mepas-cocuk-kitabi

kapak



EnerjinGeleceğe
KALSIN!
BAŞKA BİR DÜNYA DAHA YOK.

YAŞANABİLİR BİR DÜNYA İÇİN ENERJİNİ VERİMLİ KULLAN.
SEN VERİMLİ KULLANDIKÇA, ENERJİ GELECEKTİR.

01

İçİNDeKİler

Enerji Nedir? ......................................................................................................04
Yenilenebilir Enerji Kaynakları....................................................................06
Hidroelektrik Enerji..........................................................................................07
Güneş Enerjisi.....................................................................................................07
Rüzgar Enerjisi...................................................................................................08
Biokütle Enerjisi................................................................................................08
Jeotermal Enerjisi............................................................................................09
Dalga Enerjisi......................................................................................................09
Yenilenemez Enerji Kaynakları....................................................................10

02

Petrol............................................................................................................................11
NükleerEnerji..........................................................................................................12
Nükleer Teknolojisinin Kullanım Alanları...................................................13
Doğalgaz....................................................................................................................14
Elektrik.......................................................................................................................15
Enerji Verimliliği....................................................................................................16
Enerjiyi Niçin Verimli Kullanmalıyız?...........................................................17
Ailemiz ve Bütün Dünya için Yapılacaklar Listesi...................................18
Enerji Tasarrufu.....................................................................................................19

03

sbaHisnaikadleietnbeeitbrijriin.oeDlcaeackhasağinım,

enerji nedir? Günlük yaşamımızda enerji, değişik formlarda
karşımıza çıkar. Isı enerjisi, ışık
İhtiyacımız olan enerjiyi yediğimiz besinlerden elde enerjisi, elektrik enerjisi, kimyasal enerji ve
ederiz. Yediklerimizi vücudumuz yakıt olarak kul- nükleer enerji gibi.
lanır. Bu sayede koşar, bisiklete biner ve yürürüz.
Vücudumuz nasıl enerjiye ihtiyaç duyuyorsa
kullandığımız birçok teknolojik araçta çalışmak için
enerjiye ihtiyaç duyar. Gündüzleri Güneş bize ısı ve
ışık enerjisi verir.

Ancak enerji genel olarak potansiyel ve
kinetik olmak üzere iki başlık altında
incelenir. Potansiyel enerji bir cismin
konumundan dolayı sahip olduğu,
kinetik enerji ise hareketinden dolayı
sahip olduğu enerjidir.

04

enerjinin Dönüşümüne örnekler

Fizikte yer alan “enerjinin korunumu yasası” na göre bir veya yok edilemeyeceğini ancak başka enerji form-
sistemdeki toplam enerji miktarı sabit kalır. Bu yasaya larına dönüşebileceğini söyler. Bu yasadan da yarar-
göre enerji kaybolmaz ancak form değiştirebilir. Yani lanılarak günlük faaliyetlerimizi sürdürmek için kullan-
bu yasa enerjinin yoktan var edilemeyeceğini mak üzere enerji üretilir.

05

Dünyamızdaki Enerji kaynakları yenilenebilir ve yenilenemez kaynaklar olmak üzere iki
başlık altında incelenir.

Yenilenebilir enerji, pratik olarak sınırsız varsayılan, Yenilenemez (tükenebilir) enerji ise, kullanılan
sürekli ve tekrar tekrar kullanılabilen, kısa sürede fakat kısa zaman aralığında yeniden oluşmayan
yerine konulan enerjidir. enerji olarak tanımlanır. Yenilenemez kaynaklar
insanlar tarafından sürekli tüketilen, tüketildikçe
de sürekli çevreye zarar veren ve zaman içerisinde
azalan kaynaklardır.

1 YeniLeneBiLiR ENERJi YeniLeneBiLiR ENERJi
KAYNAKLARI nelerDir?
KAYNAKLARI
Başlıca yenilenebilir
Yenilenebilir Enerji, sürekli devam eden doğal enerji kaynakları şunlardır:
süreçlerdeki var olan enerji akışından elde edilen
enerjidir. Hidroelekrik (Su) Enerji
Güneş Enerjisi
Yenilenebilir enerji kaynakları doğal kaynaklardan Rüzgar Enerjisi
sağlanır ve sürdürülebilirliği mümkün olan
enerjilerdir. Biyokütle Enerjisi
Jeotermal Enerji
Yenilenebilir enerji kaynakları,
fosil enerji kaynakları gibi zamanla Dalga Enerjisi
bitmez, tükenmez. Güneş Işığı, Rüzgâr,

Su, Bitkiler ve Jeotermal bunlardan gelen enerji
sınırsızdır, hiç bitmez. Ayrıca bu enerji kaynakları
doğa dostudur.

06

1 HiDROELEKTrik

( su ) EnERJi

Yenilenebilir enerji kaynakları içerisinde insanın

ilk çağlardan beri en yaygın kullandığı enerji
kaynağı hidrolik enerjidir.

Hidrolik enerji de pek çok enerji kaynağında
olduğu gibi güneş kaynaklı bir enerji olup doğal su
çevrimi sonucunda oluşmaktadır.

Yeryüzünde bulunan nehir, göl ya da deniz gibi büyük su kütlelerinde bulunan sular, güneşin
ısıtmasıyla buharlaşmaktadır. Su buharları rüzgarın sürüklemesiyle hareket etmekte ve atmosfer
şartlarına bağlı olarak yoğuşarak kar ya da yağmur şeklinde yağışları oluşturmaktadır. Yağışlar da
akarsuların beslenmesini sağlamaktadır. Hareket halindeki su hidrolik enerjiyi oluşturmaktadır.
Bu döngü içerisinde suyun taşıdığı enerji sürekli olarak kendini yenileyen bir enerjidir.

2 Güneş EnERJisi

Güneş, Güneş Sistemi’nin merkezinde bulunan Güneş’in bize ve dünyamıza gönderdiği ısı ve ışığa
enerji dolu bir yıldızdır. Güneş, günışığı ile yaydığı “Güneş Enerjisi” diyoruz. Güneşin enerjisi, güneşin
enerji sayesinde dünyamızdaki yaşamın var çekirdeğinden açığa çıkan ışınım enerjisidir.
olmasını sağlar. O halde güneş enerjisini nasıl tarif
ederiz? 07

SanKabusayukagraköabıznilblüdiaykaoklnermuaamn..cak

Dünyamızda yaşamın sürmesi için güneşin enerjisi Güneşin enerjisini nasıl kullanabiliriz?
gereklidir. Şöyle de söyleyebiliriz: Eğer güneş
enerjisi olmasaydı, odun, kömür, petrol, doğal gaz, Güneş panelini mutlaka duymuşsundur. Panel
rüzgâr gibi, dünyamızdaki diğer tüm enerji denilen bu düzenek, üzerine düşen güneş ışığını,
kaynakları da olmazdı! Bu enerji kaynağı, yenilene- doğrudan elektrik enerjisine çevirir. Peki, bu nasıl
bilir enerji kaynakları içinde en güçlü olanıdır. mümkün olabilir?
Enerjisi hiç tükenmeyen bir kaynaktır.
Panelin içinde silikon isimli bir madde kullanılıyor.
Peki, Güneş enerjisi nasıl keşfedilmiş? Silikonun yapısındaki elektronlar, güneşten aldığı
enerji ile hareketleniyor. Bu hareketle, panellerin
Güneş enerjisi ile ilgili bulunan ilk bilgi, milattan üzerindeki kablolarda elektrik akımı ilerlemeye
önce 400 lü yıllarda filozof Sokrat’a aittir. Bu filozof başlıyor. Oluşan elektrik, özel piller içinde depo-
yazdığı kitaplarda, evlerin güneye bakacak şekilde lanıyor. Şu anda kullanılan paneller, güneşli ol-
yapılması ve güneş ışınlarından daha çok mayan günlerde enerji üretemiyor fakat pillerde
yararlanılması gerektiğini anlatmıştı. depolanan enerji bitinceye kadar kullanılabiliyor.

1600’lü yıllarda Galileo Galilei merceği Güneş Enerjisi yardımıyla pek çok elektrikli
keşfetti. Güneşin ısı enerjisini ilk keşfet- aracın çalıştırıldığı düzenekler hazırlanabilir.
tiklerinde, insanlar merceğe yansıyan güneş
ışınlarının odun ve ot parçalarının ısısını
artırdığını, hatta yaktığını gördüler.

Güneş enerjisini ısı enerjisine çeviren teknoloji
gelişince de, Güneş’i daha birçok alanda kullanma-
ya başladık. Evlerimizi, hatta sularımızı bile ısıtır
oldu. Sonraları, güneş enerjisi ile çalışan su pom-
paları ve buhar makineleri geliştirildi. Bilim adam-
ları güneş enerjisinden elektrik üretmek üzere
düşünmeye başladılar. 1970’li yılarda çalışmalarını
hızlandırdılar.

08

İnsanlar binlerce yıldır güneş ışınlarının enerjisin-
den, ısınmak ve çeşitli gıda ve ürünleri kurutmak
için faydalanıyor.

AvAnTAJLARI NELERDİR?

» Doğrudan güneş enerjisini kullanır.
» Doğal ısıtma ve soğutma sistemleri kullanarak
binaların gereksiz ve aşırı ticari enerji tüketimlerini önler.
» Çevre değerlerini korur, çevreye verilen zararları en aza
indirir.
» Dışa bağımlı değildir.
» Doğal ve sağlığa zararsız malzemeler kullanır.

3 RüzGar EnERJisi

Güneş; geliş açısı ve birkaç coğrafi etkenden dolayı, yer yüzeyini homojen olarak ısıtmamaktadır. Buda
haliyle bölgeler arası bir  sıcaklık farklılığına sebep olmaktadır. Bu sıcaklık farkından dolayı havanın öz
kütlesinde bir değişim meydana gelmektedir.

Örneğin ısınan havanın öz kütlesi düşer ve yu-
karıya yükselir, sonra yukarıda hava soğur aşağıya
ve öz kütlesi artarak aşağıya iner, bu şekilde bir
devri daim oluşur. Bu oluşma sonrası oluşan dal-
galanma “Rüzgâr” adı verdiğimiz olayı oluşturur.

İşte bu rüzgarın yoluna pervane kanadı gibi bir
nesne yerleştirirseniz, rüzgar onu itecek ve kendi
hareket enerjisinin bir kısmını kanada aktaracaktır.

09

Rüzgar türbini, rüzgardan enerji elde etme şeklidir. Aynı şey, yelkenli teknede de olur. Hava rüzgar şeklinde hare-
ket ederken, yoluna çıkan”yelken” isimli bariyeri de iter ve teknenin hareket etmesine neden olur. Rüzgar, kendi
hareket enerjisini yelkenli tekneye aktarır. Özetle; Rüzgâr Enerjisi, rüzgarı oluşturan hava akımının sahip olduğu
hareket enerjisine denir. Rüzgar enerjisinin kaynağı Güneştir. Güneş Dünya’yı ısıtmaya devam ettikçe,
rüzgârlar da esmeye devam edecek. Bu yüzden rüzgâr yenilenebilir bir enerji kaynağıdır.

Antik çağdan bu yana insanlar rüzgar enerjisi Yüzyıllar boyunca yel değirmenleri rüzgar
ve daha birçok enerji çeşidi kullanmaktaydı. gücünü kullanan mekanik alet ve uygulamalar
Hatta  MÖ. 1700 yıllarında Babil Kralı Ham- olmuştur. Yel değirmenleri günümüzde
murabi Mezopotamya’yı sulamak için rüzgar de Sulama ve Pompalama’da kullanılmaktadır.
enerjisini kullanmıştır.

Rüzgarın etkisinin fazla hissedildiği bölgelere kurulan rüzgar tribünleri rüzgarın var olan kinetik enerjisini önce
mekanik enerjiye, daha sonra elektrik enerjisine dönüştürür. Rüzgârdan elde edilen enerji rüzgarın o anki hızına ve
esme süresine bağlıdır.

10

4 BiyoküTle EnERJisi

Biyokütle biyolojik kökenli fosil olamayan endüstriyel organik atıklar (şeker sanayisinden
organik madde kütlesidir. Biyokütle terimi küspe vb.) biyokütle enerji kaynakları arasında yer
çok geniş anlamda yaşayan organizmalardan alır.
üretilen madde anlamına gelmektedir. Kaynağı tarım ve orman ürünleri, bitkisel atıklar,
deniz bitkileri, endüstriyel ve evsel atıklar olan
Ana bileşenleri karbonhidrat bileşikleri olan bitki- biyokütle, ekonomik ihtiyaçlara cevap verebilen,
sel ve hayvansal kökenli tüm doğal maddeler bio- çevreyi tahrip etmeyen yenilenebilir bir enerji
kütle enerji kaynağı, bu kaynaklardan elde edilen kaynağıdır.
enerji ise biyokütle enerjisi olarak tanımlanmak-
tadır. Örneğin, odun, tarımsal atıklar (saman, mısır Enerji kaynağı olarak biyokütle kullanımının art-
kocanları, pamuk atıkları vb.) şehir kanalizasyon ması, sera gaz emisyonlarında azalmaya, ithal
atıkları, enerjiye olan talebin azalmasına ve kırsal kesim
ekonomisinin canlanmasına imkan verecektir.

11

4 JEOTermal EnERJi

Jeotermal kelimesi; İngilizce ’deki “yer” anlamına Jeotermal enerjinin kaynağı su, buhar, sıcak kay-
gelen “geo” ve “ısı” anlamına gelen “thermal” an- alar ve yeryüzüne yakın katmanlardaki magma
lamına gelen kelimelerin birleşmesiyle meydana olarak görülebilir. Isı kaynağının aşırı derecede
gelen bir terimdir. Jeotermal kelimesinin Türkçe ısıttığı akışkan, normal yeraltı ve yerüstü sularına
’deki karşılığını yer ısısı/ yer enerjisi olarak ifade göre daha fazla erimiş mineral, çeşitli tuzlar ve ga-
edebiliriz. zlar içermektedir. Jeotermal enerji, fosil yakıtlara
alternatif enerji kaynakları arasında en önemlisi
Jeotermal enerji, yerkabuğunun çeşitli derin- durumundadır.
liklerinde bulunan birikmiş ısının oluşturduğu
sıcaklıkların, bölgesel atmosferik ortalama sıcak-
lığının üzerinde olan ve çevresindeki normal yeraltı
ve yerüstü sularına göre daha fazla çözülmüş
mineral, çeşitli tuzlar ve gaz içerebilen basınç altın-
daki sıcak su ve buhar (akışkan) yolu ile yüzeye
taşınan ısı olarak tanımlanabilir. Jeotermal enerji
genellikle yer içinden yer yüzüne kadar ulaşan
çatlak ve kırıkların oluşturduğu zayıf zonları kulla-
narak yüzeylenen sulardan ya da özel olarak açılan
sondaj kuyularından elde edilmektedir.

12

4 DALGa EnERJiSi Hidroelektrik enerjisinden farklı olarak bu enerji
türü, deniz ve okyanuslardaki dalga hareketi ve
Dalga enerjisi, rüzgarların dalgalar üzerinde akıntılardaki gücü kullanarak enerji üretmektedir.
oluşturduğu hareketli salınımdan yararla- Okyanuslar yeryüzü yüzeyinin neredeyse % 75’ini
narak oluşan bir yenilenebilir enerji türüdür. kaplar. Bu da Dalga Enerjisinin çok büyük bir
potansiyele sahip olduğu anlamına gelir. Yani
tükenmeyecek, ıssız bir kaynaktır.

Doğanın kirlenmesine engel olarak yenilebilir
enerji kaynağı teşkil eden dalga enerjisi, açık
denizlerde etkin bir kullanım potansiyeli
oluşturmaktadır. Özel sistemlerin kurulmasıyla
dalga üzerinden elde edilen enerji sayesinde,
başta elektrik enerjisi olmak üzere birçok enerji
çeşidi sağlanmaktadır. Dünyanın farklı yerlerinde
olduğu gibi ülkemizde de bu enerjiden
faydalanılıyor.

dHagelögyra!dAsüaznnilmterrüai?dlienkii

13