การสวดพระอภิธรรม

การสวดพระอภิธรรม

นายไกร เพ็ชรรัตน
นกั วชิ าการวัฒนธรรม
กลุมอาํ นวยการพธิ กี ารศพที่ไดรบั พระราชทาน ที่ ๔ ฉะเชิงเทรา
สํานกั งานวฒั นธรรมจังหวัดฉะเชิงเทรา

การสวดพระอภธิ รรม

บทนํา
“การจัดงานบาํ เพญ็ กุศล” หรือ “พธิ ีสวดอภธิ รรม” หรือ“สวดศพ”บางก็เรียกวา “สวดมาติกา”นั้น

เปน พิธกี รรมอยางหนึ่งทีม่ ีจดุ ประสงคเพื่อใหครอบครัวและเครือญาติของผูวายชนม ไดทําบุญอุทิศสวนกุศล
ใหแกผเู สยี ชวี ิต ทง้ั ยังเปนการแสดงออกถึงความเคารพนับถือและความกตญั กู ตเวทตี อ ผูล ว งลับดวย

พธิ ีสวดอภธิ รรมถอื เปนพธิ ีท่มี ีความศักดสิ์ ทิ ธิ์ เนอื่ งจากเปนการแสดงความเคารพตอผูลวงลับเปนครั้ง
สดุ ทา ย กอ นท่จี ะดําเนินการพระราชทานเพลิงศพหรอื ฌาปนกิจศพหลงั เสร็จสิ้นพธิ ีกรรม

ดวยเหตนุ พี้ ธิ ีกรรมสวดพระอภธิ รรม การสวดศพหรอื สวดมาตกิ า จึงกลา วไดวาเปนพิธีกรรมอนั สําคญั ทาง
พระพุทธศาสนา ที่มคี วามเชื่อมโยงท้ังดา นศาสนา ความเชอื่ วัฒนธรรมและขนมธรรมเนียมประเพณีในสังคมไทย

กลมุ อํานวยการพธิ ีการศพทไ่ี ดร ับพระราชทาน ท่ี ๔ ฉะเชิงเทรา ในฐานะหนวยงานรัฐท่ีดูแลภารกิจดาน
งานพธิ ีการศพท่ีไดร บั พระราชทานตามพระบรมราโชบายของพระบาทสมเดจ็ พระวชิรเกลา เจาอยูห วั มีหนา ทีห่ ลกั
ในการเผยแพรองคความรดู า นศาสนพธิ ีแกห นวยงานภาครัฐ รัฐวิสาหกิจ ภาคเอกชนและประชาชนทุกภาคสวน
เพ่อื ใหการปฏิบัติกิจกรรมตางๆ ทางดานสถาบันชาติ ศาสนาและพระมหากษัตริย ใหเปนไปในทิศทางเดียวกัน
และเพ่ือใหการปฏิบตั ิศาสนพิธีขององคก รตางๆ เปน ไปอยา งถูกตอง เหมาะสมและสมพระเกียรตติ อไป
คาํ จํากดั ความ

งานพิธีกรรมสวดพระอภิธรรมศพในปจจุบัน มีความสัมพันธเช่ือมโยงกับความเชื่อทางพุทธศาสนา
โดยเฉพาะความเชอ่ื เก่ยี วกับสจั ธรรมของชีวิตวาดวยการเกิด การแก การเจ็บ และการตาย เปนเรื่องธรรมดา
ของธรรมชาติ ไมมใี ครสามารถหลบหนคี วามตายได เมื่อถงึ วัยอนั สมควรรางกายที่ประกอบขึ้นดวยธาตุดิน ธาตุ
นาํ้ ธาตลุ มและธาตไุ ฟ ก็จะแตกดับและกลบั คนื สูผ ืนดนิ เปน ความจริงของชีวิต

//การสวดอภิธรรมในงาน…
๑

เน้อื เรอื่ ง

การสวดอภิธรรมในงานศพ นอกจากจะเปนการรําลกึ ถึงคุณงามความดีของผูลว งลับแลว ยังเปน การเตอื น
ใหผ ูเขา รว มงานตระหนักถึงความเปราะบางและสัจธรรมแหงชีวิต ชวยใหปลอยวางและสรางคุณคาแหงการ
ดาํ รงอยูข องตนเองดวยการทาํ ความดี และเอาใจใสคนรอบขางมากขึ้นเพราะในทายที่สุดทุกคนตองจากโลกนี้
ไป มที รัพยสมบตั มิ ากมายเทาใดก็ไมสามารถนาํ ตดิ ตวั ไปได มีเพียงบญุ กศุ ลและคณุ ประโยชนเ ทา น้นั ทเี่ หลืออยู
ใหค นรุน หลังไดชนื่ ชมและรําลึกถึง

งานของสจุ ติ ต วงษเ ทศ ไดก ลา วในหนงั สอื เสดจ็ สูแดนสรวง ศลิ ปะ ประเพณีและความเช่ือในงานพระ
บรมศพและพระเมรุมาศไวว า พิธกี รรมสวดศพแบบไทยในปจจุบันนิยมประกอบพิธีกรรมดวยการเผาศพ ตาม
อทิ ธิพลของศาสนาพราหมณ- ฮนิ ดู และพุทธศาสนาทีร่ ับมาจากประเทศอนิ เดยี ในสมัยอยธุ ยา โดยเริ่มจากพิธี
ถวายพระเพลิงพระบรมศพพระมหากษัตริยและราชวงศช้ันสูง พิธีกรรมสวดอภิธรรมศพยังคงความเปน
เอกลกั ษณตามจารีตและแบบแผนการปฏิบตั ิในแตล ะทอ งถิน่ แตย ังคงสาระสาํ คญั บางประการของการสวดพระ
อภธิ รรมศพไวน ่นั กค็ อื การทอดผาไตรบงั สุกลุ และการถวายจตปุ จจัยไทยธรรมใหแกพ ระสงฆห ลังเสร็จส้นิ พิธีสวด
พระอภธิ รรมศพ

ผา ไตรบังสุกุล จตุปจจยั ไทยธรรม

พระอภิธรรมคืออะไร

พระอภธิ รรม หรอื เรียกชอ่ื เต็มวา “พระอภธิ รรมปฎ ก” เปน ๑ ใน ๓ แหงพระไตรปฎก ไดแก พระวินัย
ปฎ ก พระสตู ตันตปฎ กและพระอภธิ รรมปฎ ก อนั เปน ธรรมท่ีประเสรฐิ ยงิ่ ปราศจากสมมตุ ิ โดยเน้ือความในพระ
อภธิ รรมเกือบทั้งหมดกลาวถงึ “ปรมตั ถธรรม” อนั เปนธรรมข้นั สูง ท่ีมคี วามสาํ คญั อยางยง่ิ

//ใจความสําคัญของพระ...
๒

ใจความสาํ คญั ของพระอภิธรรม

พระอภธิ รรม เปนวิชาการชน้ั สงู ท่ีมเี นือ้ หาเกย่ี วกับปรมัตถธรรม ๔ ประการ อันไดแก จิต เจตสิก รูป
และนิพพาน พระอภิธรรมเปรียบเสมือนแกนแทของพระพุทธศาสนา มีเนื้อหาสุขุมลุมลึก อันนําไปสูความรู
ความเขาใจในเรื่องธรรมชาตขิ องชีวติ เรอ่ื งของกรรมและการสงผลของกรรม เร่อื งภพภูมิตางๆ เรื่องของการ
เวียนวายตายเกิดและเรื่องของการปฏิบัติเพื่อใหพนจากการเวียนวายตายเกิด ซึ่งเปนจุดหมายอันสูงสุดใน
พระพทุ ธศาสนา ท้ังยังเปนหลักคําสอนทางพระพุทธศาสนาท่ีปรากฏในพระไตรปฎกแบงออกเปน ๓ หมวด
คือพระวนิ ยั ปฎ ก พระสตุ ตนั ตปฎ กและพระอภธิ รรมปฎก

เหตุใดจึงมีการสวดพระอภิธรรมในงานศพ

การสวดพระอภธิ รรมในงานศพนัน้ ถอื เปน พธิ ีกรรมหนึ่งอันแสดงใหเห็นถึงขนบธรรมเนียมและจารีต
ของสงั คมไทยในฐานะเปนเมอื งพุทธ ซึง่ การสวดอภิธรรมเปนการกลาวถึงเร่ืองสัจธรรมของชีวิต โดยปรมัตถ-
ธรรมท่ีแทจริงของชีวิตดวยธรรมชาติ แบงออกเปน ๒ สวนคือ สวนที่เปนรูปคือรางกาย อันประกอบดวย
ธรรมชาติ ๔ อยา งคอื ดนิ นาํ้ ลม ไฟ (ธาตุ ๔) กับสวนท่เี ปน นามคอื จิตเจตสิก (ขันธ ๕ : เวทนา สัญญา สังขาร
วิญญาณ) ถาเห็นสัจธรรมของชีวิตตามธรรมชาตดิ ว ยปญ ญาญาณยอ มบรรลถุ ึงพระนพิ พาน การดบั กิเลสคือการ
ดับทุกขได ดังน้ันการสวดพระอภิธรรมในงานศพ ยอมมีจุดมุงหมายเพื่อใหเห็นความจริงของชีวิต ตาม
ธรรมชาติหรือธรรมดาดังกลา วน้ัน

เหตุใดจงึ นิยมนมิ นตพระสงฆ ๔ รปู เทา น้ัน ในการสวดพระอภธิ รรมในงานศพ

เน่ืองจากพระอภิธรรมน้ัน กลาวถึงหลักสําคัญไว ๔ ประการคือ จิต เจตสิก รูปและนิพพาน ดังน้ันจึง
นยิ มนมิ นตพ ระสงฆ ๔ รูปเทา จาํ นวนหลักธรรมดงั กลาว และพระสงฆจ ํานวน ๔ รูปก็ครบองคสงฆพอดี สวน
ทํานองในการสวดพระอภธิ รรมกม็ ีความแตกตางกันไป เชน ทํานองหลวง ทาํ นองของภูมิภาคทอ งถ่ินบทสวด
ภาษาบาลีและการสวดแปลเปน ภาษาไทย ก็ขึ้นอยกู ับขนบธรรมเนียมประเพณีของแตละทองถ่ินหรือภูมิภาค
ดวยเชน กัน

สวดพระอภิธรรมทวั่ ไป สวดพระอภธิ รรมทํานองหลวง

//สวดพระอภธิ รรมม…ี
๓

สวดพระอภธิ รรมมีกแ่ี บบ

สาํ หรบั การสวดพระอภธิ รรมในงานศพของสังคมไทยนัน้ แบง ออกเปน ๕ แบบ ไดแก
๑. สวดพระอภิธรรม ๗ คัมภรี  ไดแ ก คัมภีรธัมมสังคณี, คัมภีรวิภังค, คัมภีรธาตุกถา, คัมภีร

ปุคคลบญั ญัติ, คมั ภรี กถาวัตถ,ุ คัมภรี ย มกและคัมภรี มหาปฏฐาน
๒. สวดพระสหัสสนัย เปน การกลาวถงึ อทิ ธบิ าท ๔ ไดแก ฉันทะ วริ ิยะ จติ ตะ วมิ ังสา
๓. สวดพระอภิธรรมมัตถสังคหะ เปนคัมภีรซ่ึงรวบรวมเน้ือความของพระอภิธรรมท้ัง ๗

คัมภรี ไ วโ ดยยอแบง เปน ๙ ปรจิ เฉท (๙ ตอน)
๔. สวดพระมาลัย
๕. สวดทํานองหลวง ผูสวดจะเปนพระพิธีธรรมท่ีอยูเฉพาะวัดพระอารามหลวง และแตละ

พระอารามหลวงจะมีทํานองในการสวดเปนของตนเอง ซ่ึงจะใชสวดเฉพาะในงานพิธีศพท่ีอยูในช้ันพระบรม
วงศานุวงศ พระบรมราชานุเคราะห พระราชานเุ คราะหและพระอนุเคราะห แตก็มียกเวนในงานสวดทั่วไป
บางงานท่ีเจา ภาพจดั ขน้ึ

คัมภรี ส วดพระมาลยั คัมภรี ใ บลาน คัมภัรพ ระอภิธรรมมัตถสังคหะ

การสวดพระอภธิ รรมทํานองหลวง๑

สําหรับการสวดพระอภิธรรมทํานองหลวงน้ัน ใชสวดเฉพาะในงานพิธีศพของพระบรมวงศานุวงศ
พระบรมราชานุเคราะห พระราชานเุ คราะหและพระอนเุ คราะห โดยพระพิธีธรรม ๑ สํารับ ประกอบไปดวย
พระสงฆทรงสมณศักด์ิ ๔ รูป โดยการสวดพระอภธิ รรมทาํ นองหลวงที่นิยม แบง ได ๔ ทาํ นอง ดังน้ี

๑.ทํานองกะ วัดท่ีสวดทํานองน้ี เชน วดั พระเชตพุ นวมิ ลมังคลาราม (วัดโพธ)ิ์
๒.ทาํ นองเลอ่ื นหรือทาํ นองเคล่อื น วดั ท่ีสวดทํานองน้ี เชน วัดระฆังโฆสติ าราม
๓.ทํานองลากซุง วดั ที่สวดทํานองนี้ เชน วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎ์ิ
๔.ทํานองสรภญั ญะ วัดทีส่ วดทํานองน้ี เชน วดั บวรนเิ วศวหิ าร

//การสวดพระอภธิ รรมทาํ นอง…

๑ ปจจบุ นั นม้ี ี ๑๐ พระอาราม ไดแ ก วดั พระเชตุพนวิมลมังคลาราม, วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์, วัดสระเกศ,
วัดราชสิทธาราม,วดั ระฆงั โฆสติ าราม,วดั จกั รวรรดริ าชาวาส,วัดอนงคาราม,วัดสุทัศนเทพวราราม,วัดบวรนิเวศ
วิหารและวัดประยุรวงศาวาส.

๔

การสวดพระอภิธรรมทาํ นองสรภญั ญะ

การสวดพระอภธิ รรมทํานองสรภญั ญะ เปน ทาํ นองหลวงท่นี ิยมใชใ นการสวด เนอ่ื งจากคําสวดชัดเจน
มีการเอื้อนทํานองเสียงสูง เสียงต่ําไปพรอมกับคําสวดน้ันๆ สําหรับทํานองสรภัญญะเริ่มนํามาใชสวดพระ
อภิธรรมในงานศพครั้งแรกในสมัยรัชกาลที่ ๔ และตอมาในสมัยรัชกาลท่ี ๕ พระยาศรีสุนทรโวหาร (นอย
อาจารยางกรู ) องคมนตรีและเจากรมพระอาลักษณ ไดแปลบทสรรเสริญตางๆ เปนภาษาไทยครั้งแรก โดย
เรียกบทสวดนั้นวา “คํานมัสการคุณานุคุณ” ประกอบไปดวย ๕ บทสรรเสริญ ไดแ ก

๑. บทสรรเสรญิ พระพทุ ธคณุ
๒. บทสรรเสรญิ พระธรรมคณุ
๓. บทสรรเสรญิ พระสังฆคณุ
๔. บทสรรเสริญมาตาปตุคุณ
๕. บทสรรเสรญิ อาจารยิ คุณ
ซ่ึงบทประพันธเหลานี้ไดรับความนิยมจวบจนถึงปจจุบัน นอกจากบทสรรเสริญพระรัตนตรัยแลว ทํานอง
สรภัญญะยงั ใชสวดคาถาบทอื่นดว ย เชน บทแปลคาถาพาหุง เปนตน

การสวดพระอภิธรรมทาํ นองหลวง

การบาํ เพญ็ กุศลสวดพระอภิธรรม

การจัดบําเพ็ญกุศลสวดพระอภิธรรมประจําคืน กอนท่ีจะประกอบพิธีพระราชทานเพลิงศพหรือ
ฌาปนกิจศพนัน้ จะมีการจดั งานบาํ เพญ็ กุศลหรือเรียกอีกอยา งหนึง่ วา “พิธีสวดพระอภิธรรม” นิยมเร่ิมจัดพิธี
ต้งั แตวนั ต้ังศพเปน ตนไปทุกคนื จนครบสัตตมวารที่ ๑ คือครบ ๗ วัน ทั้งน้ีจะจัดใหมีสวดพระอภิธรรม ๓ คืน,
๕ คืนหรอื ๗ คืนก็ได ตามความสะดวกของผูเปนเจาภาพ แตในบางกรณีอาจมีการสวดพระอภิธรรมศพจน
ครบ ๑๐๐ วนั หรือจนกวา จะถงึ พระราชทานเพลงิ ศพหรือวันฌาปนกจิ ศพก็ไดเ ชน กัน

//ทงั้ นี้ การสวดพระอภธิ รรม...
๕

ทงั้ นี้ การสวดพระอภิธรรมศพ สวนใหญจะเร่ิมข้ึนหลังเวลา ๑๘.๐๐ น. เปนตนไป แตไมไดกําหนด
ตายตวั วาตองเรมิ่ เวลาเม่อื ใด แตเ ปน ไปตามความสะดวกของเจาภาพและพระภิกษสุ งฆเ ปน สาํ คัญ ระยะเวลาท่ี
ใชก ารสวดพระอภิธรรมจะอยูทป่ี ระมาณ ๑–๒ ช่ัวโมง ขึ้นอยกู บั แบบแผนและจารีตของการสวดพระอภิธรรม
ศพในแตละทอ งถนิ่ อาจเรว็ หรอื ใชเ วลามากกวา นกี้ ไ็ ดเชนกัน

สาํ หรบั ข้นั ตอนการปฏบิ ัตใิ นพิธีการสวดพระอภิธรรมศพ เม่ือถึงเวลาตามประเพณีนิยมหรือตามท่ีวัด
กาํ หนด ศาสนพธิ ีกรพึงปฏบิ ตั ิ ดงั น้ี

๑. นิมนตพระสงฆ ๔ รูป ขึน้ นั่งยงั อาสนสงฆถวายนํา้ รอ น-นา้ํ เย็น
๒. เชิญประธานพิธี เจาภาพหรอื ผแู ทนในพิธี จดุ ธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัย จุดธูปเทียนบูชา
พระธรรมและจดุ เคร่ืองทองนอยหนาศพ ตามลําดบั
๓. ศาสนพิธกี รอาราธนาศีล ทุกคนรับศีล
๔. พระสงฆสวดพระอภิธรรม (ศาสนพิธีกรตองประสานกับพระสงฆแมในปจจุบันไมนิยม
อาราธนาธรรม แตยงั มีบางทอ งถิ่นเมื่อพระสงฆสวดพระอภิธรรม จะตอ งมกี ารอาราธนาธรรมดวย)
๕. พระสงฆสวดพระอภิธรรมจบ ครบ ๔ จบ ศาสนพิธีกรนําตูพระธรรมและเครื่องสักการะ
ถอยออกมาทางทายอาสนสงฆ
๖. นําเครอ่ื งไทยธรรมเขาไปต้ัง ณ เบ้ืองหนาพระสงฆ
๗. เชิญประธานพิธี เจา ภาพหรอื ผแู ทน ถวายเครอื่ งไทยธรรม
๘. เมื่อพระสงฆรับเครื่องไทยธรรมแลว ใหนําเครื่องไทยธรรมออกมาไวดานทายอาสนสงฆ
เพือ่ จะไดถ วายพระสงฆเ มอื่ เสรจ็ พธิ ี
๙. ศาสนพธิ ีกรลาดผาภษู าโยง (เปน หนาที่ของศาสนพิธกี ร)
๑๐. เชิญผา ไตรหรอื ผา สบง ใหประธานพธิ หี รอื เจาภาพทอดบนภูษาโยง ในลักษณะขวางผา
ภษู าโยง พระสงฆพ จิ ารณาผา บงั สุกุล
๑๑. พระสงฆอนโุ มทนา ประธานพธิ ีหรือเจาภาพ กรวดนาํ้ - รับพร
๑๒. เสร็จพิธีบําเพ็ญกศุ ลสวดพระอภธิ รรมศพประจาํ คืน

จุดธูปเทียนบชู าพระรตั นตรัย จดุ ธปู เทยี นบชู าพระธรรม จุดเครอ่ื งทองนอ ยหนาศพ

//อุปกรณท ่ตี อ งเตรียม...
๖

อุปกรณท่ีตอ งเตรยี มในงานสวดพระอภิธรรมศพ

การสวดพระอภิธรรมศพ เพื่อใหการจัดงานเปนไปอยางเรียบรอยและเพ่ืออํานวยความสะดวกแก
ประธานพิธีหรอื แขกผูมเี กียรติทม่ี ารว มเปน เจาภาพงานศพนนั้ อุปกรณดา นศาสนพธิ ที ี่สําคัญและจําเปนตองมี
ในพธิ ีดังกลา ว มดี ังน้ี

๑. โตะหมูบชู าสาํ หรับประดษิ ฐานพระพุทธรูป (จะใชโ ตะ หมู ๕ หมู ๗ หรือหมู ๙ ก็ได)
๒. ผา ภูษาโยง (กรณีไมมผี า ภูษาโยง เจาภาพสามารถใชด ายสายสญิ จนโยงแทนได)
๓. ทก่ี รวดนาํ้ (กรณปี ระธานพธิ ีเปน พระสงฆ ใหใชภาชนะแกว )
๔. เทยี นชนวน (กรณปี ระธานพิธเี ปนพระสงฆ ใหใชภ าชนะแกว)
๕. เครื่องทองนอ ย (กรณผี วู ายชนมเปนพระสงฆ ใหใชภ าชนะแกว)
๖. ตพู ระพิธีธรรม (ประกอบดว ย พัดยศพระราชาคณะช้ันสามัญยก พัดสีเหลือง พัดสีแดง
พัดสนี ํา้ เงินและพัดสีเขยี ว ตามลําดับ)
๗. เครอ่ื งนมัสการกระบะมุก
๘. ผาไตรหรือผาสาํ หรับทอดบังสุกุล เครื่องกัณฑเทศนแ ละจตปุ จ จยั ไทยธรรม

โตะ หมูบูชาพระพทุ ธรูป ตพู ระพิธธี รรม เทียนชนวน

ทกี่ รวดนํา้ ผาไตรบังสุกลุ ผา ภูษาโยง

//สว นสรุป...
๗

เคร่อื งทองนอ ย (สําหรบั ฆราวาส) เครื่องทองนอย (สําหรับพระสงฆ)

เครอ่ื งนมสั การกระบะมกุ เครอื่ งกัณฑเ ทศนและจตปุ จจยั ไทยธรรม

สวนสรุป

การสวดพระอภิธรรมศพน้ัน นับวาเปนอีกหนึ่งประเพณีที่มีความเกาแกและอยูคูสังคมไทยมาอยาง
ยาวนาน แมวารายละเอียดแบบแผนของพธิ ีจะมกี ารปรบั เปล่ียนใหเหมาะสมไปตามแตละยุคสมัย แตเนื้อหา
ใจความของพธิ ีสวดพระอภิธรรมศพยังคงมคี วามหมายเดิมนัน่ คือ การสอนใหทุกคนตระหนักรูถึงสัจธรรมของ
ชวี ิตและยา้ํ เตือนวา ระหวา งทย่ี งั มชี วี ติ ควรทําแตค วามดแี ละสง่ิ ที่มปี ระโยชนต อตนเองและผอู ่ืน เพราะไมมีใคร
หลีกเลี่ยงความตายไดแ ละที่สําคัญคือ ไมมีวันรูวาความตายจะมาเยือนตนเองเมื่อใด จึงควรใชวันเวลาทุกวัน
อยา งคุม คา เพ่ือทีจ่ ะไดไมมีสงิ่ ใดใหตองเสียดายยามถงึ วันสุดทา ยของชีวิต

//การสวดพระอภธิ รรม…

๘

การสวดพระอภิธรรมเปน พิธีกรรมที่เก่ียวของโดยตรงกับพทุ ธศาสนิกชนทัง้ หลายกลา วคอื เม่ือมบี ุคคล
ใดถึงแกกรรม ผูเปนญาติหรือคนใกลชิดจะจัดใหมีการสวดพระอภิธรรม เพื่อบําเพ็ญกุศลใหกับผูวายชนม
สําหรับผูส ้ินชีวติ ทีม่ ฐี านนั ดรศักดิ์ ช้ันยศหรืออยูในหลักเกณฑเทียบเกียรติยศพระราชทานแกพระศพและศพ
ของสํานกั พระราชวงั หรอื ทรงพระกรุณาโปรดเกลา ฯ เปนกรณพี ิเศษนัน้ จะไดรบั พระราชทานพระบรมราชานุ-
เคราะห พระราชานเุ คราะห พระอนเุ คราะหใ นการสวดพระอภิธรรมศพ พระสงฆท่ีทําหนาที่ในงานดังกลาวน้ี
เรียกวา “พระพิธีธรรม” ซึ่งเปน ตาํ แหนง ทีไ่ ดร ับการแตงต้ังเฉพาะพระสงฆในพระอารามหลวง

กลุมอํานวยการพิธีการศพท่ีไดรับพระราชทานท่ี ๔ ฉะเชิงเทรา สํานักงานวัฒนธรรมจังหวัด
ฉะเชิงเทรา กระทรวงวัฒนธรรม มภี ารกจิ หนา ทใ่ี นการรับสนองงานตามพระบรมราโชบายดานงานพิธกี ารศพ
ที่ไดรบั พระราชทานจากสํานักพระราชวัง รวมทั้งงานพระราชพิธี พระราชกุศล รัฐพิธีและศาสนพิธีตางๆ เปน
ประจํา ดว ยเหตนุ เี้ พ่ือใหการจัดกิจกรรมดา นพระพธิ ธี รรมสวดพระอภธิ รรมศพเปนไปอยา งถกู ตอง เหมาะสม
และมีความศกั ดสิ์ ิทธใ นพิธกี รรม ทั้งเปนเร่ืองที่สําคญั ที่ชาวพทุ ธควรรูถ ึงความเปนมา ทํานองและอื่นๆ เพ่ือให
สามารถนํามาประยกุ ตใ ชไ ดจ ริงในงานอวมงคลหรือพิธกี รรมที่คลายคลึงกันตอ ไป

สวนอางองิ

กรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม.(๒๕๕๔).พระพธิ ีธรรม. กรงุ เทพฯ : โรงพิมพชุมนุมสหกรณการเกษตร
แหง ประเทศไทย จํากัด.

กรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม.(๒๕๖๓).ศาสนพธิ แี ละมารยาทไทย.กรงุ เทพฯ : โรงพิมพชุมนมุ สหกรณ
การเกษตรแหงประเทศไทย จาํ กัด.

กรมการศาสนา กระทรวงวฒั นธรรม.(๒๕๕๑). คมู ือการปฏบิ ัติศาสนพิธ.ี กรุงเทพฯ : โรงพมิ พช มุ นมุ สหกรณ
การเกษตรแหง ประเทศไทย จํากัด.

พระมหาโสภณ วิจติ ฺตธมโฺ ม.(๒๕๕๘).การศกึ ษาวิเคราะหก ารตคี วามพระอภธิ รรมของพระเถระในพระพุทธ-
ศาสนา (AN ANALYTICAL STUDY OF ABHIDHAMMA INTERPRETATION OF THAI
ELDER).วารสาร มจร. มนุษยศาสตรปริทรรศน ปท ี่ ๑ ฉบับที่ ๑ มกราคม-มถิ ุนายน ๒๕๕๘.

*********************

เรยี บเรยี งโดย
นายไกร เพช็ รรัตน
นกั วิชาการวัฒนธรรม
กลมุ อํานวยการพิธีการศพท่ีไดรับพระราชทาน ที่ ๔ ฉะเชิงเทรา
สาํ นกั งานวัฒนธรรมจงั หวัดฉะเชงิ เทรา

๙