เอกสารแนบ1รายงานการถอดบทเรียน

ปEจจัยที่ทําใหสําเร็จ การพัฒนาและยกระดับคุณภาพ ผลิตภัณฑเคร่ืองสําอางสมุนไพร ของผูประกอบการ
SMEs/ OTOP ศูนยวิทยาศาสตรการแพทยท่ี 9 นคร ราชสีมา ไดดําเนินงานรวมกับผูประกอบการมาอยาง ตอเน่ือง
และประสานงานกับหนวยงานที่เก่ียวของใน พ้ืนที่อยางสม่ําเสมอ เพื่อใหมีการท างานเป?นเครือขาย สงผลใหการ
ดําเนินงานบรรลุเปา< หมาย และเอ้ือตอการ ทาํ งานในป%ตอๆ ไป

ประโยชนที่ไดรับ
1. ตอองคกร : มีทักษะและประการณในการทํางานภายใตภาวะ New Normal ซ่ึงตองปรับวิถีการทํางาน ใหม
ภายใตภาวะการแพรระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ( COVID 19 ) เป?นการเรียนรูที่จะปรับตัวให สามารถ
ทาํ งานไดบรรลุวัตถุประสงค เมอื่ ประสบเหตุที่ไมคาดคิด
2. ตอสังคม : เกิดเครือขายในการดําเนินงานพัฒนาชุมชนและผูประกอบการ ดานเครื่องสําอางสมุนไพร เพื่อให
การพัฒนาเป?นไปอยางรอบดาน ทง้ั ดานวัตถุดิบ กระบวนการผลิต คณุ ภาพผลิตภัณฑ การสงเสริมการขาย อนั สงผลให
เกดิ ประโยชนตอชมุ ชนอยางม่ันคงและย่ังยืน
3. ตอเศรษฐกิจ : สรางมูลคาใหแกสมุนไพรพื้นบานและผลผลิตทองถิ่น ตลอดจนสงเสริมอาชีพและสราง รายได
เสริมใหแกเกษตรกร จากการนํามาเป?นสวนผสมของเครื่องสําอางสมุนไพร เชน มะรุม หมอน โปรตีนไหม
แนวทางการพัฒนาเครือขายวิทยาศาสตรการแพทยชมุ ชน ดานเคร่ืองสําอางสมุนไพร ในป&งบประมาณ 2565

ศูนยวิทยาศาสตรการแพทยท่ี 9 นครราชสีมา มีความมุงม่ันที่จะพัฒนาและยกระดับคุณภาพผลิตภัณฑ
เคร่ืองสําอางสมุนไพรของผูประกอบการ ใหครอบคลุมพ้ืนที่ทั้ง 4 จังหวัด โดยใชการติดตอส่ือสารดวยเทคโนโลยี
สารสนเทศเป?นเคร่อื งมือสาํ คัญ ไดแก การอบรม/ ตรวจเยี่ยมออนไลน การพดู คยุ กับผูประกอบการ /เครอื ขาย ทางสื่อ
สังคมออนไลน และการใหความรูดวยสื่ออิเลก็ ทรอนิกส

ผรู บั ผิดชอบ พรสถติ มีสถติ ย ศนู ยวทิ ยาศาสตรการแพทยท่ี 9 นครราชสมี า โทร. 0 8 1389 7498

76

เขตสขุ ภาพที่ 10 : การพัฒนาศักยภาพผูประกอบการผลิตภัณฑเคร่อื งสาํ อางผสมสมุนไพร

ศูนยวิทยาศาสตรการแพทยท่ี 10 อุบลราชธานี รวมกับกรมวิทยาศาสตรการแพทย ไดแก สํานกั

เคร่ืองสําอางและวัตถุอันตราย สถาบันวิจัยสมุนไพร และศูนย%วิทยาศาสตร%การแพทย%ทง้ั 15 แห2ง ดําเนินการพัฒนา

ศกั ยภาพผูประกอบการเคร่อื งสําอางผสมสมุนไพร ในเขตสุขภาพที่ 10 โดยนําองคค% วามรูไปสนับสนุนพัฒนา

ศักยภาพผูประกอบการใหสามารถสรางผลิตภัณฑ%ท่ีมคี ุณภาพและความปลอดภยั สอดคลองกับเกณฑ%คุณภาพ Smart

Product และ FDA Thai Herb โดยคดั เลือกผูประกอบการ OTOP/SME ท่ีผลิตเคร่ืองสําอางที่มีส2วนผสมของ

สมุนไพรขม้ินชัน บัวบก และว2านหางจระเขเขาร2วมโครงการ จํานวน 3 ราย และมีผลติ ภัณฑท% ่ีเป:นเปWาหมายในการ

พัฒนา จํานวน 6 ผลิตภัณฑ%

ส2งเสริมผูประกอบการใหเกิดองคค% วามรูในการสกัดสมุนไพร การผลติ และควบคมุ คุณภาพเคร่ืองสาํ อาง

ผสมสมุนไพรใหมีคุณภาพ ปลอดภัย ไดมาตรฐาน รวมถึงกฎหมายที่เก่ียวของ โดยสนับสนุนใหเขารว2 มการอบรมเชิง

ปฏิบัตกิ าร เรื่อง การพัฒนาศักยภาพผูประกอบการ SME/OTOP ดานเคร่ืองสําอางผสมสมุนไพร และลงพ้ืนทต่ี รวจ

เยีย่ มผูประกอบการทัง้ 3 ราย ร2วมกับสาํ นักงานสาธารณสุขจงั หวัด เพอื่ ประเมินสถานประกอบการ และศึกษาวธิ ีการ

ขัน้ ตอนในการผลิตของผูประกอบการแต2ละราย พรอมใหคําแนะนํา และทาํ การเก็บตัวอยา2 งวัตถดุ ิบสมุนไพร สารสกัด

สมุนไพรในการผลติ เครื่องสาํ อาง จาํ นวน 5 ตัวอย2าง ไดแก2 ผงขมิ้นชัน จาํ นวน 3 ตัวอยา2 ง ผงใบบัวบก 1 ตัวอยา2 ง

สารสกดั วา2 นหางจระเข 1 ตัวอย2าง เพ่ือทดสอบ 1) การปนเปrsอนของจุลินทรีย% 2) การปนเปrsอนของโลหะหนกั และ

3) ปริมาณสารสาํ คัญ พรอมเก็บตวั อย2างผลิตภัณฑ%เคร่ืองสําอางผสมสมุนไพร จํานวน 6 ตัวอย2าง ไดแก2 สบ2ูเหลว

ขม้ินชัน แชมพมู ะกรดู ผสมว2านหางจระเข สบู2นา้ํ มันขมิ้นชันผสมน้าํ ผงึ้ สบู2ใบบัวบกผสมใบเตย สบ2ูน้าํ ผง้ึ รังไหมผสม

ขมิ้นชัน และสบูข2 ม้ินชันผสมนา้ํ ผึ้ง เพ่ือทดสอบ 1) การปนเปsrอนของจุลินทรีย% 2) การปนเปsrอนของโลหะหนกั 3)

ทดสอบเอกลักษณ%ของสมุนไพรในตาํ รับ และ 4) ทดสอบประสิทธิภาพการกันเสยี ในสบู2เหลวขม้ินชัน รวมทง้ั

ดาํ เนินการเฝาW ระวังคุณภาพของ Smart Product ในปbงบประมาณ 2563 จํานวน 1 ตัวอยา2 ง พบวา2 วัตถุดิบ

สมุนไพรและสารสกดั สมุนไพร ทงั้ 5 ตัวอย2าง ตรวจพบปริมาณสารสําคัญของสมุนไพรที่ใชเป:นส2วนผสมในการผลิต

เคร่ืองสําอาง สว2 นผลติ ภัณฑ%เคร่ืองสําอาง ตรวจพบเอกลักษณ%สารสําคัญของสมุนไพร จํานวน 4 ผลิตภัณฑ% (รอยละ

66.67) ตรวจไม2พบเอกลักษณ%สารสาํ คัญของสมุนไพร จํานวน 2 ตัวอยา2 ง (รอยละ 33.33) ส2วนการทดสอบการ

ปนเปrsอนของจุลินทรยี % การปนเปsrอนของโลหะหนักของทุกตัวอย2าง และประสทิ ธิภาพการกนั เสยี ในสบู2เหลวขม้ินชัน

กาํ ลังอยร2ู ะหวา2 งดาํ เนินการ

จากการวิเคราะห%หาสาเหตุของการตรวจไม2พบสารสําคญั ของสมุนไพรในสูตรตํารบั สบู2นํ้ามันขม้ินชันผสม

น้าํ ผึ้ง พบว2า เกดิ จากกระบวนการ/ข้ันตอนการผลติ ที่ไม2เหมาะสม ทาํ ใหเกดิ ความไม2คงตัวของปริมาณสารสาํ คัญ ส2วน

สาเหตขุ องการตรวจไม2พบสารสาํ คัญของสมุนไพรในสตู รตาํ รับสบู2ใบบัวบกผสมใบเตย พบว2า เกดิ จากกระบวนการ/

ข้นั ตอนการผลิตท่ไี ม2เหมาะสม ทําใหเกิดความไมค2 งตัวของปริมาณสารสาํ คัญ และเกดิ จากวตั ถุดิบใบบัวบกท่ีนาํ มา

ผลิตมีปริมาณสารสาํ คัญนอย จึงไดใหคําแนะนําในการปรับขั้นตอนกระบวนการผลิตแก2ผูประกอบดงั กล2าว โดย

แนะนาํ ใหเติมผงสมุนไพรลงในข้ันตอนสดุ ทายของกระบวนการผลติ หลงั จากด2างทําปฏิกิรยิ าการเกิดสบู2กับนํ้ามัน

เรยี บรอยแลว เพอ่ื ปWองกันไม2ใหสารสาํ คัญของสมุนไพรถูกทําลายจากดา2 งท่ีใชในการผลิต และใหเกิดความคงตัวของ

สารสาํ คัญของสมุนไพรในผลิตภัณฑ% รวมทงั้ ใหเปลีย่ นแหล2งในการจดั ซื้อสมุนไพรใบบัวบกใหม2 โดยจดั ซื้อจากแหลง2 ที่

น2าเชอื่ ถอื 77