ป.1 หนังสือเรียนสังคมศึกษา ประวัติศาสตร์

หนงั สอื เรยี นรายวิชาพ้ืนฐาน

สงั คมศกึ ษาศาสนา และวฒั นธรรม

ป.๑ชน้ั ประถมศกึ ษาปที ่ี ๑

ตามมาตรฐานการเรยี นรแู้ ละตวั ชว้ี ดั สาระภมู ศิ าสตร์ (ฉบบั ปรบั ปรงุ พ.ศ. ๒๕๖๐)
กลมุ่ สาระการเรยี นรสู้ งั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม ตามหลกั สตู รแกนกลางการศกึ ษาขน้ั พน้ื ฐาน พทุ ธศกั ราช ๒๕๕๑

ผูเ้ รียบเรยี ง ๙๐.-

อ�ำ นวย พทุ ธมี และคณะ

หนงั สอื เรยี นรายวิชาพืน้ ฐาน

ศสางสั นคา แมละวศฒั กึ นธษรราม

ชน้ั ประถมศกึ ษาปที ่ี ๑

ตามมาตรฐานการเรยี นรแู้ ละตวั ชี้วัด สาระภูมศิ าสตร์
(ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ. ๒๕๖๐)
กลุ่มสาระการเรียนร้สู งั คมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม
ตามหลกั สูตรแกนกลางการศึกษาข้นั พนื้ ฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑

ผเู้ รยี บเรียง อ�ำ นวย พทุ ธมี
ผู้ตรวจ พชิ าติ แก้วพวง
บรรณาธกิ าร วัลภา สงิ หธรรมสาร
ประโมทย์ เย่ยี มสวสั ดิ์
รศ.บรรจบ วงษ์พิพฒั นพ์ งษ์
ผศ. ดร.ภัคพิชา แกน่ เพ็ชร์
สวรินทร์ เลศิ วัฒนเรืองชยั
ผศ.นอ้ ม งามนสิ ัย

หนังสือเรียนรายวชิ าพืน้ ฐาน

สังคมศกึ ษา ศาสนา และวัฒนธรรม

ชน้ั ประถมศกึ ษาปีที่ ๑

ตามมาตรฐานการเรยี นรู้และตัวช้วี ัด สาระภมู ิศาสตร์ ขอ้ มลู ทางบรรณานกุ รมของส�ำ นกั หอสมุดแห่งชาติ
(ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ. ๒๕๖๐) อ�ำ นวย พุทธมี และคณะ
กลุ่มสาระการเรียนรู้สงั คมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม หนงั สอื เรยี นรายวชิ าพน้ื ฐาน สงั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม
ตามหลักสูตรแกนกลางการศกึ ษาขนั้ พ้ืนฐาน พทุ ธศักราช ๒๕๕๑ ช้ันประถมศกึ ษาปที ี่ 1.--กรงุ เทพฯ : แมค็ เอด็ ดูเคชั่น, 2561.
192 หน้า.
ผเู้ รียบเรยี ง อำ�นวย พทุ ธมี 1. สังคมศึกษา--การศึกษาและการสอน (ประถมศึกษา).
พชิ าติ แก้วพวง 2. ศาสนา--การศกึ ษาและการสอน (ประถมศกึ ษา). 3. วัฒนธรรม
วัลภา สิงหธรรมสาร --การศึกษาและการสอน (ประถมศึกษา).
ประโมทย์ เย่ียมสวัสด์ิ 372.83
ผ้ตู รวจ รศ.บรรจบ วงษพ์ พิ ัฒนพ์ งษ์ ISBN 978-616-274-916-2
ผศ. ดร.ภคั พชิ า แก่นเพ็ชร์
สวรนิ ทร์ เลศิ วัฒนเรอื งชยั พิมพ์ครัง้ ที่ ๑
บรรณาธิการ ผศ.น้อม งามนิสยั จำ�นวน ๑๓,๐๐๐ เล่ม
สงวนลขิ สทิ ธ์ิ : กุมภาพันธ์ ๒๕๖๑
สงวนลขิ สทิ ธต์ิ ามกฎหมาย หา้ มลอกเลยี น ไมว่ า่ จะเปน็ สว่ นหนง่ึ สว่ นใด
ของหนังสอื เลม่ นี้ นอกจากจะไดร้ ับอนญุ าตเปน็ ลายลกั ษณอ์ กั ษร

จัดจ�ำ หนา่ ยโดย

ส่งธนาณัตสิ ง่ั จ่าย ไปรษณยี ์ลาดพร้าว
ในนาม บริษัท แม็คเอ็ดดูเคช่นั จ�ำ กัด
๙/๙๙ อาคารแม็ค ซอยลาดพรา้ ว ๓๘ ถนนลาดพรา้ ว
แขวงจันทรเกษม เขตจตุจักร กรุงเทพฯ ๑๐๙๐๐
โทร. ๐-๒๕๑๒-๐๖๖๑, ๐-๒๙๓๘-๒๐๒๒-๗ แฟกซ์ ๐-๒๙๓๘-๒๐๒๘
www.MACeducation.com

พมิ พท์ ่ี : บริษทั พี อาร์ คัลเลอรพ์ ริน้ ท์ จ�ำ กัด

ค�ำ ช้แี จง

ตามท่ีกระทรวงศึกษาธิการโดยสำ�นักงานคณะกรรมการการศึกษาข้ันพ้ืนฐานได้ดำ�เนินการ

ทบทวนหลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ โดยในระยะแรกให้ปรับปรุง
มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด กลุ่มสาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และสาระภูมิศาสตร์
ในกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม สำ�หรับใช้ในปีการศึกษา ๒๕๖๑ ในช้ัน
ประถมศกึ ษาปที ่ี ๑ และ ๔ และชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๑ และ ๔ ปกี ารศกึ ษา ๒๕๖๒ ใหใ้ ชใ้ นชนั้ ประถมศกึ ษา
ปที ่ี ๑, ๒, ๔ และ ๕ และชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๑, ๒, ๔ และ ๕ และตงั้ แตป่ กี ารศกึ ษา ๒๕๖๓ เปน็ ตน้ ไปใหใ้ ช้
ในทกุ ชนั้ เรยี น ซง่ึ การปรบั หลกั สตู รครงั้ นม้ี เี ปา้ หมายส�ำ คญั เพอื่ ใหโ้ รงเรยี นสามารถจดั กระบวนการเรยี นรู้
ท่ีจะช่วยให้ผู้เรียนมีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ สามารถวิเคราะห์ปัญหาหรือสถานการณ์ได้อย่างรอบคอบ
สามารถใช้เทคโนโลยีท่ีเหมาะสมในการบูรณาการกับความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์
เพ่ือแก้ปัญหาหรือพัฒนาด้านกระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรมท่ีนำ�ไปสู่การคิดค้นสิ่งประดิษฐ์หรือ
สร้างสรรค์นวัตกรรม นอกจากนี้ยังให้เกิดการรู้เรื่องภูมิศาสตร์ (Geo-literacy) ท้ังด้านความสามารถ
ทางภูมิศาสตร์ กระบวนการทางภูมิศาสตร์ และทักษะทางภูมิศาสตร์ เพ่ือให้มีความรู้ความเข้าใจ
ได้อย่างถกู ต้องและนำ�ความรไู้ ปประยุกตใ์ ช้ในการด�ำ เนินชวี ิต
ด้วยตระหนกั ถึงความส�ำ คัญของการปรับเปลี่ยนหลักสตู รข้างตน้ บรษิ ัท แม็คเอด็ ดูเคช่ัน จำ�กดั
จึงได้มอบหมายให้ผู้เช่ียวชาญด้านหลักสูตร ด้านการพัฒนาส่ือการเรียนรู้ และด้านการวัดและ
ประเมนิ ผล ได้ปรับปรุงพัฒนาหนงั สือเรียนใหส้ อดคล้องกับมาตรฐานการเรียนรู้ ตวั ชีว้ ัด ของหลกั สตู ร
ในกลุ่มสาระการเรียนรู้ที่มีการเปลี่ยนแปลง และให้สอดคล้องกับการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ที่กำ�หนด
ไวใ้ นแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ ฉบับที่ ๑๒ แผนการศกึ ษาแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๐-๒๕๗๙
และยุทธศาสตรช์ าติ ๒๐ ปี
โดยหนังสือเรียนแต่ละหน่วยการเรียนรู้จะให้ผู้ใช้หนังสือเรียนได้ทราบเป้าหมายการเรียนรู้
ในตอนต้นหน่วยการเรียนรู้จากผังมโนทัศน์เน้ือหาและตัวชี้วัดชั้นปี และทุกหัวข้อหลักนำ�เสนอแนวคิด
ส�ำ คญั เพ่ือให้ทราบถึงสงิ่ ท่เี ป็นความรู้ ความคิดทเี่ ปน็ แก่นส�ำ คัญทต่ี ้องเรยี นรใู้ หล้ ึกซ้ึง และการเรียนรูท้ ่ีดี
ผู้เรียนควรได้ตรวจสอบความรู้ความเข้าใจเป็นระยะ ๆ ก่อนเรียนเรื่องใหม่ ดังน้ันในหนังสือเรียนจะมี
การสอดแทรกกจิ กรรมตรวจสอบการเรยี นรทู้ ส่ี มั พนั ธก์ บั เรอื่ งทไี่ ดเ้ รยี นผา่ นมา เพอ่ื ใหผ้ เู้ รยี นไดต้ รวจสอบ

ตนเอง หรือบางหัวข้ออาจเป็นการฝึกทักษะให้ชำ�นาญก่อน ส่ิงท่ีเพิ่มเติมในหนังสือเรียนเล่มน้ี คือ
กิจกรรมบรู ณาการวทิ ยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ เทคโนโลยี และวศิ วกรรมศาสตร์ (STEM) ตามเป้าหมาย
สำ�คญั ของการปรบั หลกั สตู รครงั้ น้ี ซึ่งผู้เรียนและผูส้ อนสามารถนำ�ไปประยุกตห์ รอื ดัดแปลงให้เหมาะสม
กับบริบทของโรงเรียนและผู้เรียน การศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติมโดยใช้เทคโนโลยีการส่ือสารและ

สารสนเทศ (ICT) เป็นส่ิงจำ�เป็นท่ีต้องค้นคว้าเพ่ิมเติม ดังน้ันในหนังสือเรียนเล่มน้ีจึงได้มีการเสริม

เน้ือหาเพิ่มเติมที่ได้ผ่านการคัดกรองมาแล้วว่าเหมาะสมกับการเรียนรู้ แทรกไว้ในเนื้อหาบางหน่วย

โดยใช้สัญลักษณ์ ผู้เรียนสามารถใช้สมาร์ตโฟนสแกน QR Code หรือเปิดในเว็บไซต์

MACiSMART.com ท้ายหน่วยการเรียนรู้ทุกหน่วยจะมีการสรุปบทเรียนสำ�หรับให้ผู้เรียนได้ใช้เป็น
ข้อมูลสำ�คัญในการตรวจสอบองค์ความรู้ที่ควรได้รับการพัฒนาหลังจากเสร็จสิ้นการเรียน หรือเป็น
สาระสำ�คัญท่ีควรจดจำ�และทำ�ความเข้าใจใหถ้ อ่ งแท้ ซ่ึงนับว่าเป็นสว่ นส�ำ คัญอีกสว่ นหนง่ึ ในการปรับปรงุ
หนังสอื เรยี นคร้งั นท้ี ไ่ี ด้พฒั นาให้ชดั เจนยง่ิ ขนึ้
บริษัท แม็คเอ็ดดูเคช่ัน จำ�กัด หวังเป็นอย่างย่ิงว่า หนังสือเรียนเล่มน้ีจะมีคุณค่า มีประโยชน์
และช่วยส่งเสริมการปฏิรูปการศึกษา เพื่อเป็นรากฐานสำ�คัญที่จะช่วยทำ�ให้ประเทศไทยก้าวสู่ประเทศ
ที่มีการพัฒนาอย่างย่ังยืน ด้วยการมีพลเมืองท่ีมีคุณภาพ มีความคิดสร้างสรรค์ ตามเจตนารมณ์ของ
การปรับปรุงหลักสูตรครงั้ น้ี และนโยบายประเทศไทย ๔.๐

บรษิ ัท แม็คเอ็ดดเู คช่ัน จ�ำกัด

คำ�นำ�

หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ช้ันประถมศึกษาปีท่ี ๑
ได้เรียบเรียงข้ึนโดยสังเคราะห์และบูรณาการเนื้อหาในสาระศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม สาระหน้าท่ี
พลเมือง วัฒนธรรม และการดำ�เนินชีวิตในสังคม สาระเศรษฐศาสตร์ และสาระประวัติศาสตร์
ตามหลกั สูตรแกนกลางการศึกษาขัน้ พ้นื ฐาน พทุ ธศกั ราช ๒๕๕๑ และเรียบเรียงขึ้นใหม่ตามมาตรฐาน
การเรยี นรแู้ ละตัวชว้ี ัด สาระภมู ศิ าสตร์ (ฉบับปรบั ปรุง พ.ศ. ๒๕๖๐) กลมุ่ สาระการเรยี นรูส้ ังคมศกึ ษา
ศาสนา และวัฒนธรรม ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขัน้ พ้นื ฐาน พทุ ธศกั ราช ๒๕๕๑
หนังสอื เรียนรายวิชาพ้นื ฐานสังคมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม ชน้ั ประถมศกึ ษาปที ี่ ๑ เล่มนี้
ประกอบด้วย ๕ สาระ คือ สาระท่ี ๑ ศาสนา ศีลธรรม จรยิ ธรรม สาระท่ี ๒ หน้าที่พลเมือง วฒั นธรรม
และการด�ำ เนนิ ชีวิตในสงั คม สาระท่ี ๓ เศรษฐศาสตร์ สาระที่ ๔ ประวัติศาสตร์ และสาระท่ี ๕ ภูมศิ าสตร์
ซ่ึงเป้าหมายสำ�คัญของการเรียนวิชาสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม คือ ช่วยให้ผู้เรียนมีความรู้
ความเข้าใจ การดำ�รงชีวิตของมนุษย์ทั้งในฐานะปัจเจกบุคคลและการอยู่ร่วมกันในสังคม การปรับตัว
ตามสภาพแวดล้อม การจัดการทรัพยากรท่ีมีอยู่อย่างจำ�กัด เข้าใจถึงการพัฒนาเปล่ียนแปลงตาม
ยุคสมัย กาลเวลา ตามเหตุปัจจัยต่าง ๆ เกิดความเข้าใจในตนเองและผู้อื่น มีความอดทนอดกลั้น
ยอมรับในความแตกต่าง และมีคุณธรรม สามารถนำ�ความรู้ไปปรับใช้ในการดำ�เนินชีวิต เป็นพลเมือง
ดีของประเทศชาติและสังคมโลก ดังน้ันการจัดกิจกรรมการเรียนรู้จึงต้องครอบคลุมมิติการเรียนรู้
สงั คมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ทัง้ ด้านความรู้ (knowledge) ทกั ษะ (skill) คา่ นิยม (value) และ
การปฏบิ ตั ติ นในฐานะพลเมอื ง (civic action) เพอื่ น�ำ ความรไู้ ปปรบั ใชใ้ นการด�ำ เนนิ ชวี ติ ในศตวรรษที่ ๒๑
เปน็ พลเมอื งดขี องประเทศชาติและสงั คมโลกต่อไป
หนงั สอื เรยี นเลม่ นปี้ ระกอบดว้ ย ๑๑ หนว่ ยการเรยี นรู้ แตล่ ะหนว่ ยการเรยี นรไู้ ดส้ รปุ ผงั มโนทศั น์
ของเนื้อหา ระบุตัวช้ีวัดชั้นปี มีภาพและคำ�ถามเข้าสู่บทเรียน แนวคิดหลักของหน่วยการเรียนรู้
แนวคิดสำ�คัญของแต่ละเรื่อง กิจกรรมตรวจสอบการเรียนรู้ กิจกรรมบูรณาการเนื้อหากับทักษะใน
ศตวรรษท่ี ๒๑ บทสรปุ เน้อื หา และแบบทดสอบวดั ผลสัมฤทธิเ์ พือ่ เป็นการวดั และประเมนิ ผลการเรยี นรู้
ของผู้เรียน
ท้ายน้ีต้องขอขอบคุณเป็นอย่างสูงท่ีท่านได้เลือกใช้หนังสือเรียนเล่มนี้เป็นสื่อการเรียนรู้
คณะผู้เรียบเรียงหวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสือเรียนเล่มนี้จะเป็นประโยชน์ต่อครู นักเรียน และผู้สนใจ
โดยส่งผลต่อการพฒั นา ทง้ั ดา้ นความรู้ ทักษะ คา่ นิยม และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ ตามเจตนารมณ์
ทก่ี �ำ หนดไวใ้ นหลกั สูตร

คณะผเู้ รยี บเรียง

สารบญั ๑
๓
หน่วยการเรยี นรู้ท่ี ๑ ส่ิงแวดลอ้ มกบั ความเป็นอยู่ ๖
๑๔
(ตรงตามมาตรฐาน ส ๕.๑ ป.๑/๑ และ ส ๕.๒ ป.๑/๑) ๑๕
๑๗
๑. ส่งิ แวดลอ้ มรอบตวั เรา ๒๕
๒. ส่ิงแวดล้อมทางกายภาพทมี่ ผี ลต่อความเป็นอยู่ของมนุษย์ ๒๙
แบบทดสอบวัดผลสมั ฤทธ์ ิ ๓๐
หน่วยการเรียนรทู้ ี่ ๒ ที่ตัง้ ของสิ่งตา่ ง ๆ รอบตวั ๓๒
๓๘
(ตรงตามมาตรฐาน ส ๕.๑ ป.๑/๒, ๓) ๔๒
๔๖
๑. ความสมั พันธข์ องตำ�แหน่ง ระยะ และทศิ ของสิ่งตา่ ง ๆ รอบตวั ๔๗
๒. แผนผงั แสดงต�ำ แหน่งของสงิ่ ต่าง ๆ ในหอ้ งเรียน ๔๙
แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ ๕๑
หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ ๓ สิง่ แวดล้อมกบั การเปลีย่ นแปลง ๕๔
๕๗
(ตรงตามมาตรฐาน ส ๕.๑ ป.๑/๔ และ ส ๕.๒ ป.๑/๒, ๓) ๖๑

๑. การเปลีย่ นแปลงของสภาพอากาศในรอบวัน
๒. การเปลี่ยนแปลงของสิง่ แวดล้อมที่อยูร่ อบตัว
๓. การปฏิบัติตนในการดูแลสงิ่ แวดลอ้ มท่บี ้านและห้องเรยี น
แบบทดสอบวัดผลสมั ฤทธ์ิ
หนว่ ยการเรยี นรูท้ ่ี ๔ เรียนรูเ้ ร่อื งครอบครัว

(ตรงตามมาตรฐาน ส ๒.๑ ป.๑/๑ และ ส ๒.๒ ป.๑/๑, ๒, ๓)

๑. โครงสรา้ งของครอบครวั
๒. บทบาทหน้าที่และสทิ ธิของสมาชิกในครอบครัว
๓. การปฏิบตั ติ นเป็นเด็กดขี องครอบครวั
๔. การมสี ่วนรว่ มของสมาชิกในครอบครวั ตามกระบวนการประชาธปิ ไตย
แบบทดสอบวัดผลสมั ฤทธ์ ิ

หนว่ ยการเรียนรทู้ ่ี ๕ รอบรว้ั โรงเรียนเรา ๖๒
๖๔
(ตรงตามมาตรฐาน ส ๒.๑ ป.๑/๑, ๒ และ ส ๒.๒ ป.๑/๑, ๒, ๓) ๖๖
๖๙
๑. สมาชกิ ในโรงเรียน ๗๑
๒. บทบาทหน้าทนี่ ักเรียนท่ดี ีของโรงเรียน ๗๓
๓. สิทธขิ องตนเองในโรงเรยี น ๗๗
๔. การมีสว่ นร่วมของสมาชกิ ในโรงเรยี นตามกระบวนการประชาธิปไตย ๗๘
๕. ความสามารถและความดขี องตนเองและผอู้ ่ืน ๘๐
แบบทดสอบวัดผลสมั ฤทธ ิ์ ๘๒
๘๗
หน่วยการเรียนรทู้ ี่ ๖ มีรายได้ มีค่าใช้จ่าย ๙๑
๙๔
(ตรงตามมาตรฐาน ส ๓.๑ ป.๑/๑, ๒, ๓ และ ส ๓.๒ ป.๑/๑) ๑๐๐
๑๐๑
๑. สนิ ค้าและบริการทีใ่ ช้ในชีวิตประจ�ำ วนั ๑๐๓
๒. ทรพั ยากรท่ใี ชใ้ นชวี ิตประจำ�วนั ๑๐๘
๓. ท�ำ งานดีมรี ายได้ ๑๑๑
๔. การวางแผนใช้จา่ ยให้เหมาะสม ๑๑๘
๕. การออม ๑๑๙
แบบทดสอบวดั ผลสมั ฤทธ ์ิ ๑๒๑
๑๒๗
หน่วยการเรยี นรู้ท่ี ๗ ย้อนสกู่ าลเวลา ๑๓๓

(ตรงตามมาตรฐาน ส ๔.๑ ป.๑/๑, ๒, ๓ และ ส ๔.๒ ป.๑/๑, ๒)

๑. วนั เดอื น ปี และการนับช่วงเวลาในปฏิทนิ
๒. ประวัติความเปน็ มาของตนเองและครอบครัว
๓. การด�ำ เนนิ ชวี ติ เปลยี่ นแปลงตามกาลเวลา
แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธ ิ์

หนว่ ยการเรยี นรู้ท่ี ๘ เราเปน็ คนไทย

(ตรงตามมาตรฐาน ส ๔.๓ ป.๑/๑, ๒, ๓)

๑. สญั ลักษณ์ของชาตไิ ทย
๒. แหลง่ วัฒนธรรมในชุมชน
แบบทดสอบวดั ผลสมั ฤทธ ์ิ

หน่วยการเรยี นรู้ที่ ๙ เรามศี าสนา ๑๓๔
๑๓๖
(ตรงตามมาตรฐาน ส ๑.๑ ป.๑/๑, ๒ และ ส ๑.๒ ป.๑/๒, ๓) ๑๓๘
๑๔๓
๑. เลา่ เรอ่ื งพทุ ธประวตั ิ ๑๔๕
๒. ชาดก ๑๔๗
๓. พทุ ธสาวก ๑๔๙
๔. พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ๑๕๔
๕. หน้าท่ชี าวพุทธ ๑๕๕
๖. วนั ส�ำ คญั ทางพระพุทธศาสนา ๑๕๗
แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ ์ ๑๕๙
๑๖๕
หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ ๑๐ มุ่งหาความดี ๑๖๙
๑๗๐
(ตรงตามมาตรฐาน ส ๑.๑ ป.๑/๓) ๑๗๒
๑๗๔
๑. พระรัตนตรยั ๑๗๘
๒. หลักธรรมสำ�คญั ทางพระพทุ ธศาสนา ๑๗๙
๓. พุทธศาสนสุภาษิต
แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธ ์ิ

หน่วยการเรยี นรู้ที่ ๑๑ รวู้ ิธฝี กึ ปัญญา

(ตรงตามมาตรฐาน ส ๑.๑ ป.๑/๔)

๑. รู้เรอ่ื งสติ
๒. ฝกึ สวดมนต์และแผ่เมตตา
แบบทดสอบวดั ผลสัมฤทธิ์

บรรณานุกรม

๑หน่วยการเรยี นรทู้ ี่

สง่ิ แวดล้อมกบั ความเปน็ อยู่

๑. ส่ิงแวดล้อมรอบตัวเรา
(ส ๕.๑ ป.๑/๑)

สง่ิ แวดลอ้ ม
กบั ความเปน็ อยู่

๒. ส่งิ แวดล้อมทางกายภาพท่มี ี
ผลตอ่ ความเปน็ อยู่ของมนษุ ย์

(ส ๕.๒ ป.๑/๑)

ตวั ชว้ี ดั ชน้ั ปี

๑. จ�ำ แนกส่งิ แวดลอ้ มรอบตวั ทเ่ี กิดขน้ึ เองตามธรรมชาติและที่มนษุ ย์สร้างข้นึ (ส ๕.๑ ป.๑/๑)
๒. บอกสิ่งแวดล้อมที่เกิดตามธรรมชาตทิ ส่ี ่งผลตอ่ ความเป็นอยู่ของมนษุ ย์ (ส ๕.๒ ป.๑/๑)

2 สังคมศึกษา ศาสนาและวฒั นธรรม ป.๑

เพ่ือน ๆ ลองดูภาพ แลว้ เห็นอะไรบ้าง …
แลว้ รู้ไหมว่าสิ่งต่าง ๆ เหล่าน้ันมคี วามสำ� คญั
ต่อตวั เราอยา่ งไร

แนวคิดหลกั

สงิ่ แวดลอ้ มทางกายภาพลว้ นมผี ลตอ่ ความเปน็ อยขู่ องมนษุ ย์ จงึ จำ� เปน็ ตอ้ ง
ศึกษาทุกสิ่งทุกอย่างท่ีอยู่รอบตัวเรา เพ่ือให้สามารถปรับวิถีชีวิตความเป็นอยู่
ของตนเองใหส้ อดคล้องกับลักษณะทางกายภาพทต่ี นอาศยั อยู่

หน่วยการเรียนรทู้ ี่ ๑ สง่ิ แวดลอ้ มกบั ความเปน็ อยู่ 3

๑. สงิ่ แวดลอ้ มรอบตวั เรา

มโนทศั น์สำ� คญั บรเิ วณรอบตวั เรามสี งิ่ ตา่ ง ๆ มากมาย
ในบ้านมีส่ิงของเคร่ืองใช้ท่ีคนเราสร้างข้ึน
ส่ิงแวดล้อมที่อยู่รอบตัวเรามีทั้ง เพื่อช่วยในการด�ำรงชีวิต บางสิ่งเป็น
สิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต จับต้องได้และ เคร่ืองอ�ำนวยความสะดวกสบาย บางส่ิงก็
จับต้องไม่ได้ สิ่งแวดล้อมแบ่งออกเป็น สรา้ งความเพลดิ เพลนิ สว่ นสนามหนา้ บา้ น
สิ่งท่ีเกิดข้ึนเองตามธรรมชาติและส่ิงที่ มีต้นไม้ แมลง นก บางส่ิงเป็นส่ิงท่ีเรา
มนษุ ยส์ รา้ งขึน้ ไม่ต้องการ เช่น ขยะ ควันพิษ น้�ำเสีย
เป็นต้น ส่ิงต่าง ๆ เหล่านี้เราเรียกว่า
ส่งิ แวดลอ้ ม

ตัวอย่างสิ่งแวดลอ้ ม
รอบตวั เรา

4 สงั คมศึกษา ศาสนาและวฒั นธรรม ป.๑

สง่ิ แวดลอ้ มทเี่ ราพบเหน็ แบง่ ออกเปน็    ๒  ประเภท  ไดแ้ ก ่   สงิ่ ทเ่ี กดิ ขน้ึ เอง
ตามธรรมชาตแิ ละส่ิงทม่ี นุษย์สร้างขึน้

๑. สิ่งแวดล้อมที่เกดิ ขน้ึ เองตามธรรมชาติ หมายถงึ   สิง่ ต่าง ๆ
ทีเ่ กดิ ขึน้ เองตามธรรมชาติ เชน่ ดิน ทอ้ งฟ้า ดวงอาทติ ย์ อากาศ ตน้ ไม้
แมน่ ้ำ� เป็นต้น ซง่ึ สง่ิ ต่าง ๆ เหลา่ น้ลี ว้ นมีความส�ำคัญตอ่ เรา เชน่ เรา
หายใจเอาอากาศบริสุทธ์ิเข้าสู่ร่างกาย ดินที่มีความชุ่มชื้นเหมาะแก่
การเจริญเติบโตของพืช ซ่ึงจะเป็นอาหารของคน เราใช้แสงสว่างและ
ความร้อนจากดวงอาทิตย์ในการมองเห็นและให้ความอบอุ่น เป็นต้น
สง่ิ ท่ีเกิดขึน้ ตามธรรมชาติแบง่ ออกเป็นสิ่งทมี่ ีชีวติ และส่ิงทม่ี ีไม่มชี ีวิต

• สงิ่ ทม่ี ีชวี ิต • สง่ิ ท่ีไมม่ ชี วี ติ
เป็นจ�ำพวกท่ีต้องการอาหาร เป็นจ�ำพวกที่ไม่ต้องการอาหาร
อ า ก า ศ ส�ำ ห รั บ ห า ย ใ จ เ พื่ อ และอากาศ ไมม่ กี ารเจรญิ เตบิ โต
การเจริญเติบโต ไดแ้ ก่ มนษุ ย์ เช่น ดิน น้�ำ แสงแดด อากาศ
สตั ว์ และพืช เปน็ ต้น

หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ ๑ สง่ิ แวดลอ้ มกับความเปน็ อยู่ 5

สิง่ แวดล้อมที่เกิดขน้ึ เองตามธรรมชาตทิ เ่ี รา
สามารถน�ำมาใช้ให้เปน็ ประโยชน์ในดา้ นตา่ ง ๆ ได้

เราเรยี กวา่ ทรพั ยากรธรรมชาติ ไดแ้ ก่
ดนิ น้ำ� ปา่ ไม้ สตั ว์ป่า และแร่

๒. สงิ่ แวดลอ้ มทมี่ นษุ ยส์ รา้ งขน้ึ หมายถงึ สง่ิ ตา่ ง ๆ ทมี่ นษุ ยส์ รา้ ง
หรอื ประดษิ ฐข์ นึ้ เพอื่ ใชป้ ระโยชนแ์ ละความสะดวกสบายตอ่ การด�ำรงชวี ติ
ของมนษุ ย์ เชน่ รถยนตใ์ ชใ้ นการเดนิ ทาง โทรศพั ทใ์ ชใ้ นการตดิ ตอ่ สอ่ื สาร
ต้เู ยน็ ใชใ้ นการเก็บรกั ษาอาหารให้ไว้ได้ยาวนาน เปน็ ตน้

คำ�ถามหลัก

สงิ่ ต่าง ๆ รอบตัวเกดิ จากอะไร

กจิ กรรมตรวจสอบการเรียนรูท้ ่ี ๑

๑. แบง่ นักเรยี นออกเป็นกลมุ่ ตามความเหมาะสม แตล่ ะกลมุ่ สงั เกต
สิ่งแวดล้อมรอบ ๆ โรงเรียน จากน้ันให้เขียนส่ิงแวดล้อมที่ตน
สงั เกตไดม้ า ๔ อยา่ ง ประกอบดว้ ยสิ่งแวดล้อมท่ีเกิดขึ้นเองตาม
ธรรมชาติ ทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิต และส่ิงแวดล้อมที่มนุษย์
สรา้ งขน้ึ

๒. ครูนำ�นักเรียนแลกเปล่ียนเรียนรู้ร่วมกันเก่ียวกับประโยชน์ของ
สง่ิ แวดล้อม

6 สังคมศึกษา ศาสนาและวฒั นธรรม ป.๑

๒. ส่ิงแวดลอ้ มทางกายภาพท่มี ผี ลตอ่
ความเป็นอยู่ของมนุษย์

นกั เรยี นสงั เกตหรอื ไมว่ า่ ชมุ ชนแตล่ ะ
ชุมชนจะมีสภาพแวดล้อมแตกต่างกัน
มโนทศั น์สำ� คัญ บางชุมชนอยู่บนภูเขา บางชุมชนอยู่ใกล้
ทะเล บางชุมชนตั้งบริเวณที่ราบลุ่ม หรือ
สง่ิ ตา่ ง ๆ ทเ่ี กดิ ขน้ึ ตามธรรมชาติ
ลว้ นมผี ลตอ่ ความเปน็ อยขู่ องมนษุ ย์

บางชุมชนมีแม่น�้ำไหลผ่าน บางชุมชนมี
ฝนตกชุก บางชุมชนมีอากาศเย็นสบาย
เปน็ ต้น สภาพแวดลอ้ มต่าง ๆ เหล่านี้ เรียกว่า ส่ิงแวดล้อมทางกายภาพ
ส่งิ แวดลอ้ มทางกายภาพประกอบดว้ ยภูมิประเทศและภมู ิอากาศ
๑. ภูมิประเทศ หมายถึง ลักษณะของพ้ืนดินท่ีมีความสูง-ต�่ำ
แตกต่างกนั เช่น เป็นทร่ี าบ ทลี่ ุ่ม ภเู ขา ชายฝ่ังทะเล เป็นตน้
ตัวอย่างพื้นทีบ่ รเิ วณต่าง ๆ ทม่ี ลี กั ษณะภมู ิประเทศแตกต่างกนั

ภูมิประเทศทเ่ี ปน็ ท่ดี อน ภูมปิ ระเทศที่เป็นชายฝัง่ ทะเล

หน่วยการเรียนรทู้ ่ี ๑ ส่ิงแวดล้อมกบั ความเปน็ อยู่ 7

ภูมปิ ระเทศทเ่ี ปน็ ท่รี าบลมุ่ ภูมิประเทศท่ีเป็นภูเขา

๒. ภูมิอากาศ หมายถึง สภาพอากาศทั่วไปของแต่ละท้องถ่ิน เช่น
รอ้ น หนาว เยน็ ฝนตก เป็นต้น

- ภูมิอากาศในฤดูหนาว จะ
มีหมอกในตอนเช้า มีอากาศ
หนาวเย็น

- ภมู อิ ากาศในฤดูฝน ทอ้ งฟ้า
มีเมฆมาก อากาศร้อนอบอ้าว
มฝี นตกบอ่ ย

8 สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ป.๑

- ภมู อิ ากาศในฤดรู อ้ น ทอ้ งฟา้
โปร่งใส อากาศร้อนทั้งกลางวัน
และกลางคืน

ภมู ปิ ระเทศและภมู อิ ากาศกบั ความเปน็ อยขู่ องมนษุ ย์

ลกั ษณะภมู ปิ ระเทศและภมู อิ ากาศแตล่ ะแบบลว้ นมผี ลตอ่ ความเปน็ อยู่
ของมนษุ ย์ในด้านต่าง ๆ ดงั นี้
๑. การสร้างท่ีอยู่อาศัย คนส่วนใหญ่มักสร้างท่ีอยู่อาศัยตาม
ภูมิประเทศและภูมิอากาศ เช่น คนในชุมชนท่ีต้ังบ้านเรือนบริเวณท่ีราบ
หรอื ท่รี าบลุ่มที่มีฝนตกชุก มกั สร้างบา้ นท่ียกพ้นื สูงเพ่อื ป้องกันนำ้� ทว่ ม และ
สร้างหลังคาให้มีจั่วสูงเพื่อระบายน�้ำเวลาฝนตก หรือคนที่ต้ังบ้านเรือนอยู่
บรเิ วณที่มีอากาศรอ้ น การสร้างบ้านจะสร้างใหม้ ชี อ่ งหน้าต่างมาก เพื่อการ
ระบายอากาศทด่ี ี

บ้านเรอื นไทยมักสร้างยกพน้ื สูงและ การสร้างบา้ นใหม้ หี นา้ ตา่ งมาก
หลงั คามจี ว่ั เพอื่ ระบายน�้ำเวลาฝนตก เพ่ือการถ่ายเทอากาศทด่ี ี

หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ ๑ สงิ่ แวดล้อมกบั ความเป็นอยู่ 9

๒. การแต่งกาย ผู้คนส่วนใหญ่มักแต่งกายตามสภาพอากาศใน
ท้องถ่ินตน เช่น ผู้คนท่ีอาศัยอยู่ในบริเวณที่มีอากาศร้อน มักแต่งกายด้วย
เสื้อผ้าบาง ๆ เช่น ผา้ ฝ้าย ผ้าไหม ผ้คู นท่ีอาศัยอยู่ในบรเิ วณท่มี สี ภาพอากาศ
หนาวเยน็ มกั แตง่ กายดว้ ยเสอื้ ผา้ หนา ๆ หากเปน็ บรเิ วณทม่ี ฝี นตกชกุ เสอื้ ผา้
ท่ีสวมใส่จะบาง แห้งเร็ว มีการสวมหมวก ถือร่ม สวมรองเท้าที่ป้องกัน
น้�ำทว่ ม เปน็ ต้น

ลักษณะอากาศ
ที่มผี ลต่อการ

แต่งกาย

เมอ่ื มฝี นตก เมือ่ อากาศหนาวเย็น
จะสวมใสเ่ สื้อกนั ฝน จะสวมใสเ่ สือ้ ผ้าหนาๆ

เมือ่ มอี ากาศรอ้ นจะสวมใสเ่ สือ้ ผ้าบางๆ

๓. อาหาร  คนแต่ละชุมชนจะ
รับประทานอาหารท่ีหาได้ในท้องถ่ินและ
เหมาะสมกบั สภาพอากาศ เชน่ คนทอ่ี าศยั
อยู่ในบริเวณที่มีสภาพอากาศหนาวเย็น  
มักรับประทานอาหารท่ีมีไขมันมาก
เพอ่ื ใหร้ า่ งกายเกดิ ความอบอนุ่ คนทอ่ี าศยั
อยู่บริเวณที่มีสภาพอากาศร้อน มักจะ อาหารท่มี ีไขมันมาก เมือ่ รบั ประทาน
แลว้ จะทำ� ใหร้ า่ งกายเกดิ ความอบอุ่น

10 สงั คมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ป.๑

รับประทานอาหารท่ีให้ไขมันน้อยและ
หาง่ายในท้องถิ่น เช่น ปลา ผัก ผลไม้
หรือคนที่อาศัยอยู่บริเวณท่ีมีฝนตกชุก
มักรับประทานอาหารประเภทสัตว์นำ้�
ต่าง ๆ เชน่ ปลา ปู หอย เปน็ ตน้

อาหารที่ประกอบดว้ ยผกั และปลา
หาได้งา่ ยในท้องถ่ิน

๔. การประกอบอาชีพ คนแต่ละชุมชนมักจะประกอบอาชีพตาม
สภาพแวดลอ้ มทางธรรมชาตทิ ีม่ อี ยู่ในชุมชน เชน่

• คนที่อาศัยอยู่บริเวณที่ราบ
และท่ีราบลุ่ม มักประกอบอาชีพ
เพาะปลกู ท�ำนา ท�ำสวน

• คนท่ีอาศัยอยู่บริเวณที่ดอน
มกั ประกอบอาชีพท�ำไร่ เชน่ ไร่อ้อย
ไร่มันส�ำปะหลงั ไร่ข้าวโพด เป็นต้น

• คนที่อาศัยอยู่บริเวณภูเขา
มกั ประกอบอาชพี เกบ็ ของปา่ หรอื มี
การปลกู พืชแบบข้นั บันได เปน็ ต้น

หนว่ ยการเรยี นร้ทู ่ี ๑ ส่ิงแวดลอ้ มกับความเป็นอยู่ 11

• คนทอ่ี าศยั ใกลแ้ หลง่ นำ�้ ผคู้ น
ในชุมชนน้ันประกอบอาชีพประมง
เช่น ประมงน้�ำเคม็ ประมงน้�ำกร่อย
เพาะเล้ยี งสัตวน์ ำ�้ เป็นตน้

ค�ำถามหลกั

สิ่งต่าง ๆ ท่ีเกิดขึ้นตามธรรมชาติ
มผี ลตอ่ ความเปน็ อยขู่ องมนษุ ยอ์ ยา่ งไร

กิจกรรมตรวจสอบการเรียนร้ทู ี่ ๒

ให้นักเรียนแต่ละคนจับสลากเลือกหมายเลขท่ีเก่ียวข้องกับ
ความเปน็ อยู่ของมนษุ ย์ด้านตา่ ง ๆ

หมายเลข ๑ การสร้างทอ่ี ยู่อาศยั
หมายเลข ๒ การแตง่ กาย
หมายเลข ๓ อาหาร
หมายเลข ๔ การประกอบอาชีพ
แตล่ ะคนวาดภาพทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั สงิ่ แวดลอ้ มทางกายภาพทส่ี ง่ ผล
ตอ่ ความเปน็ อยขู่ องมนษุ ย์ จากนนั้ ครนู �ำ นกั เรยี นอภปิ รายแลกเปลย่ี น
เรยี นรรู้ ว่ มกนั

12 สงั คมศกึ ษา ศาสนาและวัฒนธรรม ป.๑

กจิ กรรม “ส่งิ แวดล้อมใกลต้ ัว”

ทกั ษะในศตวรรษที่ ๒๑ ทกั ษะการท�ำ งานกลมุ่ ทกั ษะพลเมอื ง ทกั ษะ
การสอ่ื สาร ทกั ษะการใชเ้ ทคโนโลยี ทกั ษะ

การคดิ สร้างสรรค์
ขั้นตอนการดำ�เนนิ กจิ กรรม
๑. ครูให้นักเรียนสำ�รวจส่ิงแวดล้อมรอบ ๆ โรงเรียน โดยครูและ

นกั เรยี นชว่ ยกนั ถ่ายภาพสง่ิ แวดล้อมตา่ ง ๆ เกบ็ ไวเ้ ปน็ หลักฐาน
๒. ครูให้นักเรียนจำ�แนกสิ่งแวดล้อมท่ีสำ�รวจทั้งหมดตามประเภท

ตา่ ง ๆ ดังตวั อยา่ งตารางต่อไปนี้

ประเภทของสิ่งแวดล้อม รายการท่ีสำ� รวจ
๑. ส่ิงทเี่ กิดข้ึนเองตามธรรมชาติ
๑.๑ สิ่งที่มีชีวติ
๑.๒ สิ่งที่ไม่มีชวี ติ
๒. สงิ่ ทม่ี นุษย์สร้างขน้ึ

๓. ครูให้นักเรียนแต่ละคนเลือกสิ่งแวดล้อมท่ีตนเองสำ�รวจได้
มา ๑ รายการ เพ่ือนำ�มาวาดภาพลงในสมุดวาดภาพระบายสี
และน�ำ เสนอการใช้ประโยชน์จากสงิ่ แวดลอ้ มนนั้ ๆ

๔. ครูและนกั เรียนสรุปกจิ กรรมร่วมกัน

หน่วยการเรยี นรู้ที่ ๑ ส่ิงแวดลอ้ มกบั ความเปน็ อยู่ 13

สือ่ และแหล่งการเรียนรู้
๑. กลอ้ งถา่ ยรปู โทรศพั ทม์ ือถอื ทถี่ า่ ยรูปได้
๒. ตารางจ�ำ แนกประเภทของส่ิงแวดลอ้ ม
๓. ดินสอ ยางลบ และสมดุ วาดภาพระบายสี
๔. แหลง่ เรียนรู้ภายในโรงเรียน

บันทกึ ผลการจดั กิจกรรม

...............................................................................................................................
...............................................................................................................................

สรปุ ผลการจัดกิจกรรม

...............................................................................................................................
...............................................................................................................................

สรปุ

ส่ิงแวดล้อม หมายถึง ทุกสิ่งทุกอย่างที่อยู่รอบตัว ท้ังท่ีมีชีวิตและ
ไมม่ ีชวี ติ สามารถจับตอ้ งและมองเหน็ ได้ แบง่ ออกเปน็ ๒ ประเภท คือ สิง่ ท่ี
เกดิ ขนึ้ เองตามธรรมชาตแิ ละสงิ่ ทม่ี นษุ ยส์ รา้ งขนึ้ ทงั้ นส้ี งิ่ แวดลอ้ มตา่ ง ๆ ทอ่ี ยู่
รอบตัวเรา ลว้ นส่งผลต่อชีวติ ความเปน็ อยูใ่ นดา้ นต่าง ๆ ของมนุษย์

14 สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ป.๑

Geo-Literacy
หลังจากศึกษาหน่วยการเรียนรู้นี้แล้ว นักเรียนจะเกิดการเรียนรู้เรื่องภูมิศาสตร์
(Geo-Literacy) คอื ความสามารถทางภมู ิศาสตรแ์ ละทกั ษะทางภูมศิ าสตร์ ดังนี้

ความสามารถ •• ความสามารถในการใช้ความเข้าใจเร่ืองสิ่งต่าง ๆ ท่ีอยู่รอบตัวเรา
ทางภมู ศิ าสตร์ ทั้งท่ีเป็นสิ่งท่ีเกิดข้ึนเองตามธรรมชาติและส่ิงท่ีมนุษย์สร้างขึ้น
รวมท้ังการให้เหตุผลเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมทางกายภาพมีอิทธิพลต่อ
ความเป็นอยขู่ องมนษุ ย์ในพืน้ ที่นั้น ๆ

ทกั ษะทาง •• การสงั เกตและจ�ำ แนกสงิ่ ตา่ ง ๆ รอบตวั รวมทงั้ การแปลความขอ้ มลู
ภูมิศาสตร์ ทางภูมิศาสตร์ท่ีเกี่ยวข้องกับสิ่งต่าง ๆ ท่ีเกิดตามธรรมชาติ ซึ่ง
สง่ ผลต่อความเป็นอยูข่ องมนษุ ย์

แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธ์ิ

๑. สิง่ แวดล้อมหมายถึงอะไร แบง่ เปน็ ก่ปี ระเภท อะไรบ้าง
๒. สงิ่ แวดลอ้ มท่เี กิดข้ึนเองตามธรรมชาตแิ ตกตา่ งจากสิง่ แวดล้อม
ทมี่ นษุ ยส์ รา้ งข้นึ อย่างไร
๓. สง่ิ ต่าง ๆ ท่เี กิดตามธรรมชาติสง่ ผลตอ่ ความเป็นอยู่ของมนุษย์
ในเรอื่ งใดบ้าง

หนงั สอื เรยี นรายวชิ าพน้ื ฐาน
สงั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม

ชน้ั ประถมศกึ ษาปที ่ี ๑

ราคา 1๙1๐5 บาท