พยาธิตัวกลม

1

พยาธิตวั กลม

วตั ถุประสงค์ : นกั ศกึ ษาสามารถ
1. อธิบายและจาแนกชนดิ รูปร่างลกั ษณะในระยะต่างๆ ของพยาธติ ัวกลมไดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ ง
2. บอกวธิ ีการตรวจวนิ จิ ฉัย และการรกั ษาพยาธติ ัวกลมไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
3. อธบิ ายการเก็บส่ิงส่งตรวจ การรกั ษา และการกาจดั สง่ ตรวจไดอ้ ยา่ งถกู วธิ ไี ด้

บทนา
ให้นกั ศึกษา ศกึ ษาดว้ ยตนเองเกย่ี วกับพยาธติ วั กลม ดงั นี้
ลาไส้เล็ก

 Ascaris lumbricoides
 Hookworm
 Strongyloides stercoralis
 Capillaria philippinensis
ลาไสใ้ หญ่
 Trichuris trichiura
 Enterobius vermicularis
เลือดและนาเหลอื ง
 Filaria

o Wuchereria bancrofti
o Brugia malayi
เนอื เยอ่ื และอวัยวะภายในต่างๆ
 Trichinella spiralis
 Gnathostoma spinigerum
 Angiostrongylus cantonensis
 Anisakis spp.

2

Ascaris lumbricoides (พยาธไิ สเ้ ดือน, giant round worm)
 ระยะตัวเตม็ วัยเพศผแู้ ละเพศเมยี (adult male and female) ดองใน 10%
ฟอรม์ าลิน

 มขี นาดใหญ่ เปน็ พยาธติ ัวกลมท่ีมขี นาดใหญ่ทส่ี ุด ปลายหัวมน
กว่าปลายหาง เพศผู้ขนาดประมาณ 0.2-0.4 x 15-30
เซนติเมตร หางงอเขา้ ดา้ นท้อง มี spicules 2 อนั เพศเมีย
ขนาดใหญ่กวา่ เพศผู้ คือ ประมาณ 0.3-0.6 x 20-35
เซนตเิ มตร หางตรง

 มีริมฝีปาก (lips) 3 อัน ผนงั ตวั เรยี บ สขี าวครมี (ตวั สดๆมีชมพู
จางๆ) อาจจะเหน็ ลายทางขวางเล็กๆตลอดความยาวของ
ลาตวั

 ระยะไข่ (egg)
 Fertilized หรือ fertile egg

 เป็นไข่ท่ีๆได้รับการผสมด้วยเชื้อตัวผู้ และสามารถเจริญเป็นระยะติดต่อ
(infective stage) ได้

 ขนาดประมาณ 40 x 60 ไมโครเมตร เปลือกไข่ชั้นนอกสุดเป็นalbuminous
หรือ protein coat มีลักษณะขรุขระ ชั้นถัดมาเป็น chitinous layer จะใส
หนาเห็นชดั เจน เป็น unembryonated egg

 ภายในไข่ มีลักษณะเป็นกลุ่มเซลล์กลุ่มเดียว แต่ถ้าถูกท้ิงไว้นานจะมีหลาย
เซลล์

 Unfertilized หรือ Infertile egg
 เป็นไข่ที่ไม่ได้รับการผสมด้วยเช้ือตวั ผู้ ไมส่ ามารถเจรญิ เปน็ ระยะติดต่อ ขนาด

และรูปรา่ งยาวรกี วา่ fertilized คือประมาณ 40 x 90 ไมโครเมตร
 เปลือกไข่บางกว่า fertilized egg ภายในบรรจุด้วย granule ขนาดต่างๆ

มากมายเต็มถึงเปลือกไข่
 Decorticated egg

 เป็นไข่ที่เปลือกช้ันนอกหรือ protein coat หลุดหายไปแล้วทาให้เห็นเปลือกผิว
เรียบ

 ลักษณะเช่นนีพ้ บได้ท้ังไข่ท่เี ป็นชนิด fertile และ infertile เช่นเดมิ

3

Capillaria philippinensis (พยาธแิ คปพลิ ลาเรีย)
 ระยะตัวเตม็ วัยเพศเมยี (adult female)
 ลาตัวผอมบาง ยาวเรียวคลายหลอดแคปพิลลาเรีย (capillary tube)
ดา้ นหางใหญก่ วา่ ดา้ นหวั เลก็ นอ้ ย
 ลาตวั ยาวประมาณ 2.3-2.5 มิลลเิ มตร
 มี stichosomal esophagus ยาวคร่งึ หน่งึ ของลาตัว
 มี ไข่เรียงเป็นแถวใน uterus (บางตัวพบตัวออ่ น)
 Vulva เปดิ กลางลาตัวใกล้บรเิ วณรอยต่อของหลอดอาหารกับลาไส้

 ระยะตัวเต็มวัยเพศผู้ (adult male)
 ขนาดเลก็ กว่าตัวเมยี ยาวประมาณ 1.5-3.9 มลิ ลิเมตร
 หลอดอาหารเป็นชนิด stichosomal esophagus ยาวครึ่งหนึ่งของ
ลาตัว
 มี spicule ทีย่ าวและมีปลอกหมุ้ 1 อัน

 ระยะไข่ (egg)
 รปู รา่ งคลา้ ยถัว่ ลิสง (peanut shape) เปลอื กหยาบมีจุกแบนๆ สองข้าง
 ขนาดประมาณ 20 x 40 ไมโครเมตร
 เปน็ unembryonated egg

Hookworm (พยาธปิ ากขอ)
 ระยะตัวเตม็ วัยเพศผแู้ ละเพศเมยี (adult male and female) ดองใน 10 %
ฟอร์มาลนิ

 สีขาวครีม ยาวประมาณ 1 เซนตเิ มตร
 ลาตวั โคง้ งอ
 ตัวเมยี มขี นาดใหญ่กวา่ ตัวผู้ ปลายหางเป็นรูปกรวย

4

 ปลายหางตวั เมียมี copulatory bursa
 ลาตวั โคง้ งอ คลา้ ยตวั S เป็น Necator americanus
 ลาตวั โคง้ งอ คลา้ ยตัว C เปน็ Ancylostoma
duodenale

 ระยะไข่ (egg)

 รูปรา่ งคลา้ ยไข่ไก่ เปลอื กเรียบบางใสขนาดประมาณ 40 x 60
ไมโครเมตร
 มชี อ่ งว่างระหวา่ งเปลือกไข่ และ Zygote มี 4-8 เซลล์ หรอื มากกว่า
 เปน็ unemvryonated egg
1.

Necator americanus

Ancylostoma duodenale  ระยะตวั เตม็ วยั เพศเมีย (adult female)
 ขนาดประมาณ 0.4 x 9-11 มิลลิเมตร
 ช่องปาก (buccal capsule) ขนาดใหญ่มี semilunar cutting
plate 1 คู่
 ปลายหางรูปกรวย

 ระยะตัวเตม็ วยั เพศผู้ (adult male)
 ขนาดประมาณ 0.3 x 5-9 มิลลิเมตร
 ช่องปากขนาดใหญม่ ี semilunar cutting plate 1 คู่
 ปลายหางมีส่วนของ cuticle แผก่ างออกเป็น copulatory
bursa ภายในมี bursal ray

 ระยะตวั เตม็ วยั เพศเมีย (adult female)
 ขนาดประมาณ 0.6 x 10-13 มิลลิเมตร
 ขนาดใหญเ่ ห็นฟัน (teeth) ขนาดใกลเ้ คียงกนั 2 คู่
 ปลายหางกรวย ป้านกวา่ ของ N. americanus

 ระยะตวั เต็มวยั เพศผู้ (adult male)
 ขนาดประมาณ 0.5 x 8-11 มิลลิเมตร
 ช่องปากมีฟัน 2 คู่
 ปลายหางมี copulatory bursa ซ่ึงมี bursal ray เป็นก่ิงๆ

5

 ระยะไข่ (egg)
 รูปรา่ งคล้ายไขไ่ ก่ เปลอื กเรียบบางใส
 ขนาดประมาณ 40 x 60 ไมโครเมตร
 มชี อ่ งวา่ งระหวา่ งเปลือกไข่และZygote มี 4-8 เซลล์
หรือมากกวา่
 เป็น unemvryonated egg

Strongyloides stercoralis
 ระยะตัวเต็มวัยเพศเมยี ชนดิ parasitic female

 ตัวยาวเรียวบาง ด้านหัวเล็กกว่าด้านหาง มีหลอดอาหารเป็นกล้ามเน้ือ
ยาวไม่เปน็ กระเปาะ

 ขนาดประมาณ 0.03-0.04 x 2.70 มิลลิเมตร
 มีไขใ่ น uterus 1-5 ฟอง

 ระยะตัวเตม็ วัยเพศเมยี ชนิด free living female

 ลาตวั อว้ นสัน้ กวา่ parasitic female
 ขนาดประมาณ 0.05-0.07 x 1.0-1.7 มลิ ลเิ มตร
 หลอดอาหารเป็นกระเปาะ 2 อนั เป็นชนิด rhabditiform esophagus
 มีไข่ใน uterus
 ระยะตัวเต็มวัยเพศผู้ ชนิด free living male

 ขนาดประมาณ 0.05 x 0.7-1 มิลลเิ มตร
 หลอดอาหารเป็น rhabditiform esophagus
 ปลายหางงอมี spicule 2 อนั

6

 ระยะตัวอ่อน (larva) ของ hookworm และ S.stercoralis
 ระยะ rhabditiform larva ของ hookworm
 เปน็ ตัวออ่ นระยะท่ี 1 และ 2
 หลอดอาหารเปน็ rhabditiform esophagus
 ชอ่ งปาก (buccal cavity) ซ่ึงเป็นชอ่ งว่างจากสว่ นบนสุดของปาก ถึง
จุดเร่ิมต้นของหลอดอาหาร จะยาวกว่าช่องปากของตวั อ่อนของ S.
stercoralis ในระยะเดียวกัน Genital primodium มีขนาดเล็กมองไม่
ค่อยเหน็

 ระยะ rhabditiform larva ของ S.stercoralis
 เปน็ ตวั อ่อนระยะที่ 1 และ 2
 หลอดอาหารเปน็ rhabditiform esophagus
 ชอ่ งปากสน้ั กว่า rhabditiform larva ของ hookworm (ความกว้าง
ของชอ่ งปากใกลเ้ คียงกบั ความยาว) เหน็ genital primordium รูปรี
ขนาดใหญช่ ัดเจน อยู่บริเวณกลางลาตัว

 ระยะ filariform larva ของ hookworm

 เปน็ ตัวออ่ นระยะที่ 3
 หลอดอาหารเป็นชนิด filariform esophagus ยาวประมาณ 1/4 ของ

ลาตัว
 ลาตัวอ้วนกว่า S. stercoralis และมีปลอก (sheath) หุ้มตัวทาให้

ผนังลาตวั เป็น 2 ชัน้ ปลายหางแหลม

 ระยะ filariform larva ของ S.stercoralis

 เปน็ ตวั ออ่ นระยะท่ี 3
 หลอดอาหารเป็น filariform esophagus ยาวเกือบถงึ กลางลาตวั
 ลาตัวยาวเรยี ว ไมม่ ี sheath หุ้ม
 ปลายหางตดั และมีรอยแฉกเล็กน้อย (notch tail)

7

Enterobius vermicularis (พยาธเิ ข็มหมดุ , pinworm)
 ระยะตัวเต็มวัยเพศผู้ (adult male) ยอ้ มสถี าวร

 Cephalic alae ใส ไมต่ ดิ สี
 หลอดอาหารมี esophageal bulb
 ตวั เลก็ กวา่ เพศเมยี ปลายหางงอมี spicule เลก็ ๆอยู่ 1 อนั แตม่ ัก

หดอยใู่ นลาตวั
 เพศผ้ขู นาดประมาณ 0.1-0.2 x 2-5 มิลลิเมตร ปลายหางงอ

 ระยะตัวเตม็ วัยเพศเมยี (adult female) ย้อมสีถาวร
 Cephalic alae ใส ไมต่ ิดสี
 หลอดอาหาร (esophagus) เป็นกล้ามเนื้อ สว่ นปลาย
พองเปน็ กระเปราะเรยี กว่า esophageal bulb
 ปลายหางแหลม เหยียดตรง ภายในเปน็ ชอ่ งวางๆ
 เพศเมยี ทีม่ ไี ขบ่ รรจุอยเู่ ปน็ จานวนมากอยู่ใน uterus เรียกวา่
gravid female
 เพศเมยี ขนาดประมาณ 0.3-0.5 x 8-13 มิลลเิ มตร หางตรงปลายแหลม

 ระยะไข่ (จาก scotch tape technique)

 มีรปู รา่ งคลา้ ยตวั D (D-shape) เปลือกบางใส
 ขนาดประมาณ 25 x 55 ไมโครเมตร
 เป็น embryonated egg

Trichuris trichiura (พยาธิแส้มา้ , whipworm)
 ระยะตัวเตม็ วัย
 ลกั ษณะคลา้ ยแส้มา้ สว่ นหนา้ เรยี วเลก็ เป็นส่วนหวั
(anterior part) ซ่งึ ยาวประมาณ 3 ใน 5 ของลาตัว บรรจดุ ว้ ย
stichosomal esophagus
 ส่วนทา้ ย (posterior part) ของลาตวั อว้ นใหญ่กวา่ สว่ นหวั
หลายเทา่ เห็นไดช้ ัดเจน

8

 ระยะตัวเต็มวัยเพศผู้ (adult male) ย้อมสีถาวร
 stichosomal esophagus ยาวลอดความยาวของสว่ นเรยี ว
เล็กเหน็ ได้ชดั เจน
 อวยั วะสบื พนั ธ์ุ เป็นท่อขดไปมาในส่วนท้ายลาตัวทใ่ี หญ่
 ปลายหางมว้ น แต่บางตัวอาจจะถกู ยืดออก
 มี spicule ทม่ี ีปลอกหุ้ม 1 อัน
 เพศผู้มีขนาดประมาณ 3.0-4.5 เซนตเิ มตร ปลายหางมว้ น

 ระยะตัวเต็มวัยเพศเมยี (adult female) ยอ้ มสี
 stichosomal esophagus เห็นชัดเจนทางด้านหัวทีเ่ รียวเลก็
 อวยั วะสืบพันธอ์ุ ยดู่ ้านท้ายของลาตัว ซ่ึงบางตัวมไี ข่บรรจุ
อยูภ่ ายใน uterus
 ปลายหางมน
 Vulva เปดิ บริเวณรอยต่อระหว่างหลอดอาหารและลาไส้
หรอื ประมาณ 3 ใน 5 ของความยาวลาตัวจากด้านหาง

 ระยะไข่ (egg)
 รูปรา่ งลักษณะคล้ายถังเบียร์ (barrel shaped) มีจกุ นูนใส 2 อัน
อยู่ตรงขา้ มกัน (bipolar muciod plug)
 ขนาดประมาณ 22 x 52 ไมโครเมตร เป็น unembryonated egg

Trichinella spiralis
 ระยะตัวเต็มวัยเพศเมยี (adult female)
 ลาตัวผอมบาง ดา้ นหัวเรียวเลก็ ด้านทา้ ยมนป้าน
 ขนาดลาตัวประมาณ 3 x 0.01 มิลลเิ มตร
 หลอดอาหารเปน็ แบบ stichosomal esophagus ยาวประมาณ 1/3ของความยาวลาตัว
 ไม่เหน็ ความแตกต่างที่เดน่ ชัดของขนาดของลาตวั ระหวา่ งส่วน anterior ทม่ี ี stichosomal
esophagus และสว่ น posterior ท่ีมี intestine และ genital organ genital
 รเู ปดิ อวัยวะสบื พนั ธุ์เพศเมีย (vulva) เปิดใกลบ้ รเิ วณตาแหนง่ ที่เป็นสว่ นปลายของหลอด
อาหาร
 ภายใน uterus มที งั้ ไขแ่ ละตัวออ่ น โดยตัวออ่ นมกั จะอยบู่ ริเวณสว่ นปลายของ uterus ทอี่ ยู่
ใกล้ รูเปิดอวัยวะสบื พนั ธุ์

9

 ระยะตัวเตม็ วัยเพศผู้ (adult male)
 ลาตัวผอมบางคล้ายเพศเมีย แตจ่ ะสน้ั กวา่ เลก็ น้อย
 ขนาดประมาณ 1.5 x 0.01 มิลลเิ มตร
 ไม่เหน็ ความแตกต่างท่เี ดน่ ชัดของขนาดลาตวั ระหว่างส่วน anterior ท่มี ี stichosomal
esophagus และส่วน posterior ทม่ี ี intestine และ genital organ genital
 ที่ปลายหางมีอวัยวะช่วยสบื พนั ธ์ุรูปกรวย 2 อัน (conical appendage, copulatory
papilla)
 ไมม่ ี spicule

 ระยะตัวอ่อน (larva) ในกล้ามเนอื ลาย
 ไดจ้ ากการนากลา้ มเนอื้ ลาย มากดทับระหว่างแผน่ สไลด์ 2 แผน่ ไมไ่ ด้ย้อมสี
 ตวั ออ่ นขดอยใู่ นเซลลก์ ลา้ มเน้ือลาย (muscle fiber) ทก่ี ลายเป็น nurse cell เปน็
encysted larva
 มผี นัง (capsule) ห่อหมุ้ nurse cell ไดเ้ ปน็ ซสี ต์ (cyst)
 ส่วน anterior ของตัวอ่อนจะเรียวแหลมกว่าสว่ น posterior
 มี stichosomal esophagus
 มกั พบตวั อ่อน (encysted larva) เพียง 1 ตวั ในแตล่ ะซีสต์

 ระยะตัวอ่อน (larva) ในกล้ามเนือลาย ย้อมสีถาวร
 ตัวออ่ นทีเ่ หน็ ไดจ้ ากการตัดช้ินเนอื้ (tissue section)
 ตวั อ่อนท่ีขดตัวอยู่ในซีสต์ จะถกู ตดั section ในระนาบ (plane) ต่างๆกนั
 Capsule ทีล่ ้อมรอบซสี ตต์ ิดสีซดี

 ระยะตัวอ่อน (larva) ย้อมสีถาวร
 เป็นตัวอ่อนอสิ ระ (free larva) ทไ่ี ด้จากการย่อยกลา้ มเยอื้ ลาย
 ลาตวั ของตวั อ่อนยาวประมาณ 1 มลิ ลิเมตร
 ขนาดเลก็ ดา้ น anterior เรยี วเลก็ ด้าน posterior มนป้านกว่า
 stichosomal esophagus ยาวประมาณ 2/3 ลาตัว

10

Angiostrongylus cantonensis (พยาธิปอดหนู)
 ระยะตัวเตม็ วัยเพศผ้แู ละเพศเมยี (adult male and female) ดองใน 10 % ฟอร์มาลนี

 ลาตวั กลม ยาวเรยี ว ผนงั ลาตวั เรยี บ ด้านหัวเรยี วเล็ก เพศผเู้ ลก็ กว่า
เพศเมีย
 เพศผู้ยาวประมาณ 15-20 มิลลเิ มตร ปลายหางมี bursa ขนาดเลก็
 เพศเมีย ยาวประมาณ 20-25 มลิ ลิเมตร ปลายหางมน
 ระยะตัวเต็มวัยเพศเมยี (adult female)

 ลาตัวยาวเรยี ว ผนังลาตวั เรยี บ ดา้ นหัวเรียวเล็ก ด้านท้ายมน
 ลาตวั มลี าย ลักษณะคล้ายไฟสัญลกั ษณร์ ้านตัดผม (barber’s pole)

 ระยะตัวเตม็ วัยเพศผู้ (adult male)
 คลา้ ยตัวเมยี แต่ขนาดเลก็ กว่า และไมม่ ลี าย barber’s pole
 ปลายหางมี bursa ray และมี spicules 2 อัน

 ระยะตัวอ่อนท่ี 3 (third stage larva)

 ลาตัวอ้วนสัน้ ปลายหางเรียวเลก็ กว่าด้านหวั
 ขนาดยาวประมาณ 0.5 มิลลิเมตร
 สว่ นหัวทชี่ ่องปากมีลกั ษณะคล้ายหวั ลกู ศร 1 คู่
 ปลายหางมีรอยหยักคอด (constriction)
 ระบบสบื พันธุย์ งั ไม่สมบูรณ์
 โฮสตต์ ัวกลาง (Intermediate host)
 หอยทากยกั ษ์แอฟริกัน (Achatina fulica)

 เป็นหอยบกขนาดใหญ่ เปลือกแข็ง มีลาย ไมม่ ีฝา
 ขนาดประมาณ 5-10 x 2-4 เซนติเมตร
 หอยโข่ง (Pila spp.)
 เป็นหอยน้าจดื เปลอื กแข็ง มีฝาปดิ
 ขนาดประมาณ 2-10 x 2-9 เซนติเมตร

11

Gnathostoma spinigerum (พยาธิตวั จี๊ด)
 ระยะตัวเต็มวัยเพศผู้และเพศเมีย (adult male and female) ดองใน 10% ฟอร์มาลนี
 ลาตวั อว้ นสขี าวครมี
 สว่ นหัวโป่งพองเป็นกระเปาะ (cephalic bulb) มีหนามรอบหัวเรียง
เปน็ ชนั้ ๆ 8 แถว
 เพศเมยี ขนาดประมาณ 35 x 2 มลิ ลเิ มตร ปลายหางเปน็ รปู กรวย
 เพศผู้ขนาดประมาณ 26 x 2 มิลลิเมตร เล็กกว่าเพศเมีย ปลายหาง
เปน็ pseudobursa และ spicules

 ระยะตัวเตม็ วัยเพศเมีย (adult female)
 Cephlic bulb มหี นามเรียงตัวเปน็ แถวรอบหวั จานวน 8 แถว
 ลาตัวปกคลุมด้วยหนาม (cuticular spine) หนามสว่ นหนา้ มขี นาด
ใหญ่กว่าส่วนท้ายลาตัว
 Vulva เดค่อนมาทางบรเิ วณลาตัว
 ทวารหนกั (anus) เปดิ บริเวณปลายหาง

 ระยะตัวเต็มวัยเพศผู้ (adult male)
 รูปรา่ งลกั ษณะคล้ายตัวเมีย แตข่ นาดเลก็ กว่า ปลายหางเป็น pseudobursa มี caudal
papillae 4 คู่ มี spicules ขนาดไม่เทา่ กนั 2 อนั

 ตวั อ่อนระยะที่ 3 ขันตน้ (early-third stage larva) ในไรน้า (cyclop)
 ตัวออ่ นของพยาธอิ าศยั อยู่ทีช่ ่องว่างในลาตวั ไรน้า
 Cephalic bulb มีหนาม 4 แถว
 ขนาดลาตวั ยาวไมเ่ กิน 0.5 มิลลิเมตร

 ตัวอ่อนระยะท่ี 3 ขัน ก้าวหนา้ (advanced-third stage larva)
 รูปรา่ งอว้ น ส้นั ขนาดใหญ่กวา่ ตวั ออ่ นระยะที่ 3 ข้ันตน้
 ขนาดประมาณ 3.50 x 0.35 มลิ เิ มตร
 Cephalic bulb มีหนามตามขวางรอบหัวเป็นชน้ั ๆ จานวน 4 แถว
 รอบๆหลอดอาหารมีถุงทร่ี ยี กว่า cervical sac จานวน 4 อนั
 ลาตัวมหี นามปกคลุม

12

Filaria
Wuchereria bancrofti

 ระยะไมโครฟลิ าเรยี (microfilaria)
 ลาตัวยาวเรยี ว ดา้ นหวั มน ปลายหางเรยี วมีปลอก (sheath) หุ้มตวั
 ขนาดประมาณ 280 x 8 ไมโครเมตร
 การวางตัวของไมโครฟิลาเรยี ในฟลิ ์มเลือดมกั ขดพบั ไปพบั มา
 Cephalic space จะมคี วามยาว: กวา้ ง = 2:1
 Nuclei ในลาตัวจะซ้อนทับกันอย่าง nuclei เป็นระเบียบ terminal nuclei ไม่สุดถึงปลาย
หาง

Brugia malayi
 ระยะไมโครฟลิ าเรยี (microfilaria)
 ลาตวั ยาวเรยี ว ดา้ นหวั มน ปลายหางเรียวมปี ลอก (sheath) ห้มุ ตัว
 ขนาดประมาณ 220 x 6 ไมโครเมตร
 การวางตวั ของไมโครฟลิ าเรียในฟลิ ์มเลือดมกั ขดพับไปพับมา
 Cephalic space จะมีความยาว: กว้าง = 1:1
 Nuclei ในลาตวั จะซ้อนทบั กนั อยา่ งไม่เปน็ ระเบยี บ และมี nuclei 2 เม็ด
กระจายไปถงึ สุดปลายหาง

แหลง่ เรยี นรู้ :
1. เทวราช หลา้ หา และวภิ าภรณ์ เรอื งจิระชูพร. คู่มอื ปฏบิ ตั ิการปรสิตวิทยา สาหรบั นกั ศึกษาแพทย์
เทคนคิ การแพทย์ สาธารณสุข. ภาควิชาปรสิตวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น;
2538: 164 หนา้ .
2. ประยงค์ ระดมยศ. อัญชลี ตั้งตรงจติ ร. ศรวี ชิ า ครุฑสตู ร. พลรัตน์ วิไลรตั น์. ศรชัย หลอู ารยี ส์ ุวรรณ.
Atlas of Medical Parsitology with 465 colour illustrations. กรงุ เทพฯ: สานักพิมพ์ เมดิ
คลั มีเดี; 2547: 465 หน้า
3. วรี ะยุทธ แดนสีแก้ว. ปรสิตวิทยาพนื ฐานทางการแพทย์. ภาควิชาปรสติ วิทยา คณะแพทยศาสตร์
มหาวิทยาลัยขอนแกน่ . 2538: 301.
4. องนุ่ เกยี รตวิ ุฒิและคณะ. หนอนพยาธใิ บไม้ พยาธิตัวตดื ปรสิตอื่นๆ และแมลงทส่ี าคญั ทาง
การแพทย์. พิมพ์ครัง้ ท่ี 2. สานักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลัย. กรุงเทพฯ 2545
5. Beaver PC, Jung RC and Cupp EW. Clinical Parasitology. 9th ed.Lea & Febiger,
Philadelphia: 825 p.