60 สำนวนสุภาษิตไทย

60 สำนวนสุภาษิต
พร้อมความหมาย



สำนวนสุภาษิต

พร้อมความหมาย



คำนำ

หนั งสือ 60 สำนวนสุภาษิตไทย เป็นส่วนหนึ่ งของรายวิชา
366307 ภาษาและเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการพัฒนานวัตกรรม
โดยมีจุดประสงค์เพื่อรวบรวมสำนวนสุภาษิตไทยที่รู้จักกันดี
และที่ไม่เคยเห็นมาก่อน เพื่อให้ทุกคนรู้ความหมาย และนำไป
ใช้ได้ถูกต้อง ทั้งในชีวิตประจำวันและในการเรียนการสอบ

ผู้จัดทำได้เลือกหัวข้อนี้ เนื่ องมาจากเป็นเรื่องที่น่ าสนใจ
และเพื่อให้คนได้รู้ถึงข้อสั งเกตของสำนวนสุภาษิตที่คนส่ วนใหญ่
มักจะเกิดความสับสน ผู้จัดทำต้องขอขอบคุณ อาจารย์ราชการ
สังขวดี ผู้ให้ความรู้ และแนวทางการศึกษา

หวังว่าหนั งสือเล่มนี้ จะให้ความรู้ และเป็นประโยชน์ แก่ผู้อ่าน
ทุก ๆ ท่าน

คณะผู้จัดทำ

สารบัญ 8
9
ความหมายของสำนวน 10
สำนวน 11
12
สุกเอาเผากิน 13
ผักชีโรยหน้ า
งมเข็มในมหาสมุทร
หัวล้านนอกครู
ไม่เอาถ่าน
ช้าๆ ได้พร้าเล่มงาม
รำไม่ดีโทษปี่ โทษกลอง
คนล้มอย่าข้าม
ความวัวไม่ทันหาย ความควายก็เข้ามาแทรก
ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น
ปิดทองหลังพระ
สี่ตีนยังรู้พลาด นั กปราชญ์ยังรู้พลั้ง
ซื่อกินไม่หมด คดกินไม่นาน
เด็ดดอกฟ้า
ปากว่าตาขยิบ
กิ่งทองใบหยก
แกว่งเท้าหาเสี้ ยน
ขี่ช้างจับตั๊กแตน
เข้าเมืองตาหลิ่ว ต้องหลิ่วตาตาม
จับปลาสองมือ
น้ำขึ้นให้รีบตัก
ฟังหูซ้าย ทะลุหูขวา

มืดแปดด้าน 14
รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี 16
ดาบสองคม 17
ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ 18
ทำนาบนหลังคน 19
ปลาหมอตายเพราะปาก 20
เลือดขึ้นหน้ า
ชักแม่น้ำทั้งห้า
ความหมายของสุภาษิต
สุภาษิต
กบในกะลาครอบ
กระต่ายตื่นตูม
กว่าถั่วจะสุกงาก็ไหม้
กินบนเรือนขี้บนหลังคา
เก็บเบี้ยใต้ถุนร้าน
ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่
ข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า
ขว้างงูไม่พ้นคอ
ขนมผสมน้ำยา
เข็นครกขึ้นภูเขา
เขียนเสื อให้วัวกลัว
คางคกขึ้นวอ
จุดไต้ตำตอ
จับแพะชนแกะ
ความรู้ท่วมหัว เอาตัวไม่รอด
ช้างตายทั้งตัว เอาใบบัวมาปิด
ตัดหางปล่อยวัด

ตำข้าวสารกรอกหม้อ 21
ตาบอดได้แว่น 22
ตีงูให้กากิน 24
นกสองหัว
น้ำท่วมทุ่ง ผักบุ้งโหรงเหรง
น้ำลดตอผุด
ไปไหนมา สามวาสองศอก
ฝนทั่งให้เป็นเข็ม
พบไม้งามเมื่อขวานบิ่น
ยื่นแก้วให้วานร
สอนจระเข้ให้ว่ายน้ำ
สาวไส้ ให้กากิน
เส้ นผมบังภูเขา
แบบฝึกหัด

สำนวน



ความหมายของสำนวน

สำนวน

คือ คําพูด หรือถ้อยคําที่ค่อนข้างกระชับ ฟังแล้ว
ไพเราะ คมคาย มักจะให้ความหมายแฝงที่ค่อนข้างลึก
ซึ้ง ไม่ได้แปลความหมายตรงตามตัวอักษร อาจต้องใช้
การวิเคราะห์ตีความจึงจะเข้าใจ

ข้อสั งเกตของสำนวน

1.เป็นถ้อยคำที่ใช้เปรียบเทียบ เปรียบเปรย
2. ให้ความหมายแฝงไม่ได้ตีความตามข้อความที่เขียน

ลงไป
3.ไม่ได้มีการแสดงความคิดเห็นไปในทางใดทางหนึ่ ง

ส่วนใหญ่ใช้แทนบุคลิกลักษณะ กิริยาอาการ หรือ
อารมณ์ความรู้สึกบางอย่างของคนเท่านั้ น

8

สำนวน

สุกเอาเผากิน

หมายถึง การทำงานหรือทำอะไรสักอย่างแบบลวกๆ ให้เสร็จ
สิ้ นและผ่านพ้นไป

ผักชีโรยหน้ า

หมายถึง การทำดีเพียงผิวเผิน ทำดีเพื่อเอาหน้ า หรือทำให้จบๆ
ไป ทั้งที่งานยังไม่เสร็จเรียบร้อย

งมเข็มในมหาสมุทร

หมายถึง การค้นหาอะไรบางอย่าง หรือทำสิ่งที่ยากมากๆ
เปรียบเสมือนการงมหาเข็มสั กเล่มในมหาสมุทร

หัวล้านนอกครู

หมายถึง ไม่เชื่อครูบาอาจารย์ ทำนอกแบบแผนที่สั่งสอนกันมา
จนสุดท้ายได้รับความเดือดร้อน

ไม่เอาถ่าน

หมายถึง การทำตัวเหลวไหล พึ่งพาไม่ได้ ไม่เอาใส่ใจใน
การเรียน หรือการทำงาน

9

สำนวน

ช้าๆ ได้พร้าเล่มงาม

หมายถึง ไม่ควรรีบร้อน ควรจะศึกษาหาข้อมูล หรือทบทวน
ให้รอบคอบ เพื่อให้งานออกมาดีที่สุด

รำไม่ดีโทษปี่ โทษกลอง

หมายถึง ตนเองทำผิดพลาดเอง แต่โยนความผิดให้คนอื่น

คนล้มอย่าข้าม

หมายถึง ไม่ควรไปดูถูกคนที่ตกต่ำ ล้มเหลว หรือกำลังลำบาก
ในชีวิต

ความวัวไม่ทันหาย ความควายก็เข้ามาแทรก

หมายถึง เมื่อเกิดเรื่องยุ่งยากขึ้น ยังไม่ทันจัดการให้เรียบร้อย
ปัญหาใหม่ก็แทรกเข้ามาอีก

ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น

หมายถึง ลูกย่อมไม่แตกต่างไปจากพ่อแม่มากนั ก ใช้ได้ทั้ง
เชิงบวกและลบ

10

สำนวน

ปิดทองหลังพระ

หมายถึง การทำความดีที่ไม่ได้เปิดเผยต่อสาธารณะ หรือ
เปิดเผยให้ผู้อื่นรับรู้ เปรียบเหมือนการปิดทองที่หลังองค์พระ

สี่ ตีนยังรู้พลาด นักปราชญ์ยังรู้พลั้ง

หมายถึง คนเราย่อมทำผิดพลาดกันได้ แม้แต่คนที่เชี่ยวชาญ
ในเรื่องใดเรื่องหนึ่ งก็เช่นเดียวกัน

ซื่อกินไม่หมด คดกินไม่นาน

หมายถึง การทำดีมีความซื่อตรง ไม่ต้องคอยระแวงใคร
แต่หากคดโกง ไม่สุจริต สักวันจะเดือดร้อน เมื่อความจริงเปิดเผย

เด็ดดอกฟ้า

หมายถึง ใช้เรียกผู้ชายที่หมายปองหญิงสาวที่มีฐานะและ
ยศศั กดิ์สูงกว่าตน

ปากว่าตาขยิบ

หมายถึง พฤติกรรมที่ปากกับใจไม่ตรงกัน พูดอีกอย่าง
แต่กลับทำอีกอย่าง

11

สำนวน

กิ่งทองใบหยก

หมายถึง ผู้หญิงและผู้ชายที่เหมาะสมที่จะครองคู่กัน ทั้งรูปร่าง
หน้ าตาและฐานะ

แกว่งเท้าหาเสี้ ยน

หมายถึง ชอบไปสอดหรือไปยุ่งเรื่องของคนอื่น จนสุดท้าย
ตนเองลำบากเอง

ขี่ช้างจับตั๊กแตน

หมายถึง การยอมลงทุนเป็นจำนวนมาก เพื่อทำสิ่งเล็กๆ
แต่สุดท้ายก็ได้ไม่คุ้มทุน

เข้าเมืองตาหลิ่ว ต้องหลิ่วตาตาม

หมายถึง ไปอยู่ที่ไหนก็ต้องปรับพฤติกรรมตามผู้คนที่นั่ น
ไม่ควรไปทำตัวขัดแย้งจากสิ่ งที่เขาปฏิบัติ

จับปลาสองมือ

หมายถึง การทำหรือคาดหวังอะไรสองอย่างพร้อมๆ กัน
โดยไม่คำนึ งถึงความสามารถของตนเอง

12

สำนวน

น้ำขึ้ นให้รีบตัก

หมายถึง เมื่อมีโอกาสดีๆ เข้ามา ให้รีบคว้าไว้ก่อนจะหลุดลอยไป
เพราะโอกาสดีๆ ไม่ได้มีบ่อยนั ก

ฟังหูซ้าย ทะลุหูขวา

หมายถึง รับฟัง แต่ไม่ยอมทำหรือปฏิบัติตาม เปรียบเหมือน
คำพูดที่เข้าหูซ้าย และออกหูขวาไปเสียเฉยๆ

มืดแปดด้าน

หมายถึง มีปัญหามากมาย จนไม่รู้จะคิดหาทางออก หรือหาทาง
แก้ไขอย่างไร

รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี

หมายถึง การสั่งสอนลูกหลานให้เชื่อฟัง หรือลงโทษหากทำผิด
บางครั้งก็ต้องเฆี่ยนตีกันบ้างให้หลาบจำ

ดาบสองคม

หมายถึง สิ่งที่ทำลงไปอาจมีผลดี แต่ขณะเดียวกันก็อาจมีผลเสีย
ด้วยก็ได้ ให้ทั้งคุณและโทษในเวลาเดียวกัน

13

สำนวน

ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ

หมายถึง ลงทุนลงแรงในการทำสิ่งใดสักอย่าง แต่สุดท้าย
ก็สูญเปล่า ไม่ได้อะไรกลับคืนมา

ทำนาบนหลังคน

หมายถึง การเอาเปรียบน้ำพักน้ำแรงของผู้อื่น

ปลาหมอตายเพราะปาก

หมายถึง การพูดพล่อยๆ ไปเรื่อยโดยไม่ยั้งคิด สุดท้าย
ตนเองได้รับอันตรายจากคำพูดนั้ น

เลือดขึ้ นหน้ า

หมายถึง ใช้เรียกอาการที่โกรธ และโมโหมากจนขาดสติ

ชักแม่น้ำทั้งห้า

หมายถึง การพูดจาหว่านล้อมให้ยืดยาว ก่อนจะบอกจุด
ประสงค์บางอย่างที่ต้องการ

14

สุภาษิต

ความหมายของสุภาษิต

สุภาษิต

คือ คติสอนใจที่ให้ลักษณะคล้ายกับสำนวน
แต่มีจุดมุ่งหมายเพื่อการสั่งสอน หรือให้ข้อคิด
เน้ นการแสดงหลักความจริงของคน และสังคมอย่าง
เป็นเหตุเป็นผล ส่วนใหญ่จะเข้าใจความหมายไปใน
ทางสัจธรรม หรือความจริงที่อ้างอิงเรื่องศาสนาด้วย

ข้อสั งเกตของสุภาษิ ต

1. ใช้การเปรียบเทียบคล้ายกับสำนวน
2.ให้ความหมายไปในทางคำสอน ข้อคิด คติเตือนใจ
3.เป็นถ้อยคำที่แสดงหลักความจริง แฝงไปด้วย

สั จธรรมและคำสอนในทางศาสนา

16

สุภาษิต

กบในกะลาครอบ

หมายถึง มีความรู้หรือประสบการณ์น้ อยมักนึ กว่าตัวรู้มาก

กระต่ายตื่นตูม

หมายถึง ตื่นตกใจง่าย ยังไม่ทันหาสาเหตุให้ชัดเจนเสียก่อน
แล้วโวยวาย

กว่าถั่วจะสุกงาก็ไหม้

หมายถึง ทำงาน 2 อย่าง แบบลังเลใจ แก้ปัญหาไม่ทันท่วงที
ต้องเสียงานไป 1 อย่าง

กินบนเรือนขี้บนหลังคา

หมายถึง คนเนรคุณอาศัยบ้านเขาหรือเขาให้ความช่วยเหลือ
แต่กลับทำความบัดซบให้

เก็บเบี้ยใต้ถุนร้าน

หมายถึง เก็บเล็กผสมน้ อย เก็บส่วนเล็กส่วนน้ อยจนเป็นรูป
เป็นร่างเป็นกอบเป็นกำ

17

สุภาษิต

ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่

หมายถึง ต่างฝ่ายต่างรู้ความลับของกันและกัน

ข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า

หมายถึง บังคับขืนใจผู้อื่นให้ทำตามที่ใจเราปรารถนา

ขว้างงูไม่พ้นคอ

หมายถึง ทำอะไรก็ตาม ผลร้ายย้อนกลับมาสู่ตัวเอง

ขนมผสมน้ำยา

หมายถึง ทั้งคู่ดีเลวพอกัน จะบอกว่าใครดีกว่าใครไม่ได้

เข็ นครกขึ้ นภูเขา

หมายถึง ทำงานที่ยากลำบากต้องใช้ความเพียรพยายามและ
อดทนมาก

18

สุภาษิต

เขียนเสื อให้วัวกลัว

หมายถึง หลอก ขู่ ให้ฝ่ายตรงข้ามเสียขวัญหรือเกรงขาม

คางคกขึ้ นวอ

หมายถึง คนจนพอได้ดีขึ้นมา ก็ลืมตัว

จุดไต้ตำตอ

หมายถึง พูดหรือทำบังเอิญไปโดนเจ้าของเรื่องโดยผู้พูดนั้ น
ไม่รู้ตัว

จับแพะชนแกะ

หมายถึง ทำอย่างขอไปที ไม่ได้อย่างนี้ ก็เอาอย่างนั้ น
เพื่อให้เสร็จๆ ไป

ความรู้ท่วมหัว เอาตัวไม่รอด

หมายถึง มีความรู้มากแต่ไม่รู้จักใช้ความรู้ให้เป็นประโยชน์

19

สุภาษิต

ช้างตายทั้งตัว เอาใบบัวมาปิด

หมายถึง การทำความผิดร้ายแรงซึ่งเป็นเรื่องใหญ่
แม้จะพยายามปิดบังอย่างไรก็ปิดไม่มิด ต้องมีผู้รู้เข้าจนได้

ตัดหางปล่อยวัด

หมายถึง ตัดขาดไม่เกี่ยวข้องกันอีก

ตำข้าวสารกรอกหม้อ

หมายถึง ทำพอให้เสร็จไปแค่ครั้งหนึ่ ง ๆ พอพรุ่งนี้ จะเอา
ค่อยทำใหม่

ตาบอดได้แว่น

หมายถึง คนที่มีสิ่งที่ตัวเองใช้ประโยชน์ ไม่ได้ มักใช้คู่กับ
หัวล้านได้หวี

ตีงูให้กากิน

หมายถึง ทำสิ่งที่ตนควรจะได้รับประโยชน์ กลับไม่ได้ แต่ตก
อยู่กับผู้อื่น

20

สุภาษิต

นกสองหัว

หมายถึง ทำตัวเข้ากับทั้ง 2 ฝ่ายที่เขาไม่ถูกกัน โดยหวัง
ประโยชน์ เพื่อตน

น้ำท่วมทุ่ง ผักบุ้งโหรงเหรง

หมายถึง พูดมากได้สาระน้ อย

น้ำลดตอผุด

หมายถึง เมื่อหมดอำนาจ ความชั่วที่ทำไว้ก็ปรากฏ

ไปไหนมา สามวาสองศอก

หมายถึง ถามอย่างหนึ่ ง ตอบไปอีกอย่างหนึ่ ง

ฝนทั่งให้เป็นเข็ม

หมายถึง เพียรพยายามสุดความสามารถจนสำเร็จ

21

สุภาษิต

พบไม้งามเมื่อขวานบิ่น

หมายถึง พบหญิงสาวที่ถูกใจ เมื่อแก่แล้ว

ยื่นแก้วให้วานร

หมายถึง เอาของมีค่าให้คนที่ไม่รู้จักค่าของสิ่งนั้ น

สอนจระเข้ให้ว่ายน้ำ

หมายถึง สอนสิ่งที่เขารู้ดีหรือถนั ดอยู่แล้ว

สาวไส้ ให้กากิน

หมายถึง เอาความลับของตน หรือพวกตนไปเผยให้คนอื่นรู้
เป็นการประจาน

เส้ นผมบังภูเขา

หมายถึง เรื่องง่าย ๆ แต่คิดไม่ออก เหมือนมีอะไรมาบังอยู่

22

แบบฝึกหัด

แบบฝึกหัด

เรื่อง สำนวน สุภาษิตไทย

คำชี้แจง : ดูรูปภาพแล้วนำสำนวนมาใส่พร้อมความหมาย

1. สำนวน............................................
.......................................................
ความหมาย......................................
........................................................
........................................................

2. สำนวน............................................
.......................................................
ความหมาย......................................
........................................................
........................................................

3. สำนวน............................................
.......................................................
ความหมาย......................................
........................................................
........................................................

4. สำนวน............................................
.......................................................
ความหมาย......................................
........................................................
........................................................

24

5. สำนวน............................................
6. .......................................................
7. ความหมาย......................................
8. ........................................................
9. ........................................................

25 สุภาษิต............................................
.......................................................
ความหมาย......................................
........................................................
........................................................

สุภาษิต............................................
.......................................................
ความหมาย......................................
........................................................
........................................................

สุภาษิต............................................
.......................................................
ความหมาย......................................
........................................................
........................................................

สุภาษิต............................................
.......................................................
ความหมาย......................................
........................................................
........................................................

10. สุภาษิต............................................
.......................................................
ความหมาย......................................
........................................................
........................................................

11. สุภาษิต............................................
.......................................................
ความหมาย......................................
........................................................
........................................................

12. สุภาษิต............................................
.......................................................
ความหมาย......................................
........................................................
........................................................

26

ผู้จัดทำ

นางสาวณัฐณิชา ศักดิ์ทอง รหัสนิ สิต 62411408

นางสาวปัญญิสา พูลเขตรวิทย์ รหัสนิ สิต 62412450

นางสาวป่านทิพย์ คำขันตี รหัสนิ สิต 62412474

นางสาวภูริชญา ปราชญ์วีระกุล รหัสนิ สิต 62413181

คณะศึกษาศาสตร์ สาขาวิชาภาษาไทย
มหาวิทยาลัยนเรศวร

scan me

รวมสำนวนและสุภาษิตไทย
พร้อมทั้งภาพประกอบ
สี สั นสวยงาม

เพื่อเป็นคติสอนใจให้เด็กๆ