ข้อมูลพื้นฐาน โครงการจัดตั้งหมู่บ้านยามชายแดนอันเนื่องมาจากพระราชดำริบ้านอาโจ้

ขอ้ มูลพ้ืนฐาน

พน้ื ท่ีโครงการจัดตั้งหมบู่ า้ นยามชายแดนอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำริ
บ้านอาโจ้ (บ้านบรวิ าร)

หมู่ 3 ตำบลนาป่ปู ้อม อำเภอปางมะผา้ จังหวดั แม่ฮ่องสอน

โดย
นางสาวเทพสริ ิ วรรณปลูก
ตำแหนง่ ครูอาสาสมัครการศกึ ษานอกโรงเรียน

ศูนยฝ์ กึ และพัฒนาอาชพี ราษฎรไทยบริเวณชายแดนเชียงราย
สำนักงานส่งเสรมิ การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั

สำนักงานปลดั กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

ขอ้ มูลพื้นฐาน

ประวัติโครงการจดั ตงั้ หมบู่ ้านยามชายแดนอนั เน่อื งมาจากพระราชดำรบิ ้านอาโจ้ (บา้ นบริวาร)

จังหวัดแม่ฮ่องสอนเป็นจังหวัดที่มีอาณาเขตติดต่อกับประเทศสหภาพพม่า มีลักษณะภูมิประเทศ
เป็นภูเขาสลับซบั ซอ้ น เส้นแบ่งเขตแดนในหลายพืน้ ที่ไม่มีความชดั เจน ก่อให้เกิดปัญหาความขัดแยง้ ระหว่าง
ประเทศไทยกับสหภาพพม่า เช่น ปัญหาการรุกล้ำอธิปไตยของกองกำลังตา่ งชาติ ปัญหาการค้ายาเสพติดของ
ชนกลุ่มน้อย การลำเลียงขนย้ายยาเสพติดจากภายนอกประเทศ รวมทั้งปัญหาชนกลุ่มน้อยหลบหนีเข้ามา
หลบซ่อน พักพิง สะสมกำลังเพื่อต่อต้านรัฐบาลพม่าเป็นจำนวนมาก ซึ่งรัฐบาลทหารพม่า ก็ใช้กำลังเข้า
ปราบปรามอย่างรุนแรง เพื่อจัดระเบียบภายในประเทศ จึงเป็นปัญหาที่มีผลกระทบต่อความมั่นคงของ
ประเทศไทย ราษฎรที่อาศัยอยู่ตามแนวชายแดนส่วนใหญ่เป็นชาวเขา มีฐานะยากจน อยู่ห่างไกล
ความเจริญ เป็นผู้ด้อยโอกาสทางสังคม พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จ
พระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถ จึงได้พระราชทานแนวทางแก้ปัญหาในรูปแบบของโครงการจัดตั้งหมู่บ้าน
ยามชายแดน อันเนื่องมาจากพระราชดำริ เพื่อมุ่งแก้ไขปัญหาความยากจนของราษฎรในพื้นที่ตามแนว
ชายแดนและแสวงประโยชน์ในเรอ่ื งของความมั่นคง โดยใหร้ าษฎรสามารถช่วยเหลือตวั เองได้ ดำรงชีวิตแบบ
พอเพียง ตามวิถีชีวิตดั่งเดิมของชนเผ่า และฝึกราษฎรให้ทำหน้าที่เป็นยามตามแนวชายแดนเพื่อช่วยเหลือ
ทางราชการด้านความมั่นคง นอกจากน้ียงั ใหค้ วามรแู้ ก่ราษฎรในการเรยี นรถู้ งึ การอนรุ ักษ์ ทรพั ยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อม และใช้ประโยชน์ จากทรัพยากรเหล่านั้นอย่างรู้คุณค่า แบบยั่งยืนเมื่อวันท่ี 4 มีนาคม พ.ศ.
2549 สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชนิ ีนาถ ไดเ้ สด็จเยือนราษฎรบ้านเมืองแพม หมู่ 5 ตำบลถ้ำลอด อำเภอ
ปางมะผ้า จังหวดั แมฮ่ อ่ งสอน ในการเสดจ็ คร้ังนั้น พลตรเี ลอพงษ์ สรรพวงศ์ ผบ.กองพฒั นาที่ 3 กราบบังคม
ทูลความก้าวหน้าของการดำเนินการโครงการบ้านยามชายแดน อันเนื่องมาจากพระราชดำริภายหลังทราบ
ความก้าวหนา้ โครงการฯ สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถได้พระราชดำรกิ ับพลเอก นิพนธ์ ภารัฐนิตย์
ผอ.ตามโครงการพฒั นาโครงการตามพระราชดำริ ในขณะนัน้ ให้หมู่บ้านปางคอง หมู่ที่ 12 ตำบลนาปู่ป้อม
อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน และปายสองแง่ อำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นหมู่บ้านโครงการ
หมู่บ้านยามชายแดนเพอ่ื พฒั นาคณุ ภาพชวี ิตของราษฎรและเพื่อประโยชน์ด้านความมน่ั คงของประเทศต่อไป

เพื่อสนองตามพระราชดำริดังกล่าว คณะทำงานได้สำรวจพื้นที่เพื่อจัดตั้งบริเวณช่องว่าง
บ้านปางคาม ตำบลปางมะผ้า อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน และบ้านปายสองแง่ อำเภอปางมะผ้า
จงั หวัดแมฮ่ อ่ งสอน เมอ่ื วนั ท่ี 14 มนี าคม พ.ศ. 2549 วนั ท่ี 30 มนี าคม 2549 วนั ที่ 3 พฤษภาคม 2549
และ 8 พฤศจิกายน 2549 รวม 4 ครั้ง เพื่อให้ได้พื้นที่ที่เหมาะสม ได้นำเสนอในที่ประชุมคณะปรึกษาและ
คณะบรหิ ารโครงการพฒั นาราษฎรชาวเขาอนั เนื่องมาจากพระราชดำริพจิ ารณา

ต่อมาเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม 2549 ที่ประชุมคณะที่ปรึกษา ครั้งที่ 1/2550 ได้เห็นชอบ
ไดด้ ำเนินการจัดตั้งบา้ นยามชายแดนขึ้นในพ้ืนทดี่ ังกลา่ ว 2 หม่บู า้ นตามทกี่ องทัพภาคที่ 3 เสนอ คอื

- บา้ นอาโจ้
- บ้านดอยผักกูด
ในปีงบประมาณ 2550 ส.กปร. ได้สนับสนนุ งบประมาณ จำนวน 4 แผนงานดำเนินการ “โครงการ
หมู่บ้านยามชายแดนอันเนื่องมาจากพระราชดำริ” บ้านดอยผักกูด สำหรับบ้านอาโจ้ ตำบลนาปู่ป้อม
อำเภอปางมะผา้ จงั หวัดแมฮ่ อ่ งสอน เรมิ่ ดำเนินการในปีงบประมาณ 2551

ปัจจุบันบ้านอาโจ้เป็นบ้านบริวารของบ้านปางบอน หมู่ที่ 3 ตำบลนาปู่ป้อม อำเภอปางมะผ้า
จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นเผ่ามูเซอ นับศาสนาพุทธ-ผี มีจำนวน 30 หลังคา มี นายเรวัตร ไพรบรรลือ
เปน็ ผู้ชว่ ยผูใ้ หญบ่ ้าน

อาณาเขตติดต่อ ตดิ ต่อกบั สาธารณรัฐ เมยี นม่าร์
ทิศเหนือ ติดตอ่ กบั บ้านปางบอน
ทศิ ใต้ ติดต่อกบั บ้านปางคาม
ทศิ ตะวันออก ติดต่อกับ ห้วยนำ้ ปุงยบั
ทศิ ตะวันตก

ขอบเขตพ้นื ที่ จำนวน 393 ไร่
- พนื้ ทเ่ี กษตรกรรม จำนวน 30 ไร่
- พนื้ ที่อย่อู าศัย จำนวน 777 ไร่
- พื้นที่อนุรกั ษเ์ ปน็ ตน้ นำ้

เส้นทางคมนาคม
- เสน้ ทางที่หนงึ่ จากทางหลวงหมายเลข 1095 บรเิ วณแยกบ้านแม่ละนา ถงึ บ้านปางคามระยะทาง

ประมาณ 30 กิโลเมตร เปน็ ถนนลาดยางใช้เวลาเดนิ ทางประมาณ 1 ช่วั โมง
- จากบ้านปางคาม ถึง บ้านอาโจ้ ระยะทางประมาณ 8 กิโลเมตร เป็นถนนดินใช้เวลาเดินทาง

ประมาณ 2 ชว่ั โมง
- เส้นทางที่สอง จากถนนหลวงหมายเลข 1095 บริเวณปากทางนำ้ ของ ถึง บ้านปางตอง ระยะทาง

18 กิโลเมตร จากบ้านปางตองถึงบ้านอาโจ้ ระยะทางประมาณ 8 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางรวม ประมาณ
1 ช่วั โมง 30 นาที

ลักษณะภมู ปิ ระเทศ

ตั้งอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่ปายฝั่งขวาตอนล่าง มีพื้นที่ราบระหว่างหุบเขา สูงจาก
ระดับนำ้ ทะเลปานกลางเฉล่ียประมาณ 1,000 เมตร ยอดเขาที่สูงทส่ี ดุ สูงประมาณ 1,310 เมตร

- สภาพป่าไม้ ส่วนใหญ่ยังคงความอุดมสมบูรณ์ เป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำแม่ละนา และแม่น้ำ
โปง่ แสนปิด

- สภาพแหล่งน้ำธรรมชาติ มีแหล่งน้ำธรรมชาติท่ีสำคัญได้แก่ ห้วยสาขาน้ำแม่ของ น้ำแม่ละนา และ
แม่นำ้ โป่งแสนปิด

- สภาพดิน พนื้ ที่มคี วามลาดชนั ประมาณ 20 – 25 % เปน็ ดนิ รว่ นมคี วามอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ

ลักษณะภูมิอากาศ มสี ามฤดู ดงั นี้
- ฤดรู ้อน เริ่มตั้งแต่ เดือน มีนาคม ถงึ เดอื นเมษายน สภาพอากาศรอ้ นและแหง้ แลง้
- ฤดฝู น เริ่มตัง้ แต่ เดือน พฤษภาคม ถึง เดอื นตลุ าคม มีฝนตกชกุ และอากาศหนาวเยน็
- ฤดหู นาว เรม่ิ ต้งั แต่ เดอื น พฤศจิกายน ถึง เดอื นกมุ ภาพนั ธ์ สภาพอากาศหนาวจดั

มหี มอกปกคลมุ ในตอนเชา้ ถงึ สาย อณุ หภูมิต่ำสดุ ประมาณ 4 องศาเซลเซยี ส

ลักษณะทางสังคม
- ชาติพันธุ์ประชากร เป็นชาวไทยภูเขาเผ่ามูเซอแดง จำนวน 29 ครอบครัว รวม 76 คน

เป็นชาย 59 คน เปน็ หญงิ 57 คน
- การปกครอง บ้านอาโจ้เป็นหมู่บ้านบริวารของหมู่บ้านปางบอน หมู่ที่ 3 ตำบลนาปู่ป้อม

อำเภอปางมะผา้ จังหวดั แม่ฮ่องสอน
- ผูน้ ำชมุ ชน ผูช้ ่วยเรวตั ร ไพรบรรลือ

สภาพทางเศรษฐกจิ
- การประกอบอาชีพทำไร่ (ผลผลิตจากการปลูกข้าวไร่ ประมาณ 30 ถัง/ไร่) หาของป่าขาย และ

รบั จา้ งท่ัวไป
- การถือครองที่ดิน รับสิทธิการอยู่อาศัยครอบครัวละ 1 ไร่ และพื้นที่ทำกินครอบครัวละไม่เกิน

10 ไร่
- รายไดเ้ ฉล่ยี ของประชาชน ประมาณ 20,900 บาท/ครวั เรอื น/ปี
- รายจ่ายเฉล่ยี ของครอบครวั ประมาณ 17,000 บาท/ครวั เรอื น/ปี
- รา้ นคา้ ประจำหมู่บ้าน จำนวน 1 แหง่

ระบบสาธารณปู โภค
1. ระบบการส่อื สาร การประชมุ
2. ระบบผลติ ไฟฟ้าดว้ ยเซลลแ์ สงอาทิตย์
3. ระบบน้ำประปาภูเขา
4. หอ้ งน้ำ มีทกุ บ้าน

สุขภาพอนามยั /โรคภัยไข้เจบ็
- โรคความดนั 3 %
- โรคเบาหวาน 2 %
- โรคหัวใจ 1 %
- โรคลมบ้าหมู 1 %

ภมู ปิ ญั ญาท้องถ่นิ /ปราชญ์ชาวบา้ น ดา้ นพืชสมนุ ไพร
1. นายจาคะ มติ รมากดี ด้านการตมี ดี
2. นายจ่าบี๋ แสงทพิ ย์
3. นายจาคะ มติ รมากดี ด้านการจักสาน
4. นางอำพนั ก้องนที ดา้ นการเยบ็ ผ้ามเู ซอ

ศาสนา
- พทุ ธ

- นับถอื ผี

ชนเผ่า
- มเู ซอแดง

จำนวนครัวเรอื น
- ๒๙ ครัวเรอื น / ๒๗ หลังคา

ข้อมลู ประชากร

- สถานภาพชุมชนร่วมโครงการ ฯ มจี ำนวน ๑ หมูบ่ ้าน ๒๓ ครอบครวั

- สถานะภาพของราษฎร มจี ำนวนรวม ๗6 คน เปน็ ชนเผา่ มเู ซอแดง (ลาหู่)

- ชาย 24 คน (เด็กชาย 14 คน) รวม 38 คน

- หญงิ 24 คน ( เด็กหญิง 14 คน ) รวม 38 คน

- ได้รับสญั ชาติไทย จำนวน 73 คน ชาย 36 คน หญิง 37 คน

- ไดร้ บั สัญชาตเิ มยี นมาร์ จำนวน 3 คน ชาย 2 คน หญิง 1 คน

- บุคคลพ้ืนที่สูง จำนวน 75 คน ชาย 37 หญิง 38 คน

- ผูไ้ ม่มีสถานะทางทะเบยี น จำนวน 4 คน ชาย 2 คน หญิง 2 คน

จำนวนประชากรทงั้ หมด (แยกชาย หญงิ )

ชว่ งอายุ ชาย หญงิ รวม

อายุ 0-3 ปี ๒ ๓ ๕

อายุ 4-6 ปี ๑ 4 ๕

อายุ 7-15 ปี 1๓ 1๐ 2๓

อายุ 16-45 ปี 2๐ 2๒ ๔๒

อายุ 46-60 ปี 10 9 19

อายุ 60 ปีขน้ึ ไป 4 ๓ ๗

รวม 5๐ 5๑ ๑๐๑

ระดบั การรู้หนงั สือ ข้อมูลดา้ นการศึกษา รวม
กอ่ นวยั เรยี น ๗
ผู้ไมร่ ู้หนงั สอื ชาย หญงิ 17
ฟงั /พูดได้ ๓4 2๗
กำลังศึกษา 89 30
จบประถมศกึ ษา 1๕ 12 1๒
15 15 15
จบมธั ยมศึกษาตอนตน้ 6๖ 4
จบมธั ยมศกึ ษาตอนปลาย/ปวช. 87 1
22 11๓
จบปรญิ ญาตรี -1
รวม 5๗ 5๖

ประเพณมี ูเซอแดงบ้านอาโจ้

๑ ประเพณจี ะค(๊ึ กินวอ) จดั ในเดอื นกุมภาพนั ธห์ รอื มนี าคม เปน็ ประเพณีรืน่ เริง มีการฆ่าหมู ทำขา้ วปุก เพื่อ
เลย้ี งกนั ด่มื เหลา้ ๗ วัน ๗ คืน

๒ ประเพณีศาลา (เลย้ี งผีเจา้ ป่าเจ้าเขา) ขอขมาเจา้ ป่าเจา้ เขาขอให้ลา่ สตั ว์ได้ โดยจะชว่ ยกนั ทำศาลาไว้หนา้
หมบู่ า้ นหรือท้ายหมู่บ้านสลบั กนั ไปในแต่ละปี และทำอาหารไป
เซ่นไหว้เม่ือเสรจ็ พิธกี จ็ ะรับประทานอาหารรว่ มกัน จัดทำในเดือนเมษายนของทุกปี (ฆ่าไก่เพ่ือนำมาบชู า)

๓ ประเพณเี ขา้ หวา่ (เข้าพรรษา) ทำในเดอื นกรกฎาคม โดยนำข้าวโพดดิบไปแบง่ ให้ทุกบ้าน บ้านละ ๒ ฝกั
๔ ประเพณีออกหวา่ (ออกพรรษา) ทำในเดือนตุลาคม โดยนำข้าว มัน แตงกวา อย่างละ ๒ หัว ไปแบ่งใหท้ ุก

บ้าน
๕ วันศีล ตามปฏทิ ิน เดือนละ ๒ วัน จะเป็นวนั ที่ชาวบา้ นอยูบ่ า้ น ไม่ไปทำงาน ไม่กนิ เนื้อสตั ว์
๖ ประเพณที ำบุญบ้าน ทำได้ตลอดทงั้ ปี เหตุท่ที ำก็คืออาจมาฝันรา้ ย คนในบา้ นเจ็บปว่ ยไมส่ บายบ่อย พ่อแม่

ปูย่ า่ ตายายท่ีเสยี ไปแล้วมาเขา้ ฝันให้ทำบุญให้ หรอื อยากทำบุญเองกไ็ ด้
๗ คนตาย จะเอาศพไวท้ บี่ า้ น เปดิ เพลง ฆา่ หมเู พื่อทำกับข้าวเลยี้ งกนั ถ้าคนมีฐานะกเ็ อาศพไวห้ ลายวัน แล้ว

นำศพไปฝัง

หมอผีบา้ นอาโจ้ คอื ผู้ประกอบพธิ ีกรรมต่างๆในหมู่บา้ น มี ๔ คน
๑. นายจาคะ มิตรมากดี
๒. นายประแหน ไพรบนั ลือ
๓. นายคมั ภีร์ นราพินิจกลุ
๔. นายนิวัฒน์ ไพรบรรลือ

วิถชี ีวติ ของชุมชนบา้ นอาโจ้
หมูท่ ี่ ๓ ตำบลนาป่ปู อ้ ม อำเภอปางมะผ้า จงั หวัดแม่ฮอ่ งสอน

วถิ ีชีวติ 12 เดือน

ไปรบั จา้ งนอก ธนั วาคม ไปรบั จา้ งนอก
พนื้ ท่ี พืน้ ที่

ประเพณอี อกหว่า พฤศจิกาย มกราคม ทอผา้ ,เยบ็ ผา้
น เก็บฟืนไว้เปน็
เกบ็ เก่ียว เช้อื เพลิงใน
พชื ผลทาง ตลุ าคม
การเกษตร ครัวเรือน
,เก็บผลผลิต กนั ยายน
ขึ้นยุง้ ฉาง บา้ นอาโจ้ กมุ ภาพนั ธ์ ทอผา้ ,เยบ็
สิงหาคม มีนาคม ผ้า
เอาหญา้ กรกฎาคม มิถนุ ายน เมษายน
ข้าว พฤษภาคม ประเพณี
ปลูกขา้ ว กนิ วอ
ข้าวโพด ปลูก
ไปรับจ้าง ถางไร,่ เผา
ขา้ วโพด ไร่
เอาหญ้า ปลกู ถัว่
ขา้ ว ทำแนวกัน
ไฟ
ข้าวโพด
ไปรับจา้ ง ถางไร,่ เผาไร่
ประเพณี
รบั จ้างนอก ศาลา
พื้นท่ี
ปลกู ข้าว
ประเพณีเข้า ปลูกข้าวโพด
หวา่ พชื ผักต่างๆ

ประชากรบา้ นอาโจ้

6.9% 6.9%

25.86%

60.34% ก่อนวยั เรยี น
กำลังศึกษำ
วยั แรงงำน
ผูส้ งู อำยุ

แผนผงั เครอื ญาติ

24 11 17 19 5
2ญ 6ญ 21ญ 30ญ 18ญ 28ช/ญ
16ญ 20ญ 27 4
25ญ 12ช 7ช

*** เส้นสีเขยี ว : ลกู เส้นสฟี ้า : หลาน