การเชิญที่กรวดน้ำ

การเชิญท่กี รวดน้า

เรยี บเรียงโดย
นายจตวุ รรณ พิเศษสกลุ

นักวิชาการวัฒนธรรม
กลุ่มพิธีการศพท่ไี ดร้ ับพระราชทาน
สานักงานวัฒนธรรมจงั หวัดฉะเชงิ เทรา

การเชญิ ท่ีกรวดน้ำ

1.บทนำ
วัฒนธรรมการทำบุญของพทุ ธศาสนิกชนชาวไทย หลงั จากทำบญุ เสร็จแลว้ ต้องมีการกรวดนำ้ อุทิศบุญกุศล

ให้กับเจ้ากรรมนายเวร บุพการี ญาติพี่น้องผู้ล่วงลับ และสรรพสตั ว์ทั้งหลายด้วยการรินน้ำลงพืน้ ดิน หรือมีภาชนะ
รองรับจากนั้นนำน้ำในนั้นไปเทลงพื้นดินหรือโคนต้นไม้อีกที โดยพิธีการนี้มีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล ภาชนะรองรับ
นั้นเรียกว่า ที่กรวดน้ำ ซึ่งมีขั้นตอนการปฏิบัติในศาสนพิธี คือ การเชิญที่กรวดน้ำ ดังนั้นจะได้อธิบายถึงขั้นตอน
วิธีการปฏิบัตใิ ห้ถูกต้องเรียบรอ้ ย สวยงาม แก่ที่ผพู้ บเห็น
2.คำจำกดั ความหรอื นยิ ามต่างๆ

การกรวดน้ำ เป็นการอุทิศแผ่ส่วนบุญกุศลที่ตนได้บำเพ็ญ ส่งไปให้แก่บุรพชนตลอดจนสรรพสัตว์ทั้งปวง
เปน็ การอธิษฐานใจในสงิ่ ที่ประสงค์ให้สำเรจ็ ตามความปรารถนา

ทก่ี รวดน้ำ คอื ภาชนะสำหรับใส่น้ำ ประกอบด้วยเตา้ นำ้ กรวด และทรี่ องรบั นำ้
3.เนือ้ เรือ่ ง

ทกี่ รวดน้ำ ที่ใชใ้ นปจั จบุ นั สามารถจำแนกประเภทหลกั ได้ 2 ประเภท
1.ทก่ี รวดน้ำประเภทแกว้ (ใชส้ ำหรบั พระสงฆ์ เพราะพระสงฆไ์ ม่สามารถจบั ต้องทองเหลืองได้เป็นวัตถอุ นามาส*)
2.ที่กรวดน้ำประเภททองเหลอื ง (ใชส้ ำหรับประชาชน ในงานพิธีทว่ั ๆไป)

วัตถอุ นามาส*
สิง่ ของทท่ี รงหา้ มมิให้พระภิกษสุ งฆจ์ บั ตอ้ งเรียกวา่ “วัตถอุ นามาส” ได้แก่ วัตถุสิ่งของดงั ตอ่ ไปน้ี
๑. ผู้หญิง รวมทั้งเครื่องแต่งกายหญิง รูปภาพหญิง หรือรูปปั้นของผู้หญิงทุกชนิด ๒.รัตนะ ๑๐ ประการ คือ ทอง เงิน แก้วมุกดา

แก้วมณี แก้วประพาฬ ทับทิม บุษราคัม สังข์(ที่เลี่ยมทอง) ศิลา เช่น หยก และโมรา เป็นต้น ๓.เครื่องศาสตราวุธทุกชนิด อันเป็น
เครอื่ งทำลายชีวติ ๔.เครื่องดกั สัตว์บกและสัตวน์ ำ้ ทกุ ชนิด ๕.เคร่ืองประโคมดนตรที กุ อยา่ ง ๖.ข้าวเปลอื กและผลไม้อันเกิดอยูก่ ับที่

สิ่งของที่เป็นวัตถุอนามาสเหล่านี้ทุกชนิด ไม่นิยมนำไปประเคนถวายพระภิกษุ เพราะผิดพระวินัยพุทธบัญญัติทำให้พระภิกษุ
ต้องอาบัติโทษ

ข้ันตอนการปฏบิ ัติ
ศาสนพิธีกรต้องเตรียมที่กรวดนำ้ โดยทำความสะอาดและใส่น้ำพรอ้ มตั้งไว้ที่โตะ๊ เครือ่ งไทยธรรมด้านท้าย

อาสน์สงฆ์ เมื่อประธานในพิธีถวายจตุปัจจัยไทยธรรมเสร็จแล้วกลับไปนั่งเรียบร้อยแล้ว ศาสนพิธีกรพึงเชิญท่ี
กรวดน้ำด้วยมือซ้าย ประคองด้วยมือขวาให้มั่นคง เดินเข้าไปใกล้จะถึงประธานในพิธี ทำความเคารพ (คำนับ)
นั่งคุกเข่า เดินเข่า (การเดินเข่า วิธีการปฏิบัติ ให้นั่งตวั ตรง ปลายเท้าตัง้ และใช้เข่าเดินไปข้างหน้า ห้ามลากปลาย
เท้าโดยเด็ดขาด หากในมือถือสิ่งของให้ถือลักษณะข้อศอกตั้งฉากกับพื้น หากไม่มีสิ่งของในมือ ให้ปล่อยมือไว้
ข้างลำตวั ปลายนิว้ แตะตะเข็บกางเกงดา้ นขา้ ง) เขา้ ไปทางด้านหน้า

กรณีประธานพิธีเป็นคฤหัสถ์ให้วางที่กรวดน้ำไว้ท่ีโตะ๊ เคียง เพื่อให้ประธานในพิธีกรวดน้ำ เมื่อประธานพิธี
กรวดน้ำเสร็จ ให้ศาสนพิธีกรแสดงความเคารพประธานพิธี แล้วเชิญที่กรวดน้ำออกมาเพื่อนำน้ำที่กรวดไปเทท่ี
ตน้ ไมต้ ามประเพณนี ยิ ม

กรณีประธานเป็นพระสงฆ์ หรือเจ้านายที่มีฐานันดรศักด์ิตั้งแต่หม่อมเจ้าขึ้นไปให้ศาสนพิธีกรถือภาชนะที่
รองรับน้ำกรวดและที่กรวดน้ำให้ประธานพิธี โดยให้นั่งเยื้องไปทางเข่าซ้ายของประธานพิธีเล็กน้อยไม่ชิดหรือห่าง
เกินไป พอให้ประธานพิธีจับที่กรวดน้ำได้สะดวก ถือที่รองรับน้ำไว้ด้วยมือทั้งสองยื่นให้ประธานพิธี ไม่สูงหรือต่ ำ
เกินไป พอให้ประธานพิธีเทน้ำกรวดได้โดยไม่ต้องก้มลงหรือยกแขนสูงกว่าปกติ เมื่อพระสงฆ์เริ่มอนุโมทนา
“ยถา วาริวหา...” ประธานพิธีเริ่มเทน้ำลงยังที่รองรับน้ำที่ศาสนพิธีกรถืออยู่ เมื่อสังเกตเห็นว่า ประธานพิธีเทน้ำ
กรวดจวนหมดแล้ว ศาสนพิธีกรพึงปล่อยมือขวาออกจากที่รองรับน้ำ ให้ใช้มือซ้ายถือไว้มือเดียว ยกมือขวาขึ้นรับ
เตา้ นำ้ กรวดที่ประธานพิธีเทหมดแลว้ นำเต้านำ้ กรวดมาชดิ กับที่รองรับน้ำ เดินเข่าถอยหลังออกมาจากประธานพิธี
พอสมควร ลุกขึ้นยืนทำความเคารพประธานพิธี แล้วถอยออกไปทางท้ายอาสน์สงฆ์ นำน้ำกรวดไปเทใต้ต้นไม้ที่
เหมาะสมตามโบราณประเพณี และต้องเทด้วยอาการสำรวมและสุภาพ ไม่เทในที่ที่ไม่สะอาด ไม่สาดหรือคว่ำ
ภาชนะที่ใส่นำ้ หากมีพธิ อี น่ื ๆต่อจากพิธีนั้นอีก ศาสนพิธกี รต้องใส่นำ้ ในเต้าน้ำกรวดไว้ทนั ที เพ่ือพร้อมท่ีจะใช้ในพิธี
ต่อไป การกรวดน้ำในพิธีต่างๆ หากเป็นพิธีใหญ่ หรืองานพิธีที่เป็นทางการนิยมใช้ที่กรวดน้ำสำหรับประธานพิธี
เพยี งชดุ เดยี วเทา่ นั้น สว่ นในงานพธิ ขี องชาวบ้านหรอื งานทำบญุ ตามวดั วาอารามจะใชท้ ่กี รวดนำ้ หลายชุดก็ได้ มิได้มี
ข้อหา้ มประการใด

4.สรปุ
การเชิญที่กรวดน้ำ สามารถแบ่งได้เป็น ๒ กรณี ๑.ประธานพิธีเป็นคฤหัสถ์ให้วางที่กรวดน้ำไว้ที่โต๊ะเคียง

เพื่อให้ประธานในพธิ ีกรวดน้ำ เม่อื ประธานพิธีกรวดนำ้ เสร็จ ให้ศาสนพิธีกรแสดงความเคารพประธานพิธี แล้วเชิญ
ที่กรวดน้ำออกมาเพื่อนำน้ำที่กรวดไปเทที่ต้นไม้ตามประเพณีนิยม ๒.ประธานเป็นพระสงฆ์ หรือเจ้านายท่ีมี
ฐานันดรศักดิ์ตั้งแตห่ ม่อมเจ้าข้ึนไปให้ศาสนพิธีกรถอื ภาชนะที่รองรับน้ำกรวดและที่กรวดน้ำให้ประธานพิธี โดยให้
นั่งเยื้องไปทางเข่าซ้ายของประธานพิธีเล็กน้อยไม่ชิดหรือห่างเกินไป พอให้ประธานพิธีจับที่กรวดน้ำได้สะดวก
ถือท่รี องรับน้ำไว้ด้วยมือทั้งสองยืน่ ใหป้ ระธานพิธี เมอ่ื ประธานพิธีประธานพิธเี ทนำ้ กรวดจวนหมดแล้ว ศาสนพิธีกร
พึงปล่อยมือขวาออกจากที่รองรับน้ำ ให้ใช้มือซ้ายถือไว้มือเดียว ยกมือขวาขึ้นรับเต้าน้ำกรวดที่ประธานพิธี
เทหมดแล้ว นำเต้าน้ำกรวดมาชิดกับที่รองรับน้ำ เดินเข่าถอยหลังออกมาจากประธานพิธีพอสมควร ลุกขึ้นยืนทำ
ความเคารพประธานพิธี แล้วถอยออกไปทางท้ายอาสน์สงฆ์ นำน้ำกรวดไปเทใต้ต้นไม้ที่เหมาะสมตามโบราณ
ประเพณี

5.อา้ งองิ
กรมการศาสนา กระทรวงวฒั นธรรม. พ.ศ.2556 หนังสอื คู่มือการปฏิบัติศาสนพิธีเบ้อื งตน้

พมิ พท์ ่ีโรงพมิ พช์ มุ นุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด 79 ถนนงามวงศว์ าน เขตจตุจักร
กรงุ เทพฯ 10900
กรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม. พ.ศ.2563 หนงั สือ ศาสนพธิ ีและมารยาทไทย (พมิ พ์คร้ังท่ี 4)
พิมพท์ โี่ รงพมิ พ์ชมุ นุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกดั 79 ถนนงามวงศว์ าน เขตจตุจกั ร
กรงุ เทพฯ 10900
ทองสุข ทองกระจ่าง. (2559,พฤษภาคม 24). วัตถุอนามาส. [Status update]. Facebook.
https://www.facebook.com/dhamma360/posts/626895714126586/.

เรยี บเรยี งโดย
นายจตวุ รรณ พิเศษสกุล
นกั วิชาการวัฒนธรรม
กลุ่มพธิ กี ารศพที่ไดร้ บั พระราชทาน สำนกั งานวัฒนธรรมจังหวดั ฉะเชิงเทรา