บทที่-8 (4)

บทท่ี 8
เรื่อง การนวดราชสานักเส้นพ้ืนฐาน

วัตถปุ ระสงค์
เมื่อศึกษาบทท่ี 8 จบแลว้ นสิ ิตสามารถ
1. อธิบายกระบวนการและเทคนคิ การนวดแผนไทยขัน้ พื้นฐานได้
2. อธิบายวิธกี ารนวดแผนไทยข้ันพื้นฐานได้
3. สามารถทาหัตถการไดถ้ ูกต้อง

การนวดพื้นฐานหวั ไหล่
ท่านวด ผู้นวด นง่ั ทา่ หรพมสีห่ นา้
ผปู้ ว่ ย นง่ั ขัดสมาธิ นัง่ ห้อยขา
ขัน้ ตอนการนวด

1. ผู้นวดนงั่ ท่าพรหมสห่ี นา้ ดา้ นข้างผปู้ ว่ ย ใช้น้ิวหัวแมม่ ือคว่าลง (ข้างท่ีอยใู่ กลก้ ับผปู้ ่วย) กดลงทร่ี อ่ งข้อตอ่
กระดูกหวั ไหล่ประมาณก่ึงกลางสะบกั มืออีกข้างจับข้อมือผู้ปว่ ยยกขน้ึ ประมาณระดับสายตา

ภาพที่ 8.1 ทา่ นวดหวั ไหล่ และ ตาแหน่งนวดหวั ไหล่

ข้อควรระวงั สาหรบั การนวดหวั ไหล่
1. ไม่ควรกดแรงเพราะมเี ส้นประสาทท่ีไปเล้ยี งแขน ถ้ากดแรงไปอาจทาให้แขนไม่มีแรง ยกแขนไม่ขน้ึ
2. กรณีผ้ปู ่วยเปน็ โรคหัวไหลค่ วรอยใู่ นความควบคุมของผู้เช่ยี วชาญ
3. กรณีหัวไหลห่ ลุด เคล่อื น ไม่ควรนวด

การนวดพนื้ ฐานบ่า
ทา่ นวด ผนู้ วด นัง่ ท่าหกสงู หกกลาง หกตา่
ผู้ป่วย น่งั ขดั สมาธิ น่งั หอ้ ยขา
ขนั้ ตอนการนวด

1. วางนิ้วหัวแม่มอื คู่ กดบนแนวกล้ามเนือ้ บ่าเริ่มจากชิดร่องขอ้ ต่อกระดกู หัวไหล่ด้านบน กดไลไ่ ปจนถงึ ปมุ่
กระดูกต้นคอ (เทีย่ วที่ 1) โดยผนู้ วดยนื อยูใ่ นท่าหกสงู ใช้นา้ หนกั 50 ปอนด์

ภาพที่ 8.2 ท่าหกสงู ใชน้ ้าหนัก 50 ปอนด์

2. วางนว้ิ หวั แม่มือคู่ กดไลล่ งจะชิดปุ่มกระดกู ต้นคอ ตามรอ่ งกล้ามเนื้อบา่ ถงึ ข้อต่อกระดูกหวั ไหล่ (เท่ยี วท่ี 2)
โดยผ้นู วดยืนอยู่ทา่ หกกลางกลางใช้นา้ หนัก 70 ปอนด์

ภาพที่ 8.3 ทา่ หกกลางกลางใชน้ ้าหนกั 70 ปอนด์
3. วางนวิ้ หัวแมม่ ือคู่ กดบนแนวกล้ามเน้อื บา่ เรมิ่ ตรงชิดรอ่ งกระดูกข้อต่อกระดูกหวั ไหล่ ด้านบนไลไ่ ปจนถึงปุ่ม
กระดูกต้นคอ (เทยี่ วที่ 3) โดยผู้นวดยืนอยใู่ นทา่ หกตา่ ใช้น้าหนกั 90 ปอนด์

ภาพท่ี 8.4 ทา่ หกตา่ ใชน้ า้ หนัก 90 ปอนด์

การนวดพ้ืนฐานโค้งคอ
ท่านวด ผู้นวด น่ังท่าหกสงู , หกกลาง, หกตา่
ผปู้ ว่ ย น่ังขดั สมาธ,ิ นั่งหอ้ ยขา
ขั้นตอนการนวด

1. ผนู้ วดนง่ั ทา่ พรหมส่หี น้าข้างหลังผ้ปู ่วย ใช้นว้ิ ทัง้ ส่ี ((น้วิ ช้ี กลาง นาง และก้อย) แตะหน้าผากผู้ปว่ ย แลว้ ใช้
น้วิ หัวแมม่ อื อีกขา้ งหน่งึ วางชดิ รอ่ งกระดกู ตน้ คอ ไลข่ น้ึ ไปจนถึงทา้ ยทอยนา้ หนัก 50 ปอนด์

ภาพท่ี 8.5 น่งั ทา่ พรหมสห่ี นา้
2. ใช้นวิ้ หัวแมม่ อื ไล่ตามแนวรอ่ งกระดูกจากท้ายทอย จนถงึ กระดูกต้นคอ เปน็ รอบท่ี 2 หรือรอบที่ 3 ให้
พิจารณาจากอาการโรคท่เี กดิ ขน้ึ

ภาพที่ 8.6 การนวดพนื้ ฐานโคง้ คอ

คาถามท้ายบท
1. จงบอกข้อควรระวงั สาหรับการนวดหวั ไหลม่ าพอสังเขป
2. จงบอกทา่ ของผูน้ วดในการนวดพนื้ ฐานบ่า
3. การนวดพนื้ ฐานโค้งคอจากกระดูกต้นคอถงึ ท้ายทอยใชน้ ้าหนักก่ปี อนด์

การนวดพืน้ ฐานหลัง ท่านอน
ท่านวด ผูน้ วด นง่ั คกุ เขา่ คู่
ผ้ปู ว่ ย นอนตะแคง เข่าคู้ 90 องศา
ขนั้ ตอนการนวด

1. ใชน้ ิว้ หัวแมม่ ือ (ข้างเดียวกับทีน่ ่ังข้างผปู้ ว่ ย) กดลงบริเวณเอว โดยให้ปลายน้ิวหวั แม่มือแตะกระดกู สนั หลงั
ตรงกบั แนวหวั ตะคาด โดยใช้นิว้ ช้ี หรือน้วิ กอ้ ยเป็นตวั วัด แล้วกดเรยี งนว้ิ ต่อเน่ืองกันไปจนถึงต้นคอกดด้วยนา้ หนัก
50 ปอนด์

ภาพที่ 6.11 ทา่ นอนตะแคงเข่าคู้ 90 องศา
2. กดยอ้ นกลับทศิ ทางเดิม จากตน้ คอถงึ บริเวณเอว แตเ่ พม่ิ น้าหนกั ทก่ี ดเปน็ 70 ปอนด์

ภาพที่ 6.12 ท่านวดหลัง จุดเริ่มต้น และ ตาแหนง่ นวดหลงั จดุ เรมิ่ ตน้

ภาพที่ 6.13 ทา่ นวดหลงั ช่วงกลาง ด้านหนา้ และ ท่านวดหลัง ชว่ งกลาง ดา้ นหลงั

ภาพท่ี 6.14 ตาแหน่งนวดจดุ ช่วงกลาง
3. กดย้อนกลับทิศทางเดิม จากบรเิ วณเอวถึงต้นคอ แต่เพ่มิ น้าหนักท่กี ดเปน็ 90 ปอนด์

การนวดพื้นฐานหลัง ทา่ น่ัง
ทา่ นวด ผูน้ วด น่ังท่าหนุมานถวายแหวน
ผูป้ ว่ ย น่งั ขดั สมาธิ, น่งั ห้อยขา
ขั้นตอนการนวด

1. วางมือท้ังสองข้างบรเิ วณเอวของผู้ป่วย โดยใหป้ ลายหวั แมม่ ือทงั้ สองข้าง แตะกระดกู สนั หลงั ตรงกบั แนวหวั
ตะคาด ใชน้ ิว้ ชี้เปน็ ตวั วดั แลว้ กดเรยี งน้วิ ต่อเนื่องกันไปจนถึงต้นคอ

ภาพท่ี 6.15 ท่านวดหนุมานถวายแหวน จุดเริ่มตน้ และ ตาแหนง่ นวดจุดเรม่ิ ต้น

ภาพท่ี 6.16 ท่านวดหนมุ านถวายแหวน ชว่ งกลาง และ ตาแหนง่ นวดจดุ ชว่ งกลาง

ภาพที่ 6.17 ทา่ นวดหนมุ านถวายแหวน จุดสุดทา้ ย และ ตาแหนง่ นวดจดุ สดุ ท้าย (ตน้ คอ)

อนึง่ ในกรณฉี ุกเฉินท่ีผ้ปู ว่ ยไม่สามารถท่จี ะน่ังได้ เพราะหมดสติ หรอื เปน็ ลม อาจใช้ท่าหนุมานถวายแหวนใน
ท่านอนได้เชน่ กัน

คาถามทา้ ยบท
1. จุดท่ี 1 ของขาดา้ นในต้องห่างจากใต้กน้ ย้อยกนี่ ว้ิ มือ
2. ในการนวดพืน้ ฐานขาด้านในผู้ปว่ ยอย่ใู นท่าใด
3. จงบอกลักษณะการวางนว้ิ ของจุดท่ี 1 ขาด้านนอก
4. การนวดพน้ื ฐานหลังครั้งที่ 3 ใชน้ ้าหนกั กีป่ อนด์

บทที่ 7
การนวดราชสานักเสน้ พื้นฐาน

วตั ถุประสงค์
เมอ่ื ศึกษาบทท่ี 7 จบแล้วนิสิตสามารถ
1.อธบิ ายกระบวนการและเทคนคิ การนวดแผนไทยข้ันพ้ืนฐานได้
2.อธบิ ายวธิ ีการนวดแผนไทยขน้ั พื้นฐานได้
3.สามารถทาหัตถการไดถ้ ูกต้อง

การนวดพืน้ ฐานท้อง
แนวเส้นพ้นื ฐานทอ้ งท่าแหวก
ทา่ นวด ผูน้ วด นัง่ คกุ เข่าหนั หนา้ ไปทางด้านข้างลาตัวผู้ปว่ ย
ผู้ปว่ ย นอนหงาย
ขัน้ ตอนการนวด
1. ให้ผู้นวดน่ังคกุ เข่า หันหน้าไปทางด้านข้างลาตวั ผู้ปว่ ย วางปลายนิ้วทง้ั ส่ี คือ นิว้ ชี้ น้วิ กลาง น้ิวนาง น้วิ กอ้ ย

กดชิดหัวตะคาดไล่ข้นึ ไปจนถึงใต้ลิน้ ป่ี (เทยี่ วที่ 1) ใช้นา้ หนัก 50 ปอนด์
2. วางปลายน้ิวท้ังสี่ กดไลต่ ั้งแต่ใตล้ ิ้นป่ลี งไปถึงหัวตะคาก (เทย่ี วที่ 2) ใช้น้าหนกั 70 ปอนด์
3. วางปลายน้วิ ท้งั สี่ กดเหมือนขอ้ 1 (เที่ยวท่ี 3) ใช้นา้ หนัก 90 ปอนด์

ภาพท่ี 7.1 แนวเสน้ พนื้ ฐานท้องท่าแหวก

แนวเส้นพน้ื ฐานทอ้ งท่านาบ
ทา่ นวด ผนู้ วด นัง่ คกุ เขา่ หันหนา้ ไปทางศรีษะผ้ปู ว่ ย
ผู้ปว่ ย นอนหงาย
ข้ันตอนการนวด

1. ให้ผูน้ วดนัง่ คกุ เขา่ หนั หน้าไปทางศรีษะผูป้ ว่ ย วางปลายนิ้วทั้งส่วี างปลายนิว้ ท้งั ส่กี ดไล่ลงจนถึงหวั ตะคาด
(เที่ยวท่ี 1) ใช้นา้ หนัก 50 ปอนด์

2. ทาเหมอื นขอ้ ท่ี 1 (เทยี่ วท่ี 2) ใชน้ ้าหนกั 70 ปอนด์
3. ทาเหมือนข้อท่ี 1 และ 2 (เท่ียวท่ี 3) ใช้นา้ หนกั 90 ปอนด์

ภาพท่ี 7.2 แนวเส้นพ้ืนฐานท้องทา่ นาบ

การนวดพน้ื ฐานทอ้ งทา่ เปิดประตลู ม
ท่านวด ผูน้ วด นง่ั คกุ เขา่ หันหนา้ ไปทางศรีษะผู้ป่วย
ผู้ปว่ ย นอนหงาย
ข้นั ตอนการนวด

1. ใหผ้ ู้นวดเขา้ ด้านซา้ ยผปู้ ่วย นง่ั คกุ เข่าหันหน้าเขา้ ไปทางศีรษะของผู้ปว่ ย
2. ใชน้ ว้ิ หัวแมม่ ือและนิ้วชกี้ ั้นไว้ใต้ชายโครงซ่ีสดุ ท้าย
3. ใช้อ้งุ มือขวาวางต่อจากข้อ 2 ตรงบริเวณก่งึ กลางท้อง กดนาน ประมาณ 30-45 วินาที

ภาพท่ี 7.3 การนวดพน้ื ฐานท้องท่าเปิดประตลู ม

การนวดพ้นื ฐานแขนดา้ นใน
การนวดพ้นื ฐานแขน มดี ว้ ยกัน 2 ท่า คอื ทา่ นอนและท่านั่ง

การนวดพ้นื ฐานแขนด้านในท่านอน
ทา่ นวด ผู้นวด นั่งคุกเขา่ คู่
ผ้ปู ว่ ย นอนหงาย
ขน้ั ตอนการนวด

1. จะใชอ้ งุ้ มือ (ขา้ งเดยี วกับท่นี ั่งข้างผู้ปว่ ย) กดลงบรเิ วณก่งึ กลางแขนทอ่ นบนโดยมืออกี ข้างหน่ึงจับชพี จรท่ี
ข้อมือ

ภาพท่ี 7.4 ท่านวดแขนดา้ นใน และตาแหนง่ จุดนวด จุดเร่ิมต้น
2. วางน้ิวหัวแม่มอื คู่ กดลงบริเวณข้อพับแขนด้านใน แลว้ กดเรียงนว้ิ ตอ่ เนื่องกนั ไปจนถงึ ข้อมอื (สรอ้ ยข้อมือ)

ภาพท่ี 7.5 ทา่ นวดแขนดา้ นใน จุดขอ้ พับ และตาแหนง่ จดุ นวด จุดขอ้ พบั

ภาพที่ 7.6 ท่านวดแขนด้านใน และตาแหน่งจุดนวดจุดสดุ ท้าย สร้อยข้อมือ
การนวดพ้ืนฐานแขนด้านในทา่ นั่ง มือคู่

ทา่ นวด ผนู้ วด น่งั ท่าพรหมสีห่ นา้
ผู้ป่วย นง่ั ขัดสมาธ,ิ น่ังห้อยขา

ขน้ั ตอนวิธกี ารนวด
1. ใชน้ ิ้วหวั แมม่ ือ (ข้างเดยี วกับท่นี ัง่ ขา้ งผู้ป่วย) กดลงบริเวณกง่ึ กลางทอ่ นแขนท่อนบน ในลกั ษณะคว่ามือ มือ

อีกข้างหนึง่ จับชีพจรท่ีข้อมอื

ภาพที่ 7.7 ท่านวดแขนด้านในทา่ นั่ง จุดเริม่ ตน้

ภาพท่ี 7.8 ท่านวดพน้ื ฐานแขนด้านใน และ ท่านว้ิ มือเดยี วจดุ ขอ้ พบั จุดเร่ิมตน้

การนวดพ้นื ฐานแขนดา้ นในท่านัง่ มือเดย่ี ว
ท่านวด ผู้นวด นั่งทา่ พรหมส่ีหนา้
ผู้ปว่ ย นง่ั ขดั สมาธิ, นั่งห้อยขา
ขั้นตอนการนวด

1. ใช้วธิ ีกดเชน่ เดียวกนั กบั ขน้ั ตอนที่ 1 ของการนวดพ้ืนฐานแขนด้านในทา่ นั่งมือคู่

ภาพท่ี 7.9 ท่านวดพื้นฐานแขนดา้ นใน และ ตาแหน่งนวดแขนดา้ นในจดุ ข้อพบั
2. วางน้วิ หัวแม่มือเดียว (ข้างเดยี วกบั ท่นี ่ังขา้ งผปู้ ว่ ย) กดลงบริเวณขอ้ พับแขนดา้ นใน แลว้ กดเรียงนว้ิ
ตอ่ เนื่องกันไป จนถึงข้อมือ (สรอ้ ยข้อมอื ) มืออีกขา้ งหน่ึงของผูน้ วดจับประคองแขนแขนของผปู้ ่วยไว้

ภาพที่ 7.10 ทา่ นวดพืน้ ฐานแขนด้านใน ทา่ น่ัง และตาแหน่งนวดจดุ แขนด้านใน จดุ สุดท้าย

การนวดพนื้ ฐานแขนดา้ นนอก
การนวดพน้ื ฐานแขนด้านนอกทา่ นอน

ทา่ นวด ผนู้ วด น่งั คุกเข่าคู่
ผปู้ ว่ ย นอนหงาย

ขัน้ ตอนการนวด
1. ให้ผนู้ วดน่งั คุกเขา่ คู่ หันหน้าไปทางด้านศรี ษะของผปู้ ่วย ใชน้ วิ้ หวั แม่มอื (ขา้ งเดียวกับทนี่ ่ังข้างผู้ปว่ ย) กดลง
บริเวณตน้ แขนท่อนบน แล้วกดเรยี งน้วิ ต่อเนือ่ งกนั ไปจนถงึ บรเิ วณเหนือข้อศอก (แขนดา้ นนอกท่อนบน)

ภาพที่ 7.11 ทา่ นวดแขนดา้ นนอก จดุ เรม่ิ ตน้ และ ตาแหน่งจดุ นวด จุดเร่มิ ตน้ แขนด้านนอก

ภาพท่ี 7.12 ทา่ นวดแขนดา้ นนอก จดุ เหนือข้อศอก และ ตาแหนง่ นวดจุดสุดท้าย
2. ผแนู้ ขวนดหด้านั นหนนอ้ากเขท้า่อหนาบผนู้ปว่ ย ใช้นิ้วหัวแมม่ ือวางค่กู ัน บริเวณต่ากวา่ ข้อศอก โดยกดเรยี งนิ้วตอ่ เนื่องกนั ไป
จนถงึ บริเวณข้อมือ (แขนด้านนอกท่อนล่าง)

ภาพท่ี 7.13 ท่านวดแขนด้านนอกท่อนลา่ ง (จุดเร่ิมตน้ )

ภาพที่ 7.14 ตาแหนง่ นวดจุดแรก แขนท่อนล่าง และ ตาแหนง่ นวดจุดสุดท้าย แขนท่อนล่าง
การนวดพน้ื ฐานแขนด้านนอกท่านงั่

ท่านวด ผนู้ วด นัง่ ท่าหรพมสห่ี น้า
ผู้ปว่ ย น่ังขดั สมาธ,ิ น่ังห้อยขา

ขน้ั ตอนการนวด
1. ผนู้ วดน่งั ทา่ พรหมสห่ี นา้ ด้านข้างผ้ปู ่วย ใช้นิว้ หัวแม่มอื (ข้างทอ่ี ยใู่ กล้กับตวั ผปู้ ว่ ย) กดลงบริเวณต้นแขนท่อน
บน แล้วกดเรียงนวิ้ ต่อเน่ืองกันไปจนถึงบริเวณเหนือข้อศอก ในลกั ษณะคว่ามือ (แขนดา้ นนอกท่อนบน)

ภาพที่ 7.15 ท่านวดแขนด้านนอก จดุ เร่ิมตน้

ภาพที่ 7.16 ตาแหนง่ นวดจุดเริ่มต้น แขนดา้ น
2. ใช้น้ิวหัวแมม่ อื คู่ กดลงบริเนวอณกตา่ กว่าข้อศอก โดยกดเรยี งน้ิวต่อเน่ืองกนั ไป จนถึงบรเิ วณขอ้ มอื (แขนดา้ น
นอกท่อนลา่ ง)

ภาพที่ 7.17 ทา่ นวดแขนด้านนอก ท่อนล่าง จุดเรม่ิ ต้น และ ตาแหน่งจดุ นวดเริ่มต้น แขนด้านนอก

ภาพท่ี 7.18 ทา่ นวดแขนด้านนอก ท่อนลา่ ง จดุ สุดทา้ ย และ ตาแหน่งจุดนวดจดุ สดุ ทา้ ย แขนด้านนอก

ตำแหน่งจุดนวดจุดสุดทำ้ ย แขนดำ้ นนอก

การนวดพน้ื ฐานแขนด้านนอกท่านัง่ ท่านงั่ มือเดียว
ทา่ นวด ผ้นู วด น่ังทา่ หรพมสห่ี น้า
ผ้ปู ่วย นัง่ ขดั สมาธิ, นั่งห้อยขา
ขน้ั ตอนการนวด

1. ใชว้ ิธกี ดเช่นเดยี วกนั กับขั้นตอนท่ี 1 ของการนวดพน้ื ฐานแขนด้านนอกท่านั่งมือคู่
2. วางน้ิวหัวแม่มือเดย่ี ว (ขา้ งทอี่ ยใู่ กลก้ ับตัวผปู้ ว่ ย) กดลงบริเวณต่ากว่าข้อศอก โดยกดเรียงนว้ิ ต่อเน่อื งกันไป
จนถงึ ข้อมอื มอื อกี ข้างหนึ่งของผ้นู วดจับประคองแขนของผปู้ ว่ ยไว้

ภาพที่ 7.19 ท่านวดแขนด้านนอก ท่าน่งั จุดต่ากว่าข้อศอก จุดเร่มิ ตน้ และ ตาแหนง่ จุดนวดต่ากวา่ ข้อศอก จุดเริ่มต้น

ภาพที่ 7.20 ทา่ นวดแขนดา้ นนอก ทา่ น่ัง จุดสุดทา้ ย (ข้อมือ) และ ตาแหน่งนวดจดุ ต่ากวา่ ข้อศอก จุดสุดทา้ ย (ขอ้ มือ)

คาถามทา้ ยบท
1. การนวดพนื้ ฐานทอ้ งจดุ ที่ 1 ใชน้ ้าหนกั กปี่ อนด์
2. การนวดพน้ื ฐานทอ้ งมที ้ังหมดก่ที า่ อะไรบา้ ง
3. จดุ ท่ี 1 ของขาดา้ นในต้องหา่ งจากใตก้ น้ ยอ้ ยกนี่ ว้ิ มอื
4. ในการนวดพน้ื ฐานขาดา้ นในผปู้ ่วยอยใู่ นท่าไหน
5. จงบอกลกั ษณะการวางน้ิวของจุดท่ี 1 ขาด้านนอก