สาสุข อุ่นใจ เล่มที่ 5 เส้นทางสู่องค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ

เส้นทางสู่องคก์ ร
รอบรู้ด้านสขุ ภาพ

บันได 5 ข้ันสอู่ งคก์ รรอบรดู้ ้านสุขภาพ

จากประสบการณ์การทำงานของหน่วยบริการสุขภาพ
สาสขุ อนุ่ ใจ 2565

กล่มุ พัฒนาวิชาการและนวัตกรรม กองสง่ เสริมความรอบรู้และสอ่ื สารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล:์ [email protected]

เสน้ ทางสูอ่ งคก์ รรอบรดู้ า้ นสุขภาพ

บันได 5 ขั้นสูอ่ งค์กรรอบรู้ดา้ นสุขภาพ

จากประสบการณ์การทำงานของหน่วยบรกิ ารสุขภาพ สาสขุ อนุ่ ใจ 2565

ผู้อำนวยการผลติ : นักวชิ าการสาธารณสขุ ทรงคณุ วุฒิ
นางวิมล โรมา (ดา้ นการสง่ เสรมิ สขุ ภาพ)
ผู้อำนวยการกองสง่ เสรมิ ความรอบรู้
นายแพทย์ศภุ ฤกษ์ ส่อื รงุ่ เรือง และสือ่ สารสุขภาพ

ผู้เรยี บเรียง: นักวชิ าการสาธารณสุขชำนาญการ
นายสายชล คลอ้ ยเอย่ี ม

ทีมถอดบทเรยี น: นักวิชาการสาธารณสขุ ชำนาญการ
นางสาวกรรณกิ าร์ มณวี รรณ นักวชิ าการสาธารณสขุ ปฏบิ ตั ิการ
นางสาวกมลวรรณ สุขประเสริฐ นักวชิ าการสาธารณสขุ ปฏบิ ตั กิ าร
นางสาวดวงพร ไข่ขวญั นกั วิชาการพัสดุ
นางสาวฐานติ า คณุ ารกั ษ์

บรรณาธกิ าร:
นางสาวภารุจีร์ เจริญเผ่า

หน่วยงาน: กองสง่ เสรมิ ความรอบรแู้ ละสื่อสารสขุ ภาพ
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสขุ

กลมุ่ พัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรูแ้ ละสือ่ สารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล:์ [email protected]

คำนำ

การขับเคลื่อนองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพผ่านกิจกรรม ปฏิบัติการ
สาสุข อุ่นใจ 2565 ได้รับความร่วมมือจากหน่วยบริการสาธารณสุขสังกัด
กระทรวงสาธารณสุขกว่า 5,200 แห่ง และมีหน่วยบริการฯ ที่มีผลการประเมิน
สถานะองค์กรอยู่ในระดับองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพอีกว่า 1,270 แหง่ เรามีโอกาส
ได้แลกเปลี่ยนพูดคุยกับผู้รับผิดชอบจากหน่วยงานต้นแบบองค์กรรอบรู้
ด้านสุขภาพ และได้เรียนรู้ว่า การเป็นองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพมีเส้นทาง
ทคี่ ล้าย ๆ กนั และผลลพั ธท์ ไ่ี ดก้ ็มลี ักษณะท่ีคล้าย ๆ กนั ด้วย

หนังสือเล่มน้ี “เสน้ ทางสูอ่ งค์กรรอบรู้ดา้ นสุขภาพ: บนั ได 5 ขนั้ ส่อู งค์กร
รอบรู้ด้านสุขภาพ” เป็นบทเรียนที่เราได้รับจากการทำงานจริงของหน่วยบริการ
สุขภาพที่เป็นองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพต้นแบบ ซึ่งมีความสอดคล้องกับ
แนวทางการพัฒนาสู่องค์กรรอบรู้ด้านสุขภาจากต่างประเทศด้วย ทำให้เรามั่นใจ
ได้ว่า บันได 5 ขั้นสู่องค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพนี้เป็นทั้งหลักฐานทางวิทยาศาสตร์
และหลกั ฐานเชงิ ปฏิบัติการทนี่ ำไปสู่ผลลพั ธ์ทถ่ี งึ ประสงค์ได้จริง

คณะทำงาน สาสขุ อุน่ ใจ

กลุ่มพัฒนาวชิ าการและนวัตกรรม กองส่งเสริมความรอบรู้และสอื่ สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล:์ [email protected]

กติ ตกิ รรมประกาศ

คณะทำงานขอขอบคุณเจ้าหน้าที่ ผู้บริหาร และผู้ใช้บริการ
หน่วยบริการสุขภาพสังกัดกระทรวงสาธารณสุขที่มีส่วนร่วมในการ
สะท้อนความเห็น และร่วมพัฒนาองค์กรและการบริการสุขภาพ
ให้เปน็ มิตรต่อคนทกุ คน

กลุม่ พัฒนาวิชาการและนวัตกรรม กองส่งเสริมความรอบรู้และส่อื สารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล:์ [email protected]

สารบัญ
คำนำ…………………………………………………………………………………………………..ก
กิตตกิ รรมประกาศ……………………………………………………………………………….ข
ทำไมต้องเป็นองค์กรรอบรูด้ า้ นสุขภาพ ?......................................................80
ความสำเร็จเลก็ ๆ ทีเ่ ราสามารถเหน็ หรือสมั ผัสได้
จากการเปน็ องค์กรรอบรู้ดา้ นสุขภาพ…………………………………………….……..80
บันได 5 ข้นั สูอ่ งคก์ รรอบรดู้ า้ นสขุ ภาพ…………………………………………………82
ขั้นท่ี 1 ใหผ้ ้นู ำองคก์ รเขา้ มามีส่วนร่วมตั้งแตเ่ น่นิ ๆ………………….…..82
ขน้ั ที่ 2 ตัง้ ทีมทำงานเพ่ือปรับปรงุ องค์กร…………………….……………...85
ขนั้ ท่ี 3 เชิญชวนให้ผู้ใชบ้ ริการของเรามารว่ มการ
ประเมนิ จดุ ออ่ นจุดแขง็ ขององค์กเรา…………….……….…..…...86
ขั้นท่ี 4 ประเมนิ จดุ อ่อนจดุ แข็งขององค์กร…………………………….…….88
ข้ันที่ 5 พัฒนาแผนการปรับปรุงองค์กรและดำเนนิ การตามแผน….…89
อ้างอิง……………………………………………………………………………………………….92

กลุ่มพัฒนาวิชาการและนวัตกรรม กองสง่ เสริมความรอบรแู้ ละส่ือสารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

ทำไมต้องเปน็ องคก์ รรอบรู้ด้านสุขภาพ?

รู้ไหมว่า การบริการหรือขั้นตอนการรับบริการของเราอาจมี
ความซับซ้อนเกินไปจนผู้ใช้บริการของเราไม่สามารถทำตามหรือปฏิบัติ
ได้อย่างสะดวกหรือถูกต้อง ดังนั้น จึงเป็นความรับผิดชอบของเรา
(หน่วยจัดบริการ) ที่จะต้องลดอุปสรรคทั้งปวงที่ขัดขวางการเข้าถึงและใช้
ประโยชน์จากข้อมูลข่าวสารและการบริการของเรา (1-4) และเมื่อเรา
มีการบริหารจัดการองค์กรจนสามารถขจัดปัญหาและอุปสรรคทั้งปวง
ออกไปได้แล้ว โดยจะเห็นได้จากอัตราการเข้าถึงและใช้ประโยชน์จากการ
บริการต่าง ๆที่เพิ่มขึ้น และประสิทธิผลของการรักษาหรือผลลัพธ์สุขภาพ
ของผู้ใช้บรกิ ารท่ีดขี น้ึ เราก็จะเปน็ องคก์ รรอบรดู้ า้ นสุขภาพ (1, 4, 5)

ความสำเร็จเล็ก ๆ ที่เราสามารถเหน็ หรอื สมั ผสั ได้จากการเปน็
องคก์ รรอบรู้ด้านสุขภาพ

• ผลลพั ธท์ างสขุ ภาพและสงั คมของผูใ้ ชบ้ รกิ ารดีข้ึน
• นโยบายและการบรกิ ารเป็นมติ รตอ่ ผ้ใู ช้บริการมากขนึ้
• จำนวนความผิดพลาดจากการรักษาหรืออันตรายจากการรบั

บริการลดลง (จากการส่อื สารทมี่ ปี ระสิทธิผล)
• องคก์ รผ่านมาตรฐานคณุ ภาพการบรกิ ารสุขภาพด้านอนื่ ๆ มากข้นึ

80

กลุม่ พัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรแู้ ละส่อื สารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล์: [email protected]

• ผู้ใช้บริการพึงพอใจต่อการบริการมากขึ้นและจำนวน
การรอ้ งเรียนลดนอ้ ยลง

• การจดั บรกิ ารของหน่วยบรกิ ารมีความคุม้ ค่ามากข้ึน เมื่อเทียบ
กบั ผลลพั ธท์ ีไ่ ด้รบั (5, 6)

“การให้บริการผู้ป่วย ผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง แล้วเจ้าหน้าที่ก็ให้มี
พฤติกรรมที่ดี และคำพูดที่ใช้ให้ถูกต้องเหมาะสม เราก็จะดูจาก
ถ้าก่อน ระหว่าง และหลังทำ มันดีขึ้นไหม ดีขึ้นนะคะ เพราะว่า
เจ้าหน้าที่สามารถเข้าถึงกับผู้ใช้บริการมากขึ้น แล้วผู้ใช้บริการก็กล้า
โต้ตอบกับเจ้าหน้าทีด่ ้วย”

ภมร พน้ื บาตร
เจา้ พนักงานทนั ตสาธารณสุขชำนาญงาน

โรงพยาบาลพนมสารคาม

“มันมี 2 แบบนะครับ แบบทางตรง ก็จะพูดที่โรงพยาบาลว่า อันนั้น
ก็ดีขึ้น เช่น ที่จอดรถ เมื่อก่อนลูกน้องผมเล่าให้ฟังว่า ฉายา
โรงพยาบาลผาขาวเมื่อสมัยก่อนคือ โรงพยาบาลผีปอปและหอบหืด
เดี๋ยวผมจะขอขยายความนิดนึงนะครับ ผีปอป ความหมายคือ
เจ้าหน้าที่เราค่อนข้างมีบุคลิกดุมาก เหตุผลก็คือ 1.ภาระงานเยอะ
เจ้าหน้าที่ไม่เพียงพอ ผู้รับบริการเยอะ ผู้ให้บริการน้อย งานมันตึง

81

กลุ่มพัฒนาวชิ าการและนวัตกรรม กองสง่ เสริมความรอบรู้และสือ่ สารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล์: [email protected]

workload ไม่มีใครอารมณ์ดีได้เกิน 1 ชั่วโมง ก็ค่อนข้างจะมีปัญหา
เรื่องสื่อสาร อันนี้เขาเรียกว่า ผีปอป นะครับ หอบหืด ก็คือ
ถนนหนทาง สิ่งแวดล้อม มันไม่ได้เอื้อ เวลารถวิ่งเข้าวิ่งออก ประตูมี
ทางเข้าทางออกทางเดียวแคบๆ ถนนเป็นถนนปูนเก่าๆ ที่มีฝุ่น
บางจุดเป็นลูกรัง รถวิ่งเข้าวิ่งออกมีฝุ่นตลบ เขาก็จะบอกว่า โอ้
มาแบบนี้ อยู่บ้านหอบไม่กำเริบ มาโรงพยาบาลหอบกำเริบ
เราเปล่ยี นคำกล่าวขานของโรงพยาบาลน้ี เราลบคำน้ีออกได้แล้วครับ
อาจารย์ อันนคี้ ือชดั เจน อยากจะเลา่ วา่ มันเป็นขนาดน้นั จริงๆ”

นายแพทยย์ อดลกั ษณ์ สยั ลังกา
ผู้อำนวนการโรงพยาบาลผาขาว

บนั ได 5 ข้นั สอู่ งคก์ รรอบรู้ด้านสขุ ภาพ

หน่วยบรกิ ารสว่ นใหญ่เดนิ ทางส่อู งคก์ รรอบรู้ด้านสขุ ภาพ มักตอ้ ง
ผา่ นบนั ได 5 ขน้ั น้ี (5)

ขน้ั ที่ 1 ให้ผู้นำองค์กรเขา้ มามีสว่ นรว่ มต้ังแตเ่ นน่ิ ๆ
ทำไมตอ้ งใหผ้ ู้นำองค์กรเข้ามามสี ่วนรว่ ม?

การมีผู้นำองค์กรที่เข้าใจและสนับสนุนงานเกี่ยวกับความรอบรู้
ด้านสุขภาพเป็นปัจจัยเกื้อหนุนสำคัญต่อการก้าวไปสู่องค์กรรอบรู้

82

กลุ่มพัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรแู้ ละส่อื สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล์: [email protected]

ดา้ นสุขภาพ ผูน้ ำองคก์ รสามารถขจดั อุปสรรคท่ีหลายหน่วยงานมักพบเจอ
โดยการกำหนดนโยบายให้แนวคิดความรอบรู้ด้านสุขภาพเป็นส่วนหน่ึง
ของงานต่าง ๆ ขององค์กร และอนุมัติงบประมาณและกำลังคน
เพื่อประเมินจุดอ่อนจดุ แข็งและพัฒนาแนวทางการปรับปรุงแกไ้ ข(6)

“เรามที มี ทค่ี อ่ นข้างพรอ้ มและกด็ ี หัวหนา้ องคก์ รของเรา
ผอ.เฉลิมพระเกียรตขิ องเรา จะเปน็ ตัวอย่าง เปน็ แบบอยา่ งท่ีดี

ในการดำเนนิ กจิ การทกุ กิจการ”

ผูแ้ ทนสถานอี นามยั เฉลิมพระเกียรตฯิ ตำบลหนองกรด

“ในฐานะของทเี่ ราจะพัฒนาโรงพยาบาลทำให้เปน็ องค์กรท่ีมีคุณภาพ
และก็มีความสุขด้วยนะครับ เรามีนโยบายนึง ก็คือ เราอยากให้
วิสยั ทศั น์เราเกิดขึน้ จรงิ ได้ กค็ อื เราอยากเปน็ โรงพยาบาลที่มีคุณภาพ
การมีคุณภาพมันต้องจับต้องได้ วัดผลได้ ประเมินได้ ก็คงเป็น
เครื่องมอื ทีเ่ ราใช้อยู่ปัจจุบัน เช่น HA หรือ เครื่องมอื อืน่ ๆ ในการที่จะ
เอามาวัดดูวา่ เราอย่ตู รงไหนของมาตรฐานนะครับ"

นายแพทย์ยอดลกั ษณ์ สยั ลังกา
ผู้อำนวนการโรงพยาบาลผาขาว

83

กลุ่มพัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรแู้ ละสื่อสารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล์: [email protected]

เราจะดงึ ผ้นู ำองคก์ รเขา้ มามีสว่ นรว่ มตั้งแตเ่ นน่ิ ๆ ได้อยา่ งไร?

• ให้จัดการประชุม โดยเชิญผู้นำองค์กรในระดับต่าง ๆ เข้าร่วม
และนำเสนอประโยชน์ที่องค์กรจะได้รับจากการเป็นองค์กรรอบรู้ด้าน
สุขภาพ ทั้งด้านความประหยัด ความคุ้มค่า และคุณภาพการบริการที่จะ
ได้รับ จากนั้น ยื่นข้อเสนอให้ฝ่ายต่าง ๆ ลองประเมินตนเองและพัฒนา
แผนการปรับปรุงคุณภาพการบริการของฝ่ายตนเอง ให้ร่วมกันหารือ
ขอบเขตการประเมินจดุ อ่อนจุดแขง็ เช่น ทง้ั องค์กร หรอื เป็นกลมุ่ ฝา่ ย กไ็ ด้

• พยายามรายงานความคืบหน้าและนำเสนอความสำเร็จ
เลก็ ๆ ใหก้ ับผ้นู ำองคก์ รทุกระดับได้รบั รู้อย่างตอ่ เน่อื ง ซ่ึงข้อมูลน้ีอาจดึง
มาจากรายงานผลการกำกับติดตามประจำเดือนกไ็ ด้

“[จากผลการสำรวจ สาสุข อุ่นใจ] ในส่วนของเจ้าหน้าที่เพียง 109
คน และผู้รับบริการเพียง 17 คน ผลการสำรวจของเราก็ออกมา ถือ
ว่าโอเคอยู่ เรารับได้ เพราะว่าเราเป็นครั้งแรก แล้วเราก็มาทำแผน
ปรับปรุงนะคะวา่ เราควรจะทำอะไรตอ่ ไป ซ่งึ มันเป็นเหลา้ ใหม่ในขวด
เกา่ ประมาณนอ้ี ะค่ะ เราจะตอ้ งมายอ้ นออกไปว่า ใหท้ ่านผอู้ ำนวยการ
ประกาศเป็นนโยบายไหม เราต้องตั้งทีมขึ้นมาไหม แล้วเราก็ทำใน
เรื่องกลุ่มพวกน้ีข้ึนมา แล้วนำเสนอตอ่ ทีป่ ระชุมคณะกรรมการบรหิ าร

84

กลมุ่ พัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรู้และส่ือสารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

ในด้านของคณะกรรมบริหารก็เห็นด้วย ก็เลยโอเค ดำเนินการต่อ”

ภมร พ้ืนบาตร
เจ้าพนกั งานทันตสาธารณสขุ ชำนาญงาน

โรงพยาบาลพนมสารคาม

ขั้นท่ี 2 ต้ังทมี ทำงานเพอ่ื ปรบั ปรงุ องค์กร

การพัฒนาแผนการปรับปรุงองค์กรและดำเนินการปรับปรุง
องค์กร เราจำเป็นต้องมีทีมทำงาน อย่างน้อย 3 คน ที่สามารถจัดการ
เวลาตนเองเพื่อช่วยในกระบวนการประเมินจุดอ่อนจุดแข็ง พัฒนา
แผนการปรับปรุง และติดตามกิจกรรมตามแผน ส่วนใครควรอยู่ในทีม
นนั้ ขนึ้ อยกู่ บั วตั ถุประสงคแ์ ละขอบเขตของการปรับปรงุ องค์กร เชน่

หากเปน็ องค์กรขนาดใหญ่ อาจประเมินจดุ อ่อนจดุ แข็งท้ังองค์กร
หรือเฉพาะแผนกกไ็ ด้

หากประเมินทั้งองค์กร ควรมีตัวแทนจากแต่ละแผนก
เป็นสมาชิกทีมงาน การมีทีมงานที่มาจากทุกแผนกจะช่วยให้เราเข้าใจ
องค์กรเรามากขึ้นและเพิ่มโอกาสที่คนในแผนกนั้น ๆ จะให้ความร่วมมือ
มากข้นึ ดว้ ย

หากเป็นองค์กรขนาดไม่เกิน 10 คน ก็ควรให้ทุกคนเข้าร่วมทีม
ทำงาน เป็นไปได้ว่า องคก์ รของเราอาจจะมีใครคนใดคนหน่งึ ที่สนใจงาน

85

กลุ่มพัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองส่งเสริมความรอบรแู้ ละส่ือสารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

ความรอบรู้ด้านสุขภาพอยู่แล้ว (เราจะเรียกคนนี้ว่า แกนนำ) ให้ค้นหา
และเชญิ ชวนพวกเขาเข้าร่วมทมี ทำงาน

เราอาจขอความร่วมมือจากคณะกรรมการด้านความปลอดภัย
และคณุ ภาพในการบริการให้ชว่ ยดำเนินการเร่ืองการประเมินจุดอ่อนจุด
แขง็ ตามแนวคดิ องคก์ รรอบรดู้ า้ นสุขภาพ

“เรามีคณะกรรมการในเร่ืองของการสื่อสารประชาสมั พนั ธ์
ทีเ่ ราร่วมกบั งาน HL น้ไี ปด้วยกนั แล้วกท็ ำมาเปน็ ลายลักษณอ์ กั ษร

ประกาศนโยบายให้ทราบโดยทวั่ กนั ”

ภมร พืน้ บาตร
เจ้าพนกั งานทนั ตสาธารณสุขชำนาญงาน

โรงพยาบาลพนมสารคาม

ขนั้ ที่ 3 เชิญชวนใหผ้ ้ใู ชบ้ ริการของเรามารว่ มการประเมิน
จดุ อ่อนจุดแขง็ ขององคก์ รเรา
ทำไมเราต้องให้ผใู้ ช้บรกิ ารมาร่วมประเมนิ องค์กรเรา ?

เราอาจไม่สามารถจินตนาการได้ว่า ผู้ใช้บริการมีประสบการณ์
อย่างไรบ้างเวลามาใช้บริการขององค์กรเรา ผู้ใช้บริการสามารถสะท้อน
ปัญหาอุปสรรคในมุมอื่น ๆ ที่เจ้าหน้าที่อย่างเราอาจคิดไม่ถึง พวกเขา

86

กลมุ่ พัฒนาวชิ าการและนวัตกรรม กองส่งเสริมความรอบรูแ้ ละสอื่ สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

สามารถบอกเราได้เป็นอย่างดีว่าอะไรใช้ได้ดีกับพวกเขา อะไรที่ต้อง
ปรับปรุงบ้าง และควรจะต้องปรับปรุงในรูปแบบใดจึงจะได้ผลดีที่สุด
เราสามารถเชิญให้ผใู้ ชบ้ รกิ ารมารว่ มทำงานกับเราตามกจิ กรรมในแผนได้
พวกเขาจะเป็นกระจกสะท้อนคุณภาพการทำงานของเราได้อย่าง
ต่อเนือ่ ง

“เราก็มีการสำรวจความคิดเห็นจากการที่เราเข้าร่วมโครงการองค์กร
แห่งความสุข เราก็มีข้อมูลจากทางฝั่งของผู้รับบริการในส่วนของ ไม่
ว่าจะเป็นที่จอดรถ ห้องน้ำไม่สะอาด ไม่เพียงพอ สถานที่พักคอยไม่
เพียงพอ ไม่เหมาะสม อากาศร้อน ถนนภายในโรงพยาบาลชำรุด ท่ี
จอดรถไม่เพียงพอ และปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมอื่นๆ ในช่วงที่ผ่านมา
บางจุดในการวางพวกขยะติดเชื้อ ขยะทั่วไป จะไม่ค่อยถูกหลักสัก
เท่าไหร่ อาจจะไม่ได้อยูใ่ นจุดที่เหมาะสม ก็จะมีการปรับไปทั้งหมดนะ
ครบั โดยภาพรวม"

นายแพทย์ยอดลกั ษณ์ สยั ลังกา
ผู้อำนวนการโรงพยาบาลผาขาว

87

กลุ่มพัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรู้และสือ่ สารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

เราจะหาตวั แทนผูใ้ ชบ้ รกิ ารมาร่วมงานกับเราได้อยา่ งไร?

การหาตัวแทนผู้ใช้บริการอาจเป็นงานที่ยากสำหรับหน่วยบริการที่
ไม่เคยทำงานแบบนี้มาก่อน อย่าเพิ่งกังวลมากเกินไปว่าจะหาตัวแทน
ผู้ใช้บริการไม่ได้ เราอาจถามเจ้าหน้าที่ในองค์กรก่อนว่าพอจะรู้จัก
ผู้ใช้บริการคนใดบ้างท่ีพอจะมาร่วมกิจกรรมกับเราได้บ้าง แต่เราต้องแน่ใจ
ว่า ตัวแทนผู้ใช้บริการคนนั้นต้องมีประสบการณ์เคยใช้บริการของเรามา
กอ่ นและมีเวลาพอที่จะมาชว่ ยใหค้ วามเห็นต่องานของเราไดอ้ ย่างตอ่ เนื่อง

ขน้ั ท่ี 4 ประเมนิ จดุ ออ่ นจุดแข็งขององค์กร
กอ่ นประเมนิ องค์กร

ให้กระจายแบบประเมินองค์กรให้กับเจ้าหน้าที่และผู้ใช้บริการ
เพื่อสร้างความคุ้นเคยและทำความเขา้ ใจข้อคำถามแต่ละข้อ ยิ่งพวกเขา
คุ้นเคยและเข้าใจแบบประเมินมากเท่าใด ยิ่งกระตุ้นให้พวกเขาแสดง
ความคดิ เหน็ และให้ขอ้ มลู ที่เป็นประโยชน์ตอ่ องค์กรเรามากขน้ึ

ให้คิดวา่ เราและองค์กรของเราจะทำอะไรไดบ้ ้างเพอ่ื ใหผ้ ู้ใช้บริการ
สามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์จากข้อมูลข่าวสารและการบริการของเรา
ได้อย่างง่าย ปลอดภัย และเกิดประโยชน์สูงสุด เราอาจจองห้องประชุม
เพอื่ ทำการประชุมเพื่ออภิปรายผลการประเมนิ ประมาณ 3 ชว่ั โมง

88

กลุ่มพัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรูแ้ ละสือ่ สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

ระหวา่ งการประเมิน

เราอาจใช้เวลา 30 นาที เพื่ออภิปรายประเด็นข้อค้นพบต่าง ๆ
ตามมิติหรือประเด็นที่ประเมิน (เช่น ผู้นำองค์กร กำลังคน การเข้าถึง
และการส่อื สาร ฯลฯ)

หลงั การประเมนิ

ให้รายงานผลการประเมินแก่ผู้นำองค์กรทุกระดับที่เกี่ยวข้อง
โดยทำเปน็ ส่อื ประชาสัมพนั ธ์หรอื การนำเสนอที่เรียบง่ายต่อการเข้าใจ

ขนั้ ที่ 5 พัฒนาแผนการปรับปรุงองค์กรและดำเนินการตามแผน

นำความคิดเห็นจากการอภิปรายมาจัดทำเป็นกิจกรรมและ
กำหนดช่วงเวลาทจี่ ะดำเนนิ การ และลงมือปฏิบัติตามแผน

“แล้วก็ผลการสำรวจต่อเนื่องของเราก็ดีขึ้นตามลำดับ จำนวน
เจ้าหน้าที่ที่เข้ารับการสำรวจ หรือแม้กระทั่งผู้ใช้บริการก็เพิ่มมากข้นึ
แลว้ เราก็นำมาถงึ การปรบั ปรงุ แผน”

ภมร พ้ืนบาตร
เจา้ พนกั งานทันตสาธารณสขุ ชำนาญงาน

โรงพยาบาลพนมสารคาม

89

กลุ่มพัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรแู้ ละสื่อสารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

การบรหิ ารการเปลยี่ นแปลง

องค์กรที่จะก้าวเข้าสู่องค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพจำเป็นต้องจัดการ
กับการเปลีย่ นแปลง เจา้ หน้าทีจ่ ำเปน็ ตอ้ งปรับเปลี่ยนรปู แบบการทำงาน
บางอย่าง ซึ่งต้องใช้เวลา ดังนั้น จึงจำเป็นอย่างมากที่จะต้องสร้างขวัญ
และกำลังใจแก่เจ้าหน้าที่ทุกคนที่ร่วมกิจกรรม(6) เทคนิคที่ใช้ได้ผลดี
ในการบรหิ ารการเปลยี่ นแปลงทเ่ี ราอาจนำมาทดลองใช้ มดี ังน้ี

• สื่อสารอย่างต่อเนื่องว่า ทำไมองค์กรจึงต้องปรับเปลี่ยน
การทำงานบางอย่าง ทำไมต้องเป็นองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ
และเจ้าหน้าที่จะได้รับประโยชน์อะไรบ้างเมื่อองค์กรเป็นองค์กรรอบรู้
ดา้ นสขุ ภาพ

• สร้างการมีส่วนร่วมกับเจ้าหน้าที่ในแผนกต่าง ๆ
ที่เกี่ยวข้อง และขอรับคำแนะนำจากพวกเขาว่าจะทำให้เป้าหมายของ
องค์กรบรรลไุ ดอ้ ย่างไรและพวกเขาจะมีส่วนร่วมดำเนินการอย่างไรได้บา้ ง

• ชี้แจงผลกระทบหากแผนกหรือองค์กรไมป่ รับเปลย่ี น
• ฟังความกงั วลจากเจา้ หน้าทท่ี ีเ่ กี่ยวขอ้ ง
• ชื่นชมและมอบรางวัลเมื่อเกิความสำเร็จเล็ก ๆ ระหว่าง
ทาง โดยให้ผู้นำองค์กรทุกระดับที่เกี่ยวข้องมาร่วมแสดงความยินดีกับ
เจ้าหนา้ ทข่ี องแผนกตนเอง

90

กลุ่มพัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองส่งเสริมความรอบร้แู ละส่อื สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล:์ [email protected]

ขอความช่วยเหลือหรอื สนบั สนนุ จากผู้เชี่ยวชาญ

เราอาจต้องการคำแนะนำหรือความช่วยเหลือในการสะท้อนผล
การดำเนินการในบางช่วงเวลาจากผู้เชี่ยวชาญ ให้ลองติดต่อและ
ประสานกลุ่มพัฒนาวิชาการและนวัตกรรม กองส่งเสริมความรอบรู้และ
สื่อสารสุขภาพ กรมอนามัย โทร 02 590 4705 หรือผู้เชี่ยวชาญด้าน
ความรอบรู้ดา้ นสขุ ภาพจากสถานบันการศกึ ษาในพน้ื ทีท่ า่ น

91
กล่มุ พัฒนาวิชาการและนวัตกรรม กองส่งเสริมความรอบรู้และสอ่ื สารสุขภาพ

กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล:์ [email protected]

อา้ งองิ

1. Brega AG, Hamer MK, Albright K, Brach C, Saliba D, Abbey D, et al.
Organizational Health Literacy: Quality Improvement Measures with
Expert Consensus. Health Lit Res Pract. 2019;3(2):e127-e46.

2. Bonaccorsi G, Romiti A, Ierardi F, Innocenti M, Del Riccio M, Frandi S, et al.
Health-Literate Healthcare Organizations and Quality of Care in Hospitals: A
Cross-Sectional Study Conducted in Tuscany. Int J Environ Res Public Health.
2020;17(7).

3. Brach C, Keller D, Hernandez L, Baur C, Parker R, Dreyer BP, et al. Ten
Attributes of Health Literate Health Care Organizations. NAM Perspectives
Discussion Paper, National Academy of Medicine, Washington, DC. 2012.

4. Parker R, Hernandez L. What makes an organization health literate?
Journal of Health Communication. 2012;17(5):624-7.

5. Partnerships eGPC. Make it Easy: A Handbook for Becoming a Health Literate
Organisation: HealthWest Partnership; 2020. Available from
:https://cbrhl.org.au/wp-content/uploads/2020/11/HealthWest_Make-it-
Easy_web.pdf.

6. Charoghchian Khorasani E, Tavakoly Sany SB, Tehrani H, Doosti H, Peyman
N. Review of organizational health literacy practice at health care centers:
outcomes, barriers and facilitators. International journal of environmental
research and public health. 2020;17(20):7544.

92

กลมุ่ พัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรู้และส่อื สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล์: [email protected]

93

กลุ่มพัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองส่งเสริมความรอบรู้และสือ่ สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]