มาตรฐานส้วม HAS

ที่ปรึกษา คณะผู้จัดท�ำ 1. นายแพทย์วชิระ เพ็งจันทร์ อธิบดีกรมอนามัย 2. นายแพทย์ดนัย ธีวันดา รองอธิบดีกรมอนามัย 3. นางสาวสิริวรรณ จันทนจุลกะ ผู้อ�านวยการส�านักอนามัยสิ่งแวดล้อม 1. นายประโชติ กราบกราน ส�านักอนามัยสิ่งแวดล้อม 2. นางสาวสัจมาน ตรันเจริญ ส�านักอนามัยสิ่งแวดล้อม 3. นางสาวปิยาภัสร์ ชูแก้วงาม ส�านักอนามัยสิ่งแวดล้อม ISBN : 978-616-11-3885-1 จัดท�าโดย : ส�านักอนามัยสิ่งแวดล้อม กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข พิมพ์ครั้งที่ 10 : จ�านวน 7,000 เล่ม ปีที่พิมพ์ : กันยายน 2561 พิมพ์ที่ : ส�านักงานกิจการโรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก ในพระบรมราชูปถัมภ์

รายละเอียดเพิ่มเติม เพื่อติดต่อข้อมูลได้ที่ 1. ส่วนกลาง โทรศัพท์ โทรสาร ส�านักอนามัยส่ิงแวดล้อม กรมอนามัย 0-2590-4128 0-2590-4200 2. ส่วนภูมิภำค ศูนย์อนามัยที่ 1 เชียงใหม่ 0-5327-2740 ต่อ 616 0-5327-4014 ศูนย์อนามัยที่ 2 พิษณุโลก 0-5529-9280 0-5529-9285 ศูนย์อนามัยที่ 3 นครสวรรค์ 0-5625-5451 ต่อ 105 0-5625-5403 ศูนย์อนามัยที่ 4 สระบุรี 0-3630-0830-2 ต่อ 117 0-3630-0829 ศูนย์อนามัยที่ 5 ราชบุรี 0-3231-0368-71 0-3232-3311 ศูนย์อนามัยที่ 6 ชลบุรี 0-3878-6974-5 ต่อ 148 0-3879-9732 ศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น 0-4323-5415 ต่อ 4803 0-4324-3416 ศูนย์อนามัยที่ 8 อุดรธานี 0-4212-8176 0-4212-8177 ศูนย์อนามัยที่ 9 นครราชสีมา 0-4430-5131 ต่อ 102 0-4430-5137 ศูนย์อนามัยที่ 10 อุบลราชธานี 0-4528-8586 ต่อ 115 0-4528-8580 ศูนย์อนามัยที่ 11 นครศรีธรรมราช 0-7539-9460-4 ต่อ 207 0-7539-9124 ศูนย์อนามัยที่ 12 ยะลา 0-7321-2860-1 ต่อ 113 0-7321-3747 สถาบันพัฒนาสุขภาวะเขตเมือง 0-2986-0884 0-2521-0226 3. ผ่ำนทำงเว็บไซต์ http://toiletsan.anamai.moph.go.th/main

คำ�นำ� ¡ÃзÃǧÊÒ¸ÒóÊØ¢ มีนโยบายในการพัฒนาสวมสาธารณะไทยใหได มาตรฐานเพื่อเปนการลดการระบาดของโรค และเปนการสรางภาพลักษณที่ดี ของประเทศ โดยเนนพัฒนาสวมสาธารณะใหบรรลุเปาหมาย 3 เรื่อง คือ ÊÐÍÒ´ (Health) à¾Õ§¾Í (Accessibility) »ÅÍ´ÀÑ (Safety) และก�ำหนดเป็นเกณฑ์ ÁҵðҹʌÇÁÊÒ¸ÒóÐÃдѺ»ÃÐà·È (HAS) คู่มือเกณฑ์มำตรฐำนส้วมสำธำรณะระดับประเทศ (HAS)จัดทําขึ้นเพื่ออธิบาย ถึงรายละเอียดเกณฑมาตรฐานระดับประเทศ เหตุผล/ความจําเปน ขอมูล เชิงประจักษจากรายงานการวิจัยประกอบเกณฑมาตรฐาน พรอมทั้งคําชี้แจง การนําเกณฑมาตรฐานไปใช ในการประเมินสวมสาธารณะ กรมอนามัยหวังเปนอยางยิ่งวา คูมือเลมนี้จะเปนประโยชนตอหนวยงาน ที่เกี่ยวของ เจาหนาที่ผูปฏิบัติงานและผูประเมิน รวมทั้งผูสนใจที่จะนําไปใช ในการพัฒนาปรับปรุงสวมใหไดตามเกณฑมาตรฐานสวมสาธารณะระดับประเทศ ตอไป ¡ÃÁ͹ÒÁÑ ¡ÃзÃǧÊÒ¸ÒóÊØ¢

เรื่อง หนา เกณฑ์มำตรฐำนส้วมสำธำรณะระดับประเทศ (HAS) 3 แบบประเมินเกณฑ์มำตรฐำนส้วมสำธำรณะระดับประเทศ 4 ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์มำตรฐำนส ้วมสำธำรณะระดับประเทศ 5 เหตุผล/ควำมจ�ำเป ็นและข้อมูลเชิงประจักษ์ในกำรก�ำหนด 13 เกณฑ์มำตรฐำนส ้วมสำธำรณะÃдѺ»ÃÐà·È พฤติกรรมกำรใช้ส ้วมที่ถูกต้อง 16 รำยละเอียดเพิ่มเติมเพื่อติดต่อข้อมูล 17 ส�รบัญ 2 ส้วมสะอ�ด ได้ม�ตรฐ�น (H a p p y T o l i e t)

เกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ (HAS) การพัฒนาสวมสาธารณะในประเทศใหไดมาตรฐาน เพื่อไมใหเปนแหลงแพรโรคติดตอและเพื่อความพึงพอใจ ของประชาชนไทยและนักทองเที่ยวชาวตางประเทศ โดยเนนพัฒนาสวมสาธารณะในประเทศไทยใหบรรลุ 3 เรื่องคือ ÊÐÍÒ´ à¾Õ§¾Í »ÅÍ´ÀÑ ใหไดมาตรฐาน หรือ Health Accessibility Safety (HAS) 1. สะอำด (Health) หมายถึง สวมจะตองไดรับการดําเนินการใหถูกหลักสุขาภิบาล (Sanitation Conditions) เชน หองสวมและสุขภัณฑทั้งหมดจะตองสะอาด ไมมีกลิ่นเหม็น มีวัสดุอุปกรณสิ่งอํานวยความสะดวกไวบริการ เชน นํ้าสะอาด สบูลางมือ กระดาษชําระเพียงพอ การเก็บกักหรือบําบัดสิ่งปฏิกูลถูกตองและมีสภาพแวดลอมสวยงาม ซึ่งจะสงผลดีทั้งทางรางกายและจิตใจของผูใชบริการ 2. เพียงพอ (Accessibility) หมายถึง ตองมีสวมใหเพียงพอแกความตองการของผูใช รวมถึงผูพิการ ผูสูงวัย หญิงมีครรภ และสวมตองพรอมใชงานตลอดเวลาที่เปดใหบริการ 3. ปลอดภัย (Safety) หมายถึง ผูใชบริการจะตองปลอดภัยขณะใชสวม เชน สถานที่ตั้งสวมไมเปลี่ยว หองสวม แยกเพศชาย-หญิง มีแสงสวางเพียงพอ เปนตน ÊŒÇÁÊÒ¸ÒóРหมายถึง หองสวมในที่สาธารณะหรือสถานประกอบการหรือสถานบริการที่จัดเตรียมไว ใหประชาชนทั่วไปใชบริการ เกณฑ์ม�ตรฐ�นส้วมส�ธ�รณะ ระดับประเทศ HAS ระดับประเทศ ระดับประเทศ 3

4 ส้วมสะอ�ด ได้ม�ตรฐ�น (H a p p y T o l i e t) 1. แบบประเมินเกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ เกณฑ์มำตรฐำน ¼Å¡ÒûÃÐàÁÔ¹ ÊÃØ»¼Å¡ÒûÃÐàÁÔ¹ ผานเกณฑการประเมินฯ ทั้ง 16 ขอ ตองปรับปรุง (ขอ......................) ลงชื่อ........................................................................ผูประเมิน ตําแหนง.................................................................................... โทรศัพท.................................................................................... วันที่...............เดือน................................พ.ศ........................... ชื่อสถานที่ตั้งสวม......................................................................................................................................................................................................... ที่อยูเลขที่...............หมูที่................แขวง/ตําบล................เขต/อําเภอ...........................จังหวัด................................รหัสไปรษณีย.................... จํานวนอางลางมือ..................ที่ จํานวนหองสวม..................ที่ จํานวนที่ปสสาวะ...................ที่ ไม่ผ่ำน ควำมสะอำด (Health : H) 1. พื้น ผนัง เพดาน โถสวม ที่กดโถสวม โถปสสาวะ ที่กดโถปสสาวะ สะอาด ไมมีคราบสกปรก อยูในสภาพดี ใชงานได 2. นํ้าใชสะอาด เพียงพอ และไมมีลูกนํ้ายุง ภาชนะเก็บกักนํ้า ขันตักนํ้า สะอาด อยูในสภาพดี ใชงานได 3. กระดาษชําระเพียงพอตอการใชงานตลอดเวลาที่เปดใหบริการ (อาจจําหนายหรือบริการฟรี) หรือสายฉีดนํ้าชําระที่สะอาด อยูในสภาพดี ใชงานได 4. อางลางมือ กอกนํ้า กระจก สะอาด ไมมีคราบสกปรก อยูในสภาพดีและใชงานได 5. สบูลางมือ พรอมใหใชตลอดเวลาที่เปดใหบริการ 6. ถังรองรับมูลฝอย สะอาด มีฝาปด อยูในสภาพดี ไมรั่วซึม ตั้งอยูในบริเวณอางลางมือ หรือบริเวณใกลเคียง 7. มีการระบายอากาศดี และไมมีกลิ่นเหม็น 8. สภาพทอระบายสิ่งปฏิกูลและถังเก็บกักไมรั่ว แตก หรือชํารุด 9. จัดใหมีการทําความสะอาด และระบบการควบคุมตรวจตราเปนประจํา ควำมเพียงพอ (Accessibility : A) 10. จัดใหมีสวมนั่งราบสําหรับผูพิการ ผูสูงวัย หญิงตั้งครรภและประชาชนทั่วไปอยางนอยหนึ่งที่ 11. สวมสาธารณะพรอมใชงานตลอดเวลาที่เปดใหบริการ ควำมปลอดภัย (Safety : S) 12. บริเวณที่ตั้งสวมตองไมอยูที่ลับตา/เปลี่ยว 13. กรณีที่มีหองสวมตั้งแต 2 หองขึ้นไป ใหแยกเปนหองสวมสําหรับชาย-หญิง โดยมีปาย หรือสัญลักษณที่ชัดเจน 14. ประตู ที่จับเปด-ปด และที่ล็อคดานใน สะอาด อยูในสภาพดี ใชงานได 15. พื้นหองสวมแหง 16. แสงสวางเพียงพอ สามารถมองเห็นไดทั่วบริเวณ ผ่ำน

เกณฑ์ม�ตรฐ�นส้วมส�ธ�รณะ ระดับประเทศ HAS ระดับประเทศ 5 2. คำาชี้แจงการใช้เกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ พื้น ผนัง เพดาน โถสวม ที่กดโถสวม โถปสสาวะ ที่กดโถปสสาวะ สะอาด ไมมี คราบสกปรก อยูในสภาพดี ใชงานได ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ ความสะอาด หมายถึง ไมมีฝุน หยากไย ไมมีคราบสกปรก ใหสังเกตบริเวณ ซอกมุม คอหาน ภายใน ภายนอกโถสวม และโถปสสาวะดวย เกณฑ์มำตรฐำนข้อ เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 1 2 นํ้าใชสะอาดเพียงพอ และไมมีลูกนํ้ายุง ภาชนะเก็บกักนํ้า ขันตักนํ้าสะอาด อยูใน สภาพดี ใชงานได ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ 1. นํ้าสะอาด หมายถึง นํ้าใส ไมมี ตะกอน (มองดูดวยตา) 2. ไมมีลูกนํ้ายุง หมายถึง ไมมีลูกนํ้า ยุงในภาชนะเก็บกักนํ้าและรวมถึงในภาชนะ ใสไมดอกไมประดับที่ตั้งอยูในหองสวมและ บริเวณโดยรอบหองสวมดวย

6 ส้วมสะอ�ด ได้ม�ตรฐ�น (H a p p y T o l i e t) 1. ͋ҧŌҧÁ×Í ¡Í¡¹éÓ ¡ÃШ¡ ãËŒÊѧࡵ¤ÃҺʡ»Ã¡ ËÃ×ͤÃÒºÊÕ´Ó ºÃÔàdz«Í¡ Ã͵‹ÍÃÐËÇ‹Ò§âÅËСѺ à¹×éÍ¡ÃÐàº×éͧ áÅСÍ¡¹éÓ´ŒÇ 2. ¡Ã³ÕâçàÃÕ¹¤ÇèѴãËŒÁÕ·Õèá»Ã§¿˜¹´ŒÇ 1. ͋ҧŌҧÁ×Í ¡Í¡¹éÓ ¡ÃШ¡ ãËŒÊѧࡵ¤ÃҺʡ»Ã¡ ËÃ×ͤÃÒºÊÕ´Ó ºÃÔàdz«Í¡ Ã͵‹ÍÃÐËÇ‹Ò§âÅËСѺ à¹×éÍ¡ÃÐàº×éͧ áÅСÍ¡¹éÓ´ŒÇ 2. ¡Ã³ÕâçàÃÕ¹¤ÇèѴãËŒÁÕ·Õèá»Ã§¿˜¹´ŒÇ กระดาษชําระเพียงพอตอการใชงาน ตลอดเวลาที่เปดใหบริการ (อาจจําหนาย หรือบริการฟรี) หรือสายฉีดนํ้าชําระที่ สะอาด อยูในสภาพดี ใชงานได ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ 1. กรณีมีกระดาษชําระ กระดาษชําระ ตองอยูในภาชนะที่เตรียมไว หรือมีที่แขวน โดยเฉพาะ 2. กรณีมีนํ้าประปาเปดไดตลอดเวลา ตองมีสายฉีดนํ้าชําระ 3. กรณีสถานที่ที่ไมมีนํ้าประปา หรือมีนํ้าประปาเปดไดบางบางเวลา หรือ ขาดแคลนนํ้า ใหพิจารณานํ้า ภาชนะเก็บกักนํ้า ขันตักนํ้าสะอาด สามารถใชนํ้าดังกลาว ทําความสะอาดรางกายได ถือวาผาน การประเมิน (ทั้งนี้ ใหขึ้นอยูกับดุลพินิจของ ผูประเมิน) อางลางมือ กอกนํ้า กระจก สะอาด ไมมีคราบสกปรก อยูในสภาพดีและใชงานได ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ 1. อางลางมือ กอกนํ้า กระจก ใหสังเกตคราบสกปรกหรือคราบสีดํา บริเวณซอก รอยตอระหวางโลหะกับ เนื้อกระเบื้อง และกอกนํ้าดวย 2. กรณีโรงเรียนควรจัดใหมีที่ แปรงฟนดวย 1. ͋ҧŌҧÁ×Í ¡Í¡¹éÓ ¡ÃШ¡ ãËŒÊѧࡵ¤ÃҺʡ»Ã¡ ËÃ×ͤÃÒºÊÕ´Ó ºÃÔàdz«Í¡ Ã͵‹ÍÃÐËÇ‹Ò§âÅËСѺ à¹×éÍ¡ÃÐàº×éͧ áÅСÍ¡¹éÓ´ŒÇ 2. ¡Ã³ÕâçàÃÕ¹¤ÇèѴãËŒÁÕ·Õèá»Ã§¿˜¹´ŒÇ เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 3 เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 4

เกณฑ์ม�ตรฐ�นส้วมส�ธ�รณะ ระดับประเทศ HAS ระดับประเทศ 7 สบูลางมือ พรอมใหใช ตลอดเวลาที่ เปดใหบริการ ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ สบูลางมือ ควรอยูในภาชนะใสสบู โดยเฉพาะ ถาเปนสบูเหลว ที่กดสบูตอง ใชงานได ถังรองรับมูลฝอย สะอาด มีฝาปด อยูในสภาพดี ไมรั่ว ซึม ตั้งอยูในบริเวณ อางลางมือ หรือบริเวณใกลเคียง ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ ถังรองรับมูลฝอย สะอาด มีฝาปด และตองไมมีขยะมูลฝอยลนออกมานอกถัง เกณฑ์มำตรฐำนข้อ บูลางมือ พรอมใหใช ตลอดเวลาที่ 5 เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 6

8 ส้วมสะอ�ด ได้ม�ตรฐ�น (H a p p y T o l i e t) มีการระบายอากาศดี และไมมีกลิ่นเหม็น ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ 1. การระบายอากาศดี หมายถึง มีชองระบายอากาศไมนอยกวารอยละ 10 ของพื้นที่หอง หรือมีเครื่องระบายอากาศ 2. ไมมีกลิ่นเหม็น หมายถึง ไมมีกลิ่น ของอุจจาระและปสสาวะ และตองไมมี กลิ่นเหม็นขณะราดนํ้า หรือกดชักโครก ซึ่ง เปนกลิ่นของทอ หรือบอเกรอะที่ไหลยอน ขึ้นมา โดยปกติสวมที่มีการติดตั้งทอระบาย อากาศจากฐานตั้งสวมและบอเกรอะจะไมมี ปญหานี้ สภาพทอระบายสิ่งปฏิกูลและถัง เก็บกักไมรั่วแตกหรือชํารุด ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ ไมพบรอยแตกราวของทอ ถังเก็บกัก และฝาปดบอเก็บกักสิ่งปฏิกูล เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 7 เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 8

เกณฑ์ม�ตรฐ�นส้วมส�ธ�รณะ ระดับประเทศ HAS ระดับประเทศ 9 เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 9 เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 10 จัดใหมีการทําความสะอาด และระบบ การควบคุมตรวจตรา เปนประจํา ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ 1. จัดระบบใหมีเจาหนาที่รับผิดชอบ ทําความสะอาดเปนประจําทุกวัน ควร ทําความสะอาดอยางนอยวันละ 2 ครั้ง 2. จัดระบบใหมีเจาหนาที่ ควบคุม ตรวจตราเพื่อใหการทําความสะอาดหองสวม สะอาดนาใชอยูเสมอ จัดใหมีสวมนั่งราบสําหรับผูพิการ ผูสูงวัย หญิงตั้งครรภและประชาชนทั่วไป อยางนอยหนึ่งที่ ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ สวมนั่งราบ จะเปนแบบชักโครกหรือ ราดนํ้าก็ได 1. กรณีที่สถานที่นั้นไมมีคนพิการ หรือผูสูงอายุ หรือไมมีผูที่มีความจําเปนตองใช สวมนั่งราบ ถือวาผานการประเมิน 2. กรณีที่สถานที่นั้นมีโอกาสที่จะมี ผูสูงอายุ หรือหญิงมีครรภ มาใชบริการ สวมนั่งราบควรจะมีราวจับ

10 ส้วมสะอ�ด ได้ม�ตรฐ�น (H a p p y T o l i e t) เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 11 เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 12 สวมสาธารณะพรอมใชงานตลอดเวลา ที่เปดใหบริการ ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ หองสวมและอุปกรณ ในหองสวม ทุกอยางพรอมใชงาน กรณีที่ชํารุดและ อยูระหวางซอมแซมใหติดปายบอกวาชํารุด อยูระหวางซอมแซม บริเวณที่ตั้งสวมตองไมอยูที่ลับตา / เปลี่ยว

เกณฑ์ม�ตรฐ�นส้วมส�ธ�รณะ ระดับประเทศ HAS ระดับประเทศ 11 เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 13 กรณีที่มีหองสวมตั้งแต 2 หองขึ้นไป ใหแยกเปนหองสวมสําหรับชาย - หญิง โดยมีปายหรือสัญลักษณที่ชัดเจน ประตู ที่จับเปด - ปด และที่ล็อค ดานใน สะอาด อยูในสภาพดี ใชงานได เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 14

12 ส้วมสะอ�ด ได้ม�ตรฐ�น (H a p p y T o l i e t) เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 15 เกณฑ์มำตรฐำนข้อ 16 พื้นหองสวมแหง ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ พื้นหองสวมและบริเวณอางลางมือ ตองแหง หากพบวาบางครั้งพื้นภายในหองสวม ไมแหง แตถาพื้นไมลื่นและไมมีนํ้าขังถือวา ผานการประเมิน (ทั้งนี้ใหขึ้นอยูกับดุลพินิจ ของผูประเมิน) แสงสวางเพียงพอ สามารถมองเห็น ไดทั่วบริเวณ ค�ำชี้แจงกำรใช้เกณฑ์ แสงสวางอยางนอย 100 ลักซ หรือ อาจใชวิธีงายๆ คือ ในคนสายตาปกติ สามารถมองเห็นลายมือที่อยูหางจากตา ประมาณ 1 ฟุตไดชัด แสดงวาแสงสวาง เพียงพอ

เกณฑ์ม�ตรฐ�นส้วมส�ธ�รณะ ระดับประเทศ HAS ระดับประเทศ 13 3. เหตุผล/ความจำาเป็น และข้อมูลเชิงประจักษ์ ในการกำาหนดเกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ Áҵðҹ เหตุผล / ควำมจ�ำเป็น ข้อมูลเชิงประจักษ์ * 1. พื้น ผนัง เพดาน โถสวม ที่กดโถสวม โถปสสาวะ ที่กดโถปสสาวะสะอาด ไมมีคราบสกปรก อยูในสภาพดี ใชงานได 2. นํ้าใชสะอาด เพียงพอ และไมมีลูกนํ้ายุง ภาชนะเก็บกักนํ้า ขันตักนํ้า สะอาด อยูในสภาพดี ใชงานได 3. กระดาษชําระเพียงพอ ตอการใชงานตลอดเวลา ที่เปดใหบริการ (อาจจําหนายหรือ บริการฟรี) หรือ มีสายฉีดนํ้าชําระ ที่สะอาด อยูในสภาพดี ใชงานได ควำมสะอำด (Health : H) ไมเปนแหลงแพรกระจาย ของเชื้อโรค ตองมีนํ้าใช สะอาด เพียงพอ เพื่อใชราดสวม และทําความสะอาด หองสวมและสุขภัณฑ รวมทั้งภาชนะเก็บกักนํ้า และอุปกรณ สะอาด อยูในสภาพดี มีความจําเปนตองทํา ความสะอาดรางกาย โดยเฉพาะอยางยิ่ง หลังจากการขับถาย อุจจาระ คนไทยสวนใหญ ชอบใชนํ้าทําความสะอาด หลังการขับถาย นํ้าที่ใชตอง สะอาด เพราะนํ้าจะสัมผัสกับ ชองเปดเขารางกาย โดยเฉพาะอยางยิ่ง ในผูหญิง - ผลการทดสอบการปนเปอนอุจจาระของสวมสาธารณะ โดยทําการ Swab หาเชื้อ Fecal Coliform Bacteria พบวา บริเวณที่มีอุจจาระปนเปอนมากที่สุด คือ พื้นหองสวม รอยละ 50 รองลงมาคือที่รองนั่งโถสวม รอยละ 31 ที่กดโถสวม /ปสสาวะ รอยละ 7.7 ที่เปดกอกนํ้า อางลางมือ รอยละ 6.9 และกลอนประตู หรือลูกบิดประตูสวมดานใน รอยละ 2.7 (ป 2547) - ผลการทดสอบการปนเปอนอุจจาระของสวมสาธารณะ โดยทําการ Swab หาเชื้อ อี.โคไล (Escherichia coli) พบวา บริเวณที่มีอุจจาระปนเปอนมากที่สุด คือ ที่รองนั่งโถสวม รอยละ 37.18 รองลงมาคือ พื้นหองสวม รอยละ 34.62 ที่เปดกอกนํ้า อางลางมือ รอยละ 7.14 (ป 2555) - สภาพภาชนะใสนํ้า และขันตักนํ้าราดสวม มีคราบสกปรก รอยละ 48.5 และ 49.6 ตามลําดับ - สวมสาธารณะ สวนใหญไมมีอุปกรณสําหรับทํา ความสะอาดรางกายหลังการขับถาย เชน กระดาษชําระ สายฉีดนํ้า รอยละ 65.0 - ปจจัยที่ผูใชบริการไมพอใจการบริการสวมสาธารณะ อันดับหนึ่ง คือ ไมมีการใหบริการสิ่งจําเปนในการใช ทําความสะอาด รอยละ 40.3 - จากการทดสอบการปนเปอน Fecal coliform bacteria ของนํ้าในภาชนะสําหรับราดสวม ดวยชุด SI-2 ผลการตรวจพบวามีการปนเปอนรอยละ 26.3 (ป 2547) - ผลการทดสอบการปนเปอนอุจจาระของสวมสาธารณะ โดยทําการ Swab หาเชื้อ อี.โคไล (Echerichia coli) พบวา บริเวณที่จับสายฉีดนํ้าชําระ มีการปนเปอน อุจจาระรอยละ 19.67 (ป 2555)

14 ส้วมสะอ�ด ได้ม�ตรฐ�น (H a p p y T o l i e t) Áҵðҹ เหตุผล / ควำมจ�ำเป็น ข้อมูลเชิงประจักษ์ * ควำมสะอำด (Health : H) ควำมเพียงพอ (Accessibility : A) 4. อางลางมือ กอกนํ้า กระจก สะอาด ไมมีคราบสกปรก อยูในสภาพดี ใชงานได 5. สบูลางมือ พรอมใหใช ตลอดเวลาที่เปดบริการ 6. ถังรองรับมูลฝอยสะอาด มีฝาปด อยูในสภาพดี ไมรั่วซึม ตั้งอยูในบริเวณ อางลางมือ หรือบริเวณ ใกลเคียง 7. มีการระบายอากาศดี และไมมีกลิ่นเหม็น 8. สภาพทอระบาย สิ่งปฏิกูลและถังเก็บกัก ไมรั่วแตก หรือชํารุด 9. จัดใหมีการทําความสะอาด และระบบการควบคุม ตรวจตราเปนประจํา 10. จัดใหมีสวมนั่งราบสําหรับ ผูพิการ ผูสูงวัย หญิงตั้งครรภ และประชาชนทั่วไป อยางนอยหนึ่งที่ สงเสริมพฤติกรรมการ ลางมือหลังการใชสวม เพื่อปองกันการแพรระบาด ของเชื้อโรค สงเสริมพฤติกรรม การลางมือหลังการใชสวม เพื่อปองกันการแพรระบาด ของเชื้อโรค ปองกันการแพรระบาด ของเชื้อโรค และไมกอใหเกิดทัศนอุจาด ลดปญหาความอับชื้น และการเกิดกลิ่นเหม็น มีภูมิทัศนที่ดี และชวย สรางภาพลักษณของ สถานที่ ปองกันการ แพรระบาดของโรคระบบ ทางเดินอาหารและพยาธิ มีการจัดการที่ดี มีผูรับผิดชอบจัดระบบ วิธีการ ความถี่ในการ ทําความสะอาดเพื่อใหสวม สะอาดนาใชอยูเสมอ ความสะอาด และความปลอดภัย สําหรับเพื่อใหผูที่มีปญหา ทางสุขภาพสามารถใช สวมนั่งราบได - ผลการทดสอบการปนเปอนอุจจาระของสวมสาธารณะ โดยทําการ Swab หาเชื้อ Fecal coliform bacteria พบวา การเปดกอกนํ้าที่อางลางมือ มีการปนเปอน อุจจาระ รอยละ 6.9 - ผลการทดสอบการปนเปอนอุจจาระของสวมสาธารณะ โดยทําการ Swab หาเชื้อ อี.โคไล (Escherichia Coli) พบวา บริเวณที่เปดกอกนํ้าอางลางมือ มีการปนเปอน อุจจาระรอยละ 7.14 (ป 2555) - บริเวณอางลางมือของสวมสาธารณะ มีสบูกอน รอยละ 14.7 มีสบูเหลว รอยละ 15.1 ไมมีสบูสําหรับลางมือ รอยละ 70.3 - ถังขยะภายในหองสวมถูกสุขลักษณะ (วัสดุแข็งแรง ไมรั่วซึม มีฝาปดมิดชิด) รอยละ 20.1 ไมถูกสุขลักษณะ รอยละ 35.5 และไมมีถังขยะภายในหองสวม รอยละ 44.4 - ปญหาที่พบมากที่สุดของสวมสาธารณะ คือ มีกลิ่นเหม็น รอยละ 34 - ปญหาสําหรับทางดานสาธารณสุขของสวมสาธารณะ คือสภาพทอระบายสิ่งปฏิกูล และถังเก็บกัก รั่ว แตก ชํารุด รอยละ 8.6 - ผูใชบริการสวมสาธารณะเสนอแนะใหมีคนดูแล ทําความสะอาดหองสวมอยางสมํ่าเสมอ โดยเฉพาะในชวงที่มีคนใชมาก รอยละ 29.3 - สวมสาธารณะ มีบริการ สวมสําหรับผูพิการ เพียง รอยละ 10.2

เกณฑ์ม�ตรฐ�นส้วมส�ธ�รณะ ระดับประเทศ HAS ระดับประเทศ 15 Áҵðҹ เหตุผล / ควำมจ�ำเป็น ข้อมูลเชิงประจักษ์ * ควำมเพียงพอ (Accessibility : A) เพืี่อความสะดวก ความจําเปน และเพียงพอ ตอการใชงาน ลดปญหาอาชญากรรม เพื่อความปลอดภัยในชีวิต และทรัพยสิน ความเปนสัดสวน และปลอดภัยในชีวิต เพื่ีอความปลอดภัย ปองกันการลื่นหกลม ลดการเจริญเติบโต ของเชื้อโรค ลดกลิ่นเหม็น มองเห็นความสะอาดชัดเจน ปองกันการเกิดอุบัติเหตุ ลดปญหาอาชญากรรม 11. สวมสาธารณะพรอม ใชงานตลอดเวลา ที่เปดใหบริการ 12. บริเวณที่ตั้งสวม ตองไมอยูที่ลับตา/ เปลี่ยว 13. กรณีที่มีหองสวมตั้งแต 2 หองขึ้นไป ใหแยกเปน หองสวมสําหรับชาย-หญิง โดยมีปาย หรือสัญลักษณ ที่ชัดเจน 14. ประตู ที่จับเปด - ปด และที่ล็อคดานใน สะอาด อยูในสภาพดี ใชงานได 15. พื้นหองสวมแหง 16. แสงสวางเพียงพอ สามารถมองเห็นได ทั่วบริเวณ - การจัดการสวมสาธารณะที่เปดใหประชาชนใช ตลอดเวลาทําการ รอยละ 88.7 - จากการสอบถามความคิดเห็นเกี่ยวกับการกําหนด มาตรฐานหองสวมสาธารณะ เรื่องความปลอดภัย เกี่ยวกับทําเลที่ตั้ง เห็นดวย รอยละ 92.26 - เจาของสถานที่จัดใหบริการสวมสาธารณสุข แบบแยกเพศ รอยละ 76.2 - กลอนประตู อางลางมือภายในหองสวม ขาดการซอมบํารุง รอยละ 6.3 (ป 2547) - ผลการทดสอบการปนเปอนอุจจาระของสวมสาธารณะ โดยทําการ Swab หาเชื้อโรค อี.โคไล (Escherichia coli) พบวา บริเวณที่จับเปด-ปดและที่ล็อคดานใน มีการปนเปอนอุจจาระ รอยละ 1.28 (ป 2555) - พื้นภายในหองสวมเปยกเฉอะแฉะ รอยละ 65.6 - สวมของโรงเรียนในสังกัดสํานักงานคณะกรรมการ การประถมศึกษาแหงชาติ และเทศบาล มีแสงสวาง ในหองสวมไมเพียงพอ รอยละ 47.9 และ 40.0 ตามลําดับ ควำมปลอดภัย (Safety : S) หมำยเหตุ : * รายงาน 1. การศึกษาสถานการณสวมสาธารณะในประเทศไทย กรมอนามัย (2547) 2. การศึกษาสถานการณดานสุขาภิบาลสิ่งแวดลอมในโรงเรียน กรมอนามัย (2547) 3. การศึกษาการปนเปอนเชื้ออี.โคไล (Escherichia Coli) ในสวมสาธารณะ กรมอนามัย (2555)

16 ส้วมสะอ�ด ได้ม�ตรฐ�น (H a p p y T o l i e t) ¹Ñ觺¹â¶ÊŒÇÁ äÁ‹·éÔ§ÇÑÊ´ØÍ×è¹ ¹Í¡¨Ò¡ ¡ÃдÒÉªÓ ÃÐŧº¹â¶ÊŒÇÁ ราดน้ำ หรือกดชักโครก ทุกครั้ง หลังการใช้ส้วม ล้างมือให้สะอาดด้วยน้ำ และ สบู่ทุกครั้ง หลังการใช้ส้วม พฤติกรรมการใช ้ส้วมท ่ ีถู กต ้อง พฤติกรรมการใช ้ส้วมท ่ ีถู กต ้อง