สาสุข อุ่นใจ เล่มที่ 4 ความสำเร็จเล็ก ๆ ระหว่างเส้นทางสู่องค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ

ความสำเรจ็ เลก็ ๆ

ระหว่างเส้นทางสู่องคก์ รรอบรดู้ า้ นสุขภาพ
เสียงสะท้อนจากคนทำงาน

การขับเคล่อื นองคก์ รรอบรดู้ า้ นสขุ ภาพ
“ปฏิบตั กิ าร สาสขุ อุ่นใจ 2565”

กลุ่มพัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรู้และส่อื สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล:์ [email protected]

ความสำเร็จเล็ก ๆ ระหวา่ งเสน้ ทางสู่องคก์ รรอบรดู้ า้ นสุขภาพ
เสียงสะทอ้ นจากคนทำงาน

การขับเคลื่อนองค์กรรอบรดู้ ้านสขุ ภาพ
“ปฏบิ ตั กิ าร สาสุข อุ่นใจ 2565”

ผ้อู ำนวยการผลติ :

นางวิมล โรมา นักวชิ าการสาธารณสุขทรงคุณวฒุ ิ

(ด้านการส่งเสริมสขุ ภาพ)

นายแพทย์ศุภฤกษ์ สือ่ รุง่ เรือง ผ้อู ำนวยการกองสง่ เสริมความรอบรู้

และส่ือสารสุขภาพ

ผูเ้ รียบเรียง:

นายสายชล คล้อยเอี่ยม นักวชิ าการสาธารณสขุ ชำนาญการ

ทมี ถอดบทเรยี น:

นางสาวกรรณกิ าร์ มณีวรรณ นักวชิ าการสาธารณสุขชำนาญการ

นางสาวกมลวรรณ สขุ ประเสรฐิ นกั วชิ าการสาธารณสขุ ปฏบิ ัติการ

นางสาวดวงพร ไข่ขวญั นักวชิ าการสาธารณสุขปฏิบัติการ

นางสาวฐานติ า คณุ ารักษ์ นกั วิชาการพสั ดุ

บรรณาธกิ าร:

นางสาวภารุจีร์ เจรญิ เผ่า

หน่วยงาน: กองส่งเสรมิ ความรอบรู้และสอ่ื สารสุขภาพ

กรมอนามยั กระทรวงสาธารณสขุ

กลมุ่ พัฒนาวชิ าการและนวัตกรรม กองส่งเสริมความรอบรู้และสื่อสารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล์: [email protected]

คำนำ

ปฏิบัติการ “สาสุข อุ่นใจ 2565” มีการจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยน
เรียนรู้ออนไลน์ทุกเดือนกับเจ้าหน้าที่จากหน่วยบริการสุขภาพ
ที่ลงทะเบียนเข้าร่วมขับเคลื่อนองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ โดยในวันท่ี
8 เมษายน 2565 เป็นการพูดคุยแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันในเรื่อง
ความสำเร็จเล็ก ๆ ระหว่างเส้นทางสูอ่ งค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ เพื่อสร้าง
ความเข้าใจและ ขวัญกำลังใจให้กับผู้ปฏิบัติงานทุกท่าน หลังจากได้
ขบั เคล่อื นงานมาได้ประมาณ 4 เดือน ตัง้ แต่เดอื นมกราคม 2565

เนื้อหาที่ได้จากการแลกเปลี่ยนพูดคุยถูกนำมาสังเคราะห์
เป็นบทเรียนสำหรับการเรียนรู้และการต่อยอด ความพิเศษของบทเรียน
ที่ได้นี้ คือ ประสบการณ์ตรงที่เกิดขึ้นจริงในการทำงานที่อาจจะหาอ่าน
จากท่ีอืน่ ๆ ไม่ไดเ้ ลย

สำหรับบทเรียนในเล่มนี้ จะเกี่ยวกับความสำเร็จเล็ก ๆ 6 ช้ิน
ท่ีเกดิ ขึ้นจริงจากการสะทอ้ นของเจ้าหนา้ ท่ผี ู้ปฏิบตั ิ ท่านสามารถนำไปใช้
เพื่อเป็นตัวชี้วัดหรือกำกบั การดำเนินงานทั้งในระดับเขตสุขภาพ จังหวดั
อำเภอ ตำบล หรือแมแ้ ตร่ ะดบั องค์กรได้

คณะทำงาน สาสขุ อนุ่ ใจ

กลมุ่ พัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบร้แู ละส่อื สารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล:์ [email protected]

สารบญั

บทนำ ............................................................................................................................... 64
ทำไมการเป็นองค์กรรอบรดู้ ้านสขุ ภาพ (HLO) จึงเหมาะสมกับ
สถานการณก์ ารแพรร่ ะบาดของโควดิ -19 ?.....................................................................66
ความสำเร็จเล็ก ๆ 6 ชนิ้ .................................................................................................70

ความสำเร็จช้นิ ที่ 1 : ความร่วมมอื ของเครือข่าย .........................................................70
ความสำเร็จชิ้นท่ี 2 : เครอื ข่ายการทำงานในระดบั ชมุ ชน............................................71
ความสำเร็จชิน้ ท่ี 3 : นโยบายที่เนน้ ยำ้ เร่ืองการสง่ เสริมความรอบรดู้ า้ นสขุ ภาพ..........72
ความสำเร็จที่ 4 : จำนวนหนว่ ยบริการท่มี ีนโยบายส่งเสรมิ HL & HLO......................74
ความสำเร็จชนิ้ ที่ 5 : ประสิทธผิ ลของโปรแกรมการจดั การสุขภาพของตนเองดขี น้ึ .....75
ความสำเรจ็ ชิน้ ท่ี 6 : จำนวนหน่วยบรกิ ารทล่ี งทะเบียนและทเ่ี ปน็ HLOเพ่มิ ข้ึน..........76
Check – in สเู่ ส้นทางสอู่ งค์กรรอบรูด้ ้านสขุ ภาพ ............................................................77
อ้างองิ ...............................................................................................................................79

กลมุ่ พัฒนาวชิ าการและนวัตกรรม กองส่งเสริมความรอบรแู้ ละสอ่ื สารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล์: [email protected]

บทนำ
ในช่วงแรก ๆ ของการขับเคลื่อนองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ

หลายคนเกิดความกังวล เนอ่ื งจากนึกภาพความสำเรจ็ ไม่ออกวา่ การเปน็
องค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพนั้น หน้าตาเป็นอย่างไร ต้องทำอะไรบ้าง และ
จะรูไ้ ดอ้ ย่างไรว่า กำลงั เดนิ อย่ใู นเส้นทางทถ่ี ูกต้องเหมาะสม

การส่งเสริมและขับเคลื่อนให้สถานบริการด้านสุขภาพปรับปรุง
แนวปฏิบัติจำเป็นต้องอาศัยความรู้ความเข้าใจ ทีมงาน และ
กระบวนการพัฒนาที่มีปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้ที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่อง
Kružliaková และคณะ (2021) (1) ศึกษาและพัฒนาทีมงานปรับปรุง
แนวปฏิบัติตามแนวคิดองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพที่ประกอบด้วย
นักวิชาการระดับมหาวิทยาลัย ผู้อำนวยการองค์กร และเจ้าหน้าที่
องค์กร โดยทำงานผ่านกิจกรรมพัฒนาศักยภาพ กิจกรรมแลกเปลี่ยน
เรียนรู้ การพัฒนาแผนปรับปรุงแนวปฏิบัติขององค์กร และการประเมิน
สถานการณ์เกี่ยวกับการปฏิบัตขิ องเจา้ หน้าที่และมุมมองของผู้ใช้บรกิ าร
ตอ่ แนวปฏบิ ัติขององคก์ ร ทีมวิจยั พบวา่ บนเสน้ ทางสอู่ งค์กรรอบรู้

64

กลมุ่ พัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองส่งเสริมความรอบร้แู ละสอื่ สารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล:์ [email protected]

ด้านสุขภาพ ผู้ที่เกี่ยวข้องจะต้องประสบกับปัญหาอุปสรรคและ
ความสำเร็จเลก็ ๆ

ที่เปรียบเสมือนด่านที่จะต้องหาทางก้าวผ่านและรับรู้ได้ถึง
ความกา้ วหน้าท่ีเกดิ ขึน้ ซงึ่ เปน็ เรือ่ งปกติ ถา้ เรารวู้ ่าปัญหาใดบ้างที่รอเรา
อยู่ข้างหน้า และความสำเร็จอะไรบ้างที่เราสามารถคาดหวังได้
ระหวา่ งทางเพื่อทำให้เรารักษาความเร็วในการขับเคลอ่ื นงานบนเส้นทาง
สูอ่ งคก์ รรอบรู้ด้านสขุ ภาพได้ไปจนถึงปลายทาง เราจะไม่ล้มเลิกเสียก่อน

ถึงกระนั้น ด้วยการระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019
(COVID-19) ทำให้สถานพยาบาลต้องทำงานอย่างหนักและไม่สามารถ
ดำเนินกิจกรรมในพื้นที่หรือชุมชนได้อย่างที่ตั้งใจไว้ และเพื่อให้ท่าน
ได้เข้าถึงความรู้สึกของความสำเร็จเล็ก ๆ ที่เกิดขึ้นระหว่างเส้นทางสู่
องค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ เราขอให้ท่านพิจารณาความเกี่ยวข้องของ
องคก์ รรอบรูด้ ้านสุขภาพกบั การจัดบริการสขุ ภาพในชว่ งโควิด – 19 ดังน้ี

65

กลุ่มพัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรแู้ ละสื่อสารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

ทำไมการเปน็ องค์กรรอบรู้ด้านสขุ ภาพ (HLO) จึงเหมาะสม
กับสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควดิ -19?

หลายหน่วยงานที่เขา้ ร่วมสาสุข อุ่นใจ หรือที่กำลังตดั สินใจว่าจะ
เข้าร่วมกิจกรรมดีหรือไม่ มีคำถามว่า การเป็น HLO นั้นได้อะไร
บางแหง่ แจ้งวา่ ไม่มีเวลา เนือ่ งจากมีภาระงานจากสถานการณ์ โควิด -19
ในพื้นที่

คุณหมอ Hanan Abourmatar จากโรงเรยี นแพทย์ มหาวทิ ยาลัย
จอห์น ฮอบกินส์ ได้เขียนบทความเพื่อให้พวกเราได้รับรู้และตระหนัก
อยู่เสมอว่า การรับมือกับโควิด – 19 ต้องอาศัยแนวปฏิบัติขององค์กร
รอบรู้ดา้ นสขุ ภาพ ดว้ ยเหตผุ ล 3 ประการ (2)

1. เจ้าหน้าท่ีด้านสขุ ภาพเป็นแหล่งขอ้ มูลความรทู้ ี่น่าเชื่อถือ
ทสี่ ดุ ในสถานการณโ์ รคอุบัติใหม่

ในช่วงที่หลาย ๆ อย่างยังไม่ชัดเจนเกี่ยวกับโควิด-19 ประชาชน
จะมองหาแหล่งข้อมูลและความช่วยเหลือที่น่าเชื่อถือ หลายคนอาจนึก
ถึงอินเทอร์เน็ต แต่ปัจจุบันจะพบว่า ข้อมูลในอินเทอร์เน็ตมีมากเกินไป
และเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา จนนำไปสู่ความสับสน ถึงแม้ว่าหลาย

66

กลุม่ พัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองส่งเสริมความรอบรู้และสอื่ สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล:์ [email protected]

หน่วยงานกำลังพยายามสื่อสารข้อมูลที่ถูกต้องสู่สาธารณะ แต่ส่ือ
ประชาสมั พันธ์ท่มี ีอยู่น้ันไม่ไดถ้ กู ปรบั ใหส้ อดคลอ้ งกับข้อจำกดั

หรือความต้องการของกลุ่มประชากรต่าง ๆ โดยเฉพาะกลุ่ม
ประชากรเปราะบาง ทีม่ คี วามเสี่ยงสงู ท่ีจะติดเช้ือโควิด – 19 คนในพื้นที่
กำลังมองหาแหล่งข้อมูลและบุคคลที่พวกเขาไว้เนื้อเชื่อใจและสามารถ
ให้ข้อมูลกับพวกเขาได้อย่างเหมาะสม และเพื่อตอบสนองเรื่องการให้
ข้อมูลที่น่าเชื่อถือ เพียงพอ และนำไปใช้ได้จริง จึงมีความจำเป็น
อย่างมากที่หน่วยบริการจะต้องประเมินว่าประชาชนในพื้นที่รู้อะไรแล้ว
และยังไม่รู้อะไรบ้าง หรือทำอะไรได้หรือไม่ได้ จากนั้น ปรับวิธีให้ข้อมูล
ให้สอดคล้องกับข้อจำกัดดังกล่าว เทคนิคหนึ่งที่ได้ผลดีอย่างมากคือ
การขอให้ผู้มาใช้บริการสอนกลับ (teach back) ว่ารู้อะไรมาบ้าง เข้าใจ
อะไรบ้าง หลงั จากไดร้ บั ฟังข้อมูลจากเจ้าหน้าท่ีไปแล้ว

2. การปฏิบัติตามมาตรการกักตัวที่บ้าน คือหัวใจสำคัญ
ท่ีชว่ ยใหร้ ะบบการแพทย์รับมือสถานการณ์โควิดได้ ทำให้ผู้ป่วยไม่ล้น
โรงพยาบาล

เนื่องจากผู้ติดเชื้อส่วนใหญ่ เมื่อยืนยันว่าติดเชื้อและมีอาการ
เพยี งเลก็ น้อย (เช่น เป็นผูป้ ว่ ยสีเขยี ว) สามารถกักตวั ทบี่ ้านได้ โดยไม่

67

กลมุ่ พัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรู้และส่ือสารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

ออกไปนอกบ้านหรือพบปะผู้คนตามสถานที่ต่าง ๆ เจ้าหน้าที่
ด้านสุขภาพจึงมีบทบาทสำคัญในการเน้นความสำคัญและผลกระทบ
ของการไม่ปฏิบัติตามมาตรการกักตัวที่บ้านอย่างเคร่งครัด ถึงแม้ว่า
ผู้ป่วยจะทราบถึงวิธีปฏิบัติตนเองเพื่อป้องกันการแพร่เชื้อจากส่ือ
ประชาสัมพันธ์หรือแหล่งอื่น ๆ แต่อาจไม่ได้ตระหนักถึงผลกระทบ
ต่อสังคม เศรษฐกิจ และความเป็นอยู่ของคนรอบข้างในระยะยาว
(ซึ่งหลายคนคิดไม่ถึงจริง ๆ) เจ้าหน้าที่จำเป็นต้องอธิบายว่า ทำไมการ
กักตัวที่บ้านจึงช่วยให้ผู้ป่วยและคนรอบข้างสามารถกลับมาใช้ชีวิตได้
ใกล้เคียงกับความปกติได้ และต้องตอบคำถามเพื่อคลายกังวลต่าง ๆ
รวมทั้งสอบถามถงึ ปัญหาและอปุ สรรคในการกกั ตวั ท่บี ้าน และแนะนำวิธี
จัดการกับปญั หาที่เหมาะสม

3. คนในครอบครัวมีบทบาทที่สำคัญและท้าทายในการ
ช่วยใหท้ กุ คนผา่ นพน้ สถานการณ์โควิดนี้ไปได้

ในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด – 19 นี้ จะเห็นได้ว่า คนใน
ครอบครัวมีบทบาทที่สำคัญมาก ๆ ในการรับมือกับความเครียดและ
เข้าถึงการรักษา ผู้ป่วยโควิด-19 ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุที่ต้องมีคนดูแล
และมกั พงึ่ คนในครอบครวั ในการพามาหาหมอ เพราะไมร่ ูว้ ่าจะตอ้ งทำ

68

กล่มุ พัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองส่งเสริมความรอบร้แู ละสื่อสารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล:์ [email protected]

อะไรบ้าง ไม่เข้าใจขั้นตอนการบริการ ทำตัวไม่ถูก ตัดสินใจไม่ถูก
การไม่มีคนในครอบครัวอยู่ข้าง ๆ ส่งผลต่อผู้ป่วยโดยตรง ดังน้ัน
หน่วยบริการจึงควรแจ้งสถานการณ์ให้คนในครอบครัวทราบอยู่เรื่อย ๆ
และมีหน้าที่ในการบริหารจัดการให้คนในครอบครัวเข้ามามีส่วนร่วม
ในการวางแผนการรักษาต่อเนื่อง เมื่อผู้ป่วยออกจากโรงพยาบาล
เพื่อกลับไปพักฟื้นที่บ้าน การขาดการมีส่วนร่วมของคนในครอบครัว
อาจนำไปสู่การไม่ปฏิบัติตามแผนการรักษาและมาตรการป้องกันโรค
และอัตราการตดิ เช้ือของคนในครอบครวั ทเี่ พ่ิมขน้ึ

จากเหตุผล 3 ประการข้างต้น จะพบว่า การเป็นองค์กรรอบรู้
ด้านสุขภาพสามารถอยู่ในเนื้องานที่หน่วยบริการสาธารณสุขจะต้อง
ดำเนนิ การเมือ่ ลงพ้นื ทเ่ี พอื่ รบั มอื กบั สถานการณโ์ ควิด-19 ไดท้ นั ที

อย่างไรก็ตาม การเป็นองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ จำเป็น
ต้องอาศัยการเรียนรู้อย่างต่อเนื่องจากทุกท่าน ไม่มีใครที่รู้ทุกเรื่อง
แต่ส่งิ สำคัญคอื ท่านไดเ้ รยี นรสู้ งิ่ ใหม่ ๆ อยา่ งถูกที่ ถูกเวลาหรือเปล่า

สาสุข อุ่นใจ คือพื้นที่ที่จะให้ท่านได้เรียนรู้ ได้ทดลองทำ และ
ติดตามผลไปอยา่ งทลี ะขั้นตอน

69

กลุม่ พัฒนาวิชาการและนวัตกรรม กองสง่ เสริมความรอบรแู้ ละสอื่ สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล:์ [email protected]

ความสำเร็จเลก็ ๆ 6 ชิน้

พวกเราลองกลับไปดูในพื้นที่ของเราว่า ความสำเร็จเล็ก ๆ
ทั้ง 6 ชิ้นต่อไปนี้ มันเกิดขึ้นบ้างหรือเปล่า ถ้าเกิดขึ้น หรือมีลักษณะ
ใกล้เคียงกัน แสดงว่าเรากำลังอยู่บนเส้นทางที่จะไปสู่องค์กรรอบรู้ด้าน
สุขภาพแล้ว บางท่านจะเรียกว่าตัวชี้วัดก็ได้ ซึ่งเป็นตัวกำกับอีกที ว่าเรา
อยบู่ นลู่บนทางท่ถี กู ต้อง

ความสำเร็จชนิ้ ท่ี 1 : ความร่วมมือของเครอื ข่าย
เช่นเดียวกันกับการขับเคลื่อนงานสุขภาพเรื่องอื่น ๆ ที่ไม่

สามารถดำเนินการได้เพียงองค์กรในภาคส่วนใดภาคส่วนหนึ่งได้
จำเป็นต้องอาศัยแรงสนบั สนนุ และการร่วมไม้ร่วมมือกันของทุกภาคส่วน
ทัง้ ระดับนโยบาย ระดบั บริหารจัดการ และระดบั ปฏิบตั ิการ

การเกิดความร่วมมือของเครือข่าย จึงเป็นความสำเร็จเล็ก ๆ
ชิ้นหนึ่งที่มักเกิดขึ้นก่อน เมื่อมีการขับเคลื่อนองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ
ทยี่ นื ยันได้จากเสียงสะท้อนจากคนทำงานจากศูนย์อนามัยท่ี 7 ขอนแก่น
ในเขตสขุ ภาพที่ 7 ดังน้ี

70

กล่มุ พัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองสง่ เสริมความรอบรู้และสอื่ สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

“…ต้องยอมรับอย่างนึงค่ะว่า ศูนย์อนามัยไม่สามารถทำงาน
คนเดียวได้ ศูนย์อนามัยจะต้องอาศัยภาคีเครือข่ายของเรา ซึ่งของเรา
จะเป็น ร้อยเเก่นสารสินธุ์ ก็คือ 4 จังหวัด ร้อยเอ็ด ขอนแก่น กาฬสินธ์ุ
เเละมหาสารคาม ทม่ี ีความร่วมมอื ร่วมใจทจี่ ะสานฝนั ให้เขตสุขภาพท่ี 7
เป็นองคก์ รรอบร้ดู ้านสขุ ภาพในเร่ืองสถานบรกิ ารสาธารณสุขใหไ้ ด้”

ความสำเร็จชน้ิ ท่ี 2 : เครือขา่ ยการทำงานในระดับชุมชน

“นอกจากนี้แล้วเราก็มีภาคีเครือข่ายในการประเมินความรอบรู้
ด้านสุขภาพของผู้ป่วยในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ในตับในชุมชน
ในภาคีเครือข่ายของเรา ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล
บ้านยางอุ้ม และโนนสมบูรณ์ นอกเหนือจากนี้แล้วกลุ่มงานที่ร่วม
ดำเนินงานกับเราคือ กลุ่มงานอุบัติเหตุ ในการประเมินความรอบรู้
ในกลุ่มป้องกันภัย อปพร. และนักเรียนมัธยมศึกษา ก็มีการประเมิน
ความรอบรู้ขั้นพื้นฐาน ตั้งแต่ว่า มีความรู้ในการประเมินตนเอง
อย่างไร และสามารถเขา้ ถงึ ระบบการแพทยฉ์ ุกเฉินอย่างไร”

เจา้ หน้าทีจ่ ากศนู ยอ์ นามัยที่ 7 ขอนแกน่

71

กลุ่มพัฒนาวชิ าการและนวัตกรรม กองส่งเสริมความรอบรู้และสือ่ สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล:์ [email protected]

ในระหว่างการขับเคลื่อนองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ จะมีกิจกรรมท่ี
องค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพจะต้องดำเนินการ กิจกรรมหนึ่งคือ การสำรวจ
สถานะองค์กรเพื่อรับรู้จุดอ่อนจุดแข็งและประเมินผลของแผนพัฒนา
องค์กร ซึ่งต้องอาศัยเสียงสะท้อนจากกลุ่มผู้รับบริการและหน่วยงาน
อ่ืน ๆ ทีร่ ่วมทำงาน ย่ิงมคี วามร่วมมอื มาก กย็ งิ่ ได้เครอื ข่ายท่ีหลากหลาย
และลงไปถึงชุมชน และแน่นอนว่า นี่คือจุดเชื่อมที่สำคัญระหว่างองค์กร
รอบรู้ด้านสุขภาพและชุมชนรอบรู้ด้านสุขภาพในอนาคต ที่จะช่วย
เสริมพลังอำนาจให้กับชุมชนเพื่อต่อสู้กับปัจจัยเสี่ยงและคุกคามในชีวิต
ได้อยา่ งเหมาะสม (3)

ความสำเร็จชน้ิ ท่ี 3 : นโยบายที่เนน้ ยำ้ เรอื่ งการสง่ เสริมความรอบรู้
ด้านสุขภาพ

ความร่วมมอื ของภาคีเครือข่ายจะได้รับการเสรมิ ความเข้มแข็งและ
ทำงานได้อย่างราบรื่นมากขึ้น ถ้าได้รับการสนับสนุนด้านนโยบายจาก
ผู้นำในทุกระดับ ซึ่งลักษณะของนโยบายที่สนับสนุนการขับเคลื่อน
องค์กรรอบรดู้ า้ นสขุ ภาพจะตอ้ งเนน้ ย้ำเร่อื งการสง่ เสริมความรอบรู้

72

กล่มุ พัฒนาวชิ าการและนวัตกรรม กองสง่ เสริมความรอบรู้และส่อื สารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล:์ [email protected]

ด้านสุขภาพในทุกกระบวนการทำงาน เช่น ตั้งแต่วิสัยทัศน์ พันธกิจ
การพฒั นาศักยภาพบุคลากร และการสนับสนุนดา้ นอื่น ๆ ดว้ ย

“โรงพยาบาลท่าคันโทได้รับมอบหมายและสมัครใจเข้าร่วม
ในการดำเนินโครงการองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ ซึ่งโรงพยาบาล
ของเราเองได้ดำเนินการให้สอดคล้องกับวิสัยทัศน์และพันธกิจ
ของโรงพยาบาล กระบวนการของเราเริ่มจากการสร้างนโยบาย
ซึ่งนโยบายของเราเกี่ยวกับ Health Literacy มีทั้งหมด 4 ข้อด้วยกนั
ข้อแรกคือ เป็นนโยบายจากผู้บริหารและคณะกรรมการเองได้เล็งเห็น
ให้การดำเนินงาน Health Literacy ให้ครอบคลุมทุกหน่วยงาน
ทุกกระบวนการของการทำงาน สองคือ การพัฒนาศักยภาพ
ของบุคลากร ให้มีความรอบรู้ด้านสุขภาพ สามคือ มีการสนับสนุน
ด้านวัสดุอุปกรณ์รวมทั้งข้อมูลข่าวสาร นอกเหนือจากนี้จะเชื่อมต่อ
ข้อมูลที่ถูกต้องด้านความรอบรู้ด้านสุขภาพให้กับบุคลากรของเรา
และเครือข่ายด้านสุขภาพ และสี่คือ การปรับรูปแบบของการใหบ้ ริการ
ของเราไปสูท่ ุกกล่มุ วยั เสริมสรา้ งความเขา้ ใจท่ีถกู ตอ้ งใหก้ ับผูป้ ่วย"

เจา้ หนา้ ที่ จาก รพ.ทา่ คันโท

73

กลมุ่ พัฒนาวิชาการและนวัตกรรม กองส่งเสริมความรอบรแู้ ละสื่อสารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

ความสำเรจ็ ท่ี 4 : จำนวนหนว่ ยบริการทม่ี นี โยบายส่งเสรมิ HL & HLO

การมีนโยบายส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพและองค์กรรอบรู้
ด้านสุขภาพเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญและเป็นสิ่งสะท้อนให้เห็นถึงความ
ม่งุ ม่นั ตง้ั ใจท่จี ะพัฒนาองค์กรส่อู งคก์ รรอบรดู้ ้านสุขภาพ [ซงึ่ หมายรวมถึง
การบริการที่เป็นมิตรต่อผู้ใช้บริการทุกคนด้วย] ยิ่งมีองค์กรที่มีนโยบาย
ส่งเสริม HL & HLO มากเท่าไร ก็ยิ่งสะทอ้ นใหเ้ ห็นถึงความสำเร็จในการ
ผลักดนั ให้งาน HL & HLO เขา้ ไปแทรกอยใู่ นทุกกระบวนการทำงานของ
องค์กรด้วย อย่างเช่น เครือข่ายองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพในจังหวัด
รอ้ ยเอ็ด

“ของจังหวัดร้อยเอ็ดก็จะมีการส่งเสริมสนับสนุนให้องค์กรมี
นโยบาย มีมาตรฐานในการสร้างความรอบรู้ดา้ นสขุ ภาวะเพื่อป้องกนั
ปัจจัยเสี่ยงที่คุกคามสุขภาวะ ได้แก่ สถานบริการสาธารณสุข
ท่ลี งทะเบยี นเข้าร่วมทั้งหมด 242 แหง่ สถานบริการและหน่วยบรกิ าร
สาธารณสุขเป็นองค์กรต้นแบบ เขาจะพัฒนาเป็นองค์กรต้นแบบ
จรงิ ๆ เรามกี ารพัฒนาร่วมกนั ”

เจ้าหนา้ ทีจ่ าก ศนู ย์อนามัยท่ี 7 ขอนแก่น

74

กลมุ่ พัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองส่งเสริมความรอบรู้และสอ่ื สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล:์ [email protected]

ความสำเรจ็ ช้นิ ที่ 5 : ประสทิ ธิผลของโปรแกรมการจดั การสุขภาพ
ของตนเองดีขน้ึ

การเป็นองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพสามารถช่วยเพิ่มประสิทธิผล
ของการบริการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ การรักษาโรค การจัดการ
ตนเอง และผลลัพธ์สุขภาพ อย่างเช่น ความสามารถในการควบคุม
น้ำตาลในเลือดการควบคุมความดันเลือด ดีขึ้น และดีขึ้นกว่าองค์กร
ที่ไม่ได้นำแนวคิดความรอบรู้ด้านสุขภาพมาใช้ (4) ซึ่งความสำเร็จน้ี
สามารถเห็นได้จริงระหว่างการเดินทางสู่องค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพด้วย
เชน่ กัน

“…เราก็มีการประเมินในแกนนำชุมมชน ซึ่งเป็นภาคีเครือข่าย
ของเรา ในกลุ่มโรคที่สองคือ กลุ่มโรคเบาหวาน เราก็มีการประเมิน
ความรอบรู้ด้านสุขภาพของคนไข้เบาหวาน กลุม่ งานแรกที่เข้าไปเป็น
กลุ่มงานทันตะ ในการประเมินสุขภาพช่องปากของผู้ป่วยเบาหวาน
จากนั้นเสร็จ เราก็มีการประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพ ก็พบว่า
กลุ่มคนไข้เบาหวานที่ได้เข้าร่วมกิจกรรม มีสุขภาพช่องปากที่ดีข้ึน
มีความรอบร[ู้ ด้านสุขภาพ]สงู ขน้ึ ”

เจา้ หน้าท่ี จาก รพ.ทา่ คันโท
75

กลมุ่ พัฒนาวิชาการและนวตั กรรม กองส่งเสริมความรอบรแู้ ละสอ่ื สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

ความสำเรจ็ ชน้ิ ที่ 6 : จำนวนหน่วยบริการทลี่ งทะเบยี นและทีเ่ ป็น HL เพม่ิ ข้ึน
แน่นอนว่า ไม่มีใครต้องการทำอะไรแล้ว ไม่ได้เกิดสิ่งที่ดีกว่า

ในช่วงแรก ๆ ของการขับเคลื่อนองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ ก็จะมี
สถานพยาบาลไม่มากนักที่กล้าที่จะทดลองและประเมินผลอย่างเป็น
ระบบ แต่มีสถานพยาบาลอ่ืน ๆ อีกจำนวนมากที่ไม่แน่ใจ ไม่เข้าใจ และ
ไมท่ ราบวา่ จะก้าวเดินอย่างไร

การเกิดองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพต้นแบบที่มีความสำเร็จเล็ก ๆ
ระหว่างทางสู่องค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ จึงเป็นการเพิ่มความมั่นใจให้กับ
สถานพยาบาลอื่น ๆ ได้เดินตามโดยที่จะไม่เกิดความเสียหายมากนัก
เพราะไมต่ ้องลองผดิ ลองถกู ด้วยตนเอง ทำใหต้ ัดสินใจเขา้ ร่วมลงทะเบียน
เพื่อพัฒนาสูอ่ งคก์ รรอบร้ดู ้านสขุ ภาพไดง้ ่ายขน้ึ

“จะต้องขอบคุณพื้นที่ทั้ง 4 จังหวัดค่ะ ที่เชิญกลุ่มเป้าหมาย
ของเรา โรงพยาบาลศูนย์ 2 แห่ง โรงพยาบาลทั่วไป 4 แห่ง
โรงพยาบาลชุมชน 71 แห่ง และ รพ.สต.ทั้ง 809 แห่งนะคะ มาร่วม
โครงการน้ี ไม่ใช่ความสำเร็จเล็ก ๆ แค่นี้แน่นอนค่ะ ทางเขต 7 แค่นี้
ถอื วา่ เป็นกา้ วแรกนะคะ”

เจา้ หน้าทจี่ าก ศูนยอ์ นามัยที่ 7 ขอนแก่น

76

กลุ่มพัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองส่งเสริมความรอบรแู้ ละสอื่ สารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

เมื่อท่านอ่านมาถึงจุดนี้ ท่านได้เห็นแล้วว่า ระหว่างเส้นทาง
สู่องคก์ รรอบร้ดู า้ นสุขภาพ กม็ ีความสำเร็จเล็ก ๆ เกดิ ขึ้น ซง่ึ มสี ่วนช่วยให้
การทำงานประจำของท่านมีคุณภาพมากขึ้น ตั้งแต่การได้รับ
ความร่วมมือจากภาคีเครือข่ายมากขึ้น มีจำนวนภาคีเครือข่ายมากข้ึน
มีนโยบายที่สนับสนุนการทำงาน และมีเครือข่ายองค์กรรอบรู้ด้าน
สุขภาพต้นแบบ ที่ยนื ยนั ไดว้ า่ การเปน็ องคก์ รรอบรู้ด้านสุขภาพส่งผลต่อ
ผลลพั ธ์สขุ ภาพของประชาชนจรงิ

ถึงกระนั้น การเข้าสู่เส้นทางองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ ยังคงต้อง
อาศัยความพร้อมในการเปลี่ยนแปลงอยู่บ้าง หลังจากที่องค์กรท่าน
ลงทะเบียนเข้าร่วมขับเคลื่อนองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพแล้ว ก่อนการ
ประเมินสถานะองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ เราอยากให้ท่านประเมิน
ความพร้อมขององค์กรทา่ นและท่านเอง ดังนี้

Check – in สู่เส้นทางสอู่ งค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ
คุณมีความพรอ้ มระดับใด ?
วัตถุประสงค์ของการ Checking in คือ เพื่อให้เรารู้ว่า องค์กร

ของเรานั้นมีความพร้อมแค่ไหน หากจะเริ่มงานใหม่ ๆ ที่ไม่คุ้นเคย
มาก่อน ซ่ึงสามารถนำไปประยุกต์ใชก้ ับงานอื่น ๆ ได้

77

กลุม่ พัฒนาวชิ าการและนวัตกรรม กองสง่ เสริมความรอบรแู้ ละสื่อสารสุขภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล์: [email protected]

ให้ลองตอบคำถามต่อไปนี้
1. บุคคลที่มีอำนาจในการตัดสินใจขององค์กรเราเห็นด้วยหรือ
สนบั สนนุ เรอ่ื งความรอบรู้ด้านสุขภาพไหม ?
2. เรามีเวลาท่ีจะศกึ ษาเรียนรู้จากแหล่งต่าง ๆ อยา่ งเพียงพอหรือไม่ ?
3. ฝ่ายต่าง ๆ ขององค์กรเรายินดีที่จะปรับปรุง เมื่อได้รับฟังข้อมูล
จากผลการประเมินองค์กรหรือไม่ ?
4. เรามีเครือข่ายของผู้ใช้บริการ (หรือกลุ่มเป้าหมาย) ที่จะเชิญ
เข้าร่วมการประเมนิ องค์กรหรอื ไม่ ?
5. เรามีมาตรฐานอื่น ๆ ที่น่าจะนำมาเชื่อมโยงกับองค์กรรอบรู้
ด้านสุขภาพหรือไม่ ? (จะไดไ้ มต่ ้องทำงานซ้ำซอ้ นกนั )
6. หากทำตามแนวทางองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพแล้ว จะช่วยให้
องค์กรเราผ่านเกณฑ์มาตรฐานอื่น ๆ หรือไม่ ? (เช่น การสร้างการมี
ส่วนรว่ มของผู้ใช้บรกิ าร การจัดการกระบวนงาน)
7. เรามีกลุ่มเจ้าหน้าที่ที่สนใจเข้าร่วมทีมปรับปรุงองค์กร
แลว้ หรอื ยัง ? แลว้ พวกเขาต้องการรู้ หรือฝกึ อบรมเพิ่มเติมหรือเปล่า ?
หากคำตอบของเรา คือ "ใช่" ในทุกข้อ หรือตั้งแต่ 4 ข้อขึ้นไป แสดงว่า
พวกเราพร้อมทจี่ ะเรม่ิ เข้าสู่เสน้ ทางสู่องค์กรรอบรดู้ า้ นสุขภาพแล้ว

78

กลุ่มพัฒนาวชิ าการและนวัตกรรม กองส่งเสริมความรอบรูแ้ ละสื่อสารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]

อา้ งองิ

1 . Kruzliakova N, Porter K, Ray PA, Hedrick V, Brock DJ, Zoellner J.
Understanding and Advancing Organizational Health Literacy
Within a Public Health Setting. Health Lit Res Pract.
2021;5(1):e35-e48.

2 . Aboumatar H. Three reasons to focus on patient and family
engagement during the COVID-1 9 pandemic. Quality
Management in Healthcare. 2020;29(3):176-7.

3. Kloyiam S. Community Health Literacy as an empowerment
tool for preventing non-communicable and emerging
infectious diseases: What, How, and Why? . [Submitted for
publication]. 2022

4 . Kloyiam S, Sukprasert K. Effectiveness of health literacy - based
programs for improving health literacy and health behaviors
among patients with diabetes and hypertension; a Systematic
Literature Review between 2 0 1 8 – 2 0 2 1 . [ Submitted for
publication]. 2021.

79

กลุ่มพัฒนาวิชาการและนวัตกรรม กองสง่ เสริมความรอบรู้และสอื่ สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อีเมล์: [email protected]

80

กลุ่มพัฒนาวชิ าการและนวตั กรรม กองส่งเสริมความรอบรู้และสือ่ สารสขุ ภาพ
กรมอนามัย โทร. 02 590 4705 อเี มล์: [email protected]