กฎของเมนเดล

เล่มที่ 2 เรื่อง กฎของเมนเดล ผู้จัดทำ นางสาวโสภา คำวุ่น ครูชำนาญการ โรงเรียนทุ่งโพธิ์วิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาพังงา ภูเก็ต ระนอง สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม รายวิชาชีววิทยา 2 (ว30242) ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ (5Es) เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะ ทางพันธุกรรม รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เล่มที่ 2 เรื่อง กฎของเมนเดล ฉบับนี้ จัดทำขึ้นเพื่อนำไปใช้จัดการเรียนรู้ให้แก่นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เพื่อพัฒนาความรู้ ความเข้าใจในเนื้อหา เรื่อง การศึกษาพันธุกรรมของเมนเดล รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียน ทุ่งโพธิ์วิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาพังงา ภูเก็ต ระนอง ให้สูงขึ้น ชุดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 ชุดนี้ แบ่งออกเป็น 4เล่ม คือ เล่มที่ 1 เรื่อง การศึกษาพันธุกรรมของเมนเดล เล่มที่ 2 เรื่อง กฎของเมนเดล เล่มที่ 3 เรื่อง ลักษณะทางพันธุกรรมที่เป็นส่วนขยายของพันธุศาสตร์เมนเดล เล่มที่ 4 เรื่อง ยีนบนโครโมโซมเดียวกัน ผู้จัดทำขอบพระคุณนางรุ่งรัตน์ ทวีพงศ์ครูชำนาญการพิเศษ ครูกลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ โรงเรียน โรงเรียนบางแก้วประชาสรรค์ จังหวัดสมุทรปราการ นายเฉลิมวุฒิ สุพัฒธีครูชำนาญการกลุ่มสาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี(ชีววิทยา) โรงเรียนสตรีภูเก็ต และนางสุกัญญา บุญปก ครูชำนาญการ กลุ่มสาระ การเรียนรู้สังคมศึกษา โรงเรียนเมยวดี จังหวัดร้อยเอ็ด ที่ได้กรุณาให้คำแนะนำ ตรวจสอบเนื้อหา ทางด้านภาษา และ ได้สละเวลาให้คำชี้แนะแนวทาง ตลอดจนให้แนวคิดที่เป็นประโยชน์จนชุดกิจกรรมการเรียนรู้นี้สำเร็จ ลงด้วยดี โสภา คำวุ่น คำนำ

คำนำ......................................................................................................................... ......................................... ก สารบัญ...............................................................................................................................................................ข คำแนะนำการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม เล่มที่ 2 เรื่อง กฎของเมนเดล.................................................................................................................. ง จุดประสงค์การเรียนรู้ เรื่อง กฎของเมนเดล.......................................................................................................จ แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง กฎของเมนเดล......................................................................................................1 ขั้นที่ 1 ขั้นสร้างความสนใจ (Engagement) กิจกรรมที่ 1 เรื่อง เติมบัตรคำทบทวนความรู้..............................................................................................3 ขั้นที่ 2 ขั้นสำรวจและค้นหา (Exploration) ใบความรู้ที่ 1 เรื่อง กฎแห่งการแยกและการผสมลักษณะเดียว...................................................................5 ใบความรู้ที่ 2 เรื่อง กฎแห่งการรวมกลุ่มอย่างอิสระและการผสมสองลักษณะ............................................8 กิจกรรมที่ 2 เรื่อง การหาจำนวนเซลล์สืบพันธุ์............................................................................................12 ขั้นที่ 3 ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป (Explanation) ใบความรู้ที่ 3 เรื่อง การคำนวณการผสมสองลักษณะด้วยวิธีต่าง ๆ............................................................ 14 กิจกรรมที่ 3 เรื่อง การผสมลักษณะเดียว....................................................................................................18 กิจกรรมที่ 4 เรื่อง การผสมสองลักษณะ......................................................................................................20 ขั้นที่ 4 ขั้นขยายความรู้ (Elaboration) กิจกรรมที่ 5 เรื่อง การประยุกต์ใช้กฎของเมนเดล.......................................................................................22 ขั้นที่ 5 ขั้นประเมินผล (Evaluation) แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง กฎของเมนเดล................................................................................................24 บรรณานุกรม................................................................................................................... ...................................26 ภาคผนวก...........................................................................................................................................................27 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง กฎของเมนเดล.......................................................................................28 เฉลยกิจกรรมที่ 1 เรื่อง เติมบัตรคำทบทวนความรู้..................................................................................... 29 เฉลยกิจกรรมที่ 2 เรื่อง การหาจำนวนเซลล์สืบพันธุ์................................................................................... 30 เรื่อง หน้า สารบัญ

เฉลยกิจกรรมที่ 3 เรื่อง การผสมลักษณะเดียว............................................................................................31 เฉลยกิจกรรมที่ 4 เรื่อง การผสมสองลักษณะ..............................................................................................33 เฉลยกิจกรรมที่ 5 เรื่อง การประยุกต์ใช้กฎของเมนเดล...............................................................................35 เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง กฎของเมนเดล........................................................................................37 สารบัญ (ต่อ) เรื่อง หน้า

คำแนะนำการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เล่มที่ 2 เรื่อง กฎของเมนเดล 1. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ (5Es) เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะ ทางพันธุกรรม รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เล่มที่ 2 เรื่อง กฎของเมนเดล ฉบับนี้ จัดทำขึ้นเพื่อนำไปใช้ในการจัดการเรียนรู้ให้แก่นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เพื่อให้เกิดความรู้ ความเข้าใจใน การเรียนรู้โดยใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้นี้ ขอให้นักเรียนปฏิบัติตามคำชี้แจงในชุดกิจกรรมการเรียนรู้แต่ละเล่ม 2. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 ชุดนี้ แบ่งออกเป็น 4 เล่ม คือ เล่มที่ 1 เรื่อง การศึกษาพันธุกรรมของเมนเดล เล่มที่ 2 เรื่อง กฎของเมนเดล เล่มที่ 3 เรื่อง ลักษณะทางพันธุกรรมที่เป็นส่วนขยายของพันธุศาสตร์เมนเดล เล่มที่ 4 เรื่อง ยีนบนโครโมโซมเดียวกัน 3. ในการเรียนรู้ด้วยชุดกิจกรรมการเรียนรู้ 5Es เรื่อง การศึกษาพันธุกรรมของเมน รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เล่มที่ 2 กฎของเมนเดล ใช้เวลา 3 ชั่วโมง นักเรียนควรปฏิบัติตามขั้นตอน ดังนี้ 3.1 นักเรียนอ่านคำชี้แจงการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ให้เข้าใจ พร้อมทั้งศึกษาจุดประสงค์การเรียนรู้ สาระการเรียนรู้ และสาระสำคัญ 3.2 ให้นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน จำนวน 10 ข้อ โดยต้องไม่เปิดดูเฉลยก่อนทำแบบทดสอบ เมื่อทำเสร็จแล้วให้นักเรียนแต่ละคนตรวจให้คะแนน โดยเปิดดูจากเฉลย 3.3 นักเรียนศึกษาและปฏิบัติกิจกรรมการเรียนรู้ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้เล่มที่ 2 กฎของเมนเดล ซึ่ง แบ่งเป็น 5 ขั้นตอน โดยปฏิบัติตามคำชี้แจงของแต่ละกิจกรรม และสามารถศึกษาค้นคว้าความรู้จากแหล่งอื่น ๆ มาประกอบได้ 3.4 นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน จำนวน 10 ข้อ นักเรียนต้องมีความซื่อสัตย์ต่อตนเอง ไม่เปิดดู เฉลยก่อนทำแบบทดสอบ เมื่อทำเสร็จแล้วให้นักเรียนแต่ละคนตรวจให้คะแนน โดยเปิดดูจากเฉลย เกณฑ์การประเมินชุดกิจกรรมการเรียนรู้ 5Es รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เล่มที่ 2 กฎของเมนเดล ฉบับนี้ผ่านเกณฑ์ร้อยละ 60 ขึ้นไป

จุดประสงค์การเรียนรู้ เล่มที่ 2 เรื่อง กฎของเมนเดล รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 มาตรฐาน ว 4.2 เข้าใจการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม การถ่ายทอดยีนบนโครโมโซม สมบัติและ หน้าที่ของสารพันธุกรรม การเกิดมิวเทชัน เทคโนโลยีทางดีเอ็นเอ หลักฐาน ข้อมูล และ แนวคิดเกี่ยวกับวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต ภาวะสมดุลของฮาร์ดี-ไวน์เบิร์ก การเกิดสปีชีส์ ใหม่ ความหลากหลายทางชีวภาพ กำเนิดของสิ่งมีชีวิต ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิต และอนุกรมวิธาน รวมทั้งนำความรู้ไปใช้ประโยชน์ ผลการเรียนรู้ 1. อธิบายและสรุปกฎแห่งการแยกและกฎแห่งการรวมกลุ่มอย่างอิสระ และนำกฎของเมนเดลนี้ไป อธิบายการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมและใช้ในการคำนวณโอกาสในการเกิดฟีโนไทป์และจีโนไทป์ แบบต่างๆ ของรุ่น F1 และ F2 จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. อธิบายกฎการแยกและกฎการรวมกลุ่มอย่างอิสระของเมนเดลได้ (K) 2. อธิบายการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมด้วยกฎของเมนเดลได้ (K) 3. เขียนการถ่ายทอดลักษณะพันธุกรรมตามกฎของเมนเดลได้ (P) 4. สนใจใฝ่รู้ในการศึกษา (A) สาระสำคัญ/ความคิดรวบยอด การทดลองผสมพันธุ์ถั่วลันเตาเพื่อศึกษาการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมทำให้เมนเดลสรุปเป็นกฎ เพื่ออธิบายปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นได้ 2 ข้อ คือ กฎแห่งการแยก คือ การที่ยีนจะแยกออกจากกันขณะที่สร้าง เซลล์สืบพันธุ์ และกฎแห่งการรวมกลุ่มอย่างอิสระ คือ ยีนที่แยกออกจากคู่จะสามารถรวมกลุ่มกันใหม่ได้อย่าง อิสระ

สาระการเรียนรู้ การศึกษาการถ่ายทอดลักษณะของถั่วลันเตา เมนเดลสามารถสรุปกฎแห่งการถ่ายทอดลักษณะ ทางพันธุกรรมได้ 2 ข้อ ดังนี้ กฎการแยก (law of segregation) มีใจความสำคัญว่า ลักษณะของสิ่งมีชีวิตถูกควบคุมโดยยีน และ ยีนจะปรากฎเป็นคู่ ๆ เสมอ ซึ่งยีนจะแยกจากกันเมื่อมีการสร้างเซลล์สืบพันธุ์ โดยเซลล์สืบพันธุ์แต่ละเซลล์จะ ได้รับเพียงแอลลีลใดแอลลีลหนึ่ง กฎการรวมกลุ่มอย่างอิสระ (law of independent assortment) มีใจความสำคัญว่า แอลลีลของยีน ที่เป็นคู่กัน เมื่อแยกออกจากกันจะจัดกลุ่มกันอย่างอิสระกับแอลลีลของยีนอื่น ๆ ซึ่งแยกออกจากคู่เช่นกันเพื่อ เข้าไปยังเซลล์สืบพันธุ์)

1. ข้อใดอธิบายกฎข้อ 2 ของเมนเดลได้ถูกต้อง a. สิ่งมีชีวิตที่มีจีโนไทป์ Dd สร้างเซลล์สืบพันธุ์ได้ 2 แบบ b. สิ่งมีชีวิตที่มีจีโนไทป์ MmNn สร้างเซลล์สืบพันธุ์ได้ 4 แบบ ในอัตราส่วน 1 : 1 : 1 : 1 c. ต้นไม้ที่มีจีโนไทป์ AaBb เมื่อนำกิ่งไปปักชำจะได้ต้นไม้ที่มีจีโนไทป์ AaBb d. ผู้ชายมี 46 โครโมโซม อสุจิมี 23 โครโมโซม โดยอสุจิมีจีโนไทป์เหมือนกัน ก. ข้อ a และ b ข. ข้อ b และ c ค. ข้อ b และ d ง. ข้อ c และ d 2. ข้อใดไม่ถูกต้องตามกฎการถ่ายทอดลักษณะพันธุกรรมตามหลักของเมนเดล ก. หน่วยพันธุกรรมที่อยู่เป็นคู่ทำหน้าที่ควบคุมลักษณะทางพันธุกรรม ข. หน่วยพันธุกรรมที่อยู่ด้วยกันเป็นคู่จะถูกถ่ายทอดไปยังไซโกตพร้อมกัน ค. การเข้าชุดกันของหน่วยพันธุกรรมของแต่ละลักษณะทางพันธุกรรมเป็นไปอย่างอิสระ ง. เซลล์สืบพันธุ์แต่ละเซลล์จะได้รับหน่วยพันธุกรรมเพียงหนึ่งหน่วยต่อหนึ่งลักษณะทางพันธุกรรม 3. ลักษณะตาสีดำข่มลักษณะตาสีฟ้าได้อย่างสมบูรณ์ จากการแต่งงานระหว่างหญิงชายที่มีจีโนไทป์ Aa x Aa มีลูก 3 คน โอกาสที่ลูก 2 คน จะมีตาสีดำ และลูกอีก 1 คน จะมีตาสีฟ้าคือเท่าใด ก. 3/16 ข. 9/64 ค. 18/64 ง. 27/64 4. การมีลักยิ้มเป็นลักษณะเด่น ข่มไม่มีลักยิ้มได้อย่างสมบูรณ์ หญิงมีลักยิ้มแบบเฮเทอโรไซกัสแต่งงานกับชาย ไม่มีลักยิ้ม ถ้าลูกคนแรกไม่มีลักยิ้ม โอกาสที่ลูกคนถัดไปจะมีลักยิ้มเท่ากับเท่าไร ก. 1 ข. 1/4 ค. 3/4 ง. 1/2 5. สิ่งมีชีวิตที่มีจีโนไทป์ AaBB จะสร้างเซลล์สืบพันธุ์ได้แบบใดบ้าง ก. AB : aB = 1 : 1 ข. Aa : BB = 1 : 1 ค. A : aB : b = 1 : 1 : 1 ง. Aa : AB : aB : BB = 1 : 1 : 1 : 1 คำชี้แจง ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกที่สุดเพียงคำตอบเดียว (10 คะแนน) แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง กฎของเมนเดล รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 ใช้เวลา 15 นาที

6. สิ่งมีชีวิตที่มีจีโนไทป์เป็น AABbCcdd จะสร้างเซลล์สืบพันธุ์ที่แตกต่างกันได้กี่แบบ ได้แก่อะไรบ้าง ก. 2 แบบ คือ ABCd และ Abcd ข. 4 แบบ คือ ABCd, ABcd, AbCd และ Abcd ค. 6 แบบ คือ A, B, b, C, c และ d ง. 8 แบบ คือ A, A, B, b, C, c, d และ d 7. เมื่อทำการผสมพันธุ์ระหว่างหนูขนสีขาวจากคอกที่ 1 กับหนูขนสีดำ ได้ลูกขนสีขาวทุกตัวแต่เมื่อนำหนู ขนสีขาวจากคอกที่ 2 มาผสมกับหนูขนสีดำ กลับให้ลูกขนสีดำ 6 ตัว และขนสีขาว 5 ตัว นักเรียนคาดว่า หนูขนสีขาวคอกที่ 1 หนูขนสีขาวคอกที่ 2 และหนูขนสีดำมีจีโนไทป์แบบใด ตามลำดับ ก. TT, Tt, tt ข. Tt, TT, tt ค. tt, Tt, TT ง. tt, tt, tt 8. ถ้าลักษณะเมล็ดผิวกลมเป็นลักษณะเด่นต่อเมล็ดขรุขระ และเมล็ดสีเหลืองเป็นลักษณะเด่นต่อเมล็ดสีเขียว เมื่อผสมต้นถั่วเมล็ดผิวกลมสีเหลืองกับต้นถั่วเมล็ดขรุขระสีเขียวจะมีโอกาสได้ลูกเมล็ดกลมสีเหลือง : เมล็ด กลมสีเขียว : เมล็ดขรุขระสีเหลือง : เมล็ดขรุขระสีเขียว เป็นอัตราส่วนเท่าใด a. 1 : 1 : 1 : 1 b. 1 : 0 : 0 : 0 c. 9 : 3 : 3 : 1 ก. a ข. B ค. a และ b ง. a และ c 9. เมื่อทำการผสมพันธุ์โดยพิจารณาสองลักษณะ ได้ลูกในอัตราส่วน 9: 3: 3: 1 นักเรียนคาดว่าจีโนไทป์ของ พ่อและแม่ น่าจะตรงกับข้อใด ก. AaBb x AaBb ข. AaBb x AaBB ค. AaBb x Aabb ง. AaBb x aabb 10. พืชชนิดหนึ่งมีดอกสีแดงเด่นกว่าดอกสีขาว และลักษณะมีหนามเด่นกว่าลักษณะไม่มีหนาม ถ้าให้พืชดอก สีแดงไม่มีหนามแบบเฮเทอโรไซกัสผสมกันเอง ข้อใดคืออัตราส่วนของฟีโนไทป์ ได้ถูกต้อง ก. ดอกสีแดงมีหนาม : ดอกสีขาวไม่มีหนาม เท่ากับ 1 : 3 ข. ดอกสีแดงมีหนาม : ดอกสีขาวไม่มีหนาม เท่ากับ 2 : 1 ค. ดอกสีขาวไม่มีหนาม : ดอกสีขาวมีหนาม เท่ากับ 1 : 2 ง. ดอกสีแดงไม่มีหนาม : ดอกสีขาวไม่มีหนาม เท่ากับ 3 : 1 --------------------------------------------------------------

คำชี้แจง 1. นักเรียนศึกษาตารางแสดงจีโนไทป์ของเซลล์ร่างกาย สภาพของจีโนไทป์แบบของยีนในเซลล์สืบพันธุ์ และโอกาสของการเกิดเซลล์สืบพันธุ์แต่ละแบบ 2. นำบัตรคำตอบมาเติมลงในตารางให้สมบูรณ์ จีโนไทป์ของเซลล์ร่างกาย สภาพของจีโนไทป์ แบบของยีนในเซลล์สืบพันธุ์ และ โอกาสของการเกิด เซลล์สืบพันธุ์ แต่ละแบบ AA Homozygous Heterozygous B (1/2), b (1/2) Gg ii Nn R (1) c (1) Hh Heterozygous LL 1. ขั้นสร้างความสนใจ (Engagement) ใช้เวลา 15 นาที กิจกรรมที่ 1 เติมบัตรคำทบทวนความรู้ ตารางแสดงจีโนไทป์ของเซลล์ร่างกาย สภาพของจีโนไทป์ แบบของยีนในเซลล์สืบพันธุ์ และโอกาสของการเกิดเซลล์สืบพันธุ์แต่ละแบบ

Bb Homozygous i (1) Homozygous cc Homozygous A (1) L (1) G (1/2), g (1/2) บัตรคำตอบ RR N (1/2), n (1/2) Heterozygous Homozygous Heterozygous H (1/2), h (1/2)

จากการที่เมนเดลได้ศึกษาลักษณะทั้ง 7 ประการของรุ่น F1 และทำการศึกษาซ้ำ อีกหลายรุ่น จนได้รุ่น F2 เป็นจำนวนหลายพันต้น โดยใช้กฎของความน่าจะเป็น ในการวิเคราะห์ข้อมูล ทำให้เมนเดลสามารถคิดหลักการ พื้นฐานของพันธุศาสตร์ได้ เรียกว่า กฏแห่งการแยกและกฏแห่งการรวมกลุ่มอย่างอิสระ ใช้เวลา 40 นาที 2. ขั้นสำรวจ และค้นหา (Exploration) ใบความรู้ที่ 1 เรื่อง กฎแห่งการแยกและการผสมลักษณะเดียว กฎข้อที่ 1 กฎแห่งการแยก (law of segregation) สาระสำคัญของกฎ แอลลีลที่อยู่เป็นคู่จะแยกตัวจากกันในระหว่างการสร้างเซลล์สืบพันธุ์ โดยเซลล์ สืบพันธุ์แต่ละเซลล์จะมีเพียงแอลลีลใดแอลลีลหนึ่ง เมื่อมีการปฏิสนธิจะเกิดการรวมกันของเซลล์สืบพันธุ์แอลลีลจะ มาเข้าคู่กัน และจะกลับมาเข้าคู่กันอีกครั้งเมื่อเซลล์สืบพันธุ์ผสมกัน ภาพที่1 การผสมลักษณะเดียวของลักษณะสีกลีบดอกในถั่วลันเตา ที่มา: https://nutchar.files.wordpress.com/2015/06/7t8rfytktvuk.jpg

ในการศึกษาต่อมาพบว่ายีนอยู่บนโครโมโซม และสามารถอธิบายได้ว่า ในระหว่างการสร้างเซลล์สืบพันธุ์ จะมีการแบ่งเซลล์แบบไมโอซิสแอลลีลที่อยู่เป็นคู่กันบนคู่ของฮอมอโลกัสโครโมโซมจะแยก (segregation) ออก จากกันโดยเซลล์สืบพันธุ์แต่ละเซลล์จะได้รับโครโมโซมเพียงชุดเดียวทำให้เซลล์ไข่หรือสเปิร์มได้รับแอลลีลเพียงหนึ่ง แอลลีล ดังเช่นภาพที่ 1 ต้นถั่วลันเตาในรุ่น F1 ที่มีจีโนไทป์ Pp จะสามารถสร้างเซลล์สืบพันธุ์ได้ 2 แบบ คือ โดยมี โอกาสเป็นเซลล์สืบพันธุ์ P เท่ากับ ½ และมีโอกาสเป็นเซลล์สืบพันธุ์ p เท่ากับ ½ เมื่อเกิดการผสมระหว่างรุ่น F1 ด้วยกันเองและเกิดการปฏิสนธิจะทำให้ได้ลูกรุ่น F2 ที่มีจีโนไทป์เป็น PP : Pp : pp ในอัตราส่วน 1 : 2 : 1และ มีฟีโนไทป์ 2 แบบ คือ ดอกสีม่วง : ดอกสีขาว ในอัตราส่วน 3 : 1 การผสมลักษณะเดียว (monohybrid cross) การถ่ายทอดทางพันธุกรรมของถั่วลันเตาที่กล่าวมาเป็นการพิจารณาเพียงลักษณะใดลักษณะหนึ่ง โดยลักษณะของถั่วลันเตามีหลายลักษณะ และมียีนควบคุม เป็นจำนวนมาก ซึ่งเมนเดลได้เลือกมาทดลองเพียง 7 ลักษณะ โดยการผสมพันธุ์แต่ละครั้ง จะมีการถ่ายทอดลักษณะอื่นๆ ไปพร้อมๆ กันด้วย แต่เมนเดลเลือก พิจารณาเพียงลักษณะใดลักษณะหนึ่งเท่านั้น การผสมพันธุ์โดยพิจารณาลักษณะใดเพียงลักษณะเดียวนี้ เรียกว่า การผสมลักษณะเดียว (monohybrid cross) เช่น การผสมพันธุ์ระหว่างถั่วฝักสีเขียวกับถั่วฝักสีเหลือง เป็นการผสมที่พิจารณาเฉพาะ ลักษณะสีของฝัก เป็นต้น กฎข้อที่ 1 ของเมนเดล สอดคล้องกับ ระยะแอนาเฟส I (anaphase I) ของการ แบ่งเซลล์แบบไมโอซีส ซึ่งเป็นระยะที่มี การแยกออกจากกันของโครโมโซมคู่ เหมือน (homologous chromosome) ไปยังแต่ละเซลล์(ภาพที่ 2) ภาพที่ 2 โครโมโซมแต่ละอันถูกดึงแยกออก จากกันไปยังขั้วของเซลล์ ที่มา: https://sites.google.com/new

พิจารณาได้ดังนี้ กำหนดให้ R แทนลักษณะเมล็ดกลม r แทนลักษณะเมล็ดขรุขระ พ่อ เมล็ดกลมพันธุ์แท้ มีจีโนไทป์เป็น RR สร้างเซลล์สืบพันธุ์ได้ 1 แบบ คือ R แม่ เมล็ดขรุขระพันธุ์แท้ มีจีโนไทป์เป็น rr สร้างเซลล์สืบพันธุ์ได้ 1 แบบ คือ r รุ่นพ่อแม่ (P) เมล็ดกลม x เมล็ดขรุขระ จีโนไทป์ RR rr เซลล์สืบพันธุ์ F1 Rr ตอบ ลูกรุ่น F1 จะมีจีโนไทป์เป็นเมล็ดกลมทั้งหมด และมีฟีโนไทป์เป็น Rr และเมื่อนำรุ่นลูก F1ผสมกันเอง พิจารณาได้ดังนี้ F1 เมล็ดกลม มีจีโนไทป์เป็น Rr สร้างเซลล์สืบพันธุ์ได้ 2 แบบ คือ R และ r F1 x F1 เมล็ดกลม เมล็ดกลม จีโนไทป์ Rr Rr เซลล์สืบพันธุ์ F2 RR Rr Rr rr เมล็ดกลม เมล็ดกลม เมล็ดกลม เมล็ดขรุขระ ตอบ ลูก F2 จะมีจีโนไทป์แตกต่างกันเป็น 3 ชนิด คือ RR : Rr : rr ในอัตราส่วน 1 : 2 : 1 และมีฟีโนไทป์แตกต่างกันเป็น 2 ชนิด คือ เมล็ดกลม : เมล็ดขรุขระ ในอัตราส่วน 3 : 1 ตัวอย่าง ถ้านำถั่วลันเตารุ่นพ่อแม่ (P) ลักษณะเมล็ดกลมกับเมล็ดขรุขระ ที่ต่างเป็นพันธุ์แท้ มาผสมกันจะได้ รุ่นลูก (F1 ) และรุ่นหลาน (F2 ) มีจีโนไทป์และฟีไทป์อย่างไร R r เกร็ดเล็กน้อย จำไว้เสมอว่า สำหรับจี โนไทป์ heterozygous เมื่อผสมกันตามแบบของ เมนเดล เช่น Aa x Aa รุ่นลูกจะได้อัตราส่วน จีโนไทป์ AA : Aa : aa = 1 : 2 : 1 และอัตราส่วน ฟีโนไทป์ เด่น : ด้อย = 3 : 1 R r R r

หลังจากที่เมนเดลได้ศึกษาลักษณะของถั่วลันเตาทีละลักษณะจนครบทั้ง 7 ลักษณะ ซึ่งเป็นการผสม โดย พิจารณาหนึ่งลักษณะ (monohybrid cross) จากการศึกษาดังกล่าว ทำให้เกิดกฎแห่งการแยกตัวของยีนขึ้น ต่อมาเมนเดลได้ทำการทดลองและศึกษาความสัมพันธ์ต่อไป โดยศึกษา 2 ลักษณะทางพันธุกรรมพร้อมๆ กัน เมนเดลได้ผสมถั่วลันเตาพันธุ์แท้ ที่พ่อแม่มีความแตกต่าง 2 ลักษณะ เรียกการผสมนี้ว่า การผสมสองลักษณะ (dihybrid cross) ซึ่งทำให้เมนเดลได้ค้นพบกฎข้อที่ 2 คือ กฎแห่งการรวมกลุ่มอย่างอิสระ ซึ่งสรุปเป็นใจความ สำคัญดังนี้ กฎข้อที่ 2 กฎแห่งการรวมกลุ่มอย่างอิสระ (law of independent assortment) สาระสำคัญของกฎ ในระหว่างการสร้างเซลล์สืบพันธุ์ยีนที่อยู่บนโครโมโซมที่ไม่ได้เป็นคู่ฮอมอโลกัสกันจะ มีการจัดกลุ่มอย่างอิสระ โดยแอลลีลที่เป็นคู่กันจะแยกออกจากกัน และจัดกลุ่มอย่างอิสระกับแอลลีลอื่นที่แยก ออกมาจากคู่เช่นกัน (ภาพที่ 3) ภาพที่ 3 การรวมกลุ่มกันอย่างอิสระของเซลล์สืบพันธุ์ ที่มา: สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี, 2554 ใบความรู้ที่ 2 เรื่อง กฎแห่งการรวมกลุ่มอย่างอิสระ และการผสมสองลักษณะ การหาจำนวนและอัตราส่วนของเซลล์สืบพันธุ์ จำนวนชนิดของเซลล์สืบพันธุ์ = 2n (n คือ จำนวนคู่ของยีนในสภาพ heterozygous) เคล็ดลับ การค ำนวณ หำอัตรำส่วน ทำงพันธุศำสตร์

จากภาพที่ 4 แสดงให้เห็นว่า เมื่อผสมถั่วลันเตาเมล็ดกลมสีเหลือง (RRYY) ที่เป็นลักษณะเด่นทั้งสอง ลักษณะกับถั่วลันเตาเมล็ดขรุขระสีเขียว (rryy) ที่เป็นลักษณะด้อยทั้งสองลักษณะ ต้นแม่จะสร้างเซลล์สืบพันธุ์ RY และต้นพ่อจะสร้างเซลล์สืบพันธุ์ ry เมื่อปฏิสนธิจะได้รุ่น F1 เป็นลักษณะเมล็ดกลมสีเหลืองทั้งหมด (RrYy) จะสร้าง เซลล์สืบพันธุ์ได้ 4 ชนิด คือ YR Yr yR และ yr และเมื่อรุ่น F1 ผสมกันเองจะได้รุ่น F2 เป็นเมล็ดกลมสีเหลือง : เมล็ดกลมสีเขียว : เมล็ดขรุขระสีเหลือง : เมล็ดขรุขระสีเขียว ในอัตราส่วน 9 : 3 : 3 : 1 ภาพที่ 4 การผสมสองลักษณะของรูปร่างเมล็ดและสีเมล็ดของถั่วลันเตา ที่มา: https://kas-kasanapharayat.blogspot.com/2013/06/law-ofindependent-assortment.html เคล็ดลับ … การคำนวณ หาอัตราส่วนทางพันธุศาสตร์ การคำนวณหาชนิดและอัตราส่วนของ จีโนไทป์และฟีโนไทป์ • การสร้างเป็นตาราง (punnet square) • การใช้สูตร - ชนิดของจีโนไทป์ = 3n - ชนิดของฟีโนไทป์ = 2n n คือ จำนวนคู่ของยีนที่อยู่ในสภาพ heterozygous

การผสมสองลักษณะ (dihybrid cross) เมนเดลได้ทำการทดลองโดยการนำเอาลักษณะสองลักษณะมาพิจารณาพร้อมกัน เรียกว่า การผสมสอง ลักษณะ ตัวอย่าง เช่น เมื่อนำต้นถั่วลันเตาเมล็ดกลมสีเหลืองซึ่งเป็นพันธุ์แท้ ผสมกับต้นถั่วลันเตาเมล็ดขรุขระ สีเขียวพันธุ์แท้ ปรากฏผลการทดลอง ดังนี้ รุ่น P : เมล็ดกลมสีเหลือง (พันธุ์แท้) x เมล็ดขรุขระสีเขียว (พันธุ์แท้) รุ่น F1 : เมล็ดกลมสีเหลืองทั้งหมด F1 x F1 รุ่น F2 : เมล็ดเรียบ เมล็ดเรียบ เมล็ดขรุขระ เมล็ดขรุขระ สีเหลือง สีเขียว สีเหลือง สีเขียว จำนวนต้น 315 108 101 32 อัตราส่วน 9 3 3 1 จำไว้เสมอว่า..พ่อแม่ที่มีจีโนไทป์เป็น heterozygous ของทั้งสองลักษณะ เมื่อทำการผสมกัน จะได้รุ่นลูกที่มีอัตราส่วนฟีโนไทป์เป็น เด่นเด่น : เด่นด้อย : ด้อยเด่น : ด้อยด้อย = 9 : 3 : 3 : 1

กำหนดให้ R = เมล็ดกลม r = เมล็ดขรุขระ Y = เมล็ดสีเหลือง y = เมล็ดสีเขียว วิธีคิด รุ่น P ถั่วลันเตาเมล็ดกลมสีเหลืองพันธุ์แท้ = RRYY มีเซลล์สืบพันธุ์ คือ RY ถั่วลันเตาเมล็ดขรุขระสีเขียว = rryy มีเซลล์สืบพันธุ์ คือ ry รุ่นพ่อแม่ (P) เมล็ดกลมสีเหลือง x เมล็ดขรุขระสีเขียว จีโนไทป์ RRYY rryy เซลล์สืบพันธุ์ F1 RrYy ได้รุ่นลูก F1 มีลักษณะเมล็ดกลมสีเหลือง มีจีโนไทป์เป็น RrYy (Heterozygous) เมื่อนำลูกรุ่น F1 ผสมกันเอง จะได้รุ่นลูก F1 มีจีโนไทป์เป็น RrYy มีเซลล์สืบพันธุ์ได้ 4 แบบ คือ RY Ry rY และ ry หลังจากได้เซลล์สืบพันธุ์ของรุ่น F1 x F1 จะใช้ตารางพันเนตต์ ในการหาลูกรุ่น F2 F1 x F1 RY Ry rY ry RY RRYY RRYy RrYY RrYy Ry RRYy RRyy RrYy Rryy rY RrYY RrYy rrYY rrYy ry RrYy Rryy rrYy rryy ดังนั้น จะได้รุ่นลูก F2 ที่มี Phenotype ดังนี้ เมล็ดกลมสีเหลือง : เมล็ดกลมสีเขียว : เมล็ดขรุขระสีเหลือง : เมล็ดขรุขระสีเขียว 9 : 3 : 3 : 1 ตัวอย่าง การผสมระหว่างถั่วลันเตาเมล็ดเรียบสีเหลืองพันธุ์แท้ กับถั่วลันเตาเมล็ดขรุขระสีเขียว จะได้ลูกมี ลักษณะอย่างไร และเมื่อนาลูกรุ่น F1 มาผสมกันเอง จะให้ลูกรุ่น F2 มีลักษณะอย่างไร RY ry

คำชี้แจง: ตัวอย่าง เช่น กิจกรรมที่ 2 การหาจำนวนเซลล์สืบพันธุ์ ใช้เวลา 15 นาที 1. นักเรียนแต่ละกลุ่ม ศึกษาบัตรภาพในกล่องกิจกรรมที่ 3 เรื่อง การหาจำนวนเซลล์สืบพันธุ์ ซึ่งประกอบด้วย บัตรคำจำนวน 34 บัตร 2. จับกลุ่มของจีโนไทป์จำนวนเซลล์สืบพันธุ์ และรูปแบบของเซลล์สืบพันธุ์ที่สัมพันธ์กัน 3. วาดแผนภาพความสัมพันธ์ของจีโนไทป์ จำนวนเซลล์สืบพันธุ์ และรูปแบบของเซลล์สืบพันธุ์ ลงในกระดาษ ทำจนครบ 9 กลุ่มจีโนไทป์ เลยนะคะ จีโนไทป์ AaBB มีเซลล์สืบพันธุ์ 2 แบบ AB ได้แก่ AB aB

จีโนไทป์ AABB จีโนไทป์ AABb จีโนไทป์ AaBb จีโนไทป์ AAbb จีโนไทป์ Aabb จีโนไทป์ AaBB จีโนไทป์ aaBB จีโนไทป์ aabb จีโนไทป์ aaBb มีเซลล์สืบพันธุ์ 1 แบบ มีเซลล์สืบพันธุ์ 1 แบบ มีเซลล์สืบพันธุ์ 1 แบบ มีเซลล์สืบพันธุ์ 1 แบบ มีเซลล์สืบพันธุ์ 2 แบบ มีเซลล์สืบพันธุ์ 2 แบบ มีเซลล์สืบพันธุ์ 2 แบบ มีเซลล์สืบพันธุ์ 2 แบบ มีเซลล์สืบพันธุ์ 4 แบบ AB AB AB AB Ab Ab Ab Ab aB aB aB aB ab ab ab ab บัตรกิจกรรมการหาจำนวน เซลล์สืบพันธุ์

รุ่นพ่อแม่ (P) เมล็ดกลมสีเหลือง x เมล็ดขรุขระสีเขียว จีโนไทป์ RRYY rryy เซลล์สืบพันธุ์P F1 RrYy (เมล็ดกลมสีเหลือง) เซลล์สืบพันธุ์F1 มี 4 ชนิด ตัวอย่าง ถ้าผสมถั่วเมล็ดกลมสีเหลืองที่เป็น homozygous dominant กับถั่วเม็ดขรุขระสีเขียวที่เป็น homozygous recessive จะได้ลูก F1 ถ้านำ F1 ผสมกันเอง จงหาจีโนไทป์และฟีโนไทป์ของลูกรุ่น F2 วิธีที่ 1 สร้างตารางพันเนตต์ (Punnett Square) 3. ขั้นอธิบาย และลงข้อสรุป (Explanation) RY ใช้เวลา 20 นาที Ry rY RY ใบความรู้ที่ 3 เรื่อง การคำนวณการผสมสองลักษณะด้วยวิธีต่าง ๆ มีวิธีคิดได้ 2 แบบ คือ 1. สร้างตารางพันเนตต์ (Punnett Square) 2. สร้างเส้นแบบแตกแขนง (Branching หรือ Fork-line method) ร่วมกับการใช้หลักความน่าจะเป็น (Probability) โดยผสมทีละลักษณะ RY ry ใช้สูตร จำนวนชนิดของเซลล์สืบพันธุ์ = 2 n = 22 = 4 เมื่อ n = จำนวนคู่ของ Heterozygous

นำ F1 x F1 = RrYy x RrYy จากตาราง F2 มีจีโนไทป์ 9 ชนิด (16 Combinations) คือ 1/16RRYY 2/16Rryy 2/16RRYy 1/16rrYY 1/16RRyy 2/16rrYy 2/16RrYY 4/16RrYy 1/16rryy จากตางราง F2 มีฟีโนไทป์ 4 ชนิด คือ 9/16เมล็ดกลมสีเหลือง (R_Y_) 3/16เมล็ดขรุขระสีเหลือง (rrY_) 3/16เมล็ดกลมสีเขียว (R_yy) 1/16เมล็ดขรุขระสีเขียว (rryy) เซลล์สืบพันธุ์ RY Ry rY ry RY RRYY RRYy RrYY RrYy Ry RRYy RRyy RrYy Rryy rY RrYY RrYy rrYY rrYy ry RrYy Rryy rrYy rryy การคำนวณหาชนิดและอัตราส่วน ของจีโนไทป์และฟีโนไทป์ การใช้สูตร จำนวนชนิดของจีโนไทป์ = 3 n = 32 = 9 จำนวนชนิดของฟีโนไทป์ = 2 n = 22 = 4 (จากโจทย์ n = 2) ทวนคำตอบด้วย การใช้สูตรนะคะ

2.1 หาชนิดและสัดส่วนจีโนไทป์ : ให้แยกคู่ยีนแล้วผสมทีละลักษณะเป็น monohybrid พร้อมกับนำ ความน่าจะเป็นของแต่ละลักษณะมาคูณกัน ดังนี้ 2.2 หาชนิดและสัดส่วนฟีโนไทป์ : ให้รวมจีโนไทป์ที่มีฟีโนไทป์เป็นแบบเดียวกันแล้วนำไปผสมกันแต่ละ ลักษณะ โดยนำค่าความน่าจะเป็นมาคูณกัน ดังนี้ วิธีที่ 2 สร้างแบบแตกแขนง (Branching หรือ Fork-line method) ร่วมกับการใช้หลักควำมน่ำจะเป็น (Probability)

คำชี้แจง : ให้นักเรียนแต่ละคนทำกิจกรรมการผสมพิจารณาหนึ่งลักษณะด้วยตนเอง จากนั้นปรึกษากันเป็นคู่ แล้ว นำคำตอบมาร่วมกันอภิปรายในกลุ่มว่ามีความเหมือน หรือแตกต่างกันอย่างไร (Think-Pair-Share) กิจกรรมที่ 3 การผสมลักษณะเดียว ใช้เวลา 20 นาที 2. ถ้านำมะเขือเทศต้นสูงพันธุ์แท้ ผสมกับต้นมะเขือเทศที่เป็น Heterozygous จะเกิดลูก F1 มีลักษณะ จีโนไทป์และฟีโนไทป์อย่างไร (ให้ T เป็นแอลลีลนำลักษณะต้นสูง และ t เป็นแอลลีลนำลักษณะต้นเตี้ย) ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................. ....................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................... .................................. ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ............................... 1. ในคนลักษณะตาสีน้ำตาลข่มตาสีฟ้า ชายคนหนึ่งตาสีฟ้าแต่งงานกับหญิง ตาสีน้ำตาลแบบเด่น จะให้ กำเนิดลูกมีฟีโนไทป์และจีโนไทป์อย่างไร ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .........................................................................................................................................................................

4. ถ้า T แทนแอลลีลที่มีลักษณะเด่น และ t แทนแอลลีลที่มีลักษณะด้อย พ่อแม่ที่มีจีโนไทป์ Tt และ tt ลูกที่เกิดมาจะมีโอกาสแสดงลักษณะอย่างไร ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................. ....................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................... .................................. ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ............................... 3. ลักษณะพันธุกรรมของถั่วลันเตา เนื้อเมล็ดสีเหลืองแสดงลักษณะเด่น ต่อเนื้อเมล็ดสีเขียว เมื่อเมนเดล ผสมถั่วที่เป็นเฮเทอโรไซกัสของเมล็ดสีเหลือง ผลปรากฏว่าได้ถั่วที่มีเนื้อเมล็ดสีเขียว 2,000 เมล็ด ถั่วที่มีเนื้อ เมล็ดสีเหลืองที่ได้จาก การผสมครั้งนี้จะมีจำนวนที่เป็นไปได้มากที่สุดกี่เมล็ด .................................................................................................................................. ....................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................... .................................. ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................ ............................. ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... ..........................

คำชี้แจง : ให้นักเรียนแต่ละคนทำกิจกรรมการผสมพิจารณาหนึ่งลักษณะด้วยตนเอง จากนั้นปรึกษากันเป็นคู่ แล้ว นำคำตอบมาร่วมกันอภิปรายในกลุ่มว่ามีความเหมือน หรือแตกต่างกันอย่างไร (Think-Pair-Share) กิจกรรมที่ 4 การผสมสองลักษณะ ใช้เวลา 20 นาที 1. ในการผสมถั่วลันเตา ต้นพ่อมีลักษณะดอกสีม่วงฝักเขียวพันธุ์แท้ ต้นแม่มีลักษณะดอกสีขาวฝักเหลือง พันธุ์แท้ จะได้รุ่นลูก F1 และลูก F2 มีลักษณะอย่างไร (กำหนดให้V แทนดอกสีม่วง v แทนดอกสีขาว G แทนฝักสีเขียว และ g แทนฝักสีเหลือง) ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................. ....................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................... .................................. ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ............................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................. ....................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................... .................................. ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ...............................

3. จงหาโอกาสที่จะได้จีโนไทป์ของรุ่น F2 เป็น Heterozygous ของทั้ง 2 ลักษณะ ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................. ....................................... ......................................................................................................................................................................... 4. จงหาโอกาสที่จะได้ฟีโนไทป์ของรุ่น F2 เป็นดอกสีม่วงฝักสีเหลือง ............................................................................................................................. ............................................ ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................. ............................................ .................................................................................................................................. ....................................... ......................................................................................................................................................................... 5. จงหาโอกาสที่จะได้ฟีโนไทป์ของรุ่น F2 เป็นดอกสีขาวฝักสีเหลือง ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................. ....................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... 2. เมื่อนำรุ่น F1 ที่มีลักษณะเป็น Heterozygous มาทำการผสมกัน โอกาสที่จะได้ รุ่น F2 ที่มีจีโนไทป์เป็น VVGG จะเป็นเท่าใด ......................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................. ........... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ......

คำชี้แจง ตอบคำถามเกี่ยวกับกฎการแยกและกฎการรวมกลุ่มอย่างอิสระของเมนเดลให้ถูกต้อง 4. ขั้นขยายความรู้ (Elaboration) ใช้เวลา 20 นาที กำหนดให้กระต่ายขนสีน้ำตาลเป็นลักษณะเด่น (B) และขนสีขาวเป็นลักษณะด้อย (b) ลูกที่เกิดจากการผสม พันธุ์ระหว่างกระต่ายขนสีน้ำตาลกับขนสีขาว ได้ลูกกระต่ายขนสีน้ำตาลและสีขาว อัตราส่วน 1:1 จงตอบ คำถามต่อไปนี้ 1. จงหาจีโนไทป์ของพ่อ แม่ และลูกที่ได้จากการผสมพันธุ์ ............................................................................................................................... .......................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................... ..................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................... ................................ 2. ถ้านำรุ่น F1 ผสมพันธุ์กัน จงหาจีโนไทป์รุ่น และอัตราส่วนของลักษณะเด่นต่อลักษณะด้อย ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................... .......................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... 3. ถ้านำรุ่น F1 ที่มีขนสีน้ำตาลผสมพันธุ์กับกระต่ายขนสีน้ำตาลจะได้ลูกขนสีอะไร อัตราส่วนเท่าใด ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... กิจกรรมที่ 5 การประยุกต์ใช้กฎของเมนเดล

กำหนดให้ สุนัขขนสีดำ เป็นลักษณะเด่น แทนด้วย B สุนัขขนสีขาว เป็นลักษณด้อย แทนด้วย b สุนัขขนยาว เป็นลักษณะเด่น แทนด้วย L สุนัขขนสั้น เป็นลักษณะเด่น แทนด้วย l ในการผสมพันธุ์สุนัขขนยาวสีดำที่เป็นพันธุ์แท้ และสุนัขขนสั้นสีขาว จงตอบคำถามต่อไปนี้ 4. จงหาจีโนไทป์และฟีโนไทป์ต่าง ๆ ในรุ่น F1 ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................... ................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................... .............................. 5. หากนำลูกรุ่น F1 ผสมกันเอง จงหาจีโนไทป์และฟีโนไทป์ของรุ่น F2 ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................... .......................................... ......................................................................................................................................................................... 6. หากนำลูกผสมรุ่น F1 มาผสมพันธุ์กับสุนัขขนสั้นสีดำที่เป็นพันธุ์แท้ จะได้จีโนไทป์และฟีโนไทป์อย่างไร ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................ ......................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................ ......................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................ ......................................................................................................................................................................... .........................................................................................................................................................................

1. ข้อใดไม่ถูกต้องตามกฎการถ่ายทอดลักษณะพันธุกรรมตามหลักของเมนเดล ก. หน่วยพันธุกรรมที่อยู่เป็นคู่ทำหน้าที่ควบคุมลักษณะทางพันธุกรรม ข. หน่วยพันธุกรรมที่อยู่ด้วยกันเป็นคู่จะถูกถ่ายทอดไปยังไซโกตพร้อมกัน ค. การเข้าชุดกันของหน่วยพันธุกรรมของแต่ละลักษณะทางพันธุกรรมเป็นไปอย่างอิสระ ง. เซลล์สืบพันธุ์แต่ละเซลล์จะได้รับหน่วยพันธุกรรมเพียงหนึ่งหน่วยต่อหนึ่งลักษณะทางพันธุกรรม 2. สิ่งมีชีวิตที่มีจีโนไทป์เป็น AABbCcdd จะสร้างเซลล์สืบพันธุ์ที่แตกต่างกันได้กี่แบบ ได้แก่อะไรบ้าง ก. 2 แบบ คือ ABCd และ Abcd ข. 4 แบบ คือ ABCd, ABcd, AbCd และ Abcd ค. 6 แบบ คือ A, B, b, C, c และ d ง. 8 แบบ คือ A, A, B, b, C, c, d และ d 3. ข้อใดอธิบายกฎข้อ 2 ของเมนเดลได้ถูกต้อง a. สิ่งมีชีวิตที่มีจีโนไทป์ Dd สร้างเซลล์สืบพันธุ์ได้ 2 แบบ b. สิ่งมีชีวิตที่มีจีโนไทป์ MmNn สร้างเซลล์สืบพันธุ์ได้ 4 แบบ ในอัตราส่วน 1 : 1 : 1 : 1 c. ต้นไม้ที่มีจีโนไทป์ AaBb เมื่อนำกิ่งไปปักชำจะได้ต้นไม้ที่มีจีโนไทป์ AaBb d. ผู้ชายมี 46 โครโมโซม อสุจิมี 23 โครโมโซม โดยอสุจิมีจีโนไทป์เหมือนกัน ก. ข้อ a และ b ข. ข้อ b และ c ค. ข้อ b และ d ง. ข้อ c และ d 4. สิ่งมีชีวิตที่มีจีโนไทป์ AaBB จะสร้างเซลล์สืบพันธุ์ได้แบบใดบ้าง ก. AB : aB = 1 : 1 ข. Aa : BB = 1 : 1 ค. A : aB : b = 1 : 1 : 1 ง. Aa : AB : aB : BB = 1 : 1 : 1 : 1 ใช้เวลา 15 นาที 5. ขั้นประเมินผล (Evaluation) แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง กฎของเมนเดล รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 คำชี้แจง ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกที่สุดเพียงคำตอบเดียว (10 คะแนน)

5. ลักษณะตาสีดำข่มลักษณะตาสีฟ้าได้อย่างสมบูรณ์ จากการแต่งงานระหว่างหญิงชายที่มีจีโนไทป์ Aa x Aa มีลูก 3 คน โอกาสที่ลูก 2 คน จะมีตาสีดำ และลูกอีก 1 คน จะมีตาสีฟ้าคือเท่าใด ก. 3/16 ข. 9/64 ค. 18/64 ง. 27/64 6. การมีลักยิ้มเป็นลักษณะเด่น ข่มไม่มีลักยิ้มได้อย่างสมบูรณ์ หญิงมีลักยิ้มแบบเฮเทอโรไซกัสแต่งงานกับชาย ไม่มีลักยิ้ม ถ้าลูกคนแรกไม่มีลักยิ้ม โอกาสที่ลูกคนถัดไปจะมีลักยิ้มเท่ากับเท่าไร ก. 1 ข. 1/4 ค. 3/4 ง. 1/2 7. เมื่อทำการผสมพันธุ์โดยพิจารณาสองลักษณะ ได้ลูกในอัตราส่วน 9: 3: 3: 1 นักเรียนคาดว่าจีโนไทป์ของ พ่อและแม่ น่าจะตรงกับข้อใด ก. AaBb x AaBb ข. AaBb x AaBB ค. AaBb x Aabb ง. AaBb x aabb 8. เมื่อทำการผสมพันธุ์ระหว่างหนูขนสีขาวจากคอกที่ 1 กับหนูขนสีดำ ได้ลูกขนสีขาวทุกตัวแต่เมื่อนำหนู ขนสีขาวจากคอกที่ 2 มาผสมกับหนูขนสีดำ กลับให้ลูกขนสีดำ 6 ตัว และขนสีขาว 5 ตัว นักเรียนคาดว่า หนูขนสีขาวคอกที่ 1 หนูขนสีขาวคอกที่ 2 และหนูขนสีดำมีจีโนไทป์แบบใด ตามลำดับ ก. TT, Tt, tt ข. Tt, TT, tt ค. tt, Tt, TT ง. tt, tt, tt 9. พืชชนิดหนึ่งมีดอกสีแดงเด่นกว่าดอกสีขาว และลักษณะมีหนามเด่นกว่าลักษณะไม่มีหนาม ถ้าให้พืชดอกสี แดงไม่มีหนามแบบเฮเทอโรไซกัสผสมกันเอง ข้อใดคืออัตราส่วนของฟีโนไทป์ได้ถูกต้อง ก. ดอกสีแดงมีหนาม : ดอกสีขาวไม่มีหนาม เท่ากับ 1 : 3 ข. ดอกสีแดงมีหนาม : ดอกสีขาวไม่มีหนาม เท่ากับ 2 : 1 ค. ดอกสีขาวไม่มีหนาม : ดอกสีขาวมีหนาม เท่ากับ 1 : 2 ง. ดอกสีแดงไม่มีหนาม : ดอกสีขาวไม่มีหนาม เท่ากับ 3 : 1 10. ถ้าลักษณะเมล็ดผิวกลมเป็นลักษณะเด่นต่อเมล็ดขรุขระ และเมล็ดสีเหลืองเป็นลักษณะเด่นต่อเมล็ด สีเขียว เมื่อผสมต้นถั่วเมล็ดผิวกลมสีเหลืองกับต้นถั่วเมล็ดขรุขระสีเขียวจะมีโอกาสได้ลูกเมล็ดกลมสีเหลือง : เมล็ดกลมสีเขียว : เมล็ดขรุขระสีเหลือง : เมล็ดขรุขระสีเขียว เป็นอัตราส่วนเท่าใด a. 1 : 1 : 1 : 1 b. 1 : 0 : 0 : 0 c. 9 : 3 : 3 : 1 ก. a ข. B ค. a และ b ง. a และ c ---------------------------------------------------------------

จีรัสย์ เจนพาณิชย์. (2552). Biology for high school students. กรุงเทพฯ : ห้างหุ้นส่วนจำกัดสามลดา. นภัทร ปราบมีชัย. (2559). ชีวะระยะประชิด (Biology Speedy Edition). กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ภาพพิมพ์. _____. (2560). Bio-Speed Test. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ภาพพิมพ์. ศุภณัฐ ไพโรหกุล. (2559). Biology. กรุงเทพฯ: บริษัท แอคทีฟ พริ้นท์ จำกัด. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2561). คู่มือครูรายวิชาชีววิทยาเพิ่มเติม เล่ม 2. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว. __________. (2561). หนังสือเรียนรายวิชาชีววิทยาเพิ่มเติม เล่ม 2. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2554). คู่มือครูรายวิชาเพิ่มเติมชีววิทยา เล่ม 4. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว. สมทบ ปานดวงแก้ว. (2554). พิชิต Admissions ใน 30 วัน วิชาชีววิทยา. กรุงเทพฯ : บริษัทสำนักพิมพ์ แพนสยาม จำกัด. สุพรรฌทิพย์ อติโพธิ. (2557). สรุปชีววิทยา มัธยมปลาย Ultra Biology. กรุงเทพฯ : กรีนไลฟ์พริ้นท์ติ้งเฮ้าท์. แหล่งสืบค้น https://sites.google.com/site. โครโมโซมแต่ละอันถูกดึงแยกออกจากกันไปยังขั้วของเซลล์. สืบค้นข้อมูลเมื่อ วันที่ 15 มีนาคม 2564. https://nutchar.files.wordpress.com/2015/06/7t8rfytktvuk.jpg. การผสมลักษณะเดียวของลักษณะสีกลีบ ดอกในถั่วลันเตา. สืบค้นข้อมูลเมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2564. https://kas-kasanapharayat.blogspot.com/2013/06/law-of-independent-assortment.html. การผสม พิจารณาสองลักษณะ. สืบค้นข้อมูลเมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2564 บรรณานุกรม

ภาคผนวก

ข้อที่ คำตอบ 1. ก. ข้อ a และ b 2. ข. หน่วยพันธุกรรมที่อยู่ด้วยกันเป็นคู่จะถูกถ่ายทอดไปยังไซโกตพร้อมกัน 3. ข. 9/64 4. ง. 1/2 5. ก. AB : aB = 1 : 1 6. ข. 4 แบบ คือ ABCd, ABcd, AbCd และ Abcd 7. ก. TT, Tt, tt 8. ค. a และ b 9. ก. AaBb x AaBb 10. ง. ดอกสีแดงไม่มีหนาม : ดอกสีขาวไม่มีหนาม เท่ากับ 3 : 1 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง กฎของเมนเดล รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4

คำชี้แจง 1. นักเรียนศึกษาตารางแสดงจีโนไทป์ของเซลล์ร่างกาย สภาพของจีโนไทป์แบบของยีนในเซลล์สืบพันธุ์ และโอกาสของการเกิดเซลล์สืบพันธุ์แต่ละแบบ 2. นำบัตรคำตอบมาเติมลงในตารางให้สมบูรณ์ จีโนไทป์ของเซลล์ร่างกาย สภาพของจีโนไทป์ แบบของยีนในเซลล์สืบพันธุ์ และ โอกาสของการเกิด เซลล์สืบพันธุ์ แต่ละแบบ AA Homozygous A (1) Bb Heterozygous B (1/2), b (1/2) Gg Heterozygous G (1/2), g (1/2) ii Homozygous i (1) Nn Heterozygous N (1/2), n (1/2) RR Homozygous R (1) cc Homozygous c (1) Hh Heterozygous H (1/2), h (1/2) LL Homozygous L (1) เฉลยกิจกรรมที่ 1 เติมบัตรคำทบทวนความรู้ ตารางแสดงจีโนไทป์ของเซลล์ร่างกาย สภาพของจีโนไทป์ แบบของยีนในเซลล์สืบพันธุ์ และโอกาสของการเกิดเซลล์สืบพันธุ์แต่ละแบบ

จีโนไทป์ AAbb มีเซลล์สืบพันธุ์ 1 แบบ ได้แก่ Ab จีโนไทป์ aabb มีเซลล์สืบพันธุ์ 1 แบบ ได้แก่ ab จีโนไทป์ AABb มีเซลล์สืบพันธุ์ 2 แบบ ได้แก่ AB Ab จีโนไทป์ Aabb มีเซลล์สืบพันธุ์ 2 แบบ ได้แก่ Ab ab จีโนไทป์ AaBB มีเซลล์สืบพันธุ์ 2 แบบ ได้แก่ AB aB จีโนไทป์ aaBb มีเซลล์สืบพันธุ์ 2 แบบ ได้แก่ aB ab จีโนไทป์ AaBb มีเซลล์สืบพันธุ์ 4 แบบ ได้แก่ AB Ab aB ab จีโนไทป์ AABB มีเซลล์สืบพันธุ์ 1 แบบ ได้แก่ AB จีโนไทป์ aaBB มีเซลล์สืบพันธุ์ 1 แบบ ได้แก่ aB เฉลยกิจกรรมที่ 2 การหาจำนวนเซลล์สืบพันธุ์

คำชี้แจง : ให้นักเรียนแต่ละคนทำกิจกรรมการผสมพิจารณาหนึ่งลักษณะด้วยตนเอง จากนั้นปรึกษากันเป็นคู่ แล้ว นำคำตอบมาร่วมกันอภิปรายในกลุ่มว่ามีความเหมือน หรือแตกต่างกันอย่างไร (Think-Pair-Share) 2. ถ้านำมะเขือเทศต้นสูงพันธุ์แท้ ผสมกับต้นมะเขือเทศที่เป็น Heterozygous จะเกิดลูก F1 มีลักษณะ จีโนไทป์และฟีโนไทป์อย่างไร (ให้ T เป็นแอลลีลนำลักษณะต้นสูง และ t เป็นแอลลีลนำลักษณะต้นเตี้ย) ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................. ....................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................... .................................. ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ............................... เฉลยกิจกรรมที่ 3 การผสมลักษณะเดียว 1. ในคนลักษณะตาสีน้ำตาลข่มตาสีฟ้า ชายคนหนึ่งตาสีฟ้าแต่งงานกับหญิง ตาสีน้ำตาลแบบเด่น จะให้ กำเนิดลูกมีฟีโนไทป์และจีโนไทป์อย่างไร ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... ................ ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................................. ........... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ...... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... กำหนดให้แอลลีล B ควบคุมลักษณะตาสีน้ำตาล และแอลลีล b ควบคุมลักษณะตาสีฟ้า วิธีทำ รุ่นพ่อแม่ (P) ตาสีฟ้า x ตาสีน้ำตาล จีโนไทป์ bb x BB เซลล์สืบพันธุ์ b x B F1 Bb (ตาสีน้ำตาล) ดังนั้น รุ่นลูกมีฟีโนไทป์เป็นตาสีน้ำตาล เพราะมีจีโนไทป์เป็น Bb วิธีทำ รุ่นพ่อแม่ (P) ต้นสูง x ต้นสูง จีโนไทป์ TT x Tt เซลล์สืบพันธุ์ T x T , t F1 TT Tt ดังนั้น รุ่นลูกมีฟีโนไทป์เป็นต้นสูง และมีจีโนไทป์เป็น TT และ Tt ในอัตราส่วน 1:1

3. ลักษณะพันธุกรรมของถั่วลันเตา เนื้อเมล็ดสีเหลืองแสดงลักษณะเด่น ต่อเนื้อเมล็ดสีเขียว เมื่อเมนเดล ผสมถั่วที่เป็นเฮเทอโรไซกัสของเมล็ดสีเหลือง ผลปรากฏว่าได้ถั่วที่มีเนื้อเมล็ดสีเขียว 2,000 เมล็ด ถั่วที่มีเนื้อ เมล็ดสีเหลืองที่ได้จาก การผสมครั้งนี้จะมีจำนวนที่เป็นไปได้มากที่สุดกี่เมล็ด .................................................................................................................................. ....................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................... .................................. ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................ ............................. ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... .......................... 4. ถ้า T แทนแอลลีลที่มีลักษณะเด่น และ t แทนแอลลีลที่มีลักษณะด้อย พ่อแม่ที่มีจีโนไทป์ Tt และ tt ลูก ที่เกิดมาจะมีโอกาสแสดงลักษณะอย่างไร ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... .......................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................... ..................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................... ................ ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... วิธีทำ รุ่นพ่อแม่ (P) ลักษณะเด่น x ลักษณะด้อย จีโนไทป์ Tt x tt เซลล์สืบพันธุ์ T t x t F1 Tt tt ดังนั้น รุ่นลูกมีมีจีโนไทป์เป็น Tt : tt ในอัตราส่วน 1:1 และแสดงฟีโนไทป์เป็นลักษณะเด่น : ลักษณะด้อย ในอัตราส่วน 1: 1 กำหนดให้แอลลีล Y ควบคุมลักษณะเมล็ดสีเหลือง และแอลลีล y ควบคุมลักษณะเมล็ดสีเขียว วิธีทำ รุ่นพ่อแม่ (P) เมล็ดสีเหลือง x เมล็ดสีเหลือง จีโนไทป์ Yy x Yy เซลล์สืบพันธุ์ Y y x Y y F1 YY Yy Yy yy ดังนั้น รุ่นลูก F1 มีจีโนไทป์เป็น 1YY: 2Yy: 1yy และมีฟีโนไทป์ เมล็ดสีเหลือง : เมล็ดสีเขียว ในอัตราส่วน 3: 1 ถ้ามีเมล็ดสีเขียว 2,000 เมล็ด ก็จะมีเมล็ดสีเหลืองทั้งหมดประมาณ 6,000 เมล็ด

คำชี้แจง : ให้นักเรียนแต่ละคนทำกิจกรรมการผสมพิจารณาหนึ่งลักษณะด้วยตนเอง จากนั้นปรึกษากันเป็นคู่ แล้ว นำคำตอบมาร่วมกันอภิปรายในกลุ่มว่ามีความเหมือน หรือแตกต่างกันอย่างไร (Think-Pair-Share) เฉลยกิจกรรมที่ 4 การผสมสองลักษณะ 1. ในการผสมถั่วลันเตา ต้นพ่อมีลักษณะดอกสีม่วงฝักเขียวพันธุ์แท้ ต้นแม่มีลักษณะดอกสีขาวฝักเหลือง พันธุ์แท้ จะได้รุ่นลูก F1 และลูก F2 มีลักษณะอย่างไร (กำหนดให้V แทนดอกสีม่วง v แทนดอกสีขาว G แทนฝักสีเขียว และ g แทนฝักสีเหลือง) ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................. ....................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................... .................................. ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ............................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................. ........................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ...................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... .................. ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... ............... วิธีทำ รุ่น P ถั่วลันเตาดอกสีม่วงฝักสีเขียว = VVGG มีเซลล์สืบพันธุ์ คือ VG ถั่วลันเตาดอกสีขาวฝักสีเหลือง = vvgg มีเซลล์สืบพันธุ์ คือ vg จะได้ รุ่นพ่อแม่ (P) VVGG x vvgg เซลล์สืบพันธุ์ VG x vg F1 VvGg (ดอกสีม่วงฝักสีเขียว) ดังนั้น รุ่นลูก F1 มีลักษณะดอกสีม่วงฝักสีเขียว และมีจีโนไทป์เป็น VvGg (Heterozygous) เมื่อนำลูกรุ่น F1ผสมกันเอง ซึ่ง F1 มีจีโนไทป์เป็น VvGg มีเซลล์สืบพันธุ์ได้ 4 แบบ คือ VG, Vg, vG และ vg F1 x F1 VvGg x VvGg เซลล์สืบพันธุ์ VG Vg vG vg VG Vg, vG vg หลังจากได้เซลล์สืบพันธุ์ของรุ่น F1 x F1 จะได้ตารางพันเนตต์ ในการหาลูกรุ่น F2 VG Vg vG vg VG VVGG VVGg VvGG VvGg Vg VVGg VVgg VvGg Vvgg vG VvGG VvGg vvGG vvGg vg VvGg Vvgg vvGg vvgg ดังนั้น ได้ลูกรุ่น F2 ที่มีฟีโนไทป์ ดังนี้ ดอกสีม่วงฝักสีเขียว : ดอกสีม่วงฝักสีเหลือง : ดอกสีขาวฝักสีเขียว : ดอกสีขาวฝักสีเหลือง ในอัตราส่วน 9 : 3 : 3 : 1

ข้อที่2 – 5 ใช้วิธีคิดคือ ........ การสร้างแบบแตกแขนงและหลักความน่าจะเป็น ................... F1 x F1 = VvGg x VvGg การสร้างแบบแตกแขนงของจีโนไทป์ ทำได้ดังนี้ Vv x Vv และ Gg x Gg จะได้ 1/4VV, 2/4Vv, 1/4vv 1/4GG, 2/4Gg, 1/4gg 3. จงหาโอกาสที่จะได้จีโนไทป์ของรุ่น F2 เป็น Heterozygous ของทั้ง 2 ลักษณะ ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... โอกาสที่จะได้ลูกรุ่น F2 มีจีโนไทป์เป็น Heterozygous (VvGg) คือ 2/4Vv x 2/4Gg = 4/16VvGg 4. จงหาโอกาสที่จะได้ฟีโนไทป์ของรุ่น F2 เป็นดอกสีม่วงฝักสีเหลือง ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... โอกาสที่จะได้ลูกรุ่น F2 มีดอกสีม่วงฝักสีเหลือง คือ 3/4V_ x 1/4gg = 3/16V_gg 5. จงหาโอกาสที่จะได้ฟีโนไทป์ของรุ่น F2 เป็นดอกสีขาวฝักสีเหลือง ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... โอกาสที่จะได้ลูกรุ่น F2 มีดอกสีม่วงฝักสีเหลือง คือ 1/4vv x 1/4gg = 1/16vvgg 2. เมื่อนำรุ่น F1 ที่มีลักษณะเป็น Heterozygous มาทำการผสมกัน โอกาสที่จะได้ รุ่น F2 ที่มีจีโนไทป์เป็น VVGG จะเป็นเท่าใด ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................... .......................................... โอกาสที่จะได้ลูกรุ่น F2 มีจีโนไทป์เป็น VVGG คือ 1/4VV x 1/4GG = 1/16VVGG

คำชี้แจง ตอบคำถามเกี่ยวกับกฎการแยกและกฎการรวมกลุ่มอย่างอิสระของเมนเดลให้ถูกต้อง เฉลยกิจกรรมที่ 5 การประยุกต์ใช้กฎของเมนเดล กำหนดให้กระต่ายขนสีน้ำตาลเป็นลักษณะเด่น (B) และขนสีขาวเป็นลักษณะด้อย (b) ลูกที่เกิดจากการผสม พันธุ์ระหว่างกระต่ายขนสีน้ำตาลกับขนสีขาว ได้ลูกกระต่ายขนสีน้ำตาลและสีขาว อัตราส่วน 1:1 จงตอบ คำถามต่อไปนี้ 1. จงหาจีโนไทป์ของพ่อ แม่ และลูกที่ได้จากการผสมพันธุ์ ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... 2. ถ้านำรุ่น F1 ผสมพันธุ์กัน จงหาจีโนไทป์รุ่น และอัตราส่วนของลักษณะเด่นต่อลักษณะด้อย ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................... .......................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................. ........................................ ......................................................................................................................................................................... 3. ถ้านำรุ่น F1 ที่มีขนสีน้ำตาลผสมพันธุ์กับกระต่ายขนสีน้ำตาลจะได้ลูกขนสีอะไร อัตราส่วนเท่าใด ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... วิธีทำ P. ขนสีน้ำตาล x ขนสีขาว จีโนไทป์ Bb x bb เซลล์สืบพันธุ์ ½ B, ½ b x b F1 ½ Bb ½ bb ดังนั้น จีโนไทป์ของพ่อ คือ Bb จีโนไทป์ของแม่ คือ bb และจีโนไทป์ของลูก คือ Bb bb วิธีทำ F1 ขนสีน้ำตาล x ขนสีขาว จีโนไทป์ Bb x bb เซลล์สืบพันธุ์ ½ B, ½ b x b F2 ½ Bb ½ bb ดังนั้น F2 มีจีโนไทป์แบบ Bb และ bb ที่อัตราส่วน 1 : 1 วิธีทำ F1 ขนสีน้ำตาล x ขนสีน้ำตาล (พันธุ์แท้) จีโนไทป์ Bb x BB เซลล์สืบพันธุ์ ½ B, ½ b x B F2 ½ BB ½ Bb ดังนั้น F2 จะมีขนสีน้ำตาลทั้งหมด

กำหนดให้ สุนัขขนสีดำ เป็นลักษณะเด่น แทนด้วย B สุนัขขนสีขาว เป็นลักษณด้อย แทนด้วย b สุนัขขนยาว เป็นลักษณะเด่น แทนด้วย L สุนัขขนสั้น เป็นลักษณะเด่น แทนด้วย l ในการผสมพันธุ์สุนัขขนยาวสีดำที่เป็นพันธุ์แท้ และสุนัขขนสั้นสีขาว จงตอบคำถามต่อไปนี้ 4. จงหาจีโนไทป์และฟีโนไทป์ต่าง ๆ ในรุ่น F1 ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................. ....................................... ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... 5. หากนำลูกรุ่น F1 ผสมกันเอง จงหาจีโนไทป์และฟีโนไทป์ของรุ่น F2 ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................. ............ ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................... .......... ......................................................................................................................................................................... 6. หากนำลูกผสมรุ่น F1 มาผสมพันธุ์กับสุนัขขนสั้นสีดำที่เป็นพันธุ์แท้ จะได้จีโนไทป์และฟีโนไทป์อย่างไร ......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................... ..................... ......................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................ ....................................................................................................................................................... .................. ........................................................................................................................................................................ ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... ............... วิธีทำ P ขนยาวสีดำ x ขนสั้นสีขาว จีโนไทป์ BBLL x bbll เซลล์สืบพันธุ์ B, L x b, l F1 BbLl (ขนยาวสีดำ) ดังนั้น รุ่น F1 มีจีโนไทป์แบบเดียว คือ BbLl และฟีโนไทป์แบบขนยาวสีดำ วิธีทำ F1 ขนยาวสีดำ x ขนยาวสีดำ จีโนไทป์ BbLl x BbLl เซลล์สืบพันธุ์ BL Bl bL bl x BL Bl bL bl F2 BBLL BBLl BbLL BbLl BBLl BBll BbLl Bbll BbLL BbLl bbLL bbLl BbLl Bbll bbLl bbll ดังนั้น รุ่น F1 มีจีโนไทป์ 9 แบบ และฟีโนไทป์ 4 แบบ วิธีทำ F1 ขนยาวสีดำ x ขนสั้นสีดำ (พันธุ์แท้) จีโนไทป์ BbLl x BBll เซลล์สืบพันธุ์ BL Bl bL bl x Bl F2 BBLl BBll BbLl Bbll ขนยาวสีดำ ขนยาวสีขาว ขนยาวสีดำ ขนยาวสีขาว ดังนั้น รุ่น F2 มีจีโนไทป์ 4 แบบ คือ BBLl BBll BbLl และ Bbll รุ่น F2 มีฟีโนไทป์ 2 แบบ คือ ขนยาวสีดำ และขนยาวสีขาว

ข้อที่ ค ำตอบ 1. ข. หน่วยพันธุกรรมที่อยู่ด้วยกันเป็นคู่จะถูกถ่ายทอดไปยังไซโกตพร้อมกัน 2. ข. 4 แบบ คือ ABCd, ABcd, AbCd และ Abcd 3. ก. ข้อ a และ b 4. ก. AB : aB = 1 : 1 5. ข. 9/64 6. ง. 1/2 7. ก. AaBb x AaBb 8. ก. TT, Tt, tt 9. ง. ดอกสีแดงไม่มีหนาม : ดอกสีขาวไม่มีหนาม เท่ากับ 3 : 1 10. ค. a และ b เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง กฎของเมนเดล รายวิชาชีววิทยา 2 รหัสวิชา ว30242 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4