E-BOOK เครื่องแต่งกายในการแสดงโขน

E-B
O
OK

เครื่องแต่งกาย

ในการแสดงโขน

สารบัญ 1
2-3
การแต่งกายโขน 4-5
การแต่งกายตัวพระ 6-7
การแต่งกายตัวนาง 8-9
การแต่งกายตัวยักษ์
การแต่งกายตัวลิง

การแต่งกาย 1

ในการแสดงโขน

เครื่องแต่งกายในการแสดง เครื่องแต่งกาย
สำหรับใช้ในการแสดงโขน ใช้การแต่งกายแบบ
ยืนเครื่องซึ่งเป็นการแต่งกายจำลองเลียนแบบจาก
เครื่องทรงต้นของพระมหากษัตริย์แบบโบราณที่มี
ความสวยงามวิจิตรตระการตา แบ่งเป็น 3 ฝ่าย
คือ ฝ่ายมนุษย์ เทวดา พระ นาง ฝ่ายยักษ์ และ
ฝ่ายลิง

การแต่งกาย 2
ตัวพระ

3

ผู้แสดงตัวพระจะสวมเสื้อแขนยาวปักดิ้นและเลื่อม
ประดับด้วยปะวะหล่ำ มีอินธนูที่ไหล่และพาหุรัด สวม
กรองศอทับด้วยทับทรวง สังวาลและตาบทิศ ส่วนล่าง
สวมสนับเพลาไว้ข้างใน นุ่งผ้านุ่งยกจีบโจงไว้หางหงส์
ทับสนับเพลา ด้านหน้ามีชายไหวและชายแครงห้อย
อยู่ ประดับด้วยสุวรรณประกอบ รัดเอวด้วยรัดพัสตร์
คาดปั้นเหน่ง ศีรษะสวมชฎา ประดับด้วยดอกไม้เพชร
ที่ด้านซ้าย ดอกไม้ทัดที่ด้านขวา มีอุบะ ตามตัวสวม
เครื่องประดับต่าง ๆ ประกอบด้วยกำไลเท้า ธำมงรค์
แหวนรอบ กรรเจียกและทองกร แต่เดิมตัวพระจะ
สวมหัวโขนในการแสดง แต่ภายหลังไม่เป็นที่นิยม
เพียงแต่แต่งหน้าและสวมชฎาแบบละครในเท่านั้น

การแต่งกาย 4
ตัวนาง

5

ผู้แสดงตัวนางจะสวมเสื้อในนางแขนสั้นเป็นชั้นใน มี
พาหุรัดแล้วห่มสไบทับ ทิ้งชายไปด้านหลังยาวลงไปถึงน่อง
ประดับด้วยปะวะหล่ำ สวมกรองศอ สะอิ้งและจี้นาง ส่วน

ล่างนุ่งผ้านุ่งยกจีบหน้า คาดปั้นเหน่ง ศีรษะสวมมงกุฎ
รัดเกล้ายอด รัดเกล้าเปลวหรือกระบังหน้าตามแต่ฐานะ
ของตัวละคร ประดับด้วยดอกไม้ทัดที่ด้านซ้าย ดอกไม้ทัด
ที่ด้านขวา มีอุบะ ตามตัวสวมเครื่องประดับต่าง ๆ ประกอ

บด้วยธำมงรค์ กำไลเท้า แหวนรอบ กำไลตะขาบ
กรรเจียกและทองกร แต่เดิมตัวนางที่เป็นตัวยักษ์เช่น
นางสำมนักขา นางกากนาสูร จะสวมหัวโขน แต่ภายหลังมี
การแต่งหน้าไปตามลักษณะของตัวละครนั้น ๆ โดยไม่

สวมหัวโขน

การแต่งกาย 6
ตัวยักษ์

7

ผู้แสดงตัวยักษ์นั้น เครื่องแต่งกายส่วนใหญ่คล้ายกับ
ตัวพระ จะแตกต่างกันที่การนุ่งผ้าเท่านั้น ตัวยักษ์จะนุ่งผ้า
ไม่มีหางหงส์แต่มีผ้าปิดก้นลงมาจากเอว ส่วนศีรษะสวม
หัวโขนตามลักษณะของตัวละครซึ่งมีอยู่ประมาณร้อยชนิด
การแต่งกายของตัวยักษ์คือทศกัณฐ์ ซึ่งเป็นพญายักษ์ตัว
สำคัญที่สุดในการแสดงโขน สวมเสื้อแขนยาวปักดิ้นและ
เลื่อม ซึ่งในวรรณคดีสมมุติเป็นเกราะ ประดับด้วยแหวน

รอบ ปะวะหล่ำ มีอินธนูที่ไหล่ สวมกรองศอทับด้วย
ทับทรวง พวงประคำคอ สังวาลและตาบทิศ ส่วนล่างสวม
สนับเพลาไว้ข้างใน นุ่งผ้านุ่งยก ด้านหน้ามีชายไหวและชาย
แครงห้อยอยู่ ผ้าปิดก้นอยู่เบื้องหลัง รัดอกด้วยพระอุระ
รัดเอวด้วยรัดพัสตร์ คาดปั้นเหน่ง ศีรษะสวมหัวโขนหัวทศ
กัณฐ์ ตามตัวสวมเครื่องประดับต่าง ๆ ประกอบด้วยกำไล
เท้า ธำมงรค์ กรรเจียกและทองกร ถืออาวุธคือคันศร

การแต่งกาย 8
ตัวลิง

9

ผู้แสดงตัวลิง เครื่องแต่งกายส่วนใหญ่คล้ายกับตัวยักษ์
แต่มีหางลิงห้อยอยู่ใต้ผ้าปิดก้นอีกที สวมเสื้อตาม

สีประจำตัวในเรื่องรามเกียรติ์ ไม่มีอินธนู ตัวเสื้อปักลาย
ขดเป็นวงทักษิณาวรรต สมมุติว่าเป็นขนตามตัวลิง ส่วน
ศีรษะสวมหัวโขนตามลักษณะของตัวละครซึ่งมีอยู่ประมาณ
สี่สิบชนิด การแต่งกายของตัวลิงคือหนุมาน ซึ่งเป็นทหาร
เอกของพระราม สวมเสื้อแขนยาวปักดิ้นและเลื่อมลายวง
ทักษิณาวรรต มีพาหุรัด ประดับด้วยแหวนรอบ ปะวะหล่ำ
สวมกรองศอทับด้วยทับทรวง สังวาลและตาบทิศ ส่วนล่าง
สวมสนับเพลาไว้ข้างใน นุ่งผ้านุ่งยก ด้านหน้ามีชายไหวและ
ชายแครงห้อยอยู่ ผ้าปิดก้นอยู่เบื้องหลัง หางลิง รัดสะเอว
คาดปั้นเหน่ง ศีรษะสวมหัวโขนหัวหนุมาน ตามตัวสวม
เครื่องประดับต่าง ๆ ประกอบด้วยกำไลเท้า ธำมรงค์

กรรเจียกและทองกร ถืออาวุธคือตรีเพชร