กองวิิจััยและพััฒนาการเพาะเลี้้�ยงสััตว์์น้ำำ� ชายฝั่่�ง กรมประมง การเลี้้�ยง ด้้วยมาตรฐานเกษตรอิินทรีีย์์แบบมีีส่่วนร่่วม ปลากะพงขาว
ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม
นายณัฐพล รัตนวาร ประธานกลุมผูเลี้ยงปลาทะเลตำบลหวงน้ำขาว จังหวัดตราด ที่ปรึกษา นางสุทธินีลิ้มธรรมมหิศร ผูอำนวยการกองวิจัยและ พัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตวน้ำ ชายฝง นายชัชวาล วุฒิเมธี หัวหนากลุมพัฒนาและ สงเสริมอาชีพการประมง สำนักงานประมงจังหวัดตราด นางสาวจุฑารัตนกิตติวานิช หัวหนากลุมวิจัยเทคโนโลยี การเพาะเลี้ยงสัตวน้ำชายฝง กองวิจัยและพัฒนา การเพาะเลี้ยงสัตวน้ำชายฝง นางสาวประภาพร ดีมาก นักวิชาการประมงปฏิบัติการ กองวิจัยและพัฒนา การเพาะเลี้ยงสัตวน้ำชายฝง ผูจัดทํา นางสาวอัญชลีตันไชยฮะ นักวิชาการประมงปฏิบัติการ กองวิจัยและพัฒนา การเพาะเลี้ยงสัตวน้ำชายฝง นางสาวฉัตรนลิน ยออัครกุล นักวิชาการประมงปฏิบัติการ กองวิจัยและพัฒนา การเพาะเลี้ยงสัตวน้ำชายฝง ขอขอบคุณ
ค ํ าน ํ า ตามนโยบายของกระทรวงเกษตรและสหกรณท มอบหมายให ี่หน วยงานภายใต สงกัดกระทรวงั เกษตรและสหกรณดำเนินการสงเสริมและถายทอดเทคโนโลยีการเกษตร สงเสริมการผลิตสินคา เกษตรใหมีคุณภาพไดมาตรฐาน เพิ่มขีดความสามารถในการแขงขันของสินคาเกษตรและเพิ่มรายได ของเกษตรกร ตลอดจนดูแลคุณภาพชีวิตของเกษตรกร โดยจัดทำโครงการระบบสงเสริมเกษตร แบบแปลงใหญเพื่อใหเกษตรกรสามารถเพิ่มศักยภาพการผลิต ลดตนทุนการผลิต เพิ่มมูลคาสินคา และเชื่อมโยงสูการตลาดไดอยางยั่งยืน กรมประมงโดยกองวิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตวน้ำชายฝง ไดดำเนินงานโครงการ ระบบสงเสริมเกษตรแบบแปลงใหญ และดำเนินการถอดองคความรูการเลี้ยงปลากะพงขาวของ คุณณัฐพล รัตนวาร ประธานกลุมผูเลี้ยงปลาทะเลตำบลหวงน้ำขาว ที่เขารวมโครงการฯ และยังเปน เกษตรกรรนใหมุทมี่แนวคี ดในการพ ิฒนาทังระบบการเลั้ยงและการตลาดี้ซงเอกสารฉบึ่บนัจะชี้วยให เกษตรกรและผูที่สนใจสามารถนำไปประยุกตใชเพื่อเพิ่มคุณภาพและมูลคาของสัตวน้ำใหทันกับ ยุคแหงการเปลี่ยนแปลง จึงหวังวาเอกสารฉบับนี้จะเปนประโยชนตอหนวยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และเกษตรกรหรือผูที่สนใจทั่วไป กองวิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตวน้ำชายฝง กรมประมง กันยายน 2566
ประวตัิความเปนมา 1 ฟารม ปลากะพงขาว 2 พื้นที่ฟารม แหลงนํ้า การจัดการเลี้ยง 3 1. การเตรียมบอเลี้ยง 3 2. การเตรียมนํ้า 3 3. ลูกพันธุ 4 4. สภาพแวดลอม 4 5. การจัดการระหวางการเลี้ยง 5 การผลิตอาหารปลาทะเลจากเนื้อหอยแมลงภู 6 ประโยชนจากการผลติอาหารใชเอง 7 การจับผลผลิต 8 ชองทางการตลาด 9 ภาคผนวก 11 1. มาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม หรือ 11 Sustainable Development Goals Participatory Guarantee System (SDGsPGS) 2. คุณภาพนํ้าที่เหมาะสมตอการเลี้ยงปลากะพงขาว 12
เริ่มจากการเปนฟารมเลี้ยงกุงทะเลเปนหลักและภายหลังเริ่มแบงพื้นที่มาเลี้ยงปลาทะเล ซงตลอดเวลาทึ่ผี่านมาคณพุอของคณณุ ฐพลัรตนวารั ไดด ําเนนการเลิยงกี้งทะเลแบบธรรมชาตุ ิ ดวยประสบการณ ของตวเองัตอมาในป 2559 ไดรวมมอกืบับรษิทั ไทยวาแลบบอราทอรสี่จํากดั จัดทําธุรกิจเพาะเลี้ยงสัตวนํ้า ชื่อวา “ไทยวา อควา ฟารม” เพื่อพัฒนาระบบการเลี้ยงใหมี ประสิทธิภาพมากขึ้นดวยการจัดทําบอเลี้ยงกุงในรูปแบบพัฒนา โดยใชระบบนํ้าหมุนเวียน ระบบดูดเลน และระบบไบโอซีเคียวริตี้ สาหรํ ับการเลี้ยงปลาทะเล “ไทยวา อควา ฟารม” มีการเลี้ยงปลากะพงขาวอินทรีย ปลอดสารเคมีและผลิตอาหารใชเลี้ยงปลากะพงไดดวยตนเอง โดยมีวัตถุดิบหลัก คือ เนื้อหอยแมลงภูที่มีโปรตีนสูง ทําใหไดปลากะพงที่มีคุณภาพเนื้อดีเกรดดีอีกทั้งยังไดรับ การรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม SDGsPGS ประเภทการรับรองอินทรีย (Organic) ซึ่งแสดงถึงความปลอดภัยตอผูบริโภคดวย เมื่อฟารมประสบปญหาราคาปลากะพงตกตํ่าอันเนื่องจากสถานการณการแพรระบาด ของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 สงผลใหความตองการบริโภคสินคาปลากะพงขาวลดลง ประกอบกับปญหาการนําเขาปลากะพงจากประเทศมาเลเซียที่มีปริมาณเพิ่มขึ้นอยางตอเนื่อง คุณณัฐพล รัตนวาร จึงไดใชความรูของตนเองที่ไดจากการศึกษา คณะบริหารการจัดการ สาขาการตลาด เพิ่มชองทางการตลาดทั้งแบบออนไลนและออฟไลนเพื่อจัดจําหนายสินคา จากฟารมตนเองและสมาชิกแปลงใหญ คณณุ ฐพลัรตนวารันบวั าเปนเกษตรกรร นใหม ุทมี่แนวคี ดประย ิกตุ ใชความรูที่ตนเองไดศึกษานามาตํ อยอดกับการเลี้ยงสัตวนาํ้ แบบดงเดั้มของครอบคริวัและพรอมเรยนรีทูจะปร ี่บเปล ัยนรี่ปแบบู ในการเลี้ยงสการพูัฒนาศักยภาพการเพาะเลี้ยงดวยเทคโนโลยี สมยใหม ั นายณัฐพล รัตนวาร ประธานกลุมผูเลี้ยงปลาทะเลตําบลหวงนํ้าขาว ต.หวงนํ้าขาว อ.เมืองตราด จ.ตราด การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม 1
บอเลี้ยงกุง จำนวน 6 บอ ขนาด 2-5 ไร รวม 16.5 ไร บอเลี้ยงปลากะพงขาว จำนวน 2 บอ ขนาด 4 ไรและ 3 งาน บอพักนํ้า จำนวน 6 บอ ขนาด 1-5 ไร รวม 15.5 ไร บอกักเก็บเลน จำนวน 1 บอ ขนาด 2 ไร ฟารมตงอยั้ใกล ูแหลงน ำธรรมชาต้ิ ซึ่งไมมีความเสี่ยงตอการปนเปอน ของสารเคมีและนำน้ำเขามาใช ในฟารมโดยการขุดรองน้ำตอมา จากคลองเปรด็ พื้นที่ฟาร์ม "ไทยวา อควา ฟาร์ม" ประกอบดวย แหล่งนํ้า 2 การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม
การจัดการเลี้ ยง 1. การเตรียมบ่อเลี้ยง 2. การเตรียมนํ้า บอเลี้ยงปลากะพงขาว เคยเปนพื้นที่ปามานานกวา 5-6 ปซึ่งผานการพักและการฟนตัวตามธรรมชาติ จนเกดสมดิลของระบบนุเวศิ และเปนพนทื้ที่หี่างไกล จากมลพิษ สิ่งแวดลอมทางดิน น้ำ และอากาศ ไมมีความเสี่ยงตอการปนเปอนของสารเคมี พนบื้อต องไม มตะกอนเลนสะสมี โดยการฉดเลนออกี และตากหนาดินใหแหง จนไมมีความชื้นสะสม และ ควรมีพืชธรรมชาติหรือวัชพืชขึ้นบริเวณพื้นบอดวย พื้นที่บอมีแนวกั้นระหวางบอมากกวา 2 เมตร พนทื้รอบบี่อมพีชธรรมชาตื ิหรอพืชทืองถนิ่เชนหญา หรือวัชพืช ขึ้นไดบาง (ไมใชยา สารเคมีกำจัดวัชพืช หรือศัตรูพืช บริเวณพื้นที่เลี้ยง) สูบน้ำเขาบอพัก ผานการกรอง (มุงไนลอนสีฟา + ถงกรองุ 1.8 ไมครอน) เพอปื่องกนพาหะและศัตรักูงุ เชน ปลา หอย ตัวออน และไขของสัตวน้ำอื่น ๆ ระดบนั ำในบ ้อเลยงี้ประมาณ 1.5 - 1.8 เมตรโดยที่ พื้นบอแนวลึก 50 เซนติเมตร ไมควรมีตะกอนเลน ซึ่งเปนแหลงสะสมปรสิตที่อาจทำใหเกิดโรคกับปลา และเลี้ยงที่น้ำความเค็มประมาณ 10 ppt สรางอาหารธรรมชาติดวยการใสน้ำหมักจุลินทรีย เลยงดี้วยระบบป ด ไมม การเปล ียนถี่ายน ำ้ลดผลกระทบ ตอสิ่งแวดลอมจากการปลอยน้ำทิ้งจากบอเลี้ยง สามารถควบคุมคุณภาพน้ำไดและยังชวย ปองกันการติดโรคในสัตวน้ำดวย การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม 3
เลือกลูกพันธุปลาจากแหลงลูกพันธุที่เชื่อถือได เปนฟารม ที่ไดรับการรับรองมาตรฐาน GAP การเพาะอนุบาลปลาทะเล และ มีหนังสือกำกับการจำหนายลูกพันธุสัตวน้ำ (FMD) เลอืกลกูพนัธปุลาทมี่ความเหมาะสมตีอสภาพน ำ้ตานทานโรค และหลีกเลี่ยงไมใหกระทบตอความหลากหลายทางชีวภาพของ ระบบนิเวศ ฟารมมีระบบการจัดการฟารมที่เอื้อตอการผลิตสัตวนํ้าอินทรียและมีการวาง ระบบการเพาะเลี้ยงใหสอดคลองกับหลักการสัตวน้ำอินทรียในการปฏิบัติทุกขั้นตอน ตงแตั้การเตรยมบีอจนถงการเกึบเก็ยวี่โดยมงเนุ นการใช สารอนทริยีและวสดัธรรมชาตุิ เพื่อปองกันสารปนเปอน รวมถึงรักษาระบบนิเวศและสิ่งแวดลอมภายในฟารม อัตราปลอย : ปลอยลูกปลาขนาด 4 นิ้ว ในอัตรา 3,500 ตัว/ไร ระยะเวลาเลี้ยง : เฉลี่ย 150 วัน ระยะเวลาในการเลี้ยง 3. ลูกพันธุ์ 4. สภาพแวดล้อม 4 การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม
บอเลี้ยงปลากะพงจะแบงออกเปน 2 บอ บอเล็ก (พื้นที่3งาน) เลี้ยงลูกปลาตั้งแตขนาด 4 นิ้ว จนปลามีขนาด 400 กรัม บอใหญ(พื้นที่4ไร) เลี้ยงปลาตั้งแต 400 กรัม จนถึงจับขายตามขนาดที่ตลาดตองการ โดยในบอจะมีกระชังขนาด 1.5 x 1.5 เมตร จำนวน 3 กระชัง สำหรับคัดขนาด และพักปลากอนจำหนาย กอนปลอยลูกปลาลงบอ เกษตรกรจะทําการขยายหัวเชื้อ จลุนิทรยีปม.1(ตามสตรู ) แลวใส นาหมํ้กจัลุนทริยีลงในบ อเลยงี้ กอนปล อย 1 วนัและจะทาการตรวจคํณภาพนุาอยํ้างสมาเสมอํ่ ดวยชุด Test kit โดยระหวางการเลี้ยงจะใสนํ้าหมักจุลินทรีย เปนประจําสัปดาหละ 2 ครั้ง 90 วัน ปลาขนาด 200–400 กรัม 60 วัน ปลาขนาด 100–200 กรัม 30 วัน ปลาขนาด 50–100 กรัม 5. การจัดการระหว่างการเลี้ยง ระยะเวลาในการเลี้ยง หลงจากนัเกษตรกรจะยี้ายปลากะพงขาวจากบ อเล กไปเล ็ยงตี้อในบ อใหญ รวมระยะเวลา ในการเลี้ยงประมาณ 150 วัน หรือ 5 เดือน เพื่อใหไดปลากะพงขนาด 0.7-1 กิโลกรัม หรือที่เรียกวา “ปลาจาน” เนองจากเป ื่นทตี่องการของตลาดรานอาหารภตตาคารัและ ยงทั ําปลาขนาด 2-3 กโลกร ิมั ใหเปนทางเลอกกืบลักคูาหรอนื ํามาแปรรปเพูอเพื่มมิ่ลคูา การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม 5
บริษัท ไทยวาแลบบอราทอรี่สจำกัด ผูนำเขา วตถัดุบยาิอาหารเสรมิและเคมภีณฑั รวมถงเปึนผผลูติ รบจัางผลตและสิงออกเวชภณฑัอาหารเสร มสำหร ิบคนั มเนีอหอยแมลงภื้นูวซิแลนดีทเหลี่อจากการสกืดนั ำม้นั เพื่อทำสารบำรุงขอกระดูกในผูสูงอายุของบริษัทฯ ซึ่งเนื้อหอยแมลงภูนิวซีแลนดที่เปนของเหลือจะเขา กระบวนการทำใหแหงดวยการแชเยือกแข็ง หรือ ทเรี่ยกวีา ฟรซดายนี (Freeze dried) เพอความสะอาดื่ และสะดวกตอการเก็บรักษา แตยังไมไดนำมาใช ประโยชนใด ๆ “ไทยวา อควา ฟารม” จึงคิดริเริ่มที่ จะนำเนื้อหอยแมลงภูเหลานั้น ซึ่งมีโปรตีนสูงมาผลิต เปนอาหารสัตวน้ำดวยวิธีการ ดังนี้ การผลิตอาหารปลาทะเล จากเนื้ อหอยแมลงภ ู ่ 1 ฟรีซดายน (Freeze dried) วัตถุดิบหลัก อบเพื่อไลความชื้นดวยตูอบลมรอน ที่อุณหภูมิ 70 องศาเซลเซียส เปนเวลา 6 ชั่วโมง 3 อัดเม็ดดวยเครื่อง Extruder ที่อุณหภูมิ 250 องศาเซลเซียส 2 ผงหอยแมลงภูนิวซีแลนด 6 การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม
การนำเนื้อหอยแมลงภูที่เปนของเหลือจากอุตสาหกรรม เวชภัณฑ มาใชผลิตอาหารสัตวน้ำเพื่อใชเลี้ยงสัตวน้ำ ภายในฟารม เปนวิธีการเพิ่มมูลคาใหกับของเหลือและ ชวยลดการสรางขยะที่จะสงผลกระทบตอสิ่งแวดลอม มีความมั่นใจในคุณภาพของอาหารและเปนการปองกัน เชื้อโรคที่อาจปนเปอนมากับอาหารสัตวน้ำที่ซื้อจากรานคา ปจจัยการผลิตทั่วไป มสีวนในการให ความชวยเหล อและแนะนำเกษตรกรในพ ืนทื้ี่ ที่เขารวมโครงการระบบสงเสริมเกษตรแบบแปลงใหญ “กลุมผูเลี้ยงปลาทะเลตำบลหวงน้ำขาว” ไดทดลองใช อาหารสัตวน้ำที่ “ไทยวา อควา ฟารม” ผลิตและพัฒนา สูตรอาหารใหมีคุณภาพและมีโปรตีนเหมาะสมกับสัตวน้ำ ในราคาที่ถูกกวาอาหารสัตวน้ำที่จำหนายจากรานคาปจจัย การผลิตทั่วไป สงผลชวยใหลดตนทุนการผลิต นที่ หญ ใช นา น้ำ จัย ประโยชนจาก การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม 7
ข้อดี ชวงเชา ถาตองการปลาขนาด 7-9 ขีด ใหหยอนเบ็ดตกปลาลงบริเวณริมบอ แตถาตองการปลาขนาด 2-3 กิโลกรัม ใหหยอนเบ็ดตกปลาลงบริเวณกลางบอ ชวงเย็น ถาตองการปลาขนาด 7-9 ขีด ใหหยอนเบ็ดตกปลาลงบริเวณกลางบอ แตถาตองการปลาขนาด 2-3 กิโลกรัม ใหหยอนเบ็ดตกปลาลงบริเวณริมบอ * ฟารมจะใหอาหารปลาเพียง 1 มื้อตอวัน ในชวงเย็น (เวลา 17.00-18.00 น.) ดังนั้นปลาขนาดใหญจะวายนํ้ามาแยงกินอาหารที่ริมบอมากกวาปลาขนาดเล็ก ลดการปนเปอน ลดการบอบชํ้า ลดความเครียด 1 3 2 น ด เทคนิคการตกปลา เนื่องจากถาใชวิธีการจับปลาดวยการลากอวน อาจทำใหเหงือกปลาติดดินโคลน อีกทั้งปลา ที่ถูกจำกัดในพื้นที่แคบ ๆ ปลาจะเกิดอาการแตกตื่น แลววายน้ำชนกนจนเกัดิ ความเครยดีซงมึ่ผลตี อสี ของปลาและผิวของปลาเกิดรอย บอบช้ำ เกล็ดหลุดหรือเปนแผล ของการจับปลา ดวยการใชเบ็ดตกปลา ใชวิธีการตกดวยคันเบ็ด จากนั้นนําปลากะพงขาว ไปพักไวในกระชังพักปลาในบอเลี้ยง เปนเวลา 1 คืน กอนจําหนาย 8 การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม
ไทยวา อควา ฟารมมผลผลี ตปลากะพงอ ินทริยี ซงเปึ่น ที่ตองการของตลาดกลุมผูรักษาสุขภาพ โดยตลาด Organic มี 3 กลุมใหญๆ คือ 1. โรงแรม 2. รานอาหารแบบ Casual Dining ที่เนน บรรยากาศแบบสบาย ๆ 3. ธรกุจคิ าปล กสมี ยใหม ั (Modern Trade) มีการจําหนายผลผลิต ปลากะพงขาวแบบสดและแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลคา โดยมีชองทางการตลาด 2 ชองทาง คือ 1 ออนไลน Facebook Page “TratHouse Seafood” Line Official “@Trathouseseafood” สรางเพจ ไลนแอด (Line@) เพื่อนำเสนอสินคาในรูปแบบผลิตภัณฑที่ลูกคาหรือผูบริโภค ตองการ และในราคาทลี่กคูาหรอผืบรู โภคยอมร ิ บได ั อกทีงเพั้อความสะดวกและการขนสื่งทรวดเรี่ว็ แกลูกคา การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม 9
2 ออฟไลน มีการจาํหนายสินคาแกลกูคา เชน ภัตตาคาร โรงแรมและรานอาหาร และรวมจัดกิจกรรมการตลาดกับ หนวยงานภาครัฐ เชน พาณิชยจังหวัด ประมงจังหวัด ดวยการออกบูธ นําเสนอสินคาหรือเปดจุดจําหนายสินคา 10 การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม
มาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม หรือ Sustainable Development Goals Participatory Guarantee System (SDGsPGS) มาตรฐานเกษตรอนทริยีแบบมสีวนรวม SDGsPGS (Sustainable Development Goals Participatory Guarantee System) เปนการนำแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืนโดยองคการ สหประชาชาติหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง แนวคิด “ชุมชนรวมรับรอง” โดย IFOAM และ แนวคิดการสรางสัมมาชีพเต็มพื้นที่โดยใชพื้นที่เปนตัวตั้ง (Area Base Collaborative Development) มาประสมกัน โดยมีสหพันธเกษตรกรรมยั่งยืนแหงประเทศไทย เปนเจาภาพ ระดับประเทศ และสมาพันธเกษตรกรรมยั่งยืนจังหวัด เปนเจาภาพในระดบจั ังหวัด . พื้นที่เลี้ยง ตองปราศจากการใชสารเคมี อยางนอย 2 ป ตองไมมีสัตวชนิดเดียวกันที่เลี้ยงดวย ระบบอื่นในพื้นที่ ตองมีวัชพืชขึ้นในพื้นที่เลี้ยง และไมมีรองรอย การเผาขยะบริเวณบอเลี้ยง มีแหลงที่มาของอาหารที่ใชเลี้ยง ตองมีผลตรวจรับรองการปนเปอน สารเคมี“ผานเกณฑ” ขอกาํหนดมาตรฐานเกษตรอนทริยีแบบมสีวนรวม SDGsPGS ประเภทการรับรองอินทรีย (Organic) ที่ไทยวา อควา ฟารม ไดดําเนินการปฏิบัติ เพื่อใหสอดคลองกับมาตรฐาน การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม 11
ที่มา : การปฏิบัติทางการเพาะเลี้ยงสัตวนํ้าที่ดีสําหรับปลากะพงขาว มาตรฐานสินคาเกษตร มกษ. 7412-2550, สํานักงานมาตรฐานสินคาเกษตรและอาหารแหงชาติกระทรวงเกษตรและสหกรณ ดัชนีคุณภาพนํ้า คาที่เหมาะสม ออกซิเจนละลายในนํ้า >4 mg/l คาความเปนกรด-เบส 7.5 ถึง 8.5 ความเค็ม 0 ถึง 30 ppt ความโปรงใส 30 cm ถึง 50 cm ความเปนดาง >80 mg/l ของ CaCO3 กาซไฮโดรเจนซัลไฟด <0.3 mg/kg (ppm) แอมโมเนียรวม <1 mg/kg (ppm) คุณภาพนํ้าที่เหมาะสมตอการเลี้ยงปลากะพงขาว . 12 การเลี้ยงปลากะพงขาว ดวยมาตรฐานเกษตรอินทรียแบบมีสวนรวม
กลุ่่�มวิิจััยเทคโนโลยีีการเพาะเลี้้�ยงสััตว์์น้ำ ำ�ชายฝั่่�ง กองวิิจััยและพััฒนาการเพาะเลี้้�ยงสััตว์์น้ำ ำ�ชายฝั่่�ง กรมประมง 50 เกษตรกลาง ถนนพหลโยธิิน แขวงลาดยาว เขตจตุุจัักร กรุุงเทพมหานคร 10900 โทรศััพท์์ 02 562 0588 โทรสาร 02 561 0786 E-mail : [email protected] Website : https://www4.fisheries.go.th/coastalaquaculture/ ด้้วยมาตรฐานเกษตรอิินทรีีย์์แบบมีีส่่วนร่่วม การเลี้้�ยง ปลากะพงขาว