ชื่อการแสดงวรรณกรรมพื้นบ้านสร้างสรรค์นางไหกั๊บแก๊บ ชุด “มัสยาไชยศิลป์” ผู้สร้างสรรค์ผลงาน นายต่อศักดิ์ ใจกล้า นางสาวพรสุดา ศรีโยธา แนวคิดและแรงบัลดาลใจ ลำบุษบา หรือรู้จักกันทั่วไปว่า ปลาแดกปลาสมอ หรือเรียกรวมกัน ว่า กำพร้าบุษบาปลาแดกปลาสมอ เป็นนิทานพื้นบ้านที่แพร่หลายอยู่ในภาค อีสานของประเทศไทยและประเทศลาวมีชื่ออื่นอีกคือ อะลองปลาส้ม ใน วรรณกรรมไทยเขิน เมืองเชียงตุง ประเทศพม่า และเรื่อง อะลองปลาส้ม ใน วรรณกรรมไทเหนือเขตปกครองตนเองใต้คง สาธารณรัฐประชาชนจีน ชาวไทดำ เรียก ปลาแดกปลาสมอ ส่วนภาคใต้ของประเทศไทยมีวรรณกรรมที่มีเนื้อเรื่อง คล้ายกัน เรื่อง วันคาร ปลาสมอ เป็นปลาพื้นเมืองที่พบได้ในเขตร้อนของทวีปเอเชีย เป็นปลาที่มี ขอบท้ายก้านครีบแข็งของครีบหลังมีซี่จักรแข็งแรง ริมฝีปากเรียบบาง มีหนวดที่ ริมฝีปากบนสองคู่ เกล็ดในแนวเส้นข้างลำตัวพัฒนาเป็นท่อสมบูรณ์จำนวน ระหว่าง ๒๗-๓๔ เกล็ด เกล็ดบนลำตัวแต่ละเกล็ดมีฐานเกล็ดสีดำ แลดูเหมือน ลายตามยาวจาง ๆ มีแต้มกลมรี ตามแนวยาวที่ฐานครีบหาง หลายชนิดมีจุดกลม สีดำบริเวณจุดเริ่มต้นของครีบหลัง มักพบแถบสีดำบริเวณขอบบนและล่างของ ครีบหาง เรื่องย่อ พระโพธิสัตว์ลงมาเกิดเป็นชายกำพร้าชื่อ บุษบา อยู่กับย่ามีฐานะ ยากจน วันหนึ่งไปตกปลาได้ปลาสมอมากมายจึงนำไปทางปลาร้าฝากนายสำเภา ไปขายต่างเมือง ในที่สุดได้ธิดาของพระราชาต่างเมืองที่มอบให้เป็นค่าปลาร้ามา เป็นภรรยา ด้วยความที่ภรรยามีรูปโฉมงดงามจึงเป็นเหตุให้พระราชาที่ท้าวกำพร้า บุษบาต้องการแย่งชิงมาเป็นเทวีของตนา
จึงได้กลั่นแกล้งต่าง ๆ เพื่อให้ถึงแก่ความตาย แต่ท้าวกำพร้าบุษบาก็ได้รอดพ้น ภัยทุกครั้งด้วยความช่วยเหลือจากภรรยา พร้อมทั้งได้ภรรยาเพิ่มมาอีก ๓ คน ในที่สุดพระราชาก็ถึงแก่ความตายเพราะหลงเชื่อท้าวกำพร้าบุษบาที่บอกให้เผา ตนเองเพื่อไปเยี่ยมญาติที่ปรโลก ท้าวกำพร้าบุษบาจึงได้ครองเมืองแทน จากข้อมูลข้างต้นผู้สร้างสรรค์จึงเกิดแนวคิดในการส่งเสริมการอนุรักษ์ ตระหนัก เห็นคุณค่าของวรรณกรรมเรื่อง ลำบุษบา ที่เป็นการดำรงชีวิต ตลอดจนการสืบพันธุ์ของปลาสมอ อันจะเกิดเป็นองค์ความรู้เพื่อประโยชน์ต่อผู้ ที่สนใจ ถ่ายทอดในรูปแบบของศิลปะการแสดงพื้นบ้านสร้างสรรค์นาง ไหกั๊บแก๊บ ชุดใหม่ในรูปแบบของการรำพื้นบ้านอีสาน ผู้สร้างสรรค์ได้นำแนวคิด ทางการดำรงชีวิตความเป็นอยู่ของปลา โดยมีวัตถุประสงค์หลักในการ สร้างสรรค์เพื่อให้เห็นคุณค่าของวรรณกรรมอีสาน มานำเสนอเป็นการแสดง พื้นบ้านสร้างสรรค์ในชื่อชุด “มัสยาไชยศิลป์” วัตถุประสงค์ ๑. เพื่อศึกษาวรรณกรรมท้องถิ่นภาคอีสาน เรื่อง ลำบุษบา หรือปลาแดกลาสมอ ๒. เพื่อศึกษาลักษณะการดำรงชีวิต ตลอดจนการสืบพันธุ์ของปลาสมอ ๓. เพื่อสืบสานศิลปวัฒนธรรมด้านนาฏศิลป์ ๔. เพื่อสร้างสรรค์ผลงานศิลปะการแสดงพื้นบ้านนางไหกั๊บแก๊บ ชุด มัสยาไชยศิลป์ วิธีการดำเนินการศึกษา รูปแบบการแสดง ช่วงที่ ๑ กล่าวถึงเรื่อง ลำบุษบา ช่วงที่ ๒ ลักษณะการดำรงชีวิตของปลา ช่วงที่ ๓ เกี้ยวพาราสีนางไหกั๊บแก๊บ คำร้อง/ดนตรี ดนตรีได้รับอนุญาตจากผู้สร้างสรรค์แล้ว
การแต่งกาย ชาย: เสื้อแขนกระบอก นุ่งผ้าปูม ผ้าแก้ว (ใช้แทนเป็นครีบ) หญิง: ผ้าพันเกราะอก ผ้าซิ่นมัดหมี่ หัวซิ่น ผ้าแก้ว (ใช้แทนเป็นครีบ) อุปกรณ์ที่ใช้ รางไห ไม้กั๊บแก๊บ
เอกสารอ้างอิง ต้นฉบับลำบุษบาที่พบบันทึกด้วยอักษรธรรม แต่งเป็นร้อยแก้ว ที่พบเช่น -ฉบับของวัดบ้านโคกศรีจังหวัดกาฬสินธุ์ จารเมื่อ พ.ศ. 2455 จํานวน 8 ผูก 234 หน้าลาน -ฉบับของวัดบ้านโคกใหญ่ศรีโพธิ์ชัย เมืองอุทุมพร แขวงสะหวันนะ เขต ประเทศลาว จารเมื่อ พ.ศ. 2474 จํานวน 5 ผูก 228 หน้าลาน ฉบับหอสมุดแห่งชาติจารเมื่อ พ.ศ. 2461 ฉบับวัดบ้านโด จังหวัดมหาสารคาม จารเมื่อ พ.ศ. 2481 ฉบับวัดยางลุ่ม จังหวัดอุบลราชธานีไม่ปรากฏปีที่จาร สมัย วรรณอุดร. "การศึกษาเปรียบเทียบวรรณกรรมอีสานและลาวเรื่อง ลำบุษบา" (PDF). มหาวิทยาลัยศิลปากร. "ภารกิจพิเศษ สรุปเนื้อหานิทาน เรื่อง ปลาแดกปลาสมอ". "วันคาร". มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม.