เทียนชนวน

เรือ่ ง เทยี นชนวน

เรียบเรยี งโดย

นายชัชวาลย์ ไชยนคร
นักวชิ าการวัฒนธรรม
กล่มุ อานวยการพธิ กี ารศพทไ่ี ดร้ บั พระราชทานท่ี ๔ ฉะเชงิ เทรา
สานักงานวฒั นธรรมจังหวัดฉะเชงิ เทรา

เทียนชนวน

๑. บทนำ

ในการประกอบพธิ กี รรมทางศาสนา จะตอ้ งมกี ารตั้งโต๊ะหมู่บูชา มีการจุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัย
เป็นการเรมิ่ ตน้ ไม่วา่ จะเปน็ งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานราษฎร์พิธี ทั้งท่ีเป็นงานมงคล และ งานอวมงคล
ส่งิ หน่งึ ที่ควรจะมี และขาดไมไ่ ด้ คือ เทียนชนวน เพราะเป็นอุปกรณ์ทอ่ี านวยความสะดวกใหแ้ ก่ผูเ้ ป็นประธาน
ในพิธี ดังน้ัน จึงขอนาข้อมูลท่ีเกี่ยวกับเทียนชนวน มาอธิบาย เพ่ือตอบข้อสงสัยว่า ผู้ท่ีเป็นศาสนพิธีกร
เป็นคนถือเทียนชนวน ควรถืออยา่ งไร ควรปฏิบัติอย่างไร เพื่อใหถ้ ูกต้อง เหมาะสม ตามรูปแบบการปฏิบัติงาน
ของกระทรวงวฒั นธรรม

๒. คำจำกัดควำม/ควำมหมำย

เทียนชนวน เปน็ ช่อื เรียกเทยี นพเิ ศษทจ่ี ัดไว้เพ่อื จุดไฟแล้วนาไปจดุ เทียน หรอื ธูป บนท่บี ูชาอกี ตอ่ หนึ่ง
เป็นอุปกรณ์อานวยความสะดวกสาหรับประธานพิธีใช้ในการจุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัย หรือจุดในกรณี
อืน่ ๆ ซึง่ ทาให้การจดุ นน้ั ๆ งา่ ยข้นึ

เทียนชนวน เป็นหน้าท่ีของศาสนพิธีกรจะต้องจัดเตรียมให้เรียบร้อย ดูการติดเทียนกับเชิงเทียน
ให้แนน่ เพราะอาจหลดุ จากเชิงเทยี นได้ จัดเตรียมไว้ท้ายอาสน์สงฆ์ เมื่อถึงเวลางานศาสนพิธีกรจะได้จุดแล้ว
นาไปมอบให้ประธาน หรือ เจ้าภาพจดุ ธูปเทียนบชู าพระรัตนตรยั เมอื่ จุดเสร็จแล้วศาสนพิธีกรรับเทียนชนวน
มาดับ

๓. เนือ้ เรื่อง

เทยี นชนวน ที่ใช้ในปจั จบุ ัน จาแนกประเภทหลกั ๆ มี ๒ ประเภท คอื
๑. เทยี นชนวนประเภทแก้ว (ใชส้ าหรับพระสงฆ์ เพราะพระสงฆ์จับต้องทองเหลืองไม่ได้ เพราะเป็น
วัตถอุ นามาส)
๒. เทียนชนวนประเภททองเหลือง (ใชส้ าหรบั ประชาชน งานพิธที ั่วๆไป)

กำรเตรียมอปุ กรณ์
ผู้เป็นศาสนพิธีกรทาหน้าท่ีมอบเทียนชนวนแก่ประธานพิธีงานน้ันๆ เบื้องต้น จะต้องเตรียมจัดหา

อปุ กรณ์ไว้ให้พรอ้ ม คือ
๑. เชิงเทียน ๑ ท่ี (จะเป็นประเภทแก้ว หรือ ประเภททองเหลือง ก็ขึ้นกับประธานว่าเป็นพระสงฆ์

หรอื ฆราวาส)
๒. เทยี นขผ้ี ง้ึ ขนาดใหญพ่ อสมควรกับเชงิ เทยี นชนวน ๑ เลม่ (ควรหาเทียนท่ีมีไส้ใหญ่ๆ เพื่อไฟไม่ดับ

งา่ ย)
๓. เชื้อน้ามันท่ีผสมสาเร็จแล้ว พร้อมทั้งสาลีสาหรับใช้เป็นชนวนติดไว้ท่ีธูปและเทียนที่บูชา

เพ่อื สะดวกแกก่ ารจดุ ไฟติดได้เร็ว
กำรทำเชือ้ ชนวนธูป เทยี น

การทาเช้ือชนวนธูป เทียน เพ่ือต้องการให้สิ่งที่จุดบูชาน้ันติดไฟง่าย ดังน้ัน เมื่อประธานจะจุดบูชา
สง่ิ ใด ศาสนพธิ ีกรควรเตรียมทาเช้ือชนวนธูป เทยี น หรือส่ิงที่จะจดุ ให้เรยี บรอ้ ยกอ่ นถึงเวลาพิธตี ามกาหนดการ
ประมาณไมเ่ กนิ ๑ ชว่ั โมง หากเตรียมไวน้ านเกินไปจะทาใหจ้ ดุ ตดิ ชา้

วธิ ที ำเชอ้ื ชนวน

๑. เตรยี มขวดแกว้ ฝาโลหะขนาดพอสมควร ล้างเชด็ ใหแ้ ห้ง และสะอาด

๒. นาเศษเทียนขีผ้ ้งึ แท้ทีเ่ หลือจากใชใ้ นพธิ ตี า่ ง ๆ แลว้ ตัดเป็นชิ้นเล็ก ๆ ใส่ไว้ในขวด

๓. นานา้ มันเบนซินใสล่ งไปในขวดใหท้ ว่ มเทยี น ปิดฝาท้งิ ไว้ประมาณ ๑ คืน

๔. คนใหเ้ ทียนกบั นา้ มันผสมเปน็ เนอ้ื เดยี วกัน ไมค่ วรใหเ้ หลวหรอื ขน้ เกินไป

๕. ปิดฝาเก็บไว้เม่ือต้องการนามาใชใ้ ห้นาปลายธูปชบุ ลงไปในขวดเชื้อชนวน หลังจากนั้นพันด้วยสาลี
และชุบลงไปในขวดเชื้ออีก ๑ คร้ัง นามาแต่งให้สวยงาม และทาตรงบริเวณไส้เทียนที่ประธานจะจุดให้
เรยี บร้อย ถา้ หากเชื้อแหง้ หรอื เชื้อมลี ักษณะแข็ง ให้เตมิ นา้ มนั เบนซนิ ลงไป หรอื นาขวดเชอื้ ชนวนไปวางไวท้ ี่ท่มี ี
อากาศรอ้ น

กำรปฏบิ ตั งิ ำนศำสนพิธี

การเชญิ เทียนชนวน เทียนชนวน คอื อุปกรณอ์ านวยความสะดวกสาหรับประธานพิธีใช้ในการจุดธูป
เทยี นบูชาพระรตั นตรยั หรอื จุดในกรณีอนื่ ๆ ศาสนพิธีกรผู้ปฏบิ ตั ิหน้าท่ีเชิญเทียนชนวนควรปฏบิ ตั ดิ ังน้ี

๑. ถือเชิงเทยี นชนวนดว้ ยมือขวา ใชฝ้ ่ามือรองรบั ใต้ฐานเชงิ เทียนชนวน ใช้นว้ิ หัวแมม่ อื จบั ดา้ นบนฐาน
เชิงเทยี นชนวน มือซ้ายถือไฟแช็กพรอ้ มจดุ ยนื รออย่ทู ้ายอาสน์สงฆ์

๒. เร่มิ พธิ ี ศาสนพิธีกรจุดเทยี นชนวนท่บี รเิ วณทา้ ยสงฆ์ แล้วเชิญเทียนชนวนเดินเข้าไปประมาณกลาง
อาสนส์ งฆ์

๓. เมือ่ ประธานพิธีนั่งอยู่ ให้เดินเข้าไปที่ประธานสามารถมองเห็น (ประมาณบริเวณกลางอาสน์สงฆ์)
ใหแ้ สดงความเคารพประธานพธิ ี (คานับ วิธีการปฏิบัติ ให้ยืนตัวตรง ส้นเท้าชิดกัน ปลายเท้าห่างกันเล็กน้อย
มอื ขวาถือเทียนชนวน ในลักษณะแขนต้ังฉากกับพ้ืน เอียงปลายเทียนชนวนออกเล็กน้อย มือซ้ายถือไฟแช็ก
ค้อมช่วงไหล่และศีรษะลงเล็กน้อย แล้วเงยหน้าข้ึนในท่าตรง) เมื่อประธานพิธีลุกเดินไปที่โต๊ะหมูบูชา หรือ
สถานทีท่ ต่ี อ้ งจดุ ธปู เทียน ศาสนพิธีกรพึงเดินไปถึงที่ประธานจะจุด นั่งคุกเข่า ส่งเทียนชนวนทางด้านขวามือ
ของประธานพิธี (ถา้ สถานทบ่ี งั คบั กส็ ามารถส่งทางด้านซ้ายมือของประธานพิธีได้ ศาสนพิธีกรไม่จาเป็นต้อง
แทรกตัว เพอ่ื ตอ้ งการเข้าไปส่งทางด้านขวามือของประธานพิธี) ให้ปลายเทียนหันออกนอกตัวประธาน เพื่อ
ป้องกนั นา้ ตาเทยี นหยดใสป่ ระธาน แลว้ วางมือใหเ้ รียบรอ้ ย ไมต่ อ้ งประนมมือ แต่ใหเ้ ตรียมพร้อมที่จะรับเทียน
คนื หลังจากประธานพิธีจดุ เรยี บร้อยแลว้

ในกรณีพระสงฆ์เป็นประธานพิธี เมื่อประธานในพิธีรับเทียนชนวนจากศาสนพิธีกร ให้ศาสนพิธีกร
ประนมไหวป้ ระธาน และวางมอื ให้เรียบรอ้ ย เม่อื ประธานสง่ เทียนชนวนคนื ใหป้ ระนมมือไหว้และใชม้ อื ขวารับ
เทียนชนวนคืน แล้วเดนิ เข่าถอยหลงั ๒ กา้ ว ลุกขนึ้ ยืนตรง (ไมต่ อ้ งคานับ) และเดินออกไปดับเทียนชนวนท้าย
อาสน์สงฆ์

ในกรณีท่ีประธานพิธีเข้ามายังบริเวณพิธี และเดินไปยังโต๊ะหมู่บูชา หรือสถานท่ีจุดบูชาสักการะ
ศาสนพธิ ีกรพึงจดุ เทียนชนวน เดินตามประธานเยื้องไปทางขวามือประธาน เมื่อถึงสถานท่ีจุดให้ศาสนพิธีกร
น่งั คุกเข่าสง่ เทียนชนวนให้ประธานพธิ ีทางดา้ นขวามอื ของประธาน

๔. เม่ือประธานพิธจี ุดธูปเทยี นเสร็จเรยี บรอ้ ยแล้ว ส่งเทยี นชนวนคืน ศาสนพธิ กี รพงึ รับเทียนชนวนคืน
ดว้ ยมือขวา โดยการหงายฝ่ามอื ขวารองรับใตฐ้ านเทยี นชนวน แลว้ ใชห้ ัวแมม่ อื จบั ดา้ นบน ถอยออกมาได้ระยะ
พอสมควร ลกุ ขน้ึ ยืนคานบั ประธาน แลว้ เดินถอยออกไปทางท้ายอาสนส์ งฆ์ทนั ที

๕. เมือ่ ถงึ บริเวณท้ายอาสน์สงฆจ์ งึ ดบั เทยี นชนวน ไม่ควรใชเ้ ป่าหรอื ใช้มือโบกหรอื สะบัดเพื่อดับเทยี น
แต่ให้ใช้วธิ หี าวสั ดุ เช่น ใบไมห้ รือวสั ดอุ ืน่ โดยวธิ ีจบั หรอื รดู ไส้เทียนใหด้ บั

อน่ึง สาหรับการส่งเทยี นชนวนให้ประธานจุดเทยี นน้ามนตก์ ็พึงกระทาในลกั ษณะเดียวกนั ต่างกันแต่
เพยี งวา่ เม่ือประธานพิธีจุดเทียนทาน้าพระพุทธมนต์เสร็จเรียบร้อยแล้ว ศาสนพิธีกรพึงเรียนให้ประธานพิธี
ประเคนภาชนะทาน้าพระพทุ ธมนตด์ ้วย และเมื่อถอยออกมาแล้วต้องรอดูจนกว่าพระสงฆ์จะทาน้าพระพุทธ
มนตเ์ สรจ็ แต่ถ้าหากเทยี นทานา้ พระพุทธมนต์ดบั กอ่ นทีพ่ ระสงฆ์จะทาน้าพระพทุ ธมนตเ์ สรจ็ ศาสนพธิ ีกรพึงจุด
เทยี นชนวนเขา้ ไปจดุ เทยี นน้าพระพทุ ธมนตเ์ อง โดยไมต่ อ้ งเชญิ ประธานพธิ เี ขา้ ไปจุดอกี

ขอ้ ควรระวงั

๑. ไม่ควรจับเชิงเทียนชนวนเหนือมือประธานพิธีที่ท่านจับอยู่ เพราะถือว่าเป็นการแสดงความ
ไมเ่ คารพทา่ น ท้งั เป็นการแสดงว่าเป็นคนไมร่ รู้ ะเบยี บอกี

๒. ขณะสง่ เชิงเทียนชนวนมอบให้ประธานพิธี ไม่ควรถือถึงกลางเชิงเทียนส่งให้ท่าน เพราะจะทาให้
ทา่ นรบั เชงิ เทยี นชนวนไม่สะดวก

๓. ตอ้ งเตรียมไฟแช็ก วา่ จดุ ตดิ หรือไม่ มีแก๊สหรือเปลา่ เพ่ือเตรียมพร้อมที่จะจุดได้ทันทีเม่ือไฟเทียน
ชนวนดับ

๔. ต้องกาหนดทิศทางของลมที่พัดมา โดยเฉพาะคือทิศทางลมท่ีเกิดจากพัดลม จะทาให้ไฟเทียน
ชนวนดับ หรอื จะทาใหก้ ารจดุ ไฟเครือ่ งสกั การบชู าไม่ติด หรือจดุ ไฟติดได้ยาก

๔. สรุป

เทยี นชนวน คืออปุ กรณ์ท่ีอานวยความสะดวกให้แก่ผู้เป็นประธานในพิธีต่างๆ ในการจุดธูปเทียนบูชา
พระรัตนตรัย ท้ังท่ีเป็นงานมงคล และ งานอวมงคล โดยจาแนกประเภทหลักๆ มี ๒ ประเภท คือ เทียนชนวน
ประเภทแก้ว (ใช้สาหรับพระสงฆ์) กับ เทียนชนวนประเภททองเหลือง (ใช้สาหรับประชาชนท่ัวไป) ผู้ท่ีเป็น
ศาสนพิธีกรในการทาหน้าท่ีมอบเทียนชนวนแก่ประธานพิธี จะต้องเตรียมจัดหาอุปกรณ์ไว้ให้พร้อมในการ
ปฏิบัติงาน อีกท้ังต้องตรวจเช็คเส้ือผ้าตัวเองให้ดี ยืนถือเชิงเทียนชนวนให้สง่า พอถึงเวลาประกอบพิธี
กใ็ หป้ ฏบิ ัติใหถ้ ูกต้อง เหมาะสม

๕. อ้ำงอิง

สานักงานปลัดกระทรวงวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม. (๒๕๖๒). แนวทำงกำรปฏิบัติงำนพิธีกำรศพที่ได้รับ
พระรำชทำน สำนักงำนปลัดกระทรวงวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ชุมชนสหกรณ์การเกษตร
แหง่ ประเทศไทย จากดั .

เรียบเรียงโดย
นายชชั วาลย์ ไชยนคร
นกั วชิ าการวฒั นธรรม
กลุ่มอานวยการพิธกี ารศพทไี่ ด้รบั พระราชทานท่ี ๔ ฉะเชงิ เทรา
สานักงานวัฒนธรรมจงั หวัดฉะเชิงเทรา