ชุดกิจกรรม เรื่อง การเตรียมสารละลาย

คมู่ อื นกั เรยี น

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรวู้ ทิ ยาศาสตรแ์ บบสบื เสาะหาความรู้

เรอ่ื ง การเตรยี มสารละลาย

สาหรบั นกั เรยี นชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 4

อฐติ ญิ า วงษเ์ รยี น

โรงเรยี นบา้ นแกง่ วทิ ยา
สานกั งานเขตพื้นทก่ี ารศกึ ษามธั ยมศกึ ษาสโุ ขทยั เขต 38

ก

ข

คานา

คู่มือนักเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์แบบสืบเสาะหาความรู้ เรื่อง การเตรียม
สารละลาย สาหรับนักเรียนช้ันมัธยมศึกษาปที ่ี 4 จดั ทาข้ึนเพ่อื ใชป้ ระกอบการจัดการเรียนรูใ้ นรายวิชาเคมี
2 กล่มุ สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ระดบั ชั้นมัธยมศึกษาปที ่ี 4 ชุดกิจกรรมการเรียนรู้น้ี
มีเน้ือหาสาระและกระบวนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ จะมีลักษณะเป็นลาดับขน้ั ตอนตามกระบวนการ
เรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ เพ่ือให้นักเรียนได้ฝึกปฏิบัติใช้ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ได้แก่
การสังเกต การจาแนก การทดลอง การจัดกระทาและส่ือความหมายข้อมูล การพยากรณ์ การ
ตีความหมายขอ้ มลู และการลงขอ้ สรุป

ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้ จะแบ่งออกเป็น 5 กิจกรรมหลัก ตามกระบวนการเรียนรู้แบบสบื เสาะหา
ความรู้ ดังน้ี

กจิ กรรมที่ 1 สร้างความสนใจ (engagement)
กจิ กรรมท่ี 2 สารวจและคน้ หา (exploration)
กจิ กรรมที่ 3 อธิบายและลงข้อสรปุ (explanation)
กจิ กรรมท่ี 4 ขยายความรู้ (elaboration)
กิจกรรมที่ 5 ประเมินผล (evaluation)
ผู้จัดทาหวังเป็นอย่างย่ิงว่าคู่มือนักเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์แบบสืบเสาะหา
ความรู้ เรื่อง การเตรียมสารละลาย สาหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 จะเป็นประโยชน์ต่อการจัด
กิจกรรมการเรยี นรู้เพ่ือพัฒนากระบวนการทางวิทยาศาสตร์ และส่งเสรมิ ใหผ้ ู้เรียนเกดิ การเรยี นรไู้ ดอ้ ย่าง
ดี สามารถสืบเสาะหาความรแู้ ละค้นพบความรู้ด้วยตนเอง ได้ฝกึ แก้ปัญหา มีความมุ่งมนั่ กระตือรือร้นใน
การเรียน และส่งเสริมให้เกิดทักษะการคิดและการทางานร่วมกัน สามารถนาความรู้ไปใช้ใน
ชีวิตประจาวันได้ และสามารถเพิ่มผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนให้สูงข้ึนตลอดจนเป็นการกระตุ้นให้นักเรียน
เกดิ ทศั นคติท่ดี ตี อ่ การเรียนวทิ ยาศาสตร์

อฐิตญิ า วงษ์เรยี น

สารบญั ข

เรอ่ื ง หนา้
คานา ก
สารบญั ข
คาช้ีแจงการใชช้ ุดกจิ กรรมการเรยี นร้สู าหรบั นักเรียน 1
แบบทดสอบกอ่ นเรียน 2
กระดาษคาตอบแบบทดสอบก่อนเรียน 4
กจิ กรรมการเรียนรู้ 6
7
กจิ กรรมที่ 1 สรา้ งความสนใจ (engagement) 10
กจิ กรรมที่ 2 สารวจและค้นหา (exploration) 17
กจิ กรรมที่ 3 อธิบายและลงขอ้ สรปุ (explanation) 23
กิจกรรมที่ 4 ขยายความรู้ (elaboration) 28
กจิ กรรมที่ 5 ประเมินผล (evaluation) 29
แบบทดสอบหลงั เรียน 31
กระดาษคาตอบแบบทดสอบหลงั เรียน 32
บรรณานกุ รม

1
ข

คาชแ้ี จง
การใชช้ ดุ กจิ กรรมการเรยี นรสู้ าหรบั นกั เรยี น

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์แบบสืบเสาะหาความรู้ เร่ือง การเตรียมสารละลาย สาหรับ
นกั เรียนช้ันมธั ยมศึกษาปที ่ี 4 มีเนอ้ื หาเก่ยี วกับ การเตรียมสารละลาย โดยใหน้ ักเรียนปฏบิ ตั ิดังน้ี

1. ทาแบบทดสอบกอ่ นเรยี น

2. ศกึ ษาผลการเรียนรู้ สาระสาคัญ และจดุ ประสงค์การเรียนรู้
3. ปฏิบตั ติ ามกจิ กรรมการเรียนรู้ ต้งั แต่กจิ กรรมท่ี 1 ถึงกิจกรรมที่ 5
4. ระหวา่ งที่นักเรียนปฏิบัตกิ ิจกรรมหากพบปัญหาหรืออุปสรรค ควรปรึกษาและ ขอ

คาแนะนาชว่ ยเหลอื จากครผู ู้สอน
5. ทุกกิจกรรมมีเวลาจากัด นักเรียนควรปฏิบัติให้ทันเวลา เพื่อการปฏิบัติกจิ กรรมใน

ขั้นต่อไปได้อย่างตอ่ เนื่อง

6. ให้นักเรยี นปฏิบัติกจิ กรรมโดยยึดเจตคติทางวิทยาศาสตร์ ได้แก่ ความซือ่ สัตยค์ วาม
ใฝร่ ู้ใฝเ่ รยี น ความมุง่ ม่นั อดทน รอบคอบ ความมีเหตุมผี ล และการทางานรว่ มกับผูอ้ ่ืน

7. เม่ือศึกษาชุดกิจกรรมจบแลว้ ให้นกั เรียนทาแบบทดสอบหลงั เรียน

8. ตรวจแบบทดสอบหลังเรียน เปรียบเทียบคะแนนระหว่างก่อนเรียนและหลังเรียน
เพ่ือประเมนิ ผลพฒั นาการเรียนรู้

2
ข

แบบทดสอบกอ่ นเรยี น
เรอื่ ง การเตรยี มสารละลาย

คาสง่ั เลอื กคาตอบท่ถี กู เพยี งข้อเดยี วแลว้ กากบาท (X) ลงในกระดาษคาตอบ

1. การเตรียมสารละลายแบง่ ออกเปน็ กข่ี ้ันตอน ข. 4 ขั้นตอน
ง. 5 ขั้นตอน
ก. 2 ขน้ั ตอน
ค. 3 ขัน้ ตอน

2. ข้อใดไมใ่ ชข่ ้ันตอนการเตรียมสารละลาย

ก. การเตรียมสารละลายจากสารบริสทุ ธ์ิ

ข. การเตรยี มสารละลายจากสารไมบ่ รสิ ทุ ธ์ิ
ค. การเตรยี มสารละลายจากการเจอื จาง
ง. การเตรยี มสารละลายจากการผสมสารละลายหลายความเข้มขน้ เขา้ ดว้ ยกัน

3. จะต้องใช้ C6H12O6 กก่ี รมั เพือ่ เตรยี มสารละลาย C6H12O6 เข้มขน้ รอ้ ยละ 5 โดยมวลตอ่ ปริมาตร

ปรมิ าตร 250 ลกู บาศกเ์ ซนติเมตร

ก. 1.25 ข. 2.5

ค. 12.5 ง. 25.0

4. ต้องการเตรียมสารละลายกรดซัลฟิวริก (H2SO4) เข้มข้น 0.1 โมลต่อลูกบาศก์เซนติเมตร จานวน

100 ลกู บาศกเ์ ซนติเมตร จะต้องแบ่งสารละลายกรดซลั ฟิวรกิ เขม้ ขน้ 6 โมลตอ่ ลูกบาศก์เดซิเมตร จากขวด

ที่มีสารละลาย 450 ลูกบาศก์เซนติเมตร และต้องเติมน้าอีกลูกบาศก์เซนติเมตร จึงจะได้สารละลายท่ี

ต้องการ

ก. 1.67 ข. 2.63

ค. 76.63 ง. 98.3

5. ถา้ ต้องการเตรยี มสารละลายกลูโคส (C6H12O6) เขม้ ข้นรอ้ ยละ 10 โดยมวล จานวน 500 กรัม

จะตอ้ งใชต้ ัวละลายกก่ี รมั

ก. 5 ข. 10

ค. 50 ง. 100

6. จะต้องใช้ NH4Cl กี่กรัม เพื่อเตรียมสารละลาย NH4Cl เข้มข้น 2 โมลาร์ ปริมาตร 150 ลูกบาศก์
เซนติเมตร

ก. 16.05 ข. 17.03

ค. 18.11 ง. 19.07

3
ข

7. ผสมสารละลายกรดชนดิ เดียวกัน 2 ขวด ท่ีมคี วามเข้มขน้ 0.1 โมลาร์ ปริมาตร 100
ลกู บาศก์เซนติเมตร กับความเขม้ ข้น 0.3 โมลาร์ ปริมาตร 100 ลกู บาศกเ์ ซนตเิ มตร

อยากทราบว่าสารละลายใหม่จะมีความเข้มข้นเทา่ ใดในหนว่ ยโมลาร์
ก. 0.2 ข. 0.3
ค. 0.4 ง. 0.5

8. ถ้าต้องการเตรยี มสารละลายกรดไฮโดรคลอริก (HCl) เขม้ ขน้ 1 โมลต่อลูกบาศกเ์ ดซิเมตร จานวน 50

ลูกบาศกเ์ ซนติเมตร จากสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ เข้มขน้ 4 โมลต่อลูกบาศก์เดซเิ มตร จะต้องเติมน้าก่ี

ลูกบาศกเ์ ซนตเิ มตรเพือ่ ผสมกับสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ นี้

ก. 37.5 ข. 30.2

ค. 25.5 ง. 65.5

9. ถา้ ต้องการสารละลายโพแทสเซียมไอโอไดด์ (KI) เข้มข้น 0.2 โมล/ลติ ร จานวน 200 cm3

จะต้องใช้ KI ก่กี รัม

ก. 0.66 ข. 6.64

ค. 1.74 ง. 65.5

10. ถา้ นาแอมโมเนยี มซัลเฟต 264 กรมั มาละลายในน้า 1 ลติ ร จะได้สารละลายทมี่ คี วามเข้มขน้ เป็น

กี่โมล/ลิตร

ก. 37.5 ข. 17.4

ค. 1.74 ง. 6.5

****************

4

กระดาษคาตอบ แบบทดสอบกอ่ นเรยี น
เรอ่ื ง สารละลาย

ช่ือ – สกลุ ............................................................................. ชนั้ ....................... เลขที่ ..............
ตอนที่ 1 แบบทดสอบกอ่ นเรียนมจี านวน 10 ขอ้ เป็นแบบเลอื กตอบ 4 ตัวเลอื ก ให้นกั เรียนเลอื ก
คาตอบที่ถูกต้องท่สี ดุ เพียงขอ้ เดียว แลว้ ทาเครอ่ื งหมาย x ลงในกระดาษคาตอบ

ขอ้ ก ข ค ง

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

คะแนนทไ่ี ด้

ผลการประเมิน พอใช้ ปรับปรุง
ดีมาก ดี

เกณฑก์ ารประเมนิ
คะแนนระหว่าง 9 - 10 อยู่ในเกณฑ์ ดมี าก
คะแนนระหว่าง 6 - 8 อยใู่ นเกณฑ์ ดี
คะแนนระหว่าง 3 – 5 อยูใ่ นเกณฑ์ พอใช้
คะแนนระหว่าง 0 – 2 อยใู่ นเกณฑ์ ปรบั ปรุง

ลงช่อื ....................................ผ้ปู ระเมนิ
(......................................)

5

ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้
เรอ่ื ง การเตรยี มสารละลาย

ผลการเรยี นรู้
อธิบายวิธีการและเตรียมสารละลายให้มีความเข้มข้นในหน่วยโมลาริตี และปริมาตรของ

สารละลายตามทกี่ าหนด

สาระสาคญั
ในการทาปฏิบัติการทางเคมสี ว่ นใหญ่ใช้สารในรปู ของสารละลาย จึงจาเปน็ ตอ้ งใช้สารในรูปของ

สารละลายให้มีความเข้มข้นตรงกับท่ีต้องการ ถ้าสารละลายมีความเข้มข้นคลาดเคล่ือนอาจมีผลต่อการ
ละลายของสารได้ สารละลายทเ่ี ตรียมได้จะมีความเข้มข้นเท่ียงเทา่ ใดขึ้นอยู่กับความบริสุทธิ์ของสาร

จดุ ประสงค์การเรยี นรู้
1. ดา้ นความรู้ (Knowledge)
1.1 นักเรียนสามารถอธิบายหลกั การเตรียมสารละลายในหนว่ ยรอ้ ยละ โมลาริตไี ด้
1.2 นักเรียนสามารถคานวณหาความเข้มข้นสารละลายในหน่วยร้อยละ โมลารติ ีเพื่อใชใ้ น
การเตรียมสารละลายได้
2. ด้านทักษะกระบวนการ (Process/Products)
2.1 นักเรียนสามารถสรปุ เก่ยี วกับหลักการเตรียมสารละลายในหนว่ ยตา่ ง ๆ ได้
2.2 นกั เรียนสามารถเตรียมสารละลายทม่ี ีความเข้มขน้ ตามทีต่ ้องการได้
3. ด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (Attitude)
3.1 นักเรยี นให้ความรว่ มมือในการทากจิ กรรมร่วมกับผู้อืน่ ได้

6

กิจกรรมการเรยี นรู้

ประกอบดว้ ยกจิ กรรมดงั นี้

กิจกรรมท่ี 1 สรา้ งความรู้ (engagement)
- แบบทดสอบก่อนเรียน เรือ่ ง การเตรียมสารละลาย

กจิ กรรมที่ 2 สารวจและคน้ หา (exploration)
- ใบความรู้ เรอื่ ง การคานวณเก่ียวกับการเตรียมสารละลาย

กจิ กรรมที่ 3 อธิบายและลงข้อสรุป (explanation)
- ใบกิจกรรมที่ 1 เรอ่ื ง การคานวณเก่ยี วกับการเตรียมสารละลาย

กิจกรรมที่ 4 ขยายความรู้ (elaboration)
- ใบกิจกรรมที่ 2 การทดลองการเตรียมสารละลาย

กจิ กรรมท่ี 5 ประเมินผล (evaluation)
- แบบทดสอบหลังเรียน เรอ่ื ง การเตรียมสารละลาย

7

กจิ กรรมที่ 1
สรา้ งความสนใจ
(engagement)

8

แบบทดสอบกอ่ นเรยี น
เรอ่ื ง การเขยี นสตู รโมเลกลุ สารโคเวเลนต์

คาสงั่ เลอื กคาตอบทถี่ กู เพียงข้อเดียวแล้วกากบาท (X) ลงในกระดาษคาตอบ

1. การเตรียมสารละลายแบ่งออกเปน็ ก่ีขนั้ ตอน ข. 4 ข้ันตอน
ก. 2 ขนั้ ตอน ง. 5 ข้นั ตอน
ค. 3 ข้ันตอน

2. ขอ้ ใดไม่ใชข่ ั้นตอนการเตรียมสารละลาย

ก. การเตรยี มสารละลายจากสารบริสุทธ์ิ
ข. การเตรยี มสารละลายจากสารไม่บริสุทธ์ิ
ค. การเตรยี มสารละลายจากการเจอื จาง
ง. การเตรียมสารละลายจากการผสมสารละลายหลายความเข้มขน้ เข้าดว้ ยกนั

3. จะต้องใช้ C6H12O6 ก่กี รัม เพื่อเตรียมสารละลาย C6H12O6 เข้มขน้ ร้อยละ 5 โดยมวลตอ่ ปริมาตร

ปริมาตร 250 ลกู บาศก์เซนตเิ มตร

ก. 1.25 ข. 2.5

ค. 12.5 ง. 25.0

4. ต้องการเตรียมสารละลายกรดซัลฟิวริก (H2SO4) เข้มข้น 0.1 โมลต่อลูกบาศก์เซนติเมตร จานวน

100 ลูกบาศก์เซนตเิ มตร จะตอ้ งแบ่งสารละลายกรดซัลฟวิ รกิ เขม้ ขน้ 6 โมลตอ่ ลูกบาศก์เดซิเมตร จากขวด

ที่มีสารละลาย 450 ลูกบาศก์เซนติเมตร และต้องเติมน้าอีกลูกบาศก์เซนติเมตร จึงจะได้สารละลายที่

ตอ้ งการ

ก. 1.67 ข. 2.63

ค. 76.63 ง. 98.3

5. ถา้ ต้องการเตรียมสารละลายกลูโคส (C6H12O6) เข้มขน้ ร้อยละ 10 โดยมวล จานวน 500 กรัม
จะต้องใชต้ วั ละลายกีก่ รมั

ก. 5 ข. 10

ค. 50 ง. 100

6. จะต้องใช้ NH4Cl ก่ีกรัม เพ่ือเตรียมสารละลาย NH4Cl เข้มข้น 2 โมลาร์ ปริมาตร 150 ลูกบาศก์
เซนติเมตร

ก. 16.05 ข. 17.03

ค. 18.11 ง. 19.07

9

7. ผสมสารละลายกรดชนิดเดียวกัน 2 ขวด ท่ีมีความเข้มข้น 0.1 โมลาร์ ปริมาตร 100

ลูกบาศก์เซนติเมตร กับความเข้มข้น 0.3 โมลาร์ ปริมาตร 100 ลูกบาศกเ์ ซนตเิ มตร

อยากทราบวา่ สารละลายใหมจ่ ะมีความเข้มข้นเทา่ ใดในหน่วยโมลาร์
ก. 0.2 ข. 0.3
ค. 0.4 ง. 0.5

8. ถ้าต้องการเตรียมสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ (HCl) เข้มข้น 1 โมลต่อลกู บาศก์เดซิเมตร จานวน 50

ลกู บาศกเ์ ซนติเมตร จากสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ เขม้ ข้น 4 โมลต่อลูกบาศก์เดซเิ มตร จะตอ้ งเติมนา้ กี่

ลกู บาศกเ์ ซนตเิ มตรเพื่อผสมกับสารละลายกรดไฮโดรคลอริกนี้

ก. 37.5 ข. 30.2

ค. 25.5 ง. 65.5

9. ถ้าต้องการสารละลายโพแทสเซียมไอโอไดด์ (KI) เขม้ ขน้ 0.2 โมล/ลติ ร จานวน 200 cm3

จะตอ้ งใช้ KI ก่กี รมั

ก. 0.66 ข. 6.64

ค. 1.74 ง. 65.5

10. ถ้านาแอมโมเนยี มซลั เฟต 264 กรัม มาละลายในน้า 1 ลติ ร จะไดส้ ารละลายที่มีความเข้มขน้ เป็น

ก่ีโมล/ลิตร

ก. 37.5 ข. 17.4

ค. 1.74 ง. 6.5

****************

10

กจิ กรรมที่ 2
สารวจและคน้ หา
(exploration)

11

ใบความรู้
เรอื่ ง การคานวณการเตรยี มสารละลาย
การเตรยี มสารละลาย

การเตรียมสารละลายให้มีความเข้มขน้ และปริมาตรตามทตี่ อ้ งการ อาจจะเตรียมไดห้ ลายวิธี เชน่
ก. เตรยี มจากสารบรสิ ทุ ธ์ิ ซึง่ อาจจะทาไดโ้ ดยการชั่งสารบรสิ ทุ ธิ์แล้วนามาละลายในตวั ทาละลาย
ข. เตรียมโดยทาให้เจอื จาง โดยการนาสารละลายเขม้ ขน้ มาเติมนา้
ค. เตรยี มโดยการนาสารละลายทีม่ คี วามเข้มขน้ ต่างๆ กนั มาผสมกัน
เครอื่ งมือทใ่ี ชใ้ นการเตรียมสารละลาย ได้แก่ เครอ่ื งชั่งอย่างละเอียด ขวดวดั ปริมาตรขนาดต่างๆ
และปิเปต

รปู เครอ่ื งมอื ทใ่ี ชส้ าหรับการเตรียมสารละลาย
ก. การเตรยี มสารละลายจากสารบรสิ ุทธิ์

ในกรณีที่ ต้องการเตรียมสารละลายจากของแข็ง หรือ ของเหลว โดยการนามาละลาย
น้า ส่วนมากจะใช้วิธีการช่ังสาร โดยการคานวณล่วงหน้าว่าถ้าต้องการเตรียมสารละลายท่ีมี
ความเข้มข้นและปริมาตรตามต้องการ จะต้องช่ังสารหนักก่ีกรัม การชั่งสารจะต้องใช้เคร่ืองชั่ง
อย่างละเอียด นาสารท่ีชั่งแล้วเทใช่ขวดวัดปริมาตรท่ีเตรียมไว้ แล้วเติมน้าลงไปจนถึงขีดบอก
ปริมาตร จะไดส้ ารละลายทีม่ คี วามเข้มข้นตามต้องการ
การเตรียมสารละลายแบบนี้ เทคนิคส่วนใหญ่จะอยู่ที่การช่ังน้าหนักสารและการวัดปริมาตร
สารละลาย ดังน้ัน สารละลายท่ีเตรียมได้จะมีความเข้มข้นถูกต้องมากน้อยเพียงใดข้ึนอยู่กับ
ขนั้ ตอนดังกลา่ ว

12

ข. การเตรยี มสารละลายโดยการทาใหเ้ จอื จาง
ทาได้โดยนาสารละลายท่ีทราบความเข้มขน้ ที่แน่นอนแลว้ มาเติมน้าให้เจือจางลงให้ได้

ความเข้มข้นใหม่ ปกติต้องคานวณปริมาตรของสารละลายเข้มข้นล่วงหน้าเช่นเดียวกับกรณีช่ัง
นา้ หนัก หลงั จากคานวณหาปรมิ าตรท่ตี ้องการแล้ว จงึ ใช้ปิเปตดูดสารละลายข้นึ มา นาไปถา่ นลง
ในขวดวัดปริมาตรทเ่ี ตรียมไว้ แลว้ เติมน้าจนถึงขีดบอกปรมิ าตร จะไดส้ ารละลายท่ีมีความเขม้ ข้น

ใหม่ตามต้องการ
จะเห็นได้ว่าการเตรียมสารละลายโดยการทาให้เจือจางน้ัน เทคนิคต่างๆ จะอยู่ที่การ

ใชป้ ิเปตดูดสารละลายเข้มข้นข้ึนมาและการวัดปริมาตรในขวดวัดปรมิ าตร ดงั นน้ั สารละลายทีไ่ ด้
จะมคี วามเขม้ ข้นถูกตอ้ งเพยี งใดกข็ ึ้นอย่กู ับขน้ั ตอนดงั กล่าว

ค. การเตรียมสารละลายโดยการผสมสารละลายเข้าด้วยกนั
คล้ายๆ กับการเจือจาง จะต้องคานวณล่งหน้าก่อนว่าจะต้องใช้สารละลายซึ่งมีความ

เข้มข้นต่างๆ อย่างละเท่าใดมาผสมกันจึงจะได้สารละลายท่ีมีความเข้มข้นตามต้องการ การวัด

ปรมิ าตรยังคงใชข้ วดวัดปรมิ าตร การดูดสารละลายกใ็ ช้ปิเปตเชน่ เดยี วกนั

การคานวณเกยี่ วกบั การเตรยี มสารละลาย

การคานวณเกี่ยวกับการเตรียมสารละลายแบ่งออกเป็น 3 ข้ันตอน คือ การเตรียมสารละลาย

จากสารบริสุทธิ์ เช่น จากของแข็ง ของเหลว และก๊าซ การเตรียมสารละลายจากการเจือจาง และการ
เตรยี มสารละลายจากการผสมสารละลายหลายความเขม้ ข้นเขา้ ดว้ ยกนั

ก.การเตรยี มสารละลายจากสารบรสิ ุทธ์ิ
เป็นการเตรียมสารละลายจากสารบริสุทธ์ิ โดยการนาสารบริสุทธ์ิ เช่น ของแข็ง ของเหลว และ
ก๊าซ ละลายในตัวทาละลาย

* การเตรียมสารละลายจากของแข็ง ส่วนใหญ่จะใช้วิธีการช่งั ของแข็ง แล้วนาไปละลายในตัว
ทาละลาย

* การเตรียมสารละลายจากของเหลว อาจจะใช้วิธีการชั่งน้าหนัก หรือใช้วัดปริมาตรของ

ของเหลว ซง่ึ จะตอ้ งคานวณออกมาเปน็ นา้ หนกั โดยใช้ความหนาแนน่ เขา้ ชว่ ย
* การเตรียมสารละลายจากก๊าซ ส่วนใหญ่จะใช้วิธีการวัดปริมาตร เมื่อละลายในนา้ หรือ

ในตัวทาละลาย จะไดส้ ารละลายตามต้องการ
* การคานวณเก่ียวกับการเตรียมสารละลายอาศัยหลักการท่ีว่า “เม่ือนาสารบริสุทธ์ิ

(ของแข็ง ของเหลว หรือก๊าซ) มาละลายในน้า มวลของสารในขณะท่ีเป็นสารบริสุทธิ์
ย่อมเท่ากบั มวลของสารในขณะท่อี ยใู่ นสารละลาย”
ในแง่ของโมล “จานวนโมลของสารท่ีเป็นสารบริสุทธิ์ ย่อมเท่ากับจานวนโมลของสารที่เป็น

สารละลาย”

n= w = V(g) = N = VC
6.02 x10 23
M 22.4 1000

13

โมลสารบรสิ ทุ ธ์ิ = โมลของสารละลาย
w = VC

M 1000

w = มวลของสารบรสิ ุทธิ์ (ตวั ถูกละลาย) เป็นกรัม
M = มวลโมเลกลุ ของตัวถกู ละลาย
V = ปริมาตรของสารละลายเปน็ cm3
C = ความเขม้ ขน้ ของสารละลายเป็น mol/dm3

สูตรน้สี ามารถใช้คานวณเกีย่ วกบั การเตรยี มสารละลายได้โดยตรง
พิจารณาจากสูตรพบว่ามีตัวแปร 3 ตัว คือ w, V และ C ซึ่งการคานวณโดยทั่วๆ ไป
โจทย์จะกาหนดตวั แปรให้ 2 ตวั แล้วถามตวั ที่ 3 เช่น กาหนด w, V และถาม C หรือกาหนด w, V
ถาม C เปน็ ตน้
การกาหนดมวล (w) ของสารบางครัง้ อาจจะกาหนดใหท้ างอ้อม เช่น กาหนดผา่ นปฏิกิริยาเคมี
กาหนดผ่านความหนาแน่นและปรมิ าตร (ในกรณีของเหลว)

w = ปริมาตร x ความหนาแนน่

ในกรณีทเ่ี ป็นก๊าซ อาจจะกาหนดปริมาตรที่ STP ให้ ซง่ึ จะคานวณได้จาก

V(g) = VC

22.4 1000

ตัวอย่าง ถ้ามีกลูโคส (C6H12O6) 3.06 กรัม ต้องการเตรียมสารละลายเข้มข้น 0.1 โมล/ลิตร จะ
เตรียมสารละลายไดก้ ี่ cm3
วธิ ที า

โมลสารบรสิ ทุ ธิ์ = โมลของสารละลาย
w = VC

M 1000

w = มวลของ C6H12O6 3.06 กรมั
M = มวลโมเลกุลของ C6H12O6 = 180
V = ปรมิ าตรของสารละลาย= ? cm3
C = ความเข้มข้นของสารละลายเป็น 0.1 mol/dm3

14

 3.60 = V x 0.1
180 1000

V = 200 cm3

จะเตรียมสารละลายได้ 200 cm3

ขอ้ ควรระวงั การเตรียมสารละลายโดยทัว่ ๆ ไปมกั จะใชส้ ารจานวนเล็กน้อย ละลายในตวั ทาละลาย
จานวนมาก ซึ่งถือวา่ ปริมาตรของสารมคี ่านอ้ ย เมอื่ เปรียบเทียบกับปริมาตรของตัวทาละลาย ดงั นั้นจึง
ถอื ว่าปริมาตรของสารละลายกค็ อื ปริมาตรของตวั ทาละลายนน่ั เอง

ข. การเตรยี มสารละลายโดยทาใหเ้ จอื จาง
การเตรียมสารละลายโดยการทาใหเ้ จือจาง ทาไดโ้ ดย เติมน้าลงในสารละลาย ใน

ปรมิ าณที่เหมาะสม
การคานวณเก่ยี วกบั การเจือจางอาศยั หลกั การทีว่ า่ “เมอื่ เตมิ นา้ ลงไปในสารละลาย จะ

ทาให้ปรมิ าตรและความเขม้ ขน้ ของสารละลายเปลยี่ นแปลงไป แตจ่ านวนโมลของสาร (ตวั ถกู
ละลาย)จะเทา่ เดมิ ”

จานวนโมลกอ่ นเตมิ นา้ = จานวนโมลหลังเติมน้า

V1C1 = V2C2

1000 1000

หรือ V1C1 = V2C2
และ V  1

C

หมายความว่า ถา้ ปรมิ าตรของสารละลายเพ่ิมข้ึน (V) ความเข้มข้น (C) ของสารละลายจะลดลง
“ย่งิ มปี ริมาตรเพิ่มข้นึ เท่าใด ความเข้มข้นกจ็ ะยิง่ ลดลงเทา่ น้ัน” เชน่ ถ้าเติมนา้ ลงไปจนปรมิ าตรของ
สารละลายเป็น 10 เทา่ ของตอนแรก ความเขม้ ขน้ จะลดลงเหลือ 1/10 เทา่ ของตอนแรก

ในทางกลับกัน ถ้าต้องการให้สารละลายมคี วามเข้มข้นเพ่ิมมากขึ้น กอ็ าจจะทาได้โดยการนา
สารละลายไปเค่ยี วใหน้ ้าระเหยไปบางส่วน ซึ่งการคานวณกใ็ ชห้ ลักการในทานองเดียวกนั คือ จานวนโม
ลของสารก่อนนาไปเคยี่ วและจานวนโมลของสารหลังจากนาไปเค่ียวแลว้ จะต้องเท่ากัน

พิจารณาตัวอยา่ งเกย่ี วกบั การเจอื จางสารละลายตอ่ ไปนี้

15

ตวั อยา่ ง ถ้านาสารละลาย HCl 1.0 โมล/ลิตร มา 20 cm3 แล้วเตมิ นาจนมี
ปริมาตรเปน็ 300 cm3 จะได้สารละลายเข้มขน้ กโ่ี มล/ลติ ร
วธิ ที า

โมลกอ่ นเจือจาง = โมลหลังเจอื จาง
V1C1 = V2C2

V1 = 20 cm3
V2 = 300 cm3
C1 = 1.0 โมล/ลติ ร
C2 = ? โมล/ลติ ร

แทนค่าจะได้
20 x 1.0 = 300 x C2
C2 = 0.067 โมล/ลิตร

จะไดส้ ารละลายเข้มขน้ 0.067 โมล/ลติ ร

ค. การเตรยี มสารละลายโดยการผสมสารละลายเขา้ ดว้ ยกนั
ใชห้ ลักการทีว่ ่า เมื่อนาสารละลายชนดิ เดยี วกันทม่ี ีความเขม้ ขน้ ต่างๆ กนั มาผสมกนั

“จานวนโมลของตวั ถกู ละลายกอ่ นผสมกนั ยอ่ มเท่ากบั จานวนโมลของตวั ถกู ละลายหลงั ผสมกนั ”
จานวนโมลของตวั ถกู ละลายแตล่ ะความเข้มข้นคิดไดจ้ าก n = VC

1000

* จานวนโมลของตวั ถูกละลายกอ่ นผสมคิดจาก V และ C ของแตล่ ะความเข้มขน้
* จานวนโมลของตัวถกู ละลายภายหลังผสมคิดจาก V รวม และ C รวม

เชน่ ผสมสารละลายกรดที่มปี รมิ าตรและความเข้มข้นตา่ งๆ กนั ดังนี้

โมลก่อนผสม = โมลหลังผสม
n1 + n2 = n

V1C1 + V2C2 = VC

เม่อื V = ปริมาตรรวม = V1 + V2 + ….
หน่วย V, V1 , V2 , … เปน็ หน่วยปริมาตรอยา่ งไรกไ้ ดแ้ ตต่ ้องเป็นหน่วยเดยี วกนั

16

ตวั อยา่ ง เมอ่ื ผสมสารละลาย NaCl เขม้ ข้น 0.1 , 0.2, และ 0.5 mol/dm3
จานวน 100 , 200 และ 300 cm3 ตามลาดบั จะไดส้ ารละลายรวมทีม่ ีความ
เข้มขน้ เปน็ ก่ี mol/dm3
วธิ ที า

V1 = 100 V2 = 200 V3 = 300 V = V1 + V2 + V3
C1 = 0.1 C2 = 0.2 C3 = 0.5 V = 600

โมลกอ่ นผสม = โมลหลงั ผสม

n1 + n2 + n3 = n
V1C1 + V2C2 + V2C3 = VC
(100 x 0.1) + (200 x 0.2) + (300 x 0.5) = 600 x C

C = 0.33 mol/dm3

ได้สารละลายเขม้ ขน้ 0.33 mol/dm3

17

กจิ กรรมที่ 3
อธบิ ายและลงขอ้ สรปุ

(explanation)

18

ใบกจิ กรรมท่ี 1
เรอื่ ง การคานวณการเตรยี มสารละลาย

คาชแี้ จง : ใหน้ กั เรยี นคานวณการเตรยี มสารละลายจากโจทย์ทก่ี าหนดให้
1. ถา้ ตอ้ งการสารละลายโพแทสเซยี มไอโอไดด์ (KI) เขม้ ขน้ 0.2 โมล/ลติ ร จานวน 200 cm3
จะตอ้ งใช้ KI กก่ี รมั
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………

2. ถา้ นาแอมโมเนยี มซลั เฟต 264 กรมั มาละลายในนา้ 1 ลติ ร จะไดส้ ารละลายทม่ี คี วามเข้มขน้ เปน็ กี่
โมล/ลติ ร (กาหนดความหนาแนน่ ของแอมโมเนยี มซลั เฟต = 1.77 g/cm3 )
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………

19

3. เมอื่ นากา๊ ซ NH3 11.2 ลติ ร ละลายในนา้ แลว้ ทาใหส้ ารละลายมปี รมิ าตร 10 ลติ ร
ก. ถา้ NH3 ละลายไดห้ มด จะไดส้ ารละลายเข้มขน้ กโ่ี มล/ลติ ร
ข. ถา้ NH3 ละลายไดเ้ พยี ง 40 % จะไดส้ ารละลายเขม้ ขน้ กโี่ มล/ลติ ร

……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………

4. เมอ่ื ผา่ นกา๊ ซไฮโดรเจนคลอไรด์ 1.5 กโิ ลกรมั ลงไปในนา้ จานวนหนง่ึ หลงั จากทไี่ ฮโดรเจนคลอไรด์
ละลายหมด วดั ความเขม้ ขน้ ได้ 2.0 โมล/ลติ ร จงคานวณปรมิ าตรของสารละลายทเ่ี ตรยี มได้
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………

20

5. ถา้ ตอ้ งการเตรยี มสารละลายกรด H2SO4 เขม้ ขน้ 0.2 โมล/ลติ ร จานวน 250
cm3 จากสารละลายกรด H2SO4 เขม้ ขน้ 0.5 โมล/ลติ ร จะตอ้ งใชส้ ารละลายกรด
H2SO4 0.5 โมล/ลติ ร จานวนกี่ cm3
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………

6. ถา้ สารละลาย NaOH 0.2 โมล/ลติ ร 800 cm3 แบง่ สารละลายนม้ี า 100 cm3 แลว้ เตมิ นาลงไป
400 cm3 จะไดส้ ารละลาย

ก. มี NaOH กโ่ี มล
ข. มี NaOH กโี่ มล/ลติ ร
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………

21

7. จะตอ้ งใชส้ ารละลาย CaCl2 เขม้ ขน้ 0.4 mol/dm3 จานวนก่ี cm3 มาเตมิ นา้ ลงไป จงึ
จะไดส้ ารละลายทมี่ ปี ริมาณของ Cl- 20 mg/cm3 จานวน 100 cm3

……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………

8. จะตอ้ งใชส้ ารละลายกรด HCl 5 โมล/ลติ รจานวนกี่ cm3 ใสล่ งในสารละลายกรด HCl 1 โมล/ลติ ร
200 cm3 เพอ่ื ใหไ้ ดส้ ารละลายกรด HCl 0.2 โมล/ลติ ร 5 ลติ ร
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………

22

9. เมอ่ื ผสมสารละลายกรด HCl 0.1 mol/dm3 100 cm3 กบั 0.2 mol/dm3
200 cm3 เขา้ ดว้ ยกนั จะตอ้ งเตมิ สารละลาย HCl 0.5 mol/dm3 และนา้ กี่ cm3
ตามลาดบั จงึ จะไดส้ ารละลายสดุ ทา้ ยเขม้ ข้น 0.3 mol/dm3 จานวน 2 dm3
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………

10. จะตอ้ งใชส้ ารละลาย NaOH 0.5 โมล/ลติ ร กี่ cm3 ผสมกบั สารละลาย NaOH 0.2 โมล/ลติ ร ก่ี
cm3 จงึ จะไดส้ ารละลาย NaOH 0.3 โมล/ลติ ร 400 cm3
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………

23

กจิ กรรมที่ 4
ขยายความรู้
(elaboration)

24

ใบกจิ กรรมที่ การเตรยี มสารละลาย

2

วนั ............เดอื น..................................พ.ศ...................
กลมุ่ ท่ี................................................ชนั้ .....................

ชอื่ สมาชกิ กลมุ่

1. ช่ือ – สกลุ .............................................................................................. เลขท่ี ....................
2. ช่ือ – สกุล .............................................................................................. เลขท่ี ....................
3. ช่ือ – สกลุ .............................................................................................. เลขที่ ....................
4. ชอ่ื – สกลุ .............................................................................................. เลขที่ ....................

จดุ ประสงคข์ องกจิ กรรม

1. คานวณมวลของตัวละลายเพือ่ ใช้เตรียมสารละลายให้มีความเข้มข้นและปรมิ าตรตามต้องการ
2. เตรียมสารละลายใหม้ ีความเข้มข้นและปริมาตรตามต้องการ

วสั ดุ อปุ กรณแ์ ละสารเคมี 2. น้ากลน่ั 200 mL
4. ขวดกาหนดปรมิ าตร ขนาด 100 mL 2 ใบ
1. โซเดียมคลอไรด์ (NaCl) 2.338 g 6. กรวยกรอง 1 อัน
3. เครือ่ งช่ัง 1 เครื่อง 8. แทง่ แก้วคน 1 อนั
5. ปเิ ปตต์แบบใชต้ วง ขนาด 10 mL 1 อนั 10. หลอดหยด 2 อนั
7. บกี เกอร์ 2 ใบ
9. ขวดน้ากล่นั 1 ใบ

25

วธิ กี ารทากจิ กรรม

ตอนที่ 1 เตรยี ม NaCl 0.40 mol/L ปรมิ าตร 100 mL
1. คานวณมวลของ NaCl ทต่ี ้องใช้และบันทึก
2. ชัง่ มวลของ NaCl ทีจ่ ะต้องใช้ ใหไ้ ด้ปริมาณเท่ากับหรือใกลเ้ คียงมากทสี่ ดุ กับมวลที่คานวณได้
ใสล่ งในบกี เกอรแ์ ละบันทกึ มวลทช่ี ง่ั ได้
3. เติมน้ากล่ันปรมิ าตรประมาณ 30 mL ลงในบีกเกอร์ ใช้แทง่ แก้วคนจน NaCl ละลายหมด
และตั้งท้งิ ไว้จนสารละลายมอี ณุ หภูมิเทา่ กบั อณุ หภมู ิหอ้ ง
4. เทสารละลายผ่านกรวยกรองลงในขวดกาหนดปริมาตรขนาด 100 mL ชะสารละลายท่ีเหลือใน
บีกเกอร์และแท่งแก้วด้วยน้ากล่ันปริมาณเล็กน้อยอีก 2-3 ครั้ง จนสารละลายถูกชะลงในขวดกาหนด
ปริมาตรจนหมด โดยปริมาตรของสารละลายในขวดไม่ควรเกิน 2 ใน 3 ของปริมาตรสารละลายท่ี
ต้องการ หมนุ วนขวดกาหนดปริมาตรเพอื่ ให้สารละลายในขวดผสมกันเป็นเนือ้ เดียว
5. เตมิ น้ากลั่นจนระดับของสารละลายต่ากวา่ ขีดบอกปรมิ าตรเล็กน้อย จากนั้นใชห้ ลอดหยดเติม
น้ากลน่ั ทลี ะนอ้ ยจนจดุ ตา่ ทส่ี ุดของส่วนโค้งของสารละลายอยู่ตรงขีดบอกปรมิ าตร
6. ปิดจุกขวดให้แน่น แลว้ กลบั ขวดข้ึนลงให้สารละลายผสมกัน สารละลายที่ได้จะมีความเข้มข้น
และปรมิ าตรตามต้องการ
7. เทสารละลายที่ได้ใส่ภาชนะเก็บสารและปิดจุกให้เรียบร้อย ติดฉลากโดยระบุสูตรเคมี ความ
เข้มข้นจรงิ ท่ไี ดจ้ ากการเตรยี มและวนั ทเ่ี ตรียมสารละลาย

ตอนท่ี 2 เตมิ NaCl 0.040 mol/L ปริมาตร 100 mL โดยเจอื จางสารละลายที่ได้เตรียมในข้อท่ี 1

1. คานวณปรมิ าตรของสารละลายทต่ี ้องการใชจ้ ากสารละลายในตอนท่ี 1 และบันทึกผล
2. ปเิ ปตต์สารละลายท่ีเตรยี มไดใ้ นข้อที่ 1 และถา่ ยลงในขวดกาหนดปริมาตรขนาด 100 mL
3. เตมิ น้ากลั่นลงในขวดกาหนดปริมาตรจนจุดต่าท่ีสุดของสว่ นโค้งของสารละลายอยูต่ รงกับขีด
บอกปริมาตร
4. ปิดจุกขวดให้แน่น แล้วกลับขวดข้ึนลงให้สารผสมกัน สารละลายที่ได้จะมีความเข้มข้นและ
ปริมาตรตามทตี่ ้องการ
5. เทสารละลายท่ไี ดใ้ ส่ภาชนะเกบ็ สาร ปดิ จกุ และตดิ ฉลาก

26

ผลการทดลอง

ตอนท่ี 1 เตรียม NaCl 0.40 mol/L ปริมาตร 100 mL
มวลตอ่ โมลของ NaCl = ……………… g/mol
คานวณมวล NaClทีต่ ้องใช้
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
.................................................................................................... ....................................

ตอนที่ 2 เตมิ NaCl 0.040 mol/L ปรมิ าตร 100 mL โดยเจือจางสารละลายทไี่ ด้เตรยี มในขอ้ ท่ี 1

คานวณจานวนโมลของโซเดียมคลอไรดเ์ ข้มข้น 0.040 mol/L ปรมิ าตร 100 mL ท่ตี ้องการเตรียม
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
........................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

27

สรปุ ผลการทดลอง

...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

อภิปรายผลการทดลอง

...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

28

กจิ กรรมท่ี 5
ประเมนิ ผล
(evaluation)

29

แบบทดสอบหลงั เรยี น
เรอ่ื ง การเตรยี มสารละลาย

คาสงั่ เลือกคาตอบทถ่ี ูกเพียงขอ้ เดียวแลว้ กากบาท (X) ลงในกระดาษคาตอบ

1. การเตรยี มสารละลายแบง่ ออกเป็นก่ีข้ันตอน ข. 4 ขนั้ ตอน
ก. 2 ขั้นตอน ง. 5 ขนั้ ตอน

ค. 3 ข้ันตอน

2. ขอ้ ใดไม่ใชข่ ั้นตอนการเตรยี มสารละลาย

ก. การเตรยี มสารละลายจากสารบริสทุ ธ์ิ
ข. การเตรยี มสารละลายจากสารไมบ่ ริสุทธ์ิ

ค. การเตรยี มสารละลายจากการเจือจาง
ง. การเตรยี มสารละลายจากการผสมสารละลายหลายความเขม้ ข้นเขา้ ด้วยกนั

3. จะตอ้ งใช้ C6H12O6 กีก่ รัม เพอื่ เตรยี มสารละลาย C6H12O6 เข้มข้นร้อยละ 5 โดยมวลตอ่ ปรมิ าตร

ปรมิ าตร 250 ลกู บาศกเ์ ซนติเมตร

ก. 1.25 ข. 2.5

ค. 12.5 ง. 25.0

4. ต้องการเตรียมสารละลายกรดซัลฟิวริก (H2SO4) เข้มข้น 0.1 โมลต่อลูกบาศก์เซนติเมตร จานวน

100 ลูกบาศก์เซนตเิ มตร จะต้องแบง่ สารละลายกรดซัลฟวิ รกิ เข้มขน้ 6 โมลต่อลูกบาศก์เดซเิ มตร จากขวด

ท่ีมีสารละลาย 450 ลูกบาศก์เซนติเมตร และต้องเติมน้าอีกลูกบาศก์เซนติเมตร จึงจะได้สารละลายท่ี

ต้องการ

ก. 1.67 ข. 2.63

ค. 76.63 ง. 98.3

5. ถ้าต้องการเตรียมสารละลายกลโู คส (C6H12O6) เข้มขน้ รอ้ ยละ 10 โดยมวล จานวน 500 กรัม

จะต้องใช้ตัวละลายก่ีกรมั

ก. 5 ข. 10

ค. 50 ง. 100

6. จะต้องใช้ NH4Cl กี่กรัม เพ่ือเตรียมสารละลาย NH4Cl เข้มข้น 2 โมลาร์ ปริมาตร 150 ลูกบาศก์-
เซนติเมตร

ก. 16.05 ข. 17.03

ค. 18.11 ง. 19.07

30

7. ผสมสารละลายกรดชนิดเดียวกัน 2 ขวด ท่ีมีความเข้มข้น 0.1 โมลาร์ ปริมาตร

10 0 ลูกบ าศ ก์เซ น ติเม ต ร กั บ คว าม เข้ม ข้น 0 .3 โม ลาร์ ป ริมาต ร 10 0

ลกู บาศก์เซนตเิ มตร อยากทราบวา่ สารละลายใหม่จะมีความเข้มขน้ เท่าใดในหนว่ ยโมลาร์
ก. 0.2 ข. 0.3
ค. 0.4 ง. 0.5

8. ถ้าตอ้ งการเตรียมสารละลายกรดไฮโดรคลอริก (HCl) เข้มขน้ 1 โมลตอ่ ลูกบาศก์เดซิเมตร จานวน 50

ลูกบาศก์เซนติเมตร จากสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ เขม้ ข้น 4 โมลตอ่ ลูกบาศกเ์ ดซเิ มตร จะตอ้ งเตมิ น้ากี่

ลูกบาศกเ์ ซนตเิ มตรเพือ่ ผสมกับสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ นี้

ก. 37.5 ข. 30.2

ค. 25.5 ง. 65.5

9. ถา้ ต้องการสารละลายโพแทสเซยี มไอโอไดด์ (KI) เข้มข้น 0.2 โมล/ลิตร จานวน 200 cm3

จะต้องใช้ KI ก่กี รมั

ก. 0.66 ข. 6.64

ค. 1.74 ง. 65.5

10. ถ้านาแอมโมเนยี มซัลเฟต 264 กรมั มาละลายในนา้ 1 ลติ ร จะได้สารละลายท่ีมคี วามเข้มข้นเป็น

ก่โี มล/ลติ ร

ก. 37.5 ข. 17.4

ค. 1.74 ง. 6.5

****************

31

กระดาษคาตอบ แบบทดสอบหลงั เรยี น
เรอ่ื ง สารละลาย

ช่ือ – สกุล ............................................................................. ชัน้ ....................... เลขท่ี ..............
ตอนที่ 1 แบบทดสอบกอ่ นเรียนมจี านวน 10 ข้อ เปน็ แบบเลือกตอบ 4 ตวั เลอื ก ใหน้ ักเรียนเลอื ก
คาตอบทีถ่ ูกต้องที่สดุ เพียงขอ้ เดียว แล้วทาเครอื่ งหมาย x ลงในกระดาษคาตอบ

ขอ้ ก ข ค ง

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

คะแนนทไ่ี ด้

ผลการประเมิน พอใช้ ปรับปรุง
ดีมาก ดี

เกณฑก์ ารประเมนิ
คะแนนระหว่าง 9 - 10 อยู่ในเกณฑ์ ดมี าก
คะแนนระหว่าง 6 - 8 อยใู่ นเกณฑ์ ดี
คะแนนระหว่าง 3 – 5 อยูใ่ นเกณฑ์ พอใช้
คะแนนระหว่าง 0 – 2 อยใู่ นเกณฑ์ ปรบั ปรุง

ลงชอื่ ....................................ผู้ประเมิน
(......................................)

32

บรรณานกุ รม

กระทรวงศึกษาธิการ สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2561). คู่มือครูรายวิชา
เพ่ิมเตมิ เคมี เล่ม 2. กรงุ เทพฯ: โรงพมิ พ์ สกสค.

เทพจานงค์ แสงสุนทร. (2548). เคมี ม.4 Scholarship Chem. กรุงเทพฯ: โรงพมิ พ์ ภูมิบณั ฑติ .
พินิติ รตะนานุกูล. (2547). โครงการวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ สอวน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์

มลู นธิ ิ สอวน.
วิรัช สัจจแพรวพันธ์. คู่มือสอบเคมี ม.4-5-6 เข้ามหาวิทยาลัยระบบใหม่ (TCAS) พร้อมเฉลย.

กรงุ เทพฯ: โรงพมิ พ์ ธรรมบณั ฑติ .
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กระทรวงศึกษาธิการ. (2561). หนังสือเรียน

รายวชิ าเพิ่มเตมิ วทิ ยาศาสตร์ เคมี เลม่ 2. กรงุ เทพฯ: โรงพิมพ์ สกสค.

33

ภาคผนวก

เฉลยคาตอบแบบทดสอบกอ่ น-หลงั เรยี น
เฉลยใบกจิ กรรม

34

เฉลย แบบทดสอบกอ่ น-หลงั เรยี น
เรอ่ื ง สารละลาย

ขอ้ ก ข ค ง

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

35

เฉลยใบกจิ กรรมท่ี 1
เรอื่ ง การคานวณการเตรยี มสารละลาย

คาช้แี จง : ให้นกั เรยี นคานวณการเตรียมสารละลายจากโจทย์ทก่ี าหนดให้
1. ถา้ ตอ้ งการสารละลายโพแทสเซยี มไอโอไดด์ (KI) เขม้ ขน้ 0.2 โมล/ลติ ร จานวน 200 cm3

จะตอ้ งใช้ KI กกี่ รมั

วธิ ที า จากสูตร โมลสารบริสทุ ธ์ิ = โมลของสารละลาย

w = VC

M 1000

w = มวลของ KI กรัม

M = มวลโมเลกลุ ของ KI = 166

V = ปริมาตรของสารละลาย= 200 cm3
C = ความเข้มข้นของสารละลายเป็น 0.2 mol/dm3

 w = 200 x 0.2
166 1000

w = 6.64 กรัม

จะต้องใช้ KI 6.64 กรมั

2. ถา้ นาแอมโมเนยี มซลั เฟต 264 กรมั มาละลายในนา้ 1 ลติ ร จะไดส้ ารละลายทม่ี คี วามเขม้ ขน้ เปน็ ก่ี
โมล/ลติ ร (กาหนดความหนาแนน่ ของแอมโมเนยี มซลั เฟต = 1.77 g/cm3 )
วธิ ที า โมลสารบรสิ ทุ ธิ์ = โมลของสารละลาย

w = VC

M 1000

w = มวลของ (NH4)2SO4 = 264 กรัม
M = มวลโมเลกุล = 132
V = ปรมิ าตรของสารละลาย

= ปริมาตรของน้า + ปรมิ าตรของแอมโมเนียมซัลเฟต

= 1000 + มวล (w)
ความหนาแน่น

= 1000 + 264 = 1149.2 cm3

1.77

C = ความเขม้ ขน้ ของสารละลายเป็น 0.1 mol/dm3

 264 = 1149.2 x C
132 1000

C = 1.74 mol/dm3

จะไดส้ ารละลายเข้มขน้ 1.74 mol/dm3

36

3. เมอื่ นากา๊ ซ NH3 11.2 ลติ ร ละลายในนา้ แลว้ ทาใหส้ ารละลายมปี รมิ าตร 10 ลติ ร
ก. ถา้ NH3 ละลายไดห้ มด จะไดส้ ารละลายเขม้ ขน้ กโี่ มล/ลติ ร
ข. ถา้ NH3 ละลายไดเ้ พยี ง 40 % จะไดส้ ารละลายเขม้ ขน้ กโี่ มล/ลติ ร

วธิ ที า ก. โมลสารบริสุทธิ์ (กา๊ ซ) = โมลของสารละลาย

V(g) = VC

22.4 1000

V(g) = 11.2 ลติ ร
V = ปริมาตรของสารละลาย= 10 x 1000 cm3

C = ความเข้มขน้ ของสารละลายเป็น ? mol/dm3

 11.2 = 10000 x C
22.4 1000

C = 0.05 mol/dm3

จะไดส้ ารละลายเข้มขน้ 0.05 mol/dm3

ข. V(g) = VC

22.4 1000

V(g) = 11.2 ลติ ร

แตล่ ะลายได้เพียง 40% = 40 x 11.2 = 4.48 ลิตร

100

V = ปริมาตรของสารละลาย = 10 x 1000 cm3

C = ความเขม้ ขน้ ของสารละลายเป็น ? mol/dm3

 4.48 = 10000 x C
22.4 1000

C = 0.02 mol/dm3

จะไดส้ ารละลายเข้มขน้ 0.02 mol/dm3

37

4. เมอ่ื ผา่ นกา๊ ซไฮโดรเจนคลอไรด์ 1.5 กโิ ลกรมั ลงไปในนา้ จานวนหนง่ึ หลงั จากที่

ไฮโดรเจนคลอไรดล์ ะลายหมด วดั ความเขม้ ขน้ ได้ 2.0 โมล/ลติ ร จงคานวณปรมิ าตรของ

สารละลายท่เี ตรยี มได้

วธิ ที า โมลสารบริสทุ ธ์ิ = โมลของสารละลาย

w = VC

M 1000

w = มวลของก๊าซ HCl = 1.5 x 1000 = 1500 กรมั

M = มวลโมเลกุลของ HCl = 36.5

V = ปรมิ าตรของสารละลาย= ? cm3
C = ความเขม้ ข้นของสารละลายเป็น 2.0 mol/dm3

 1500 = V x 2.0
36.5 1000

C = 20548 cm3

จะไดส้ ารละลาย 20.5 cm3

5. ถา้ ตอ้ งการเตรยี มสารละลายกรด H2SO4 เขม้ ข้น 0.2 โมล/ลติ ร จานวน 250 cm3 จาก

สารละลายกรด H2SO4 เขม้ ขน้ 0.5 โมล/ลติ ร จะตอ้ งใชส้ ารละลายกรด H2SO4 0.5 โมล/ลติ ร
จานวนก่ี cm3

วธิ ที า โมลก่อนเจือจาง = โมลหลังเจอื จาง

V1C1 = V2C2
V1 = 250 cm3
V2 = ? cm3

C1 = 0.2 โมล/ลิตร
C2 = 0.5 โมล/ลติ ร

แทนคา่ จะได้ 250 x 0.2 = V2 x 0.5
V2 = 100 cm3
ตอ้ งใชส้ ารละลาย 0.5 โมล/ลติ ร จานวน 100 cm3

38

6. ถา้ สารละลาย NaOH 0.2 โมล/ลติ ร 800 cm3 แบง่ สารละลายนม้ี า 100 cm3

แลว้ เตมิ นาลงไป 400 cm3 จะไดส้ ารละลาย

ก. มี NaOH กโี่ มล ข. มี NaOH กโ่ี มล/ลติ ร

วธิ ที า ปรมิ าตรของสารละลาย 800 cm3 ไมเ่ กยี่ วกบั การคานวณ ส่วนท่ีเกีย่ วขอ้ งกบั การคานวณคือ
100 cm3

ก. จานวนโมลก่อนเตมิ น้า = จานวนโมลหลงั เตมิ นา้

= VC

1000

= 100 x 2.0

1000

= 0.2

 หลงั การเจือจางจะมี NaOH 0.2 โมล

ข. โมลกอ่ นเจือจาง = โมลหลงั เจอื จาง

V1C1 = V2C2
V1 = 100 cm3
V2 = 100 + 400 cm3
C1 = 2.0 โมล/ลติ ร
C2 = ? โมล/ลติ ร
แทนคา่ จะได้

100 x 2.0 = (100 + 400) x C2
C2 = 0.4 mol/dm3
หลงั การเจือจางได้ NaOH 0.4 โมล/ลิตร

7. จะตอ้ งใชส้ ารละลาย CaCl2 เขม้ ขน้ 0.4 mol/dm3 จานวนกี่ cm3 มาเตมิ นา้ ลงไป จงึ จะได้
สารละลายที่มปี รมิ าณของ Cl- 20 mg/cm3 จานวน 100 cm3

วธิ ที า ข้นั แรกคานวณจานวนโมลของ CaCl2 หลงั เตมิ นา้ กอ่ น โดยคิดจากปริมาณของ Cl ท่ีกาหนดให้
หลงั จากน้ันจึงจะคานวณโมลของ CaCl2

หลงั เตมิ น้า CaCl2 → Ca2+ + 2Cl-

จานวนโมล Cl- เปน็ 2 เท่าของ CaCl2
สารละลาย 1 cm3 มี Cl- = 20 mg

สารละลาย 100 cm3 มี Cl- = 20 x 100 mg

= 20 x100 = 2 g

1000

คดิ เป็นจานวนโมล =w

M

= 2 = 0.056 โมล

35.5

 มี CaCl2 = 1 x 0.056 = 0.028 mol

2

39

กอ่ นเตมิ นา้ จานวนโมลก่อนเตมิ นา้ = จานวนโมลหลงั เติมน้า

V1C1 = 0.028
1000

V1 x 0.4 = 0.028
1000
V1 = 70 cm3
 ตอ้ งใช้ CaCl2 70 cm3 เติมน้า 30 cm3

8. จะตอ้ งใชส้ ารละลายกรด HCl 5 โมล/ลติ รจานวนก่ี cm3 ใสล่ งในสารละลายกรด HCl 1 โมล/ลติ ร

200 cm3 เพอ่ื ใหไ้ ดส้ ารละลายกรด HCl 0.2 โมล/ลติ ร 5 ลติ ร

วธิ ที า HCl HCl HCl

5 M + 1 M → 0.2 M ; M = mol/dm3

V cm3 200 cm3 5 ลติ ร = 5 x 1000 cm3

โมลกอ่ นผสม = โมลหลงั ผสม

n1 + n2 =n
V1C1 + V2C2 = VC
(V x 5) + (200 x 1)
= 5000 x 0.2

V = 160 cm3

ตอ้ งใชส้ ารละลาย HCl 5 โมล/ลติ ร จานวน 160 cm3

9. เมอ่ื ผสมสารละลายกรด HCl 0.1 mol/dm3 100 cm3 กบั 0.2 mol/dm3 200 cm3 เขา้

ดว้ ยกนั จะตอ้ งเตมิ สารละลาย HCl 0.5 mol/dm3 และนา้ ก่ี cm3 ตามลาดบั จงึ จะไดส้ ารละลาย

สดุ ทา้ ยเข้มขน้ 0.3 mol/dm3 จานวน 2 dm3

วธิ ที า HCl 0.1 mol/dm3 + HCl 0.2 mol/dm3 + HCl 0.5 mol/dm3 + H2O → HCl 0.3 mol/dm3

V1 = 100 cm3 V2 = 200 cm3 V3 = V cm3 V = 2 x 1000 cm3
C1 = 0.1 C2 = 0.2 C3 = 0.5 C = 0.3

โมลก่อนผสม = โมลหลงั ผสม

n1 + n2 + n3 = n
V1C1 + V2C2 + V2C3 = VC
(100 x 0.1) + (200 x 0.2) + (V x 0.5) = 2000 x 0.3

V = 1100 cm3
ตอ้ งใช้สารละลาย HCl 0.5 mol/dm3 = 1100 cm3

ต้องใช้นา้ = 2000 - (1100 + 100 + 200) = 600 cm3

40

10. จะตอ้ งใชส้ ารละลาย NaOH 0.5 โมล/ลติ ร กี่ cm3 ผสมกบั สารละลาย NaOH

0.2 โมล/ลติ ร ก่ี cm3 จงึ จะไดส้ ารละลาย NaOH 0.3 โมล/ลติ ร 400 cm3

วธิ ที า NaOH + NaOH → NaOH

0.5 M 0.2 M 0.3 M

V1 = V cm3 V2 = 400-V cm3 V = 400 cm3

โมลก่อนผสม = โมลหลงั ผสม

n1 + n2 =n

V1C1 + V2C2 = VC

(V x 0.5) + [(400-V) x 0.2] = 400 x 0.3

V = 133.3 cm3

ต้องใชส้ ารละลาย NaOH 0.5 mol/dm3 = 133.3 cm3 และใช้สารละลาย NaOH 0.2

mol/dm3 = 400 - 133.3 = 266.7 cm3