີ່ເອ້ນີ ວ່າ Epidermis
2) Gtound meristem ປຽູ່ ນໄປເປັນ ພິດ (pith) ຄອຣເທັກ (cortex) ແລະ ເອັນໂດເດີມິສ

(Endodermis)
3) Procambium ປາກົດຢູ່ເປນັ ແຖບໆ ລະຫວາ່ ງ Ground meristem ຊ່ືຶງຈະປູ່ຽນໄປເປນັ ແພ

ລໍາລຽງໄລຍະທໍາອິດແພຈຸລັງຖາວອນ, ປະກອບດ້ອຍກຸ່ມຈລຸ ງັ ທືີ່ຂະຫຍາຍ ແລະ ປ່ຽູ ນແປງມາຈາກແພຈລຸ ັງ
ຂະຫຍາຍເພື່ອໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ໜ້າທີ.

2.3 ລກັ ສະນະ ແລະ ຊະນດິ ຂອງແພພດື
ຈາໍ ແນກໄດຕ້ າມຕໍາແໜງ່ ທມື່ີ ີຢູ່ໃນສ່ວນຕາ່ ງໆ ຂອງພືດໄດ້ໂດຍ 3 ຊະນິດຄື

1) ແພຈຸລງັ ຂະຫຍາຍສ່ວນປາຍ (Apical meristem)
2) ແພຈລຸ ງັ ຂະຫຍາຍດາ້ ນຂ້າງ (lateral meristem) ພບົ ຂະໜານກບັ ເປອກຂອງລໍາຕີນ້ົ ແລະ ຮາກ
ເມືອແບງ່ ຈະລັງເຮັດໃຫລ້ ໍາຕນ້ີົ ແລະ ຮາກຂະຫຍາຍຂະໜາດໃຫຍຂ່ ້ືີນເລືອ່ ຍໆແພຈຸລງັ ຂະຫຍາຍຊະນດິ ນີເ້ ອີ້ນອີກ
ຢາູ່ ງໜຶື່ງວາ່ : ແຄມບຽນ (cambium)

 Lateral meristem ທ່ີືພບົ ບລິເວນກ່ມຸ ທລໍ່ ໍາລຽງ ເອ້ີນວ່າ vascular cambium
 Lateral meristem ພບົ ໃນຊ້ນັີ cortex ຂອງລໍາຕົີ້ນ ແລະ ຮາກເອີນ້ ວາ່ cork cambium
3) ແພຈຸລັງຂະຫຍາຍເທງິ ຂໍ້ ຫື ແພຈຸລງັ ຂະຫຍາຍລະຫວາ່ ງປ້ອງ (Intercalary meristem) ພບົ
ບລິເວນເທິງຂໍ້ຂອງລໍາຕີນ້ົ ຫື ກົກຂອງປ້ອງ ຫື ຕາມຂໍ້ ແລະ ກາບໃບຂອງພືດໃບລ້ຽງດຽວເຊງ່ິື ຊ່ວຍໃຫ້ປອ້ ງຍາວ
ຂ້ນີື

9

ກາຍະວິພາກພືດ

3. ລະບົບຂອງແພຖາວອນ

3.1 ຄວາມໝາຍຂອງແພຖາວອນ
ແພຖາວອນ (permanent tissue) ເປັນແພທືີ່ປະກອບດວ້ ຍຈຸລັງທີື່ມກີ ານຈະເລີນເຕບີ ໂຕເຕັມທີແລ້ວ ເຊງິື່
ເກດີ ຈາກການທ່ີແື ພຈລຸ ັງຂະຫຍາຍມີການປູ່ຽນແປງເພອື່ ເຮັດໜ້າທ່ືີສເິ ພາະທີ່ືແຕກຕ່າງກນັ ອອກໄປ, ມີຮູບຮາ່ ງຄົງ
ທ,່ີື ແພຖາວອນຈະບໍ່ມີການແບງ່ ຈລຸ ັງເພື່ອເພ່ີືມຈໍານວນອີກ ແຕຍ່ ກົ ເວັ້ນີ ພາເລງຄີມາ (parenchyma) ສາມາດ
ກັບໄປແບ່ງຈລຸ ງັ ໄດ້ອີກຄີງ້ັ ເຊິ່ືງເປັນການ (redifferentiation) ແພຖາວອນບາງຊະນິດອາດປະກອບມາຈາກກຸ່ມ
ຈຸລັງຊະນດິ ດຽວກັນ, ແຕ່ບາງຊະນິດອາດປະກອບດ້ວຍຫາຍຊະນດິ ກໄດ້.

3.2 ລກັ ສະນະຂອງແພຖາວອນ
ລກັ ສະນະສາໍ ຄັນຂອງແພຈຸລັງຖາວອນ ຄ:ື ປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ ທ່ປືີ ູ່ຽນແປງມາຈາກແພຈຸລງັ ຂະຫຍາຍທີແ່ື ບ່ງ
ຕົວບໍ່ໄດ,້ ຈລຸ ັງມີຮູບຮ່າງຄງົ ທ່ືີບໍ່ປ່ຽູ ນແປງ ອາດຈະມີທາດປະກອບອນ່ື ໆ ມາສະສົມເທິງເຍອື້ີ ຫຸ້ມຈຸລັງ ຫື ເຍືີອ້ ຫຸ້ມ
ຈຸລງັ ທຕ່ືີ ິດກນັ ອາດຈະສະຫາຍຕົວກາຍເປັນທ່ໍຍາວ
ແພຈລຸ ັງຖາວອນແບ່ງອອກເປນັ 2 ປະເພດຄື

1. ແພຈລຸ ງັ ຖາວອນເຊງີ ດຽວ (Simple permanent tissue) ຄື ແພຈລຸ ງັ ທປືີ່ ະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ ຊະນດິ
ດຽວກນັ ມາເຮດັ ໜາ້ ທື່ຮີ ວ່ ມກັນ

ເອພເິ ີມສິ epidermis ເປນັ ແພທີ່ືປະກອບມາຈາກຈຸລງັ ເອພິເດີ ທືີມ່ ລີ ກັ ສະນະລຽບ ເຊິື່ງກຸ່ມຈລຸ ງັ ລຽງຕົວກນັ
ໂດຍມີການຮຽງຕົວອັດແໜ່ນຈົນບ່ໍມີຊອ່ ງວາ່ ງລະຫວ່າງຈລຸ ງັ , ບ່ໍມຄີ ໂລພລາສ ແລະ ພົບບລິເວນຄິວເຕມີ າເຄອື ບ
ທັບ ເພ່ືອປອ້ ງກັນການຄາຍນ້ໍາ ແຕ່ບ່ໍພົບໃນຮາກພືດ ເຊ່ງິື ອິພິເດີມີສເປນັ ແພທີື່ຢູ່ອອ້ ມນອກສຸດຂອງສ່ວນຕ່າງໆ
ຂອງພືດ ພົບໄດ້ທົວ່ ໄປຕາມພາກສວ່ ນຕ່າງໆຂອງພດື ທືີມ່ ີອາຍນຸ ້ອຍໆ ເຮດັ ໜ້າທ່ືີປອ້ ງກັນແພຈລຸ ງັ ທ່ືີຢູດ່ ້ານໃນ
ສາມາດປູ່ຽນແປງໄປເປນັ ຈຸລັງຊະນິດອ່ືນໄດເ້ ຊນ່ັົ : ຂົນຮາກ root hair, ຂນົ ຫື ໜາມ trichome

ຄອກ (cork) ເກີດຈາກການແບ່ງຈຸລັງແບບໄມໂທຊີສຂອງຄອກແຄມບຽນ ບລເິ ວນໃກກ້ ັບເອພເິ ດີມສິ
ບລເິ ວນນອກສດຸ ຂອງລາໍ ຕີົນ້ , ກິີງ້ , ກາ້ ນ ແລະ ພບົ ໃນພືດທີມື່ ີອາຍຸຫາຍແລວ້ , ມໜີ ້າທ່ປີື ້ອງກັນກາາຄ້າຍນໍາ
ແລະ ຈຸລງັ ທີ່ືໃຫ້ຈະຕາຍເມ່ືຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕເຕັມທີ່.ື

ພາເລງຄມີ າ Parenchyma ມີລັກສະນະດງັ ນ້ີ
- ຈຸລັງມີຮບູ ຮາ່ ງຫາຍແບບ ມແີ ວຄວິ ໂອລຂະໜາດໃຫຍ່
- Parenchyma ຂອງໃບ ຫື ລໍາຕົີ້ນມັກມີ ຄໂຣພຣາສ ເອີ້ນວາ່ cholrenchyma
- ເປັນແພຈລຸ ງັ ສວ່ ນໃຫຍ່ຂອງພືດແທຣກຢູ່ເກືອບທກຸ ສ່ວນ
- ໜ້າທືີ່ຂອງ parenchyma ຄື ສະສົມອາຫານຄ້ໍາຈຸລໍາຕົີ້ນບາງຊະນິດເປນັ ຕ່ອມສ້າງສານ
ຄເລງຄມິ າ Collenchyma ເປັນແພຈຸລງັ ທ່ີືມີກມຸ່ ຈຸລງັ ຄ້າຍ parenchyma ມີລັກສະນະດງ່ົັ ນ້ີ
- ຈລຸ ັງຮບູ ຮ່າງຂອນຂ້າງຍາວ ເຍີື້ອຫຸ້ມຈລຸ ງັ ໜາບໍ່ເທົ່າກນັ ຈລຸ ັງຢູ່ຕິດກນັ ມີຊ່ອງວ່າງລະຫວ່າງຈລຸ ງັ ນ້ອຍ

ເພມີ ຄວາມແຂງແຮງໃຫກ້ ບັ ພດື
- ສ່ວນໃຫຍ່ບ່ໍມີຄໂຣພຣາສ
- ພົບຫາຍໃນກ້ານໃບ ເສ້ນີັ ກາງໃບ ແລະ ຄອຣເທກ ຂອງພືດລີົ້ມລຸກ

10

ກາຍະວພິ າກພືດ

- ມໜີ ້າທຊືີ່ ່ວຍຄໍ້າຈຸນ ຫື ໃຫ້ຄວາມແຂງແຮງໃນຂະນະທພີ ດື ຍງັ ອອນ່ ແລະ ໃຫ້ຄວາມແຂງແຮງແກ່ໃຫ້
ກາ້ ນໃບ, ເສນ້ີັ ໃບ

ສະເຄເລງຄີມາ Sclerenchyma ເປນັ ຈລຸ ັງທີມເີ ຍອ້ືີ ຫຸ້ມໜາ ແລະ ແຂງແຮງຫາຍເນ່ອື ງຈາກມສີ ານລກິ
ນິນ ມາສະສົມເປນັ ຫຸ້ມຈຸລັງ ຖເື ປນັ plant skeleton ຈຸລງັ ທີ່ືໃຫຍ່ເຕມັ ທີື່ແລວ້ ສ່ວນໃຫຍເ່ ປັນຈຸລັງບໍ່ມີຊີວດິ ມີ
ການຫົດຍືດໜ້ອຍກວາ່ collenchyma ແບ່ງເປນັ 2 ຊະນດິ ຄື

- Fiber ເປນັ ຈຸລັງທ່ຕີື າຍແລວ້ ຮບູ ຮ່າງຮຽວຍາວ ຫວົ ທາ້ ຍແຫລມ ເຍືີ້ອຫຸ້ມຈຸລງັ ໜາມຄີ ວາມໜຽວ
ແລະ ຫົດຢດສງູ ເຊົັ່ນ ປູ່ານ fiber ຢຮູ່ ່ວມກນັ ເປັນຈຸກ

- Sclereid ເປນັ ຈລຸ ັງທ່ີືຕາຍແລວ້ ຈລຸ ງັ ມີຮູບຮາ່ ງຫາຍແບບ ຈລຸ ັງມີເຍີອື້ ຫຸ້ມໜາຫາຍ ຢູ່ຮ່ວມກນັ ເປນັ
ກ່ມຸ (2 – 100 ຈຸລງັ ) ພົບຕາມສວ່ ນຕ່າງໆຂອງພດື ເຊັົ່ນ: ກະໂປະໝາກພາ້ ວ ແກນ່ ໝາກທັນ ໝາກຂຽບ
ເປນັ ຕນ້ົີ .

2. ແພຈລຸ ງັ ຖາວອນເຊງີ ຊອ້ ນ (Complex permanent tissue) ເປນັ ແພຈລຸ ງັ ທີ່ືປະກອບດວ້ ຍກມຸ່ ຈຸ
ລັງຫາຍຊະນດິ ມາຢູ່ຮວ່ ມກັນ ແລະ ເຮດັ ວຽກຮວ່ ມກນັ

Xylem ເຮັດໜ້າທີືລ່ ໍາລຽງນໍ້າ ແລະ ແຮທ່ າດປະກອບດ້ວຍຈຸລງັ 4 ຊະນິດຄື
1) ເທຣຄີດ (tracheid) ລັກສະນະຈຸລັງຫົວທ້າຍຮຽວແຫມ ມີການສະສົມຂອງລິກນິນ ເມື່ອໃຫຍ່

ເຕັມທີື່ນິວເຄຍ ແລະ ໄຊໂຕພຣາສຊຶມສະຫາຍເຮັດໃຫ້ຈຸລັງກາຍເປັນຊ່ອງວ່າງ ມີ pith ເຮັດໜ້າທີ່ືລໍາລຽງນີ້າ
ແລະ ແຮທ່ າດຈາກຈລຸ ງັ ສຈູ່ ລຸ ງັ

2) ເວສເຊລ (vessel) ປະກອບດ້ວຍ vessel member ຫາຍໆຈຸລັງຮຽງຕໍ່ກັນ ລັກສະນະຄ້າຍຄືທ່ໍ
ນາ້ໍ ມທີ ໍເ່ ປີດທະລລຸ ະຫວາ່ ງຈລຸ ງັ ເຊື່ອມຕກ່ໍ ນັ ເປັນທໍ່ຍາວຂອງລໍາຕົ້ີນເມື່ອໃຫຍ່ເຕັມທີື່ນິວເຄຍ ແລະ ໄຊໂຕພຣາສ
ຊມຶ ຈະສະຫາຍໄປ (vessel ບໍພ່ ບົ ໃນພດື ບໍ່ມດີ ອກ)

3) ໄຊເລມພາເຣງັ ຄີມາ (xylem parenchyma) ຈຸລັງຮູບຮ່າງກົມ ເຍືີ້ອຫຸ້ມຈຸລັງບາງ ເຮັດໜ້າທີື່ສະ
ສົມພວກແປງ້ ນໍ້າມັນ ແລະ ສານຕາ່ ງໆ

4) ໄຊເລມໄຟເບີ (xylem fiber) ຊ່ວຍຄໍາ້ ຈນຸ vessel ເຮດັ ໃຫ້ໄຊເລມ ແຂງແຮງຂນ້ືີ
Phloem ເປນັ ແພຈລຸ ັງທືີເ່ ຮັດໜ້າທລືີ່ ໍາລຽງອາຫານ ຈາກບລິເວນທີື່ມກີ ານສັງເຄາະດວ້ ຍແສງໄປຍັງສ່ວນ
ອື່ນໆຂອງພດື ປະກອບດ້ວຍຈຸລງັ 4 ຊະນິດຄື
1) ຊວິ ທິວ (sieve tube) ປະກອບດວ້ ຍ sieve tuve member ຮບູ ຮ່າງທ່ອນຍາວຫວົ ທາ້ ຍຮຽວແຫລມ
ເມື່ອໃຫຍເ່ ຕມັ ທີບື່ ່ໍມນີ ວິ ເຄຍເນອ່ື ງຈາກມີໄຊໂຕພຣາສຊຶມ ແລະ ແວຄິວໂອລຂະໜາດໃຫຍບ່ ຽດຈົນນິວເຄຍ
ສະຫາຍໄປ ມາຮຽງຕກ່ໍ ນັ ເປັນສາຍຍາວ ເຍີື້ອຫຸ້ມຈຸລງັ ມີຮູບຮຸນນອ້ ຍໆ ຕານ່າງເອີນ້ ວ່າ ຊິວເພລດ (sieve
plate)
2) ຄອມພານຽນຈຸລງັ (companion cell) ເປນັ ຈລຸ ງັ ທື່ີຢູ່ຕິດກັບ sieve tube member ເມອື່ ເຕີບໃຫຍ່
ເຕມັ ທ່ືຍີ ງັ ມີນວິ ເຄຍເຮັດໜ້າທຄ່ີື ອບຄຸມການເຮັດວຽກຂອງ sivetube companion cell ບພໍ່ ົບໃນພດື ບ່ໍມີ
ດອກ)

11

ກາຍະວພິ າກພືດ

3) ໂພລເອມັ ພາເຣັງຄີມາ (phlom parenchyma) ມເີ ຍີື້ອຫຸ້ມບາງໆ ແລະ ມີຮບູ ຮນຸ ເຮັດໜ້າທືີ່ສະສົມ
ອາຫານ ແລະ ລາໍ ລຽງອາຫານ

4) ໂພລເອມັ ໄຟເບີ (phlom fiber) ເສມີ ສາ້ ງຄວາມແຂງແຮງຂອງ phlom
3.3 ຊະນດິ ຂອງແພຖາວອນ

ແພຖາວອນ (Permanent tissue) ເກີດຈາກແພຂະຫຍາຍທີມກີ ານປູ່ຽນແປງໄປເພ່ືອເຮັດໜ້າທີືສ່ ະເພາະ

ເຊັນົ່ ທາດໄຂມນັ ມາປກົ ຄຸມ, ຜວິ ຈຸລງັ ມີຂົນຮບູ ຮ່າງຕ່າງໆຢື່ນອອກຈາກຜວິ ຈລຸ ັງ ຫື ມີຕ່ອມຜະລິດນາ້ໍ ມນັ
ເປນັ ຕົີ້ນ.

• ແພຖາວອນແບງ່ ອອກເປນັ 3 ປະເພດຄື:
1) ແພໜງັ ປກົ (surface tissue or protective tissue)

ແພໜງັ ປກົ ເປນັ ກຸ່ມຈລຸ ງັ ທມ່ືີ ີການຈັດຮຽງຕົວຢຊູ່ ັີ້ນນອກຕາມສວ່ ນຕາ່ ງໆເຊົັນ່ : ລາໍ ຕີນ້ົ , ຮາກ, ໃບ, ອະໄວ
ຍະສືບພນັ ເຮັດໜ້າທື່ີປົກຄຸມ ແລະ ປອ້ ງກັນອນັ ຕະລາໃນພືດ ແບ່ງເປັນ 2 ຊະນດິ ຄື: ເອພີເດີມີສ (epidermis)
ແລະ ເພີຮເິ ດີມ (periderm)

1) Epidermi: ເປນັ ແພພດື ສາມາດພົບຕາມສ່ວນຕ່າງໆຂອງພືດທ່ືີມອີ າຍຸນອ້ ຍ, ຈລຸ ງັ ມີການປູ່ຽນແປງ

ໃນລກັ ສະນະແຕກຕ່າງກັນຂນີຶ້ ຢ່ກູ ບັ ໜ້າທີື່ ເຊົນ່ັ : ພວກຄວິ ຕິນ (cutin) ເພື່ອປ້ອງກນັ ການລະເຫີຍອາຍຂອງນໍ້າ,
ຈລຸ ັງປູ່ອງອາກາດປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ ປກົ ຄມຸ (guard cell) ແລະ ຊ່ອງປູ່ອງອາກາດ (stoma), ຈຸລງັ ທ່ືມີ ີຂົນທີື່
ເອີນ້ ວ່າ ໄທຣໂຄມ (trichome)ມີໜາ້ ທ່ືີຂັບຖາ່ ຍທາດທີືເ່ ປນັ ພິດ ປ້ອງກນັ ຄວາມຮ້ອນໃຫ້ແກພ່ ືດ ໃນການດູດ
ສານອາ ຫານໃນຮາກຂົນອ່ອນ ເປັນຕົນີ້

2) ເພຮີ ເິ ດີມ (periderm): ພົບໃນພືດທມ່ີື ີອາຍຫຸ າຍຂີ້ຶນ ເກດີ ຈາກການແບ່ງຕົວຂອງແພຈລຸ ງັ ບລເິ ວນ
ເສນີ້ັ ຮອບວງົ ຂອງຮາກ ແລະ ລໍາຕນ້ີົ ຄື: ແພຈລຸ ງັ ຄອກແຄມບຽມ ຫື ເຟລໂລເຈນ (phellogen) ການແບ່ງຕວົ
ຂອງແພຊະນິດນີ້ທໍາໃຫເ້ ອພີເດມີ ີສແຍກອອກ ແພທມີື່ າແທນເອີ້ນວ່າ: (periderm) ເຊ່ງິື ເປັນການຈະເລນີ ເຕບີ
ໂຕເຮັດໃຫ້ລໍາຕົ້ນີ ແລະ ຮາກຂະຫຍາຍຂະໜາດຂີ້ຶນ

ເພຮີ ເິ ດມີ (periderm)
ປະກອບດວ້ ຍຈຸລງັ 3 ກ່ມຸ ຄ:ື

- ຊ້ນັີ ນອກສຸດ: ຄ(ື phellem) ຈຸລງັ ກຸມ່ ນ້ີສ້າງຊເູ ບີຮິນ (suberin) ມາສະສົມເທງິ ຂອບຈຸລັງເພອື່ ປ້ອງກນັ
ການລະເຫີຍຂອງນໍ້າ, ເມືອ່ ຈຸລງັ ແກ່ຈະຕາຍ ແລະ ມອີ າກາດເຂົີ້າມາແທນທື່ີ ໂພຮໂທພລາສຊຶມ(protoplasm)

- ຊນັ້ີ ກາງຖັດເຂ້ົີາໄປຄື ກຸ່ມຈລຸ ັງເຟສໂລເຈນ ທ່ືີເຮດັ ໜາ້ ທືີ່ສ້າງເພເີ ດີມ
- ຊນ້ີັ ໃນຄື ເຟສໂລເດມີ phelloderm) ເຊ່ງືິ ປະກອບດ້ວຍ ຈລຸ ງັ ພາເລງຄີມາ (parenchyma) ທື່ີເກີດ
ຈາກການແບ່ງຈລຸ ງັ ຂອງເຟສໂລເຈນເຂ້ີົາດ້ານໃນ
2) ແພພນ້ືີ ຖານ (fundamental tissue)

ແພພີ້ືນຖານເປັນແພຂອງພືດ ສາມາດພົບໄດຕ້ າມພາກສ່ວນຕ່າງໆຂອງພືດ, ມີໜ້າທີື່ສາໍ ຄນັ ຄືສາ້ ງ ແລະ

ສະສົມອາຫານ, ຄໍ້າຈຸນໃຫ້ຄວາມແຂງແຮງກບັ ຕີົ້ນພືດ ປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ັງ 3 ປະເພດຄື:

12

ກາຍະວພິ າກພືດ

1) ພາເຮງຄິມາ (Parenchyma) ຈລຸ ງັ ມີຮູບຮ່າງຕາ່ ໆກັນ, ມຂີ ອບຈຸລັງບາງ, ພົບໄດ້ທຸກພາກສ່ວນຂອງ
ພດື ເຮັດໜ້າທື່ີສາ້ ງອາຫານ

2) ຄອລເລງຄິມາ (Collenchyma) ເປນັ ກຸມ່ ຈຸລັງທືີ່ມຂີ ອບຈລຸ ງັ ໜາ ເຮັດໜ້າທີື່ໃຫ້ຄວາມແຂງແຮງ, ຈຸ
ລງັ ມຮີ ູບຮ່າງຍາວຕິດກັນ ພົບບລເິ ວນ ກ້ານໃບ

3) ສະເຄິເລງຄິມາ (scherenchyma) ປນັ ແພທແີ່ື ຂງແຮງ, ຂອບຈຸລງັ ໜາ, ຊອ່ ງວ່າງລະຫວາ່ ງຈລຸ ງັ ມີ
ໜອ້ ຍ ແບ່ງເປນັ 2 ຊະນດິ ສະໂຕນຈລຸ ງັ (stonecell) ແລະ ໄຟເບີ (fiber) ຈລຸ ງັ ມີລັກສະນະຍາວ ແລະ ຍດຶ ຫດົ
ໄດ້ຫາຍກວ່ າຊີ້ັນສະໂຕນຈຸລງັ ທງັ ສອງຊະນິດມີໜ້າທືີ່ໃຫ້ຄວາມແຂງແຮງໃຫແ້ ກສ່ ່ວນຕ່າງໆຂອງພືດ ພົບຕາມ
ບລິເວນ ເປອກ, ແກນ່ ແລະ ກະປກົ ໝາກພາ້ ວເປັນຕ້ນີົ

3) ແພລາໍ ລຽງ (vascular tissue)
ແພລາໍ ລຽງເປນັ ແພທີືເ່ ຮັດໜ້າທື່ີຂນົ ສງ່ົ ນໍ້າ ແລະ ເກອື ແຮ່, ອາຫານທ່ືີສງັ ເຄາະຂ້ຶີນ ໄປພາກສ່ວນຕ່າງໆ

ຂອງພືດປະກອບດ້ວຍ 2 ຊະນິດຄື: (xylem), (phloem)
✧ xylem ເຮັດໜາ້ ທືລ່ີ ໍາລຽງນ້ໍາ ປະກອບມີ

+ tracheid + fiber

+ vessel + parenchyma

✧ phloem ເຮດັ ໜ້າທືລ່ີ ໍາລຽງອາຫານທ່ີືພືດສັງເຄາະຂນີຶ້ ປະກອບມີ

+ companion cell + sieve tube , sieve plate

+ fiber + parenchyma

ທລໍ່ າໍ ລຽງ Xylem: ເປັນແພລໍາລຽງທ່ສີື າມາດລໍາລຽງນໍ້າ ແລະ ແຮ່ທາດໄປສ່ພູ າກສວ່ ນຕ່າງໆຂອງພືດ

ໃນຮູບແບບທາດລະລາຍການລໍາລຽງຈະເລີມຕີ້ົນຈາກບລເິ ວນຮາກຂີ້ຶນໄປຕາມລາໍ ຕີ້ນົ , ກາ້ ນ, ໃບ

13

ກາຍະວພິ າກພືດ
- ເທຮຄດິ (tracheid) ເປນັ ກຸ່ມຈລຸ ັງທີື່ມລີ ກັ ສະນະຍາວ, ຂອບຈລຸ ງັ ໜາ ເມື່ອຈຸລັງເຕີບໃຫ່ຍໄຊໂທພ

ລາສຊືມ ແລະ ແກ່ນຈລຸ ັງຈະສະລາຍໄປເຮດັ ໜ້າທ່ີືພາຍໃນຈລຸ ັງ ເໝາະຕໍ່ການລໍາລຽງນໍ້າ
- ເວສເຊີ (vessel) ເປັນກຸ່ມຈຸລັງທີື່ມີລກັ ສະນະສັນ້ີ ແລະ ກວາ້ ງ, ປາຍແຫມຈຸລງັ ຮຽງຕເໍ່ ນ່ືອງກັນ

ສາມາດລໍາລຽງນໍ້າໄດ້
- ໄຊເລມພາເລງຄມິ າ (xylem parenchyma) ເປັນກມຸ່ ຈຸລງັ ທ່ີືເຮັດໜາ້ ທີ່ືເຄື່ອນທີືຂ່ ອງທາດໄປທາງ

ດ້ານຂ້າງຂອງໄຊເລມ
- ໄຊເລມໄຟເບີ (xylem fiber) ປັນກຸ່ມຈຸລັງທຊີື່ ່ວຍເພືີ່ມຄວາມແຂງແຮງໃຫ້ກບັ ໄຊເລມ ແລະ ເຮັດ

ໜ້າທືີ່ສະສົມອາຫານ
ໂຟເອມ phloem: ທາດອາຫານທີ່ືມີໂມເລກຸນຂະໜາດໃຫຍ່ ເຊັນ່ົ : ຄາໂບໄຮເດດ, ໂປຣຕິນ, ໄຂມນັ ທ່ືີ

ພດື ສ້າງຂ້ີຶນ ຈະຖືກຂົນສົ່ງໄປຫາພາກສ່ວນຕ່າງໆຂອງພດື ປະກອບດ້ວຍ ຈລຸ ງັ 4 ປະເພດຄື:
- ຊພີ ທິວເມມເບີ (sieve tube member) ເຮັດໜາ້ ທືີລ່ າໍ ລຽງທາດ
- ຄອມພານຽມຈຸລງັ Companion cell
- ໂຟລເອມພາເລງຄມີ າ phloem parenchyma ເຮັດໜ້າທື່ີສະສົມທາດອງົ ຄະທາດ
- ໂຟລເອມໄຟເບີ phloem fiber ເຮັດໜາ້ ທເື່ີ ພ່ີືມຄວາມແຂງແຮງໃຫ້ແກ່ໂຟລເອມ

14

ກາຍະວິພາກພືດ

ບດົ ທີ 3
ຮາກພດື (plant Root)

1. ຄວາມໝາຍຂອງຮາກພືດ

ຮາກ ຄືອະໄວຍະວະຂອງພືດທືີ່ບ່ໍມີຄໂລຟິລ, ບ່ມໍ ີຂໍ້, ປອ້ ງ, ຕາ ແລະ ໃບ ຈະເລີນເຕີບໂຕຕາມແຮງດງຶ ດູດ
ຂອງໂລກລົງສູ່ດນິ ເປນັ ອະໄວຍະວະຂອງພືດທື່ບີ ່ໍມີຂໍ້, ປອ້ ງ, ຕາ ແລະ ໃບ ມກີ ານຈະເລີນເຕບີ ໂຕລົງສພູ່ ນ້ີື ດນິ
ຕາມແຮງດຶງດດູ ຂອງໂລກ (Positivegeotropism ) ກາໍ ເນດີ ຈາກ radicle ຂອງຕນົີ້ ອ່ອນ (embryo) ເຊງ່ືິ ຢູ່
ພາຍໃນແກ່ນພືດ ຮາກປູ່ຽນແປງມາຈາກເລດິເຄີ ເປັນການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕໃນໄລຍະທໍາອິດ (Primary growth)
,ສວ່ ນຮາກຂອງພືດໃບລຽ້ ງ ແລະ ໃບລ້ຽງດ່ຽວບາງຊະນິດ ຈະມີການຈະເລີນເຕີບຂ້ນັີ 2 (Secondary growth)

2. ໜ້າທຂ່ີື ອງຮາກພດື

- ດູດ (Absorption) ນາໍ້ ແລະ ແຮທ່ າດທີ່ືລະລາຍນໍ້າຈາກດນິ ເຂີ້ົາໄປໃນລໍາຕນ້ີົ
- ລາໍ ລຽງ (Conduction) ນໍ້າ ແລະ ແຮ່ທາດລວມທີ້ງັ ທາດອາຫານ ເຊງືິ່ ພືດສະສົມໄວ້ໃນຮາກຂຶ້ີນສູ່

ສວ່ ນຕ່າງຂອງລໍາຕົນີ້
- ຍດຶ (Anchorage) ລໍາຕນີ້ົ ໃຫ້ຕດິ ກັບພ້ີນື ດນິ
- ແຫງ່ ສ້າງຮໂມນພດື ຫາຍຊະນດິ ເຊົັ່ນ ໄຊໂທໄຄນິນ, ຈບີ ເບີເລລນິ ເຊິືງ່ ຈະຖກື ລາໍ ລຽງໄປໃຊເ້ ພື່ອ

ຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງພາກສ່ວນຕ່າງໆຂອງພືດ
- ໜາ້ ທ່ືີອື່ນໆຂນຶ້ີ ກັບລັກສະນະຂອງຮາກ

3. ລະບບົ ຂອງຮາກພດື

ຮາກພດື (root) ເປນັ ສວ່ ນປະກອບຂອງພືດທ່ຈີື ະເລີນເຕີບໂຕລງົ ສູ່ພືີ້ນດິນ ເພ່ືອຊ່ວຍຶດລາໍ ຕົນີ້ ໃຫ້ຕິດກບັ

ພີ້ນື ດິນ, ຮາກສວ່ ນໃຫ່ຍບ່ໍມີຄໂຮຟນິ ລະບົບຮາກຂອງພດື ມີ 2 ລະບບົ ຄື:
1) ລະບບົ ຮາກແກວ້ : ສວ່ ນຫາຍພົບຢູ່ໃນພືດໃບລ້ຽງຄູ່
2) ລະບບົ ຮາກຝອຍ: ສ່ວນຫາຍພົບຢູ່ໃນພດື ໃບລ້ຽງດ່ຽວ

15

ກາຍະວິພາກພືດ

4. ຊະນດິ ຂອງຮາກພືດ

ຈໍາແນກປະເພດຕາມການກໍາເນດີ ຂອງຮາກ
1. ຮາກແກວ້ primary root
2.ຮາກແໜງ secondary root

3.ຮາກພເິ ສດ ປະກອບດ້ວຍ
+ຮາກຝອຍ (fibrous root )
+ຮາກຄາໍ້ ຈນຸ (prop root )
+ຮາກຍຶດເກາະ (climbing root)
+ຮາກສະສົມອາຫານ (stroage root)
+ຮາກກາຝາກ (parasite root)
+ຮາກສງັ ເຄາະແສງ (photosynthetic root)
+ຮາກຫາຍໃຈ (aerial root)

5. ໂຄງສ້າງຂອງຮາກພດື

1) ໂຄງສາ້ ງພາຍໃນຂອງປາຍຮາກພດື
ເປນັ ບລິເວນທຈ່ີື ລຸ ັງປູ່ຽນແປງໄປເຮັດໜ້າທື່ີສະເພາະ ແລະ ຈະເລີນເຕບີ ໂຕເຕັມທີື່ ໂດຍແພຈລຸ ັງ

Epidermis ບລ່ໍ ິເວນນີ້ບາງສວ່ ນເຍີື້ອຫຸ້ມຈຸລງັ ຍດື ຍາວກາຍເປັນຂນົ ຮາກ ເພື່ອເພີມພນື້ີ ທເືີ່ ປອກໃນການດູດຊມຶ
ນໍາ້ ແລະ ແຮ່ທາດ ແລະ ແພຈລຸ ັງມີການປູ່ຽນແປງເປັນແພຈຸລັງຖາວອນ protoderm ປ່ຽູ ນເປັນ Epidermis,
Root hair/Ground meristem ປ່ຽູ ນເປັນ cortex/procambium ປູ່ຽນເປັນ xylem, phloem,
cambium, pith

2) ໂຄງສາ້ ງຕາມລວງຍາວຂອງຮາກແບງ່ ໄດ້ 4 ບລເິ ວນຄື
1. ບລເິ ວນໝວກຮາກ (Root cap) ປະກອບດ້ວຍຈຸລງັ ພາເຣງັ ຄີມາ (Parenchyma) ຮຽງຕົວກັນຢູ່າງ
ຫລວດໆເຍ້ືອີ ຫມຸ້ ຂອນຂ້າງບາງ ມແີ ວຄວິ ໂອລຂະໜາດໃຫຍ່ ສາມາດຜະລດິ ເມອື ກໄດ້ ເຮດັ ໃຫ່ໝວກຮາກຊ່ມຼຸ
ຊີື້ນ ແລະ ອອນ່ ຕວົ ສາມາດປ້ອງກັນອັນຕະລາຍໃຫ້ກັບບລິເວນທ່ືີຢູ່ເໜືອຂີ້ນື ໄປໄດ້
2. ບລເິ ວນຈຸລງັ ກໍາລັງແບງ່ ຕົວ (Region of cell pision) ຢູ່ຖດັ ຈາກຮາກຂີ້ນື ມາປະມານ 1-2 ມນິ ລີ
ແມັດ ເປນັ ບລິເວນຂອງແພຈຸລັງຂະກຫຍາຍຈ່ືງຶ ມກີ ານແບງ່ ຈລຸ ງັ ແບບໄມໂທຊິດເພອ່ື ເພມີ ຈາໍ ນວນ ໂດຍສວ່ນໜຶງື່
ຂະຫຍາຍເປນັ ໝວກຮາກ ອີກສ່ວນຂະຫຍາຍເປັນແພຈຸລງັ ທີ່ືຢູ່ສງູ ຢັບຂື້ີນໄປ
3. ບລິເວນຈຸລງັ ຂະຫຍາຍຕົວທາງຍາວ (Region of cell elongation) ຢູຖ່ ດັ ຈາກບລິເວນຈລຸ ງັ ມີການ
ແບງ່ ຕວົ ເປນັ ບລິເວນຂອງທືຈີ່ ລຸ ງັ ມີການຍດື ຍາວຂ້ືີນ
4. ບລເິ ວນຈລຸ ັງປູ່ຽນແປງໄປເຮັດໜ້າທື່ີສະເພາະ (Region of cell differentiation and maturation)
ປະກອບດ້ວຍຈຸລງັ ຖາວອນຕ່າງໆທີື່ມີການປູ່ຽນແປງມາຈາກແພຈຸລັງຂະຫຍາຍມີໂຄງສ້າງເພືອ່ ເຮັດໜ້າທື່ີຕ່າງໆ ບໍ່
ລເິ ວນນ້ີຈະມຈີ ຸລງັ ຂົນຮາກ (Root hair cell)

16

ກາຍະວພິ າກພືດ

3) ໂຄງສາ້ ງພາຍໃນຂອງຮາກພດື ຕດັ ຕາມລວງຂວາງ
ໂຄງສ້າງຂອງຮາກພືດຕັດຕາມລວງຂວາງ ໃນການຂະຫຍາຍຂີັນ້ ທໍາອິດ (Primary Growth) ປະກອບ

ດວ້ ຍ
- Epidermis ລຽງໂຕຢຊູ່ ັນ້ີ ນອກສຸດ ລກັ ສະນະຈຸລັງບມໍ່ ີ ຄໂຣພຣາສ ເຍອືີ້ ຫຸ້ມຈລຸ ງັ ບາງ ບມ່ໍ ຊີ ່ອງວາ່ ງ

ລະຫວ່າງຈລຸ ັງບາງສວ່ ນຂະຫຍາຍປູ່ຽນເປັນຂົນຮາກ
- Cortex ຢູລ່ ະຫວາ່ ງຂັີນ້ Epidermis ແລະ ມດັ ທ່ໍລໍາລຽງ ສວ່ ນໃຫຍ່ຈຸລງັ parenchyma ດາ້ ນໃນສຸດ

ມີຈຸລັງລຽງຕວົ ເປນັ ແຖວ ເອີ້ນວ່າ endodermis ໂດຍມີບາງສ່ວນຖືກເຄອື ບດ້ວຍສານຊເູ ບີລິນ ເອີ້ນວາ່
Casparian strip ລະຫວາ່ ງຂໍ້ໂດຍໃນພືດໃບລຽງດຽວຈະເຫນັ ຂໍ້ ແລະ ປອ້ ງຊັດເຈນ ແຕ່ໃນພືດໃບລຽງຄູ່ ເຫນັ
ຂ້ໍ ແລະ ປອ້ ງຊດັ ເຈນໃນຂະນະທື່ີເປັນຕົວອອ່ນ ຫື ກ່ິງື ອອນ່ ແຕ່ເມອື ຂະຫຍາຍ ແລະ ມີ cork ມາຫຸ້ມ ເຮັດໃຫ້
ເຫນັ ຂ້ໍ ແລະ ປອ້ ງບໍ່ຊດັ ເຈນ

17

ກາຍະວພິ າກພືດ

4) ໂຄງສາ້ ງພາຍໃນຂອງປາຍຍອດພດື
- Leaf primodium ໃບເລີມເກີດ ຈະພັດທະນາໄປເປັນໃບອອ່ນ
- Young leaf ໃບທ່ືີຍງັ ຂະຫຍາຍບໍ່ເຕັມທ່ືີ
- Apical meristem ເປັນບລເິ ວນແພຈລຸ ັງຂະຫຍາຍສ່ວນປາຍຍອດຈະເກີດການແບງ່ ຈລຸ ງັ ຕະຫອດ

ເວລາ
- Lateral bud ຄື ຕາຂາ້ ງທຈ່ືີ ະເລນີ ຕໍ່ໄປ

6. ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂນ້ັີ ສອງຂອງຮາກພດື

ການຈະເລນີ ເຕີບໂຕຂນັີ້ ສອງຂອງຮາກພືດໃບລ້ຽງຄູ່ (secondary growth in dicot) ເປນັ ການຈະເລີນເຕີບ
ໂຕທື່ີເຮັດໃຫ້ຮາກມີຂະໜາດໃຫ່ຍຂຶ້ີນ ເນອື່ ງຈາກມກີ ານສ້າງແພຈຸລັງຖາວອນເພມືີ່ ເຕບີ , ຈາກການແບງ່ ຈຸລງັ
ຂອງແພຂະຫຍາຍທາງດ້ານຂ້າງ ຄື (Vascular cambium) ກບັ (Cork cambium) ໂດຍແພຂະຫຍາຍທາງ
ດ້ານຂ້າງປຽູ່ ນແປງສະພາບຈາກຈຸລັງໃນແພຖາວອນບາງບລເິ ວນຂອງຮາກເຮັດໃຫເ້ ກດີ ກຸ່ມຂອງແພລໍາລຽງເພ່ີມື
ຂນ້ຶີ ໂດຍແພລໍາລຽງທີເື່ ກດີ ຈາກການຈະເລນີ ຂ້ີັນສອງ ເອນີ້ ວ່າ (Secondary phloem) ແລະ (Secondary
xylem)

ດັງ່ົ ນ້ນັີ ຈລຸ ງັ ທີ່ືຢຫູ່ ່າງຈາກ (Vascular cambium) ຫາຍກວ່າຈະເປນັ ຈຸລັງທີືມ່ ີອາຍຸຫາຍກວ່າຈລຸ ັງທ່ືີຢູ່ໃກ້
(Vascular cambium), ສວ່ ນແພ (Cork cambium) ຂອງຮາກເກີດຈາກແພບລເິ ວນ (Pericycle)
ປຽູ່ ນແປງສະພາບມາເປນັ (Cork cambium) ແລວ້ ສ້າງແພຄອກສແທນແພຈລຸ ງັ ເດີມ.
ສະຫຸບຼ ການຈະເລີນເຕບີ ຂ້ັນີ 2 ຂອງຮາກພດື

ເກີດຈາກການແພຈຸລງັ ຂະຫຍາຍດ້ານຂ້າງ ຊະນິດ ວາຄລູ າແຄບບຽນ ກັບ ຄອກແຄມບຽນ ໂດຍວາຄູລາ
ແຄມບຽນເກີດຈາກການປຽູ່ ນແປງສະພາບມາຈາກແພຈລຸ ັງລະຫວາ່ ງໄຊເລມຂີ້ນັ 1 ແລະ ໂຟລເອມຂັ້ີນ 2, ວາຄູ
ລາແຄມບຽນແບ່ງເຂີົ້າດ້ານໃນເພື່ອຈະເລີນເຕບີ ໂຕໄປເປັນ ໄຊລມຂີັ້ນ 2 ແບ່ງຕົວອອກທາງດ້ານນອກຈະເລນີ
ເຕີບໂຕເປນັ ໂຟເອມຂ້ີັນ 2, ແພຈຸລັງສ່ວນເພີຮໄິ ຊເຄລ ສາມາດປູ່ຽນແປງໄປເປັນ ແພຈລຸ ງັ ຄອກແຄມບຽນ ແລະ
ເຮດັ ໜ້າທ່ືີສ້າງແພຄອກແທນແພຈຸລັງເດີມໄດ.້

7. ການເກດີ ຮາກແໜງ

ຮາກແໜງມີຈດຸ ກໍາເນີດມາຈາກຈລຸ ງັ ທື່ີຢູ່ສວ່ ນໃນ ຈງ່ຶື ເອີ້ນວ່າ Endogenous branching ໃນໄລຍະ
ທືີລ່ າໍ ຕນີົ້ ມີຈດຸ ກໍາເນດີ ມາຈາກຈລຸ ງັ ທືີ່ຢູ່ດາ້ ນໃນ ເອີ້ນວາ່ Exogenous branching ຮາກແໜງຂອງພືດມີດອກ
ແລະ ພວກ Gymnosperm ມຈີ ຸດກາເນດີ ມາຈາກຈຸລງັ ໃນຊ້ັີນເພຮິໄຊເຄິ, ພືດມີດອກບາງຊະນິດ ເຊນົ່ັ : ສາລີ
ອາດຈະເລນີ ເຕີບໂຕມາຈາກບາງສ່ວນຂອງເອນໂດເດມີ ິສ, ພືດນໍາບາງຊະນດິ ແລະ ພືດໃນສະກຸນ papilio-
naceae, Cucubitaceae ອາດຈະເລີນເຕີບໂຕມາຈາກຊີ້ນັ ຄອກເທັນ, ສວ່ ນຜັກກູດມີຈຸກາໍ ເນດີ ຂອງຮາກ
ແໜງມາຈາກບາງສວ່ ນຂອງເອນໂດເດີມິສ.

ຈາກການກໍາເນດີ ຮາກແໜງມາຈາກຊັ້ີນເພຮໄິ ຊເຄິ ເຊງືິ່ ຢູ່ໃກ້ກບັ ແພລາໍ ລຽງ ເຮັດໃຫ້ແພລາໍ ລຽງຂອງຮາກ
ແໜງເກດີ ຕິດກັບທ່ລໍ ໍາລຽງຂອງຮາກເດມີ ໄດ້ ຕໍາແໜ່ງຂອງ protoxylem ແລະ ກມຸ່ ໂຟລເອມກັບຈຸດເລ່ືມີ ຕ້ນີົ
ຂອງຮາກແໜງສ່ວນໃຫ່ຍຈະມີມີຄວາມກ່ຽວພນັ ກັນໃນຮາກທືມີ່ ີໄຊເລມ 2 ແຊກຈະມີຮາກແໜ່ງເກດີ ຂນຶີ້
ລະຫວ່າງແຊກຂອງໄຊເລມ ແລະ ໂຟເອມ

18

ກາຍະວິພາກພືດ
ເມອື ມກີ ານເກດີ ຮາກແໜງ ຈຸລັງທເ່ືີ ປນັ ຈຸດກາໍ ເນີດຈະແບງ່ ຈຸລັງໃຫ້ຂະໜາດກບັ ຜິວກອ່ ນ ຈາກນັ້ີນຈງ່ຶື ຈະ

ມກີ ານແບ່ງທັີ້ງລວງຕີັ້ງ ແລະ ລວງຂວາງກັບຜວິ ເມອື່ ມີກຸ່ມຈລຸ ງັ ເກີດຂ້ີນຶ ກຈະມີລະດບັ ຊນ້ັີ ເອນໂດເມີ ີສໃຫເ້ ປນັ
ຕູດຂ້ນີຶ ແລະ ຂາດອອກ ຈາກນນ້ີັ ຈະຄ່ອຍໆດັນກຸ່ມຈຸລງັ ໃນຊີ້ນັ ຄອກເທັກໃຫເ້ ສຍຮບູ ຮາ່ ງ ຫື ຂາດອອກ, ແພຈຸ
ລງັ ໃນບລິເວນທມີ່ື ີການເກີດຮາກໃໝເ່ ກີດຂນ້ຶີ ຈະມີຜົນກະທບົ ຕ່າງກັນ

ໄຊເລມ ແລະ ໂຟເອມ ຂອງຮາກໃໝ່ຈະຕິດຕກ່ໍ ັບໄຊເລມ ແລະ ໂຟເອມຂອງຮາກເດີມໄດ້ ໂດຍຈລຸ ງັ ພາ
ເຮງຄິມາທແ່ີື ຊກຢູ່ລະຫວ່າງການຈະປູ່ຽນສະພາບເປັນແພລາໍ ລຽງ, ຈລຸ ັງພາເລງຄມີ າເຫົ່ານີ້ຈະເກດີ ມາຈາກເພລໄິ ຊ
ເຄທີ ືີ່ແບງ່ ຕົວ ນອກຈາກນີ້, ອາດມີຈຸລັງຂອງຈຸລັງລາໍ ລຽງເດີມຮວ່ ມແບງ່ ຕວົ ດ້ວຍເຮດັ ໃຫ້ແພຈຸລັງລໍາລຽງຂອງ
ຮາກທງັ ສອງເຊ່ືອມຕ່ກໍ ັນ.

19

ກາຍະວພິ າກພືດ

ບດົ ທີ 4
ລາໍ ຕນີົ້ ຂອງພືດ ( Stem)

1. ຄວາມໝາຍຂອງລາໍ ຕ້ນົີ

ລໍາຕີ້ົນເປນັ ພາກສວ່ ນແກ່ນຫກັ ຂອງພືດ , ມກີ ານຈະເລີນເຕີບໂຕໃນທິດທາງກງົ ກນັ ຂ້າມກນັ ຮາກ
ປະກອບດວ້ ຍຂ້ໍ, ປ້ອງ, ຕາ ເປນັ ບ່ອນຢູ່ຂອງໃບ ແລະ ດອກ, ລາໍ ຕ້ີນົ ແມນ່ ພາກສວ່ ນທີື່ຂະຫຍາຍຕວົ ເທງິ ໜ້າດິນ
ແລະ ມີພດື ບາງຊະນດິ ຢູ່ໃນດນິ ເຮດັ ໜ້າທື່ີໃນການສະສົມອາຫານ, ລັກສະນະຂອງລາໍ ຕ້ນີົ ຂອງພືດມີຄວາມແຕກ
ຕ່າງຂຶີນ້ ກັບຊະນດິ ຂອງພືດ.

2. ໜ້າທຂ່ືີ ອງລາໍ ຕີ້ນົ

ເປນັ ແກ່ນຫກັ ໃນການຄໍ້ຊູ (Support) ອະໄວຍະວະຕາ່ ງໆໄດແ້ ກ່ ກງືິ່ , ໃບ, ດອກ, ໝາກ ແລະ ແກ່ນ,ຊວ່ ຍ
ໃຫ້ໃບກ່າງອອກຮບັ ແສງແດດ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງ, ເຮດັ ໜາ້ ທ່ລີື ໍາລຽງນ້ໍາ, ທາດອາຫານໄປ
ພາກສ່ວນຕາ່ ງໆຂອງພືດເຮັດໜ້າທີ່ືພເິ ສດເຊັົ່ນ: ສະສົມອາຫານ, ສັງເຄາະແສງ, ສບື ພັນ

+ ໜາ້ ທພື່ີ ເິ ສດຂອງລາໍ ຕນ້ົີ ຄ:ື
1. ສະສມົ ອາຫານ
2. ສັງເຄາະດວ້ ຍແສງ ເປນັ ລາຕີ້ນົ ທືີ່ມີຄໂລພຣາສ ກະບອງເພັດ
3. ໃຊໃ້ ນການຂະຫຍາຍພນັ ເຊ່ົັນ ການຕອນກື່ິງ ກນັ ປກັ ຊາ ແລະ ການແຕກໜ,ໍ່ ໄຫ (runner/stolon)

ຊງື່ິ ພົບໃນບົວບກົ ສະຕເບລີ ີ ເປັນຕົ້ີນ
4. ຊວ່ ຍໃນການຄາຍນໍ້າ ໂດຍສວ່ ນຂອງລາຕນົ້ີ ທືີເ່ ປນັ ຊ່ອງເປດີ ເອນີ້ ວ່າ Lenticel
5. ລາໍ ຕີ້ົນປຽູ່ ນແປງໄປເຮດັ ໜາ້ ທພືີ່ ເິ ສດເຊົ່ນັ :
- ມເື ກາະ (Tendril) ເພ່ືອຄ້ໍາລາໍ ຕີ້ົນ ແລະ ຊູໃບ ເຊົ່ັນ ຕໍາລງຶ ອະງນຼຸ່ ເປນັ ຕ້ນີົ
- ລາໍ ຕນົີ້ ທອດໄປຕາມຜວິ ດນິ ຫື ເໜືອນໍາ້ (Climbing) ເຊົ່ັນ ຜັກບ່ງົ ຜກັ ກະເສດ ເປນັ ຕີນົ້
- ລໍາຕີນ້ົ ເລື່ອນພັນຫກັ (twning) ເຊົັນ່ ອນັ ຊນັ ເຼຖຸ າົ ວານ ເປນັ ຕ້ນີົ
- ລາໍ ຕີນ້ົ ປູ່ຽນເປັນໜາມ (Thorn) ເປັນຕ້ນີົ ເຊ່ົັນ ຕົນ້ີ ໝາກກຽ້ ງ, ໝາກນາວ, ໝາກຂ້ີຫູດ ເປນັ ຕນົ້ີ

3. ຮບູ ຮ່າງລກັ ສະນະຂອງລາໍ ຕນົີ້

3.1 ລກັ ສະນະທວົ່ ໄປຂອງລາໍ ຕນ້ົີ
ປະກອບດວ້ ຍ 3 ພາກສວ່ ນ
- ຂໍ້ (node) ເປັນພາກສວ່ ນທ່ືກີ ່ິງື ໃບຈະເລນີ ເຕີບໂຕອອກມາ
- ປອ້ ງ (internode) ເປນັ ພາກສ່ວທີ່ືຢູລ່ ະຫວາ່ ງຂໍ້ ແລະ ຂໍ້
- ຕາ (bud) ເປນັ ພາກສວ່ ນທີື່ສໍາຄນັ ຂອງລໍາຕນ້ົີ ເຮດັ ໜ້າທື່ເີ ກດີ ກືິ່ງ, ໃບ ແລະ ດອກ

20

ກາຍະວິພາກພືດ
3.2 ຕາ ແລະ ຊະນດິ ຂອງຕາ
ຕາ ປະກອບດວ້ ຍແພຂະຫຍາຍຈໍານວນຫາຍ ສາມາດຈໍາແນກຊະນິດຂອງຕາຕາມຕໍາແໜ່ງທເື່ີ ກດີ ໄດ້
ດງັົ່ ນີ້

- ຕາຍອດ (apical bud) ເປນັ ຕາທີເ່ື ກີດຢູ່ບລເິ ວນປາຍກ່ງືິ ຫື ຍອດຂອງລາໍ ຕ້ນີົ
- ຕາຂ້າງ (lateral bud) ເປນັ ຕາທ່ືກີ ໍາເນດີ ບລິເວນຫຶບໃບ ເຮັດໜ້າທີື່ກໍາເນີດກິ່ືງ ແໜງ່ , ດອກ
- ຕາພິເສດ ເປັນຕາທື່ີເກີດຂຶີ້ນໃນພາກສ່ວນຕ່າງໆຂອງລາໍ ຕົນີ້ ພົບເຫນັ ໃນເວລາທລ່ືີ ໍາຕ້ີົນເປນັ ຕ ຕາ

ຊະນດິ ນີ້ຈະເກີດຂ້ຶນີ ອອ້ ມຮອບຕ ເຮັດໜາ້ ທືເ່ີ ກດີ ລໍາຕົີ້ນອ່ອນ.

4. ຊະນດິ ຂອງລາໍ ຕນົ້ີ

4.1 ລາໍ ຕນ້ີົ ເທງິ ດນິ
ໄມຢ້ ນຕນີົ້ : ລັກສະນະຂອງລາໍ ຕີນ້ົ ທມ່ືີ ແີ ກນ່ ໃຫ່ຍ, ມີການ ແຕກກິືງ່ ກາ້ ນສາຂາອອກ, ມຄີ ວາມສູງ 4
ເມັດຂນ້ືີ ໄປ: ໝາກມ່ວງ, ໝາກຂາມ, ໝາກລາໍ ໄຍ.....
ໄມພ້ ມຸ່ : ລກັ ສະນະຂອງລໍາຕີ້ົນທີມ່ື ກີ ່ິືງກ້ານສາຂາໃກ້ໆລະດັບໜ້າດິນ, ມີຄວາມສງູ 0,5-3 ເມັດ ເຊົັ່ນ:
ດອກເຂ້ັີມ...
ໄມລ້ ີ້ມົ ລກຸ : ເປນັ ລໍາຕນີົ້ ທືບີ່ ່ໍມີເນອ້ີື ໄມ້ແຂງ ບາງຊະນິດໃນຊ່ວງຊວີ ດິ ທືີ່ໃຫ້ດອກເທື່ອດ່ຽວແລ້ວກໍ່ຕາຍ,
ບາງບາງຊະນິດກ່ໍໃຫ້ 2-3 ເທືອ່ . ຄວາມສູງ ບເ່ໍ ກີນ 1.2 ເມດັ ເຊ່ັົນ: ຫຍ້າ...

– ພດື ລົີ້ມລກຸ ແບງ່ ອອກ 3 ປະເພດຄ:ື
• ພດື ມອີ າຍຸ 1 ປີ ເປັນໄມລ້ ີົ້ມລຸກ ຫື ພືດລະດດູ ຽວ (ວົງຈອນຊີວດິ 1 ປ)ີ
• ພດື ມອີ າຍຸ 2 ປີ ມນັ ຈະໃຫດ້ ອກ, ໃຫໝ້ າກຫາຍຄີ້ັງ (ວົງຈອນຊວີ ິດ 2 ປ)ີ
• ພດື ອາຍຸຫາຍປີ (ພດື ມີອາຍຸຫາຍປີ ແລະ ອອກດອກທຸກປີ)

21

ກາຍະວພິ າກພືດ
– ອງີ ຕາມລກັ ສະນະຂອງເນອືີ້ ໄມ້

• ລາໍ ຕີົນ້ ທ່ມືີ ີເນ້ືີອໄມ້ແຂງ ໄດ້ແກ່: ໄມ້ຢນຕນ້ີົ ແລະ ໄມພ້ ຸ່ມຕ່າງໆ
• ລໍາຕົີ້ນທີື່ບ່ໍມເີ ນືອີ້ ໄມ້ ລັກສະນະອ່ອນນຸ່ມ ເປນັ ພວກລ້ີົມລຸກ ເຊັົ່ນ: ໝາກເຂືອ, ກວຍ້ , ຜກັ ບົ່ງ
4.2 ລາໍ ຕນ້ົີ ພນື້ີ ດນິ

ລໍາຕີນ້ົ ເຫົ່ານີ້ ບໍ່ມທາດສີຂຽວ, ມີຮາກນ້ອຍໆຄ້າຍຄືກັບຮາກແໜງ, ລໍາຕົີ້ນພ້ືີນດິນມີຂໍ້ ແລະ ປອ້ ງສ້ນີັ
, ລໍາຕນີົ້ ພນ້ີື ດິນມີຮບູ ຮ່າງແຕກຕາ່ ງຈາກລໍາຕ້ົນີ ເທິງດນິ , ສ່ວນເຮັດໜ້າທີ່ືສະສົມອາຫານ ເຊັົນ່ :

- ເຫງີົາ້ (Rhiozme) ເຊົັນ່ ຂງີ , ຂມີ ິນ, ວາ່ ນ, ກ້ວຍ ເປນັ ຕ້ົນີ
- ຫວົ ທຽມ (Tuber) ເຊົ່ັນ ມັນຟຮົ່ງັ , ຫຍ້າແຫວ້ ໝູ ເປນັ ຕ້ົີນ
- ຫວົ ແທ້ (Corm) ເປນັ ລາໍ ຕ້ົີນຕງ້ີັ ຊື່ ມີຂໍ້ປ້ອງຊັດເຈນ ເຊນ່ັົ ເຜອື ກ ເປັນຕ້ນີົ
- ຫົວກີບ (bulb) ລາໍ ຕົ້ນີ ຕີັງ້ ຊີື່ມີໃບເກັດຊ້ອນກັນຫາຍຊີ້ນັ ສະສົມອາຫານໃນໃບເກດັ ເຊນ່ັົ ຫົວຫອມ

ກະທຽມ ເປັນຕ້ນີົ

5. ກາຍະວພິ າກຂອງລໍາຕນົ້ີ

5.1 ລາໍ ຕນີ້ົ ພດື ໃບລາ້ ງຄູ່
1) ການຈະເລນີ ນເຕບີ ໂຕຂນ້ີັ ທາໍ ອດິ ຂອງລໍາຕນົີ້ ໃບລຽ້ ງຄູ່

ໂຄງສ້າງຂອງລາໍ ຕີ້ົນພືດ ຕັດຕາມລວງຂວາງ ໃນການຈະເລີນເຕບີ ໂຕ ຂັີນ້ ທໍາອິດ (primary Growth)
ປະກອບດ້ວຍ

22

ກາຍະວິພາກພືດ

Epidermis ຢູ່ຊ້ີນັ ນອກສຸດ ບໍ່ມີ chloroplast ມີການປຽູ່ ນແປງເປັນຂນົ ໜາມ ແລະ ມີສານຄວິ ຕີນ
(cutin) ເຄືອບ ໃນພືດທ່ືີມີເນີືອ້ ໄມພ້ ົບສະເພາະໃນປີທໍາອິດ ເມື່ອຕີນ້ົ ໄມ້ຂະຫຍາຍຕວົ ເຕັມທ່ີືໃນປີຕ່ໍໆມາຈະມີຈະ
ລງັ ຄອກ (cork) ຂະຫຍາຍ ແລະ ດນັ ໃຫ້ Epidermis ຫຼຸດໄປ

Cortex ຢູຖ່ ັດຈາກຊັີ້ນ Epidermis ປະກອບດ້ວຍຈຸລັງ collenchyma (ຢູ່ຕາມມຸມໃຫ້ຄວາມ
ແຂງແຮງ) parenchyma (ສະສົມອາຫານ) chlorenchyma (parenchyma ທື່ີມີ chloroplast) ສ່ວນໃນ
ໄມເ້ ນີ້ືອແຂງພົບ Sclerenchyma ໂດຍ cortex ໃນລາໍ ຕີ້ັນແຄບກວາ່ ໃນຮາກ ແລະ ເປັນສວ່ ນທີເື່ ກດີ ການແຕກ
ກືິງ່ ສໍາລັບຂນັ້ີ Endodermis ໃນສໍາຕີນ້ັ ສງັ ເກດບ່ໍຊັດເຈນ ຫື ບາງຊະນິດບໍ່ມີ

Stele ໃນລໍາຕ້ີົນແຍກຈາກ cortex ບໍ່ຊັດເຈນ ປະກອບດວ້ ຍ vaasculer bundle ຫື ມດັ ທໍ່ລໍາລຽງ
Vascular bundle ຂອງພືດໃບລຽງຄູ່ xylem ແລະ phloem ຈັດລຽງເປັນກຸ່ມຢູ່າງມີລະບຽງໂດຍ xylem ຢູ່
ດ້ານໃນ phloem ດາ້ ນນອກ ມີແພຈລຸ ັງຂະຫຍາຍດາ້ ນຂ້າງ ເຮັດໃຫ້ມກີ ານຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂ້ີັນທີ 2,
Vascular bundle ຂອງພືດໃບລຽງດ່ຽວ xylem ແລະ phloem ຢ່ກູ ນັ ເປັນກຸ່ມມີ parenchyma ຫື
sclerenchyma ອອ້ມຮອບມັດທ່ລໍ ໍາລຽງກະຈາຢູທ່ ່ົວໄປໃນຊນີັ້ cortex ແລະ stele ບ່ມໍ ແີ ພຈລຸ ງັ ຂະຫຍາຍໃນ
ມັດທລໍ່ ໍາລຽງ ຍົກເວີັ້ນບາງຊະນິດເຊັົ່ນ ໝາກຕານ ໝາກພ້າວ ໝາກປາມ ເປັນຕ້ນີົ

ສ່ວນສຸດທ້າຍຂອງ stele ເອນີ້ ວ່າ pith ເປັນເນອືີ້ ເຍອີ້ື parenchyma ສວ່ ນກາງສດຸ ຂອງລໍາຕນົີ້ ໂດຍ
ໃນລໍາຕ້ີົນພືດໃບລຽງຄູ່ pith ຈະຖືກແທນທ່ດືີ ້ວຍ xylem ເມອື່ ມກີ ານຂະຫຍາຍໂຕຂີ້ັນທ່ີື 2 ສວ່ນໃນພດື ໃບ
ລຽງດ່ຽວບາງຊະນິດເຊນ່ັົ : ໄຜ່ ຫຍ້າຂນົ ສາລີ ເມີືອຂະຫຍາຍໂຕເຕມັ ທ່ີື pith ຈະສະຫາຍໄປ ກາຍເປັນຊອ່ ງວ່າ
ເອນ້ີ ວາ່ pith cavity ແຕ່ໃນບລເິ ວນຂ້ໍມີ pith

2) ການຈະເລນີ ເຕບີ ຂນັີ້ ສອງຂອງພດື ໃບລຽ້ ງຄູ່
ການຈະເລີນເຕບີ ໂຕຂນ້ີັ ທີື່ສອງ (Secondary Growth) ຂອງລໍາຕີ້ົນພືດໃບລຽງຄ່ທູ ່ືີມີເນີອື້ ໄມ້ ເກດີ

ຈາກ Vascular Cambium ເຊງ່ືິ ເປັນແພຂະຫຍາຍດ້ານຂ້າງ (Lateral meristem) ໂດຍການແທຣກ
ລະຫວ່າງກຸ່ມຂອງ Xylem ແລະ Phloem (Xylem ສາ້ ງເຂົ້ີາທາງໃນ phloem ສາງ້ີ ອອກທາງນອກ) ມີຜົນ
ເຮັໃຫຂ້ ະໜາດຂອງລາໍ ຕົ້ີນໃຫຍ່ຂືນ້ີ ເຊ່ິງື ໃນແຕ່ລະປກີ ານສາ້ ງ Xylem ແລະ phloem ຂ້ນືີ ຢູກ່ ັບປະລມິ ານນໍ້າ
ແລະ ແຮ່ທາດໂດຍໃນລະດູຝົນ Xylem ກວາ້ ງ ສີຈາງ ລະດູແລງ້ Xylem ແຄບ ສີເຂີັ້ມ ເຮັດໃຫ້ເນີ້ືອໄມ້ມີສີທືີ່
ຕາ່ ງກັນ ເປນັ ວົງຊດັ ເຈນ ເອນີ້ ວ່າ ວົງປີ (Annual ring)

- Heartwood ຄແື ກ່ນໄມ້ມລີ ກັ ສະນະ ແຂງ ສເີ ຂ້ີັມ ເຍ້ືອີ ຫຸ້ມຈງຸ ລັງມກີ ານສະສົມສານຕ່າງໆ ບ່ໍສາມາດ
ລາໍ ລຽງນໍາ້ ແລະ ແຮ່ທາດໄດ້

- Sapwood ເປນັ ເນີອື້ ໄມ້ສ່ວນນອກສີຈາງ ສາມາດລາໍ ລຽງນາ້ໍ ແລະ ແຮ່ທາດໄດ້
- Bark ຄເື ປອກໄມ້ ເປັນສ່ວນທື່ີທດັ ຈາກ Vascular cambium ທງັ ຫມດົ

23

ກາຍະວິພາກພືດ

3) ເລນທແີ ຊນ (lentice)
ໝາຍເຖິງຮອຍແຕກທີື່ເປອກຂອງລໍາຕນ້ົີ ຫື ກື່ິງກາ້ ນ ເຊງ່ືິ ພດື ອາກເກີດການແລກປຽູ່ ນແກສ

4) ວງົ ປີ (Growth ring)
ໃນ 1 ປີ Vacular cambium ຈະມີການແບງ່ ຈລຸ ັງເພີື່ມຂຶີ້ນຕາມຈາໍ ນວນໜ້ອຍຫາຍຕ່າງກນັ ໃນແຕ່ລະດູ
ເຊ່ິືງຂ້ີຶນກບັ ປະລິມານ ນໍ້າ ແລະ ອາຫານ ຈລຸ ັງຊນ້ີັ ໄຊເລັມທີື່ສ້າງຂຶ້ີນໃນລະດຝູ ົນ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕມຂີ ະໜາດໃຫ່ຍ
ເຮັດໃຫ້ໄຊເລັມກວາ້ ງ ແລະ ມີສີຈາງ ສວ່ ນໃນລະດູແລ້ງຈະໄດ້ຈລຸ ງັ ຂະໜາດນ້ອຍມີສີເຂ້ີັມ ລັກສະນະດັົ່ງກວາ່ ຈະ
ເຮດັ ໃຫ້ເນືີ້ອໄມຈ້ າງ ແລະ ເຂມ້ັີ ສະລັບກນັ ສັງເກດເຫັນເປນັ ວົງ ເອີນ້ ວ່າ: ວງົ ປີ (annual ring) .

24

ກາຍະວິພາກພືດ
5) ໄມ້ອອ່ ນ ແລະ ແກນ່ (sapwood heart wood)
ໄມ້ (heart wood) ເປນັ ໄຊເລັມຂີັນ້ ທໍາອິດ ແລະ ໄຊເລັມຂ້ນີັ ທ່ີືສອງ ທີ່ຢື ູ່ດ້ານໃນສຸດຂອງລໍາຕ້ີົນທື່ີມີ

ອາຍຸຫາຍ
(sapwood) ຄືໄຊເລັມທີື່ຢູ່ອ້ອມຮອບນອກ ເຊງື່ິ ມີສີຈາງກວ່າຊັ້ີນໃນ ເຮັດໜາ້ ທ່ລືີ າໍ ລຽງນາ້ໍ
ເນອື້ີ ໄມ້ (wood) ເປັນແພລໍາລຽງໄຊເລັມທງັ ໝົດ (sapwood + sapwood)
ເປອກໄມ້ (bark) ຄສື ວ່ ນທື່ີຢູ່ຈາກວ່າ Vacular cambium ທັງໝົດ.

ຮູບພາບ: ໂຄງສາ້ ງລໍາຕນ້ີົ ທມີ່ື ກີ ານຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂນີັ້ ທສີ ອງ

5.2 ລາໍ ຕນົີ້ ພດື ໃບລຽ້ ງດຽ່ ວ
1) ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງລາໍ ຕນີົ້ ໃບລຽ້ ງດຽ່ ວ

ລາໍ ຕົ້ີນພືດໃບລ້ຽງດ່ຽວສ່ວນໃຫຍ່ ມກີ ານຈະເລນີ ເຕີບໂຕຂັ້ີນທໍາອິດ ເທົ່ານນນີ້ັ ມີຂີ້ນັ ຕ່າງໆຄ້າຍຄື
ພດື ໃບລ້ຽງຄູ່, ແຕມ່ ີຈດຸ ທື່ແີ ຕກຕາ່ ງກນັ ທກື່ີ ່ມຸ ທໍ່ລໍາລ້ຽງປະກອບດ້ວຍຈລຸ ັງຄ່ອນຂາ້ ງກມົ ຂະໜາດໃຫ່ຍ 2 ຈລຸ ງັ
ເຊ່ືງິ ໄດ້ແກ:່ ໄຊເລມ ແລະ ຈລຸ ັງນອ້ ຍໆ, ດ້ານເທງິ ຄືໂຟເອມ, ສ່ວນດ້ານລຸ່ມຄືໄຊເລມເປນັ ຊ່ອງຫວາ່ ງກົມໆ
ເຊົັ່ນ: ຄກື ນັ ກັບຊ່ອງອາກາດກຸ່ມທໍ່ລາໍ ລຽງຂອງພດື ໃບລຽ້ ງດ່ຽວຈະມບີ ັນເດີຊີສ (Bundle Sheath) ເຊ່ິືງເປນັ ແພ
ຈລຸ ັງພວກພາເລງຄີມາທືີ່ມີແປງ້ ສະສົມ ຫື ອາດເປັນແພຈຸລັງເກເີ ລງຄິມາຫ່ໍຫຸ້ມເອາົ ໄວ,້ ກ່ມຸ ທ່ລໍ ໍາລຽງຈະກະຈາຍ
ທຸກພາກສວ່ ນຂອງລໍາຕີ້ນົ ແຕ່ພົບຫາຍບລເິ ວນອ້ອມຮອບຊັ້ນີ ນອກຫາຍກວ່ າຊນ້ີັ ໃນ ແລະ ກມຸ່ ທ່ລໍ ໍາລຽງບມ່ໍ ແີ ພ
ຈຸລັງຂະຫຍາຍທາງດາ້ ນຂ້າງ ຫື ແຄມບຽນຂັີນ້ ຢູ່ ສະນນນ້ັີ ພືດຈໍາພວກນີ້ຈຶງ່ື ຂະຫຍາຍໂຕທາງດ້ານຂ້າງຈາໍ ກັດ,
ແຕ່ຈະສູງຂນ້ຶີ ຫາຍ ເນ່ືອງຈາກວາ່ ພືດໃບລ້ຽງດ່ຽວມແີ ພຂະຫຍາຍບລິເວນຂໍ້ເຮດັ ໃຫ້ປອ້ ງຍຶດຍາວຂ້ີຶນ ໃນພືດ
ບາງຊະນິດສວ່ ນຂອງພືດຈະລະລາຍໄປເປັນຊ່ອງວ່າງຢູ່ກາງລໍາຕນ້ີົ ເອ້ີນວ້າ: ຊ່ອງພີສ (Pith Cavity) ເຊັນົ່ : ລໍາ
ຕີ້ນົ ຂອງພືດຕະກນຸ ຫຍ້າ, ຕນົ້ີ ໄຜ່ ເປນັ ຕ້ີນົ .

25

ກາຍະວພິ າກພືດ
26

ກາຍະວິພາກພືດ

ບດົ ທີ 5
ໃບພດື (leaf)

1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ໜາ້ ທຂ່ີື ອງໃບ

ໃບ (leaf) ເປນັ ອະໄວຍະວະຂອງພືດທືີ່ມີຮູບຮ່າງແບນແຜນ່ ກວ້າງ ແລະ ມີຄໂລຟິນ ມໜີ ້າທສີື່ າຄນັ ກຽ່ ວກບັ
ການຫາຍໃຈ ການຄາຍນໍ້າ ແລະ ການສງັ ເຄາະດວ້ ຍແສງ ເກດີ ບລິເວນດາ້ ນຂ້າງຂອງກ່ືງິ ແລະ ລໍາຕ້ົີນບລິເວນຂໍ້
ປະກອບດ້ວຍ: ແຜ່ນໃບ (Larnine), ກ້ານໃບ (Petiole) ແລະ ອາດຈະມີ ຫື ບມຫີ ູໃບ (Stipule)

ໜ້າທ່ີືຂອງໃບ 3 ປະເພດຄື
- ສັງເຄາະດວ້ ຍແສງ (photosynthesis)
- ການແລກປຽູ່ ນກາດ ຫື ການຫາຍໃຈ (Respiration)
- ຄາຍນໍ້າ (Transpiration)

2. ຮບູ ຮາ່ ງລກັ ສະນະສນັ ຖານຂອງໃບ

2.1 ສວ່ ນປະກອບຂອງໃບ
ປະກອບດວ້ ຍ ແຜ່ນໃບ (leaf shape), ປາຍໃບ (leaf apex), ກກົ ໃບ (leaf shape), ຂອບໃບ (leaf
margin), ຜວິ ໃບ (leaf surface), ເນື້ີອໃບ (leaf texture) ແລະ ການຮຽງເສັນໃບ (leaf venation)

27

ກາຍະວິພາກພືດ
2.2 ຊະນດິ ຂອງໃບ
1. ໃບລຽ້ ງ (Cotyledon) ເປັນໃບແລກທ່ີຢື ູ່ໃນເມັດ ແລະ ງອກອອກຈາກເມັດ ບາງຊະນິດມກີ ານສະສມົ

ອາຫານເພື່ອລ້ຽງຕນ້ົີ ອອ່ ນ ໃນພືດໃບລ້ຽງຄູ່ ມີໃບລ້ຽງສອງໃບ ແລະ ຂະໜາດໃຫຍ່ ສ່ວນພືດໃບລ້ຽງດ່ຽວ ຂະ
ໜາດນອ້ ຍ

2. ໃບເກັດ (Scale leaf) ປູ່ຽນສະພາບມາຈາກໃບແທເ້ ພື່ອຫ່ໍຫ້ມຸ ຕາ ຫື ຍອດ ແລະ ປອ້ ງກັນອນັ ຕະລາຍ
ໃນພດື ບາງຊະນດິ ໃຫ້ສະສົມອາຫານ ເຊນັ່ົ ຫອມ ກະທຽມ ເປັນຕີ້ນົ

3. ໃບດອກ (Floral leaf) ປູຽ່ ນແປງໄປເພື່ອຮອງຮັບດອກເອີ້ນວ່າໃບປະດັບ (Bract) ບາງຊະນດິ ມີສສີ ົມ
ສວຍງາມຄ້າຍດອກ ເຊນ່ົັ ດອກໜ້າງົວ

4. ໃບແທ້ (Foliage leaf) ສ່ວນໃຫຍ່ມີສີຂຽວ ແບ່ງອອກເປນັ 2 ຊະນິດ ຄື
- ໃບດຽວ (simple leaf) ໃບທືີ່ມຕີ ົວໃບພຽງໃບດຽວ ຕດິ ຢູ່ເທິງກາ້ ນໃບເຊື່ິງຕິດກບັ ລາໍ ຕ້ີນົ ພຽງໜື່ຶງກ້ານ
- ໃບປະກອບ (compound leaf) ໃບປະກອບດວ້ ຍໃບຍ່ອຍ (leaflet) ຕັງີ້ ແຕ່ 2 ໃບຂືີ້ນໄປ ໂດຍກ້ານ
ໃບຍ່ອຍຈະຕດິ ຢ່ກູ ບັ ແກນກາງ ຂອງໃບປະກອບກ່ອນທືີຈ່ ະຕິດກບັ ກາ້ ນໃບໃຫຍ່ ໃນພືດໃບລ້ຽງດຽ່ ວມັນມກີ າ້ ນ
ໃບແຜ່ເປນັ ແຜນ່ ຫຸ້ມຂໍ້ຂອງລ້ໍາຕົີນ້ ເອນີ້ ວາ່ ກາບໃບ (leaf sheath), ເປອກດ້ານເທິງສ່ວນທື່ີຮບັ ແສງເອີ້ນວາ່ ຫັງ
ໃບ (Dorsal side) ສວ່ ນດ້ານທ່ືີຢ່ດູ ້ານລຸ່ມທ່ີືບລ່ໍໄດ້ຮັບແສງ ເອນີ້ ວ່າທອ້ ງໃບ (ventral side) ການຈັດລຽງ
ຕົວຂອງເສີັນ້ ໃບ (leaf venation) ຮູບຮ່າງຂອງໃບ (leaf shape) ການຈດັ ລຽງຕວົ ຂອງໃບ (leaf
arrangement) ລັກສະນະຂອງຂອບໃບ (leaf margins) ແລະ ການຈັດລຽງຕວົ ຂອງໃບລໍາຕ້ີົນ (leaf
arrangement on the stem)

28

ກາຍະວພິ າກພືດ
2.3 ໃບທສ່ີື າມາດປຽູ່ ນແປງ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ີອື ນ່ື ໆ
- ປູ່ຽນເປັນມເື ກາະ (Tendril) ເພືອ່ ຄໍ້າຈນຸ ລໍາຕົນີ້ ເຊ່ົັນ ຖ່ວົ ລນັ ເຕາົ
- ແພ່ພັນເຊົ່ັນ: ຕນີ້ົ ເສດຖີ
- ປຽູ່ ນເປັນໜາມເພ່ືອຊວ່ ຍປອ້ ງກນັ ລໍາຕນ້ົີ ເຊັ່ນົ : ກະບອງເພັດ
- ສະສົມອາຫານ ແລະ ນ້ໍາເຊັົ່ນ: ວາ່ ນຫາງແຂ້
- ໃບປະດບັ ສໍາລບັ ດຶງດູດແມງໄມ້ ຊວ່ ຍໃນການປະສົມພັນ
- ປຽູ່ ນເປັນໃບເກດັ ນ້ອຍໆ ເພື່ອລົດການຄາຍນາໍ້ ເຊັົ່ນ ສົນທະເລ ກະບອງເພດັ
- ປອ້ ງກັນໃບອອນ່ ເຊົ່ັນ: ເກດັ ຫຸ້ມຕາ
- ດັກຈບັ ແມງໄມ້ ເຊ່ັນົ : ໝເ້ໍ ຂ້ີາົ ໝ້ແໍ ກງ

3. ພາກສວ່ ນຕາ່ ງໆຂອງໃບພດື

3.1 ການຈດັ ລຽນຂອງເສນ້ີັ ໃບ
ສງັ ເກດແຜນ່ ໃບຈະເຫນັ ເສີັ້ນນ້ອຍ ກະຈາຍໄປທວົ່ ແຜ່ນໃບ, ເສັ້ນີ ນ້ອຍເຫົນ່ ີເປັນເສ້ັີນໃບ ເຊືິ່ງເປັນກຸ່ມຂອງ
ແພລາໍ ລຽງ, ມເີ ສີັນ້ ໃບທືີ່ຢູ່ເຄງິ່ື ກາງຂອງແຜນໃບມີເສນັ້ີ ຂະໜາດໃຫ່ຍທ່ືີສຸດຍາວແຕກ່ ົກໃບໄປຫາປາຍໃບ ເປັນ
ເສັີ້ນກາງໃບ, ເສັນີ້ ໃບທືີແ່ ຍກອອກຈາກເສັີນ້ ກາງໃບແລວ້ ແຜອ່ ອກໄປສອງຂ້າງແຜ່ນໃບເປນັ ເສີັນ້ ແໜງໃບ ນອກ
ຈາກນີ້ຍັງມີເສັີນ້ ຂະໜາດນ້ອຍແຍກອອກຈາກເສນັີ້ ແໜງໃບແຜ່ກະຈາຍໄປທ່ວົ ແຜ່ນໃບ, ການຈັດລ້ຽງຕົວຂອງ
ເສ້ນີັ ໃບແບງ່ ອອກເປັນ 2 ແບບຄື:
1. ການລຽງຕົວຂອງເສ້ນີັ ໃບແບບຕາໜ່າງ (Net venation) ເສ້ັນີ ໃບຮຽງຕວົ ອອກໄປທ່ົວທກຸ ທດິ , ມີ
ການແຕກແໜງ ແລະ ປະສານກນັ ເປັນດ່າງແຫ
2. ການລຽງຕວົ ຂອງເສ້ນັີ ໃບແບບຂະໜານ (parallel venation) ເສັີນ້ ໃບຮຽງຂະໜາດກັນບຊ້ອນທັບ

ກນັ

29

ກາຍະວພິ າກພືດ
3.2 ຮບູ ຮາ່ ງຂອງໃບ

3.3 ປາຍໃບ (apex)

30

ກາຍະວພິ າກພືດ
3.4 ຖານໃບ

3.5 ຂອບໃບ

3.6. ຜວິ ໃບ ແລະ ເນືີ້ອໃບ
ກ. ຜວິ ໃບ (Leaf surface) ມຫີ າຍຮບູ ແບບ ເຊນັົ່ :

1) ກາບັສ (Glabrous) ຜິວໃບລັກສະນລຽບ
2) ກລັສ (Glaucou) ຜວິ ໃບມີລກັ ສະນະທີື່ປກົ ຄຸມຄ້າຍຄືຂ້ີເຜິ້ງີ ສີຂາວ
3) ຟັງຕາຕັສ (Punctatus) ຜວິ ໃບມລີ ັກສະນະເປນັ ຫຼຸມນ້ອຍ
4) ວຊິ ິດ (Viscid) ຜິວໃບມີລກັ ສະນະໜຽວ ເນື່ອງຈາກມີທາດໜຽວປູ່ອຍອອກມາຈາກຕ່ອມຂນົ

ບລິເວນຜິວໃບ
5) ພວິ ເບສເຊນ (Pubescenee) ຜວິ ໃບມີຂນົ

31

ກາຍະວພິ າກພືດ

ຂ. ເນອ້ືີ ໃບ(leaf texture) ມຫີ າຍຮບູ ແບບ ເຊນົັ່ :
1)ຊາເທເຊຍ (Chataceus) ຫື ພາພິຮາເຊຍ (papyraceus) ເນີືອ້ ຂອງໃບຄ້າຍຄເື ຈ້ຍ ແສງງບ່ສໍ ອດ,
ບໍ່ໜາ ຫື ບາງຫາຍ
2) ຄຮເີ ອເຊຍ (Coriaceus) ເນີອື້ ຂອງໃບຄ່ອນຂ້າງໜາ ແລະ ໜຽວ ຄາ້ ຍຄແື ຜ່ນໜງັ
3) ເມນບານັສ (membranos) ເນ້ືອີ ຂອງໃບມີລກັ ສະນະໃສ ແລະ ໂປູ່ງແສງ

4) ສາຄາເຮຍ (scarious) ເນ້ືອີ ຂອງໃບມລີ ກັ ສະນະບາງ ແລະ ແຫ້ງ
5) ຊັກຄເູ ລນ (Succulent) ເນື້ອີ ຂອງໃບມລີ ັກສະນະອວບນໍາ້ ແລະ ໜາ

4. ກາຍະວພິ າກຂອງໃບ.

4.1 ໂຄງສາ້ ງພາຍໃນຂອງກາ້ ນໃບ.
ໃບເປັນອະໄວຍະວະທ່ເີື ຮດໜ້າທີ່ືສ້າງອາຫານ ໂດຍຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງ ໃບມຈີ ຸດກາໍ ເນີດມາຈາກກຸມ່
ຈຸລັງ ເອນ້ີ ວ່າ: ລີບໄພຮມອສດຽມ (Leaf primordium) ຖດັ ຈາກແພຂະຫຍາຍປາຍຍອດ (shoot apical
meristem), ໃບປະກອບດວ້ຍແພຈຸລງັ 3 ລະບົບຄື:
ກ. ອພີ ເີ ດມີ ສິ (Epidermis)
- ເປອກຊ້ັີນນອກສຸດມີທັງດ້ານເທິງ ແລະ ດ້ານລ່ມຸ (upper & lower epidermis)ຈະມີ cutin ເຄອື ບ
ເຊ່ິືງປະກອບຈໍາພວກຂີ້ເຜີງິ້ ປກົ ຄຸມ ເພ່ືອປອ້ ງກັນການສູນເສຍນໍ້າອອກຈາໃບ, ຈຸລງັ ອີປິເດີມີສຈາໍ ນວນໜງື່ ຈະ
ປຽູ່ ນແປງເປັນຈຸລັງຄຸ່ມ (guard cell) ຈຸລັງປົກຄຸ້ມເຮັດໜ້າທີື່ຄວບຄຸມການເປີດປດິ ຂອງຈລຸ ງັ ປ່ອູ ງອາກາດ ຫື
ເປນັ ຊ່ອງທາງໃຫ້ໃບຄາຍນ້ໍາ.
ຂ. ເມໂຊຟລິ (Messophyll)
- ເປັນຈລຸ ັງທືີ່ມເີ ມັດຄໂຮພລາສ ເຮັດໜ້າທືີ່ໃນຂະບວນການສັງເຄາະແສງ ໃນໃບພດື ໃບລ້ຽງດ່ຽວຈຸລັງມີ
ໂຊຟລີ ຈະມີຮບູ ຮ່າງຄກື ັນໝົດ ແຕ່ສໍາຫັບພດື ໃບລຽ້ ງຄູ ຈລຸ ັງມີໂຊຟລີ ຈະແບງ່ ອອກເປນັ
ມີຮູບຮ່າງແຕກຕ່າງກັນ 2 ແບບ ຄື

1. ຈລຸ ງັ ພາລເິ ສັດມີໂຊຟີລ (Palisade mesophyll) ຕິດກບັ Epidermis ດ້ານເທງິ ຈຸລັງຮູບຮາ່ ງຍາວ
ລຽງຕວົ ແນວສາກກັບ Epidermis ບ່ໍມີຊ່ອງລະຫວ່ງຈລຸ ັງພາຍໃນຈລຸ ັງມີຈາໍ ນວນຄໂຣພຣາສຈໍານວນຫາຍ

2. ຈຸລງັ ສະປອນຈີມີໂຊຟລີ (Spongy mesophyll) ຕດິ ກັບ Epidermis ດາ້ ນລຸ່ມຈຸລງັ ຮູບຮ່າງ
ຂອນຂ້າງກົມ ລຽງຕົວລວມໆ ບເໍ່ ປນັ ລະບຽບ ມີຊອງວາ່ ງລະຫວາ່ ງຈລຸ ງັ ພາຍໃນຈຸລງັ ມຄີ ໂຣພຣາສບໍໜ່ າແໜນ້ ມີ
ຊອ່ ງຫວ່າງຈລຸ ັງຫາຍ ໂດຍສະເພາະບລເິ ວນທຢີ່ື ເູ່ ທິງຈຸລັງປູອ່ ງອາກາດຂະໜາດໃຫ່ຍ ໃນພືດໃບລ້ຽງດ່ຽວຈຸລງັ ຂີ້ນັ
mesophyll ບ່ແໍ ບງ່ ເປັນຊີ້ັນ palisade mesophyll ແລະ spongy mesophyll ແລະ ທໍ່ລໍາລຽງພບົ ຢູ່ທົ່ວໆໄປ
ໂດຍ Xylem ຢູ່ດາ້ ນເທງິ phloem ພົບທາງດ້ານລຸ່ມຂອງແຜນ່ ໃບ

ຄ. ເສນັີ້ ໃບ
ເສ້ັີນໃບ (vein) ຫື ທໍ່ລາໍ ລຽງ (vascular bundle) ເຮດັ ໜ້າທ່ີລື ໍາລຽງນໍ້າ ເກືອແຮ່ ແລະ ອາຫານ

ແຊກຢູ່ໃນຊັີ້ນ esophyll ເສີັນ້ ໃຍທ່ືີໃຫຍ່ທ່ືີສດຸ ຄື ເສັີນ້ ກາງໃບ (midrib) ແລວ້ ແຍກແຂນຈາກເສັ້ນີ ກາງໃບເປັນ

32

ກາຍະວພິ າກພືດ
ເສີນັ້ ນອ້ ຍລົງເລືອຍໆ ທລໍ່ ໍາລຽງອ້ອມຮອບດ້ວຍກ່ມຸ ຈລຸ ງັ Bundle sheath ຊວ່ ຍເຮດັ ໃຫ້ທລ່ໍ ໍາລຽງ ແຂງແຮງ
ຂນ້ືີ ແລະ ທລ່ໍ າໍ ລ້ຽງສວ່ນໃຫຍ່ຢູ່ໃນຊີັນ້ spongy mesophyll ຈ່ງຶື ເຮັດໃຫ້ເສັີ້ນໃບນນູ ຂີນື້ ທາງຫງັ ໃບ

4.2 ໂຄງສາ້ ງພາຍໃນຂອງກາ້ ນໃບ
ກ້ານໃບ ເຮັດໜ້າທືີ່ເຊື່ອມຕລໍ່ ະຫວ່າງລໍາຕ້ນົີ ຫື ກິງື່ ກັບແຜ່ນໃບ, ກ້ານໃບຂອງພືດໃບລ້ຽງຄູ່ມກັ ເປັນ

ເສັ້ນີ ກົມ ຫື ລຽບເລກັ ນອ້ ຍ, ແຕກ່ ້ານໃບຂອງພືດໃບລຽ້ ງດຽ່ ວມກັ ແຜລ່ ຽບອອກເປນັ ກາບ ຫ້ມຸ ສ່ວນລາໍ ຕີ້ົນ
ແລະ ຕາໄວ້ ໃບທ່ືີມີກ້ານໃບ ອາດມກີ ້ານໃບສີ້ັນ ຫື ຍາວກ່ໄໍ ດ,້ ໃບບາງຊະນິດມີກາ້ ນໃບແຜເ່ ປັນປີກ ເຊນ່ົັ : ໃບ
ຂອງໝາກກ້ຽງ, ໝາກນາວ ຫື ເປນັ ໜາມແຕ່ໃບຂອງພືດບາງຊະນິດບ່ໍມກີ າ້ ນໃບ

4.3 ການລນົ່ ຂອງໃບ (leaf abscission)
ການລ່ນົ ຂອງໃບທີື່ເກດີ ຂ້ນຶີ ເອງໂດຍທໍາມະຊາດໄດ້ 2 ແບບຄື ໃບມີການແກ່ ແລະ ລົ່ນພອ້ ມກນັ ເຮັດໃຫ້ມີ
ການພດັ ປ່ຽູ ນໃບພ້ອມໆກນັ ທັງຕົນີ້ ສ່ວນອີກແບບໜ່ງືຶ ຂອງພດື ຈະລ່ົນບໍ່ພ້ອມກນັ ໃບທແ່ືີ ກ່ກ່ອນຈະລນ່ົ ກ່ອນ
ພືດກ່ມຸ ນ້ີຈະມີໃບຂຽວຕະຫອດປີ ເຊັ່ນົ ພືດໃນເຂດປູ່າດງົ ດິບ, ຕນີົ້ ແປກ ເປັນຕນົີ້ , ບລິເວນທື່ີໃບຈະລົ່ນປະກອບ

33

ກາຍະວພິ າກພືດ
ດວ້ ຍຈລຸ ັງທມ່ືີ ີຄວາມອ່ອນແອ ເພາະມີສະເີເລງຄີມາໜ້ອຍ, ມແີ ພຈຸລງັ ລໍາລຽງໃນສວ່ ນການຂອງກົກໃບ ເອີນ້ ແພ
ຈລຸ ັງບລິເວນນວ້ີ າ່ abscission region ກ່ອນທື່ີໃບຈະລົ່ນ, ຈລຸ ັງໃນຕໍາແໜງ່ abscission region ຈະມກີ ານ
ປູ່ຽນແປງຄນຸ ສົມບັດພາຍໃນຈຸລງັ ແລະ ຄ່ອຍໆແຍກເປນັ 2 ສວ່ ນຄື Separation layer ເປັນບລເິ ວນທ່ີືໃບຈະ
ລົ່ນອອກໄປ ກບັ protection layer ເປັນບລິເວນທືເ່ີ ຮັດໜ້າທປື່ີ ້ອງກັນແພຈລຸ ງັ ພາຍໃນຫງັ ຈາກໃບລ່ົນ ໃນ
ດອກ , ໝາກ ແລະ ກິືງ່ ຂອງພືດບາງຊະນດິ ຈະມຮີ ູບແບບໃນການລົນ່ ຄກື ນັ ກັບໃບພດື .

ປັດໃຈທືກ່ີ ່ຽວຂ້ອງກບັ ການລົນ່ ຂອງໃບພດື ປະກອບດ້ວຍສະພາບແວດລ້ອມພາຍນອກເຊ່ັົນ: ການມີສັດຕູ
ທາໍ ມະຊາດລົບກວນ, ຄວາມແຫ້ງແລ້ງ ຫື ສະພາບແວດລ້ອມບ່ໍເໝາະສົມ, ສ່ວນປັດໃຈທີກື່ ່ຽວຂ້ອງກັບພືດເອງ
ເຊງືິ່ ກຽ່ ວກັບຮໂມນ 2 ຊະນດິ ຄ:ື auxin ແລະ acetylene, auxinຈະເຮັດໃຫ້ໃບຂອງພືດລ່ນົ ຊ້າລງົ ໂດຍຢບັ ຢັື້ງ
ການເກດີ abscission region ໃນກລ່ໍ ະນີທີມີ abscission region ແລວ້ ແຕຈ່ ຸລງັ ບໍ່ປຽູ່ ນແປງຫາຍ ເມື່ອຕື່ມ
auxin ລງົ ໄປຈະເຮດັ ໃຫ້ການລນົ່ ຂອງໃບຊ້າລົງ, ສ່ວນ acetylene ເປັນຮໂມນທີ່ືຊ່ວຍເລງົັ່ ການຫາຍໃຈຂອງຈຸ
ລັງ ຈງ່ືຶ ເຮັດໃຫ້ການລົ່ນຂອງໃບເກີດຂຶີ້ນໄວດ້ວຍ.

34

ກາຍະວິພາກພືດ

ບດົ ທີ 6
ດອກພດື (Flowers)

1. ຄວາມໝາຍຂອງດອກພດື

ດອກ (Flower) ຄື ສ່ວນຂອງພດື ທືີປ່ ູ່ຽນແປງໄປມລີ ັກສະນະພເິ ສດເພອື່ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ີືກ່ຽວກບັ ການສືບພນັ
ດອກເກດີ ຈາກຕາດອກ (Flowering bud) ດອກໄມ້ແຕ່ລະຊະນດິ ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ແຕ່ມີໂຄງສ້າງພີ້ນື
ຖານທີ່ືຄ້າຍກນັ

2. ການເກດີ ແລະ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງດອກພດື

ການອອກດອກເປນັ ຂີັ້ນທາໍ ອິດຂອງຂະບວນການສືບພັນແບບມີເພດ (Sexual reproduction) ເປນັ
ການປູຽ່ ນແປງທືີ່ມກີ ານຈະເລີນເຕີບໂຕທາງກືິ່ງໃບ ເຊືິງ່ ເປັນໄລຍະທ່ືີມີການສືບພນັ , ມກີ ານປູ່ຽນແປງແພຂະ
ຫຍາຍ ຈາກຈຸດກໍາເນີດຂອງກິງ່ື ໃບໄປເປັນຈດຸ ກໍາເນີດຂອງດອກ, ແພຈຸລັງໃນພາກສວ່ ນນີ້ຈະປຍູ່ ນແປງໄປເປັນ
ຕາດອກ ແລວ້ ມກີ ານພັດທະນາການຕໄໍ່ ປຈນົ ພືດອອກດອກ ໂດຍມີປັດໃຈພາຍນອກຮ່ວມກັບປດັ ໃຈພາຍໃນ
ເຂ້ີົາມາກ່ຽວຂອ້ ງ, ເຊືງິ່ ຄວາມຕ້ອງການປັດໃຈດ່ົັງກາ່ ວແຕກຕ່າງກນັ ໄປຕາມຊະນດິ ຂອງພືດ, ດອກອາດເກີ
ບລເິ ວນປາຍກ່ິືງ, ຫືບໃບ, ກິື່ງຫື ເກດີ ຕິດກບັ ລໍາຕົີ້ນ. ນອກຈາກນີ້ ພຶດຕິການການອອກດອກຂອງພືດແດລ່ ະ
ຊະນິດຈະແຕກຕ່າງກນັ ໄປ ເຊ່ົັນ ໝາກກ້ຽງ, ລະແຊງ ອອກດອນບລເິ ວຍປາຍຍອດອ່ອນ, ໝາກມ່ວງ, ໝາກ
ເງາະ, ໝ!ກມງັ ຄດຸ , ໝາກລໍາໄຍ ອອກດອກບລເິ ວນປາຍຍອດທແ່ີື ກ່, ໝາກມ,້ີ ໝາກຖ່ົວທຽນ, ໝາກເດືອ
ອອກດອກທືີ່ກີິ້ງ ແລະ ຕາມລໍາຕນີົ້ ຕາໍ ແໜ່ງຂອງຕາ ແລະ ຊະນດິ ຂອງຕາດອກອາດແບ່ງອອກອອກເປັນ 6 ກມຸ່
ດ້ວຍກັນ

1) ຕາດອກເປນັ ຕາດ່ຽວ ຢບູ່ ລເິ ວນຕາຍອດຂອງກືິງ່
2) ຕາດອກເປນັ ຕາດ່ຽວ ຢູບ່ ລເິ ວນຕາຂ້າງຂອງກືິງ່
3) ຕາດອກເປັນຕາປະສົມ ຊໍ່ດອກເກດີ ບລເິ ວນຕາຍອດຂອງກິງື່ , ດອກເກີດບລເິ ວນຕາຍອດຂອງຊໍ່

ດອກ
4) ຕາດອກເປັນຕາປະສົມ ຊ່ດໍ ອກເກີດບລເີ ວນຕາຍອດຂອງກງິ່ື ດອກເກດີ ບລິເວນຕາຂ້າງຂອງຊໍ່ດອກ
5) ຕາດອກເປັນຕາປະສມົ ຊດ່ໍ ອກເກດີ ບລິເວນຕາຂ້າງຂອງກ່ືິງ ດອກເກດີ ບລິເວນຕາຍອດຂອງຊດອກ
6) ຕາດອກເປັນຕາປະສມົ ຊ່ດໍ ອກເກີດບລິເວນຕາຂ້າງຂອງກິ່ງື , ດອກເກີດບລິເວນຕາຂ້າງຂອງຊດໍ່ ອກ
ພດື ຕ່າງໆຈະມີລະດູການໃຫໝ້ າກທແ່ືີ ຕກຕງ່ ກນັ ເຊິືງ່ ກ່ໍໝາຍຄວາມວ່າມເີ ວລາໃນການອອກດອກທືີ່
ແຕກຕ່າງກນັ ໄປ ການເກີດດອກຈະມີສ່ວນສໍາພັນກັບລັກສະນະການຈະເລນີ ເຕີບຂອງກິ່,ື ໃບຂອງຕ້ີົນ, ພືດທີ່ື
ປູ່ຽນໃບຈະສ້າງຕາດອກເມອື ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕເຕັມທ່ີື ແລະ ພ້ອມທ່ຈີື ະອອກດອກເມື່ອການຈະເລີນເຕີບໂຕທາງກື່ິງ
ໃບຢຸດລງົ , ແຕຕ່ າດອກຈະພກັ ຕວົ ຢູ່ເທິງກງື່ິ ຈົນກວ່າຈະເຖິງສະພາວະທ່ີເື ໝາະສມົ , ຕາດອກຈງ່ືຶ ຈະເລີນເຕບີ ໂຕ
ອອກມາ, ສວ່ ນພືດທືີ່ບໍ່ປູ່ຽນໃບຈະສາ້ ງຕາດອກເມື່ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຢຸດສະງັກ ຫື ຊວ່ ງການປຽູ່ ນແປງອັດຕາ
ການຈະເລນີ ເຕີບໂຕຂອງຕີົ້ນ ເຊິ່ງື ເປັນຜົນເນອື່ ງມາຈາກການປູ່ຽນແປງຂອງສະພາບແວດລອ້ ມ ເມື່ອຜ່ານພ້ີົນ
ໄລຍະຢຸດສະງກັ ຫື ປູ່ຽນແປງອັດຕາການຈະເລີນເຕບີ ໂຕໄປແລ້ວຕາດອກກຈ່ໍ ະເລນີ ອອກມາ.

35

ກາຍະວພິ າກພືດ

3. ລກັ ສະນະໂຄງສາ້ ງຂອງດອກ

3.1 ສວ່ ນປະກອບຂອງດອກ
1.ກາບດອກ: ຢູ່ຊີັນ້ ນອກສຸດຂອງດອກ ສວ່ ນໃຫ່ຍມີສີຂຽວ ເຮັດໜ້າທ່ືີຫຸ້ມ ແລະ ປ້ອງກັນດອກຈູມ ພືດ
ບາງຊະນິດມກີ າບດອກແຍກ ແລະ ບາງຊະນດິ ກາບດອກຈະເຊື່ອມຕດິ ກັນ
2. ກບີ ດອກ (Petal): ຢຖູ່ ັດຈາດກາບດອກເຂ້ີົາໄປ ລັກສະນະຂອງກບີ ດອກມີສີສັນແຕກຕ່າງກັນ
3. ເກສອນຜູ້ (Stamen): ເປັນອະໄວຍະວະຂອງພືດທ່ເືີ ຮດັ ໜ້າທີື່ສ້າງຈລຸ ງັ ສືບເຊ້ືີອເພດຜູ້ ເກສອນຜູ້ແຕ່ລະ
ອນັ ມີໂຄງສ້າງປະກອບ 2 ພາກສ່ວນຄື: ລະອອງເກສອນ (Anther) ເຊງ່ືິ ພາຍໃນຖົງເກສອນ (Pollen sac)
ແລະ ກາ້ ນເກສອນຜູ້ (Filament)
4. ເກສອນແມ່ (Pistil): ປະກອບດວ້ ຍ ຍອດເກສອນແມ່ (Stigma) ມີທາດເມືອກໜຽວເພ່ືອດກັ
ລະອອງເກສອນ ແລະ ກ້ານຊເູ້ ກສອນ (Style), ຮງັ ໄຂ່ (Ovary) ພາຍໃນຮັງໄຂມີເມັດໄຂ່ (Ovule) ຮັງໄຂ່
ເຮດັ ໜາ້ ທີື່ສາ້ ງໄຂ່ ຫື ຈລຸ ັງສືບເຊີອື້ ເພດແມ່
5. ຖານຮອງດອກ (Receptacle): ເປັນສວ່ ນປາຍສຸດຂອງກາ້ ນດອກແຜ່ອອກເຮັດໜ້າທື່ີຮອງຮັບສ່ວນ
ຕາ່ ງໆ ຂອງດອກ
6. ກາ້ ນດອກຍ່ອຍ (Pedicel): ເປນັ ກາ້ ນຍອ່ ຍທີື່ຢູ່ໃນຊໍ່ດອກ ຫື ເປັນສ່ວນຂອງກ້ານດອກທື່ີຢູ່ຕຈໍ່ າກ
ຖານຮອງດອກໃນດອກດຽວ
7. ກາ້ ນດອກ (Peduncle) ເປັນພາກສວ່ ນລຸ່ມສຸດຂອງດອກທີ່ືຕິດກັບລໍາຕົີ້ນ ຫື ກືິງ່ ງາ່ ຫື ເປັນສ່ວນກ້ານ
ຊດ່ໍ ອກ

36

ກາຍະວິພາກພືດ
3.2 ປະເພດຂອງດອກ
ຈາໍ ແນກຕາມສວ່ ນປະກອບຂອງດອກ ແບງ່ ອອກເປນັ 2 ຊະນດິ ໄດແ້ ກ່
1). ດອກສົມບນູ ແລະ ດອກບໍ່ສົມບນູ ຄື ດອກທ່ີືມີສວ່ ນປະກອບຄົບທ້ງັີ 4 ຊີັນ້
2). ດອກສົມບນູ ເພດ ແລະ ດອກບ່ໍສມົ ບູນເພດ ຄື ດອກທືີ່ບ່ໍມີສວ່ ນປະກອບຄບົ ທ້ງີັ 4 ຊ້ນັີ
ຈາໍ ແນກຕາມລກັ ສະນະຂອງເພດ ແບງ່ ອອກເປນັ 2 ຊະນດິ ໄດແ້ ກ່
1) ດອກສມົ ບນູ ເພດ ຄືດອກທີື່ມທີ ງັ ເກສອນຜູ້ ແລະ ເກສອນແມຢ່ ູ່ໃນດອກດຽວກັນ
2) ດອກບ່ໍສມົ ບນູ ເພດຄື ດອກທ່ືເີ ກສອນຜູ້ ຫື ເກສອນແມພ່ ຽງຢູ່າງດຽວ, ດອກທີ່ືມີເກສອນຜູ້ເອີ້ນວ່າ
ດອກຜູ້ ແລະ ດອກທີມ່ື ເີ ອສອນແມ່ເອີນ້ ວາ່ : ດອກແມ່.

ລກັ ສະນະດອກຜູ້ ແລະ ດອກແມ່
ຈາໍ ແນກຕາມຈາໍ ນວນດອກ ແບ່ງອອກເປັນ
1. ດອກດ່ຽວ (solitary flower) ໝາຍເຖງິ ດອກທ່ີມື ີພຽງດອກດຽວໃນກາ້ ນຊູດອກພຽງກ້ານດຽວ
ເຊນົັ່ ດອກຊະບາ ໝາກເຂືອ ກຫຸ າບ ຈໍາປີ ບົວຜກັ ບົີ້ງ
2. ດອກຊໍ່ (imflorescence flower) ໝາຍເຖິງ ດອກທື່ີມີນໍານວນຫາຍກ່ວາ 1 ດອກໃນກ້ານດອກ
ດຽວກນັ ດອກແຕລ່ ະດອກເອີ້ນວ່າ ດອກຍ່ອຍ (floret) ກ້ານດອກຍອ່ ຍ ເອີ້ນວ່າ pedicel ສ່ວນແກນກາງທ່ືີ
ຍາວຕ່ໍຈາກ ກ້ານດອກຊຶງື່ ມີດອກຍ່ອຍແຍກອອກມາ ເອີ້ນວ່າ rachis
3. ດອກລວມ (composite flower) ເປນັ ດອກຊ້ຊໍ ະນິດໜງ່ືຶ ເຊ່ິງື ປະກອບດ້ວຍດອກຍ່ອຍນ້ອຍໆ
ຈໍານວນຫາຍ ຢູ່ໃນກ້ານຊູດອກອນັ ດຽວກນັ ລກັ ສະນະຄ້າຍຄື ດອກດຽວ ເຊ່ນັົ ດອກດາວເຮືອງ ດອກຕາເວນັ
ໂດຍມີດອກຍອ່ ຍ 2 ຊະນິດຄື
- Ray flower ຢູ່ຮອບດອກມີກີບດອກຍາວຫາຍເຊື່ອມຕິດກັນໝົດ ແລະ ແຜອ່ ອກສວນ່ ຫາຍໝນັ ຫື
ເປນັ ດອກຕວົ ແມ່
- Disc flower ເປັນດອກຍ່ອຍທ່ືີຢູ່ດາ້ ນໃນ ຢູ່ບ່ອນກາງເປັນດອກນ້ອຍໆ ມກີ ບີ ດອກເຊື່ອມຕດິ ກນັ ເປັນ
ຫອດ ເປັນດອກສົມບູນເພດ

37

ກາຍະວິພາກພືດ
3.3 ຊະນດິ ຂອງຊດໍ່ ອກ

38

ກາຍະວພິ າກພືດ

4. ການສບື ພັນຂອງພດື ມດີ ອກ

4.1 ການສາ້ ງຈລຸ ງັ ສືບພນັ ເພດຜູ້ (Microsporoginesis)
ການສ້າງຈຸລງັ ສືບພັນເພດຜ້ເູ ກີດຂນຶ້ີ ໃນກັບເກສອນ (Anther) ເຊງ່ິື ປະກອບ ລະອອງເກສອນ (Pollen
sac) 4 ອັນ ຈະມຈີ ລຸ ງັ ຢູ່ເປນັ ກຸ່ມ ເອ້ນີ ວ່າ: ໄມໂຄສະປມາເທີຈລຸ ງັ (Microspore mother cell)
(1) Microspore mother cell ເຊິື່ງມີໂຄຣໂມໂຊມ (2n) ແບງ່ ຈຸລງັ ແບບ Meiosis ໄດຈ້ ລຸ ງັ ໃໝ່ 4 ຈຸ
ລັງ ໂດຍມີຈໍານວນໂຄຣໂມໂຊມ (n) ເອນ້ີ ວ່າໄມໂຄຣສະປ (Microspore)
(2) (Microspore) ແບງ່ ແກ່ນຈລຸ ັງໄມໂທຊີສໄດ້ແກ່ນຈລຸ ງັ 2 ອນັ ຄື ເຈເນີເຮທີສນວິ ເຄຍ (Generative

nucleus) ແລະ ທນູ ິວເຄຍ (Tube nucleus) ໄມໂຄສະປໄລຍະນີຈ້ ະສ້າງຂອບຈຸລັງ 2ຊນີັ້ ຫຸ້ມຈລຸ ັງ ຂອບຈຸລງັ
ປະກອບດ້ວຍຈຸລັງລູໂລສ ແລະ ເພກຕິນ ສວ່ ນຂອບຈລຸ ັງດ້ານນອກເປນັ ຄວິ ຕນິ ຈຸລງັ ໄລຍະນີເອີ້ນວາ່ ລະອອງ
ເກສອນ (Pollen grain) ຫື ແກມີໂທໄຟເພດຜູ້ (Male gametophyte).

4.2 ການສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບື ເຊອີ້ື ເພດແມ່
ເກດີ ຂືີນ້ ພາຍໃນ (Ovary) ໂດຍພາຍໃນຮັງໄຂ່ມີຫາຍຈຸລັງ ແຕຈ່ ະມີຈລຸ ງັ ໜື່ງຶ ມີຂະໜາດໃຫຍ່ ເອີ້ນວ່າ
ເມກະສະປ ມາເທີຈລຸ ງັ (Megaspore mother cell)
(1) (Megaspore mother cell) ມໂີ ຄຣໂມໂຊມເປັນດພິ ອຍ (2n) ແບ່ງຈລຸ ງັ ແບບ Meiosis ໄດຈ້ ຸລງັ ໃ

ໝ່ 4 ຈຸລັງ ຮຽງເປັນແຖວຈາກເທິງລງົ ລ່ມຸ ໂດຍມີຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມເປັນແຮພອຍ (n) ເອນີ້ ແຕລ່ ະຈລຸ ງັ ວ່າ
ເມກະສະປ (Megaspore)

(2) 3 ຈຸລງັ ລະລາຍໄປ ເຫືອພຽງ 1 ຈລຸ ງັ ມກີ ານຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂະຫຍາຍຂະໜາດ ແລະ ແບງ່ ແກ່ນຈຸລັງ
ແບບ Mitosis ອກີ 3 ຄງ້ີັ ເຮັດໃຫ້ໄດ້ຈລຸ ັງ ທີ່ືມີ 8 ແກນ່ ຈລຸ ັງ

(3) ແກນ່ ຈລຸ ັງມີການຈັດກຸ່ມເປນັ 2ກຸ່ມ, ກຸມ່ ລະ 4 ແກນ່ ຈລຸ ງັ ກຸ່ມ ໜງຶ່ື ຢູ່ທາງດ້ານໄມໂຄຣໄຟ
(Micropyle) ແລະ ອກີ ກຸ່ມຢຸູ່ກົງກນັ ຂາ້ ມ ຈະເຄືອ່ ນທືີ່ມຢີ ູ່ເຄິື່ງກາງ ດ່ົັງນີນ້ັ ແກນ່ ຈລຸ ງັ ໃນເມກະສະປແບ່ງເປັນ 3
ກ່ມຸ ຄ:ື

 ກມຸ່ ທ1ື່ີ : ຢູກ່ ົງກນັ ຂ້າມໄມໂຄຣໄພ ມີ 3 ແກນ່ ຈລຸ ງັ ເອ້ີນວ່າ ແອນຕິໂພດອລ (Antipodal) ໂດຍມີ
ແກນ່ ຈຸລງັ ຢູເ່ ຄິງື່ ກາງມີຂະໜາດໃຫ່ຍເອີນ້ ວ່າ: Egg cell ເຮດັ ໜາ້ ທີື່ເປນັ ຈຸລງັ ສືບພັນເພດແມ່, ແກ່ນຈລຸ ັງ 2 ອັນ
Synergids ເຮັດໜ້າທ່ກືີ ໍາກັບຫອດລະອອງເກສອນໄປສຈູ່ ລຸ ັງໄຂ່ ເມື່ອຈຸລງັ ໄຂ່ປະຕິສົນທກິ ັບຈຸລງັ ສືບພັນເພດຜູ່
ກໍ່ຈະພັດທະນາໄປເປນໜລ່ໍ ກູ Embryo ທືມີ່ ີໂຄຣໂມໂຊມ 2 ຊດຸຼ (2n)

 ກມຸ່ ທ່ືີ 2: ມແີ ກນ່ ຈຸລງັ 3ອນັ ຮຽງຮວມກັນເອ້ນີ ວາ່ : Antipodal ເຮັດໜາ້ ທື່ີເປນັ ແຫງ່ ອາຫານຂອງ
Enbryo

 ກມຸ່ ທີ່ື 3: ຢເູ່ ຄື່ງິ ກາງມີ 2 ແກນ່ ຈລຸ ງັ ເອີນ້ ວ່າ ໂພລານິວເຄຍ (Polar nucleus) ເມ່ອື ກ່ມຸ ນີ້ໄດ້ຮັບການ
ປະຕິສົນທິ ໂດຍຈຸລັງສບື ພັນເພດຜ້ກູ ຈະພັດທະນາເປັນ ເອນັ ໂດສະເປີ ເຮັດໜ້າທ່ືີເປັນຊັີ້ນສະສົມອາຫານຂອງ
ແກນ່ ໜລ່ໍ ູກ ແລະ ເອັນໂດສະເປຫີ ງັ ປະຕິສນົ ທິ

39

ກາຍະວິພາກພືດ
(4) ແກ່ນຈລຸ ັງແຕ່ລະອັນ ແລະ ໂພລານວິ ເຄຍຈະມີເຈ້ຍຫມຸ້ ເຮັດໃຫ້ເມກະສະປ ປະກອບດ້ວຍ 7 ຈລຸ ັງແຕ່

ມີ 8 ແກນ່ ຈລຸ ງັ ເມກະສະປໄລຍະນີ້ເອ້ີນວ່າ ຖງົ ເອມບີໂອ (Embryo sac) ຫື ແກມີໂທໄຟເພດແມ່ (Female
gametophyte)

ຮູບພາບ ຂະບວນການສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ເພດແມ່

5. ການຖາ່ ຍລະອອງເກສອນ

ພດື ດອກແຕ່ລະຊະນດິ ມີລະອອງເກສອນ ແລະ ຮັງໄຂ່ ທືີ່ມລີ ັກສະນະ ແລະ ຈາໍ ນວນ ທີແື່ ຕກຕາ່ ງກັນ
ການຖ່າຍລະອອງເກສອນຈະເກດີ ຂ້ນຶີ ໃນເວລາທ່ລີື ະອອງເກສອນແກ່ເຕມັ ທືີ່ ກັບລະອອງເກສອນຈະແຕກອອກ
ລະອອງເກສອນຈະກະຈາຍໄປໂດຍອາໄສ ລມົ , ນໍາ້ ແລະ ສ່ືິງອນ່ື ໆ

ການຖາ່ ຍລະອອງເກສອນ ໝາຍເຖິງ ລະອອງເກສອນປິວມາຕົກເທງິ ຍອດເກສອນເພດແມ່ຂອງດອກໄມ້
ຊະນດິ ດຽວກັນ (pollination)

ການຖ່າຍລະອອງເກສອນ ມີ 2 ແບບ ຄື
• ການຖ່າຍລະອອງເກສອນໃນດອກດຽວກັນ ຫື ຄົີນ້ ລະດອກໃນຕນ້ົີ ດຽວກນັ (Self pollination)
• ການຖ່າຍລະອອງເກສອນແບບນ້ີຈະເຮດັ ໃຫ້ຮຸ່ນລກູ ລກັ ສະນະກໍາມະພນັ ເໝືອນເດີມ

ການຖ່າຍລະອອງເກສອນຄົນລະດອກຂອງຕີນ້ົ ໄມຄ້ ົນລະຕົີນ້ ໃນພືດຊະນິດດຽວກນັ (Cross ollina
tion) ເປັນການຖ່າຍລະອອງເກສອນແບບຂ້າມດອກ ຫື ຕາ່ ງຕີົນ້ ກັນ ກຈະເຮັດໃຫ້ພືດມີລັກສະນະຕ່າງໆຫາກ
ຫາຍ ແລະອາດຈະເປນັ ພນັ ໃໝ່ໆຂ້ນຶີ ມາ

40

ກາຍະວພິ າກພືດ

6. ການປະສມົ ເກສອນ

• ລະອອງເກສອນເພດຜູ້ ຕົກລົງຍອດເກສອນແມ່ ລົງທໍ່ທເີ່ື ອີນ້ ວາ່ ພອນເລນທິວ (Pollen tube) ລງົ ສູ່
ກາ້ ນເກອນເພດແມ່ ແກ່ນຈຸລງັ ຈະເຄື່ອນທີໄປຕາທ່ໍຜ່ານທາງຮໄູ ມໂຄຣໄພ Micropyle ຂອງເຕີ້ົາໄຂ່

• ໃນຂະນະທ່ືເີ ຈເນເຮທນີ ວິ ເຄຍ (Generative nucleus) ຈະແບ່ງແກນ່ ຈລຸ ງັ ແບບໄມໂທຊີສ (Sperm
nucleus) 2ຕວົ ປະຕິສນົ ທິ ແກນ່ ຈຸລງັ ຂອງໄຂ່ (Egg cell) ໄດ້ໜ່ໍລູກ (2n) ເຊິ່ງື ຈະເລີນເຕບີ ໂຕຕໍ່ໄປ

• ສວ່ ນອກີ ແກ່ນຈຸລັງປະສມົ ກບັ (Polar nuclei) ຈະເລນີ ເຕີບໂຕເປັນເອນໂດສະເປີມ ເຊງ່ີື ເປັນອາຫານ
ສາໍ ລັບລຽ້ ງໜໍລ່ ູກ.

• ການປະຕິສົນທິຊ້ອນ (Double Fertilization) ເຊງີື່ ພົບສະເພາະໃນພືດດອກເທ່ົານ້ີນັ ຫງັ ຈາກ
ປະຕິສນົ ທິແລ້ວ

• ຮັງໄຂ່ (ovary ) ຈະເລີນເຕີບໂຕເປັນໝາກ
• ຂອບຮງັ ໄຂ່ (ovary wall ) ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕເປັນເປອກ ແລະ ເນ້ີອື ຂອງໝາກໄມ້
• ຮງັ ໄຂ່ (ovule) ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕເປນັ ແກນ່ ໄຂ່ (egg ) ຈະເລີນເຕີບໂຕເປັນ ຕົນ້ີ ອອ່ ນຢູ່ໃນເມດັ
• ເຈ້ຍຫຸມ້ ເຕ້ົີາໄຂ່ (integument ) ຈະເລີນເຕບີ ໂຕເປັນເປອກຫຸ້ມແກນ່
• ພາກສວ່ ນອນ່ື ໆ ຂອງດອກຈະແຫ້ງ ແລະ ລະລາຍຕົວໄປ
• ການປະຕິສົນທິຊ້ອນຂອງດອກພືດດອກ ມີຄວາມສາໍ ຄັນ ເນືອ່ ງຈາກເປນັ ການສ້າງອາຫານໃຫແ້ ກ່ສິື່ງມີ

ຊວີ ິດອືນ່ ໆ ເຊ່ນັົ ໝາກໄມ້ທືີ່ໃຊ້ຮບັ ປະທານ.

41

ກາຍະວພິ າກພືດ

ບດົ ທີ 7
ໝາກ ແລະ ແກນ່ ພດື (fruit and seed)

1. ຄວາມໝາຍຂອງໝາກ

ໝາກ (fruit) ເປັນພາກສວ່ ນທື່ີຈະເລີນເຕບີ ໂຕມາຈາກເຕົີ້າໄຂ່ ແຕພ່ ືດບາງຊະນິດມພີ າກສວ່ ນອື່ຈະເລີນເຕີບ
ໂຕມາເປນັ ສ່ວນໜງ່ືຶ ຂອງໝາກ ເອ້ນີ ວ່າ ໝາກທຽມ ເຊນົ່ັ ໝາກມວ່ ງຫິມະພານ, ໝາກແອັບເປ້ືນິ , ໝາກສະຕເບີ
ລ,ີ ສາລ.ີ .. ເນື້ີອຂອງໝາກຈະເລີນເຕີບໂຕມາຈາກຖານຮອງດອກ , ໝາກມີ້ ເນີອ້ື ຂອງໝາກຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ
ຈາກກີບດອກ ຊັີ້ນນອກສຸດຂອງໝາກເອີ້ນວ່າ Pericarp ເຊ່ິືງປະກອບກອບດວ້ຍ 3 ຊີັ້ນ ຈາກນອກເຂ້ົີາຫາໃນ
Exocarp, mesocarp, endocarp.

2. ໂຄງສ້າງຂອງໝາກ

ໝາກເຮັດໜາ້ ທີ່ຫື ່ໍຫຸ້ມແກ່ນ ໂດຍຂອງຂອງຮັງໄຂ່ຈະພດັ ທະນາໄປເປນັ ເປອກ ແລະ ເນີອ້ື ເຊິ່ືງເນືີ້ອ ເຊືງິ່
ພືດແຕລ່ ະຊະນດິ ຈະມລີ ັກສະນະຂອງເປອກ ແລະ ເນີືອ້ ແຕກຕາ່ ງກນັ ໄປ ປະກອບດ້ວຍແພຈລຸ ັງ 3 ຊັ້ີນ:

1. ຊນ້ັີ ນອກ Exocarp: ເປນັ ເປອກຊັີ້ນນອກສຸດຂອງໝາກ ມຄີ ວາມໜາແຕກຕາ່ ງກນັ ໄປຕາມຊະນດິ ຈະ
ມເີ ປອກອ່ອນ ເຊົນ່ັ : ໝາກມ່ວງ, ໝາກຜາງ ແຕບ່ າງຊະນດິ ມີເປອກແຂງ ເຊນົັ່ ໝາກພາ້ ວ, ໝາກຕານ...

2. ຊັີ້ນກາງ Mesocarp : ເປນັ ຊີ້ັນທ່ີືຖັດຈາກຊີ້ນັ ນອກເຂົີ້າໄປ ມີເນ້ືີອນຸ່ມ ຫື ອາດເປັນເສ້ັີນໜຽວ ເຊັນ່ົ :
ໝາກພ້າວ...

3. ຊັີ້ນໃນ endocarp : ຊັີນ້ ໃນສຸດທ່ຕືີ ດິ ກັບແກນ່ ມີລັກສະນະເປອກແຂງ ຫື ເປອກຫຸ້ມແກນ່ ໝາກໄມ້
ບາງຊະນິດ ຊ້ັນີ ນອກ Exocarp ແລະ ຊັນີ້ ກາງ Mesocarp ເຊືອ່ ມຕິດກັນເປັນເນອື້ີ ດຽວ ຈງຶ່ື ເອນີ້ ວາ່
Exocarp ເຊນ່ົັ : ໝາກເດັນ່ົ , ໝາກຫຸ່ງ, ໝາກກວ້ຍ....ເປນັ ຕ້ົນີ

42

ກາຍະວພິ າກພືດ

3. ຊະນິດຂອງໝາກ

ການຈດັ ຈາໍ ແນກຊະນດິ ຂອງໝາກຕາມກາໍ ເນດີ ຫື ລກັ ສະນະຂອງດອກ ແບງ່ ອອກເປນັ 3 ກຸ່ມ ຄ:ື
1.1 ໝາກດ່ຽວ (simple fruit): ໝາກທ່ພີື ດັ ທະນາມາຈາກເຕົ້າີ ໄຂຂ່ ອງດອກ 1 ດອກ ທືີ່ມີເກສອນເພດ
ແມພ່ ຽງ 1 ອນັ ເຊິງື່ ອາດເປັນເກສອນແມ່ດຽວ ຫື ເກສອນເພດແມ່ປະກອບກ່ໄໍ ດ້ ຈໍານວນແກ່ນມໄີ ດຕ້ ້ັີງແຕ່ 1
ເຖງິ ຫາຍແກ່ນ (ເພາະມີຫາຍ ovule) ເຊ່ົັນ ໝາກອາງຼຸ່ນ ອາດມີເມັດດຽວ ເພາະມີ ovule ດຽວ ເຊັົນ່ ໝາກ
ມ່ວງ, ໝາກລະມດຸ ຫື ອາດຂີນັ້ ເປັນຫາຍຫອ້ ງ ເຊົັ່ນ ໝາກນາວ, ໝາກກຽ້ ງ, ໝາກຂ້ີຫດູ ...
1.2 ໝາກກຸ່ມ (aggregate fruit): ໝາກ ທີື່ຈະເລີນເຕີບໂຕມາຈາກດອກທີື່ມີຫາຍເກສອນແມ່, ແຕ່ລະ
ເຕາີົ້ ໄຂ່ກຈະເລີນເຕີບໂຕເປັນໝາກຍອ່ ຍຕິດຢູເ່ ທິງຖານຮອງດອກອນັ ດຽວເຊົັ່ນ: ໝາກຂຽບ, ໝາກທັນທະລົດ,
ໝາກບວົ , ໝາກສະຕເບລີ ີ...
1.3 ໝາກລວມ (multiple fruit): ໝາກທ່ເີື ກດີ ຈາກຊໍ່ດອກ ທ່ືເີ ຕີົ້າໄຂ່ຂອງແຕລ່ ະດອກມາເຊ່ືອມຕດິ
ກັນຈົນເປນັ ໝາກດຽວ ເຊັນົ່ ໝາກເດື່ອ, ໝາກມີ້, ໝາກຍ, ໝາກມອນ, ໝາກນັດ...

ຈາໍ ແນກຈາກລກັ ສະນະຂອງໝາກ ສາມາດແບງ່ ໝາກອອກເປນັ 2 ກຸ່ມໄດແ້ ກ:່
1. ໝາກມເີ ນີືອ້ (fleshy fruits)

ໝາກມເີ ນ້ີືອນຸ່ມ, ມນີ ໍ້າ, ນໍາ້ ຕານສະສົມຢູ່ ແບງ່ ອອກເປັນ 2 ຊະນດິ ຄ:ື
1.1 ໝາກແບບໜງັ ຊນ້ັີ ໃນແຂງ (Drupe ຫື stone fruit) ເປັນໝາກທືີ່ມີເນ້ີືອທ່ີືມີແກ່ນພຽງແກ່ນດຽວ
ຂອບຈຸລງັ ຊ້ີັນນອກ (Exocarp), ຊີ້ນັ ກາງ (mesocarp) ອ່ອນນຸ່ມ ສ່ວນຊ້ັີນໃນ (endocarp) ແຂງ ແລະ
ຕດິ ແໜ້ນຢູ່ກັບແກ່ນ stone ບາງຊະນດິ ຈລຸ ັງຊີັ້ນກາງອາດເປັນເສນັ້ີ ໜຽວ ເຊັົ່ນ ໝາກມວ່ ງ, ໝາກພ້າວ.
1.2 ໝາກມຫີ າຍເມດັ (Berry) ເປັນໝາກທີ່ືມີ ເປອກ ແລະ ເນອືີ້ ອອ່ ນນຸ່ມ, ອວບນໍາ້ ມີແກ່ນຈໍານວນ
ຫາຍ ຫື ແກ່ນມີຂະໜາດນ້ອຍ ເຊົນ່ັ : ໝາກເດັ່ົນ, ໝາກຫງຸ່ , ໝາກລະມຸດ

43