ครู หมายถึง ผู้อบรมสั่งสอนแนะนำ ผู้ถ่ายทอดวิชาความรู้ ผู้
สร้างสรรค์ภูมิปัญญา และพัฒนาทรัพยากรมนุษย์เพื่อนำไปสู่ความ
เจริญรุ่งเรืองของสังคมและประเทศชาติ เป็นผู้ที่มีหน้าที่สอน อบรม
เกี่ยวกับวิชาความรู้ การอ่านเขียน รวมไปถึงการให้ความรู้และแนะนำ
ในการใช้ชีวิตประจำวันและการทำงาน (คำว่าครูนั้นมาจากศัพท์ภาษา
สันสกฤต คำว่า "คุรุ" และภาษาบาลี คำว่า "ครุ" , "คุรุ") ซึ่งแปลว่า
หนัก
“วันครู” ถูกจัดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2500 หลังจาก
พระราชบัญญัติครูประกาศใช้ 12 ปี โดยสถานที่จัดงานวันครั้งแรก
เกิดขึ้นในจังหวัดพระนคร และธนบุรี ที่กรีฑาสถานแห่งชาติ
จุดเริ่มต้นของการมีวันครู มาจากการเรียกร้องของครูจำนวนมาก
ซึ่งความเห็นของครูที่แสดงออกมาทั้งพยายามที่จะชี้ให้เห็นความสำคัญ
ของครูและอาชีพครู ในฐานะที่เป็นผู้เสียสละประกอบคุณงามความดี
เพื่อประโยชน์ของชาติและประชาชนเป็นอันมาก จึงควรที่จะมีวันแห่ง
การรำลึกถึงความสำคัญของครู เปิดโอกาสให้ครูทั้งหลายได้พักผ่อน
บำเพ็ญกุศลและตลอดจนดำรงกิจกรรมอื่น เพื่อประโยชน์ของครูและ
การศึกษาของชาติตามสมควร
จากความต้องการและการเรียกร้องของครูดังกล่าว จอมพล ป.
พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี ประธานกรรมการอำนวยการคุรุสภา
กิตติมศักดิ์ ได้นำเสนอในที่ประชุมผู้แทนคณะครูทั่วประเทศในคราว
ี
ประชุมวิสามัญของคุรุสภา โดยที่ประชุมสามัญของคุรุสภามมติเห็นชอบ
และให้เสนอคณะกรรมการอำนวยการคุรุสภาพิจารณา เพื่อกำหนดให้มี
วันครูขึ้น
ู
โดยกำหนดความมุ่งหมายไว้เพื่อประกอบพิธีระลึกถึงครูบรพาจารย์
เพื่อส่งเสริมสามัคคีธรรมระหว่างครูกับประชาชน ส่วนกำหนดวันเห็น
ควรกำหนด วันที่ 16 มกราคม ซึ่งเป็นวันประกาศพระราชบัญญัติครู
พุทธศักราช 2488
ต่อมาคณะกรรมการอำนวยการคุรุสภาในคราวประชุมเมื่อวันที่ 10
ตุลาคม พ.ศ. 2499 มีมติรับข้อเสนอคณะอนุกรรมการและให้กระทรวง
ศึกษาธิการนำเสนอรัฐบาล เพื่อกำหนดให้วันที่ 16 มกราคม เป็นวัน
ครู ซึ่งคณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ.2499 ให้วันที่
16 มกราคม ของทุกปีเป็นวันครู และให้กระทรวงศึกษาธิการสั่งการให้
เด็กนักเรียน และครูหยุดในวันดังกล่าวได้ วันครูจึงได้เริ่มจัดขึ้นในปีแรก
ตั้งแต่วันที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2500 เป็นต้นมา
กิจกรรมที่ทำในวันครู
16 มกราคม ของทุกปี ถือเป็นวันครู เป็นวันหยุดของครูที่จะได้พัก
เหนื่อย จากวันที่สอนมาตลอด เป็นวันหยุดในอาชีพของตัวเอง ที่จะทำ
ให้ระลึกถึงการเรียนการสอนแก่ศิษย์ทั้งหลาย จุดประสงค์ในการมีวันครู
เพื่อให้นักเรียนได้ระลึกถึงพระคุณของครูบาอาจารย์ แม่พิมพ์ของชาติที่
ได้อบรมสั่งสอน ให้เราเป็นคนดีรู้วิชา เพราะฉะนั้นครูจึงเป็นบุคคลที่
สำคัญอย่างมาก ทั้งให้ความรู้ การศึกษา และประสบการณ์ รวมทั้งเป็น
อาชีพที่ถือว่ามีความเสียสละเพื่อส่วนรวมอย่างมาก กิจกรรมวันครู แม้
จะไม่ยิ่งใหญ่อลังการ แต่ก็ทำให้ลูกศิษย์ที่ยังนึกถึงมาแสดงความเคารพ
และทำกิจกรรมร่วมกัน
กิจกรรมที่ทำในวันครู (ต่อ)
กิจกรรมทางศาสนา
่
การทำบุญตักบาตร เข้าวัด ฟังธรรมเป็นเรื่อง ที่ส่วนใหญคุณครูจะ
ปฏิบัติ แม้กิจกรรมวันครู จะถูกปรับปรุงกิจกรรม เพื่อให้สอดคล้องกับ
การเปลี่ยนแปลงของสังคมไทยตลอดเวลา แต่การเข้าวัดเพื่อทำจิตใจให้
สะอาด และทำบุญ จะช่วยให้มีสติในการดำเนินชีวิตมากขึ้น ซึ่งตาม
ต่างจังหวัดอาจทำพิธีการทางศาสนาที่คุณครูร่วมกับชาวบ้าน
กิจกรรมที่ทำในวันครู (ต่อ)
บำเพ็ญประโยชน์เพื่อสาธารณะ
กิจกรรมแต่ละโรงเรียนไม่เหมือนกัน ซึ่งบางโรงเรียนก็จัดกิจกรรม
มีพิธีปฏิญาณตน รวมไปถึงการกล่าวระลึกถึงพระคุณของครู ซึ่งจะ
รวมทั้งศิษย์เก่า ศิษย์ใหม่ มาในวันเดียวกัน ซึ่งเป็นการทำกิจกรรม
ร่วมกัน การจัด กิจกรรมจัดเพื่อความสามัคคีระหว่างผู้ปกครองกับ
คุณครู ในวันครูนั้น อาจจะเป็นการแข่งขันกีฬาเพื่อความสามัคคี หรือ
งานเฉลิมฉลองต่างๆ ซึ่งจะช่วยสานสัมพันธ์ที่ดี ระหว่างผู้ปกครองและ
ครู รวมถึงเด็กๆ อีกด้วย
กิจกรรมที่ทำในวันครู (ต่อ)
พิธีไหว้ครู
"การบูชาครู" หรือ "การไหว้ครู" เป็นประเพณีสำคัญที่มีมาแต่
โบราณ และมีอยู่ในแทบทุกสาขาอาชีพของคนไทย ถือเป็นพิธีกรรมที่
แสดงความเคารพ และระลึกถึงพระคุณของบูรพาจารย์ ครูอาจารย์ผู้
ประสิทธิ์วิชาความรู้ให้ ทำให้เราสามารถนำไปประกอบวิชาชีพ สร้าง
้
ความเจริญรุ่งเรืองใหแก่ตนเองและครอบครัวได้ในอนาคต
จุดมุ่งหมายของการไหว้ครู
1. เพื่อเป็นการอุทิศส่วนกุศล ด้วยการถวายเครื่องสักการะ พลีกรรมแก่
ปรมาจารย์ทั้งหลายทั้งปวง ที่มาประสิทธิ์ประสาทความรู้ให้แก่ศิษย์
2. เพื่อให้ผู้เรียนได้เกิดความมั่นใจในการเรียนนาฎศิลป์เป็นอย่างดี เมื่อได้ผ่าน
พิธีกรรมมาแล้ว
3. เพื่อเป็นการขอขมาลาโทษ หากศิษย์ได้กระทำสิ่งที่ผิดพลาดโดยรู้เท่าไม่ ถึง
การณ์ ไม่ว่าจะเป็นด้านกายกรรม วจีกรรม หรือมโนกรรมก็ตาม
4. เพื่อไว้สำหรับต่อท่ารำที่เป็นเพลงหน้าพาทย์ชั้นสูงที่มีความเชื่อมาแต่
โบราณว่า เพลงหน้าพาทย์บางเพลงจะต้องต่อท่ารำในพิธีไหว้ครู จึงจะเกิดเป็นสิริ
มงคลทั้งแก่ผู้สอนและผู้เรียน
5. เพื่อเป็นสิ่งเตือนสติให้ศิษย์ระลึกถึงครู อันเป็นเครื่องเตือนใจที่จะประพฤติ
แต่ในสิ่งที่ดีงาม อยู่ในศีลธรรมจรรยา ตั้งตนอยู่ในโอวาทคำสั่งสอนของครูบาอาจารย์
ดอกไม้ที่ใช้ในพิธีไหว้ครู
ข้าวตอก สามารถนำไปประกอบพิธีกรรม หรือทำ
ขนมต่าง ๆ ได้ ดังนั้น ข้าวตอกจึงเป็นสัญลักษณ์ของ
ความมีระเบียบวินัย หากใครสามารถทำตามกฎระเบียบ
เอาชนะความซุกซนและความเกียจคร้านของตัวเองได้ ก็
จะเหมือนข้าวตอกสีขาวที่ถูกคั่วออกจากข้าวเปลือก
ดอกเข็ม นั้นมีปลายแหลม สติปัญญาจะได้แหลมคม
เหมือนดอกเข็ม และก็อาจเป็นได้ว่า เกสรดอกเข็มมีรส
หวาน การใช้ดอกเข็มไหว้ครู วิชาความรู้จะให้ประโยชน์
กับชีวิต ทำให้ชีวิตมีความสดชื่นเหมือนรสหวานของดอก
เข็ม
ดอกไม้ที่ใช้ในพิธีไหว้ครู
ดอกมะเขือ เป็นดอกที่โน้มต่ำลงมาเสมอ ไม่ได้เป็นดอก
ที่ชูขึ้น คนโบราณจึงกำหนดให้เป็นดอกไม้สำหรับไหว้ครู
ไม่ว่าจะเป็นครูดนตรี ครูมวย ครูสอนหนังสือ ก็ให้ใช้ดอก
มะเขือนี้ เพื่อศิษย์จะได้อ่อนน้อมถ่อมตนพร้อมที่จะเรียน
วิชาความรู้ต่าง ๆ นอกจากนี้มะเขือยังมีเมล็ดมาก ไปงอก
งามได้ง่ายในทุกที่
หญ้าแพรก เป็นหญ้าที่เจริญงอกงาม
แพร่กระจายพันธ์ ไปได้อย่างรวดเร็วมาก หญ้าแพรก
ดอกมะเขือจึงมีความหมายซ่อนเร้นอยู่ คนโบราณจึง
ถือเอาเป็นเคล็ดว่า ถ้าใช้หญ้าแพรกดอกมะเขือไหว้ครู
แล้ว สติปัญญาของเด็กจะเจริญงอกงามเหมือนหญ้า
แพรก
้
ประโยชน์ที่ไดรับจากพิธีไหว้ครู
1. สามารถทำให้เกิดความสามัคคีเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ในฐานะที่เป็นศิษย์
มีครูเหมือนกัน
2. สามารถนำวิชาความรู้ที่เรียนมา ไปถ่ายทอดได้ด้วยความมั่นใจ โดยไม่
ต้องกลัวว่า "ผิดครู"
3. เป็นการสร้างศิษย์ให้มีความเชื่อมั่นในวิชาความรู้ที่ได้เรียนมา กล้าแสดง
ออกไม่เก็บตัว
4. ทำให้มีความรู้กว้างขวางและเข้าใจในพิธีกรรมเช่นนี้อย่างชัดเจน
5. เกิดความสบายใจหากได้ทำสิ่งใดผิดพลาดไป ก็จะได้เป็นการขอขมาครูไป
ด้วย