ฝายแกนดินซีเมนต์ตามศาสตร์พระราชา

กรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล ้า วุฒิสภา

1


็

พระราชดารัสของพระบาทสมเดจพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร
ื
ี่
เรื่องฝายชะลอน า check dam ดินซีเมนต์ และการกักน าใหอยู่บนพนดินนานทสุด
้

2

3

4





ค าน า




สภาวะ “โลกรวน”ในปัจจุบันนี้ ก่อให้เกิดวิกฤตภัยแล้งอย่างต่อเนื่อง

หลายปี แล้วก็เกิดวิกฤตอุทกภัย จากนั้นก็เกิดวิกฤตภัยแล้งอีก ดูเหมือนจะเกิดสลับ กัน

่
ไปมา เกือบจะเป็นวัฏจักรอยู่แล้ว เป็นที่ทราบกันว่า “เอลนีโญ” และ “ลานีญา” ได้

สร้างความเดือดร้อนอย่างรุนแรงให้แก่สรรพสิ่งมีชีวิตอยู่บนพื้นผิวโลกของเรา


จึงขอน าเสนออีกหนึ่งหนทางแก้ไข ที่ต้องเริ่มด้วยการคืนความสมดุลให้แก ่


โลกอย่างเป็นรูปธรรม ด้วยการหน่วง - ดัก - กัก - ชะลอ เพื่อให้น าอยู่บนผืนแผ่นดิน

ได้นานที่สุด โดยนวัตกรรม “ฝายแกนดินซีเมนต์” ที่สามารถสร้างได้รวดเร็ว ในราคาที่

ประหยัด นอกจากจะช่วยสร้างแหล่งน้ า สร้างโอกาส สร้างอาชีพ เพิ่มรายได้ให้แก่พี่


น้องประชาชนแล้ว ยังท าให้น้ าใต้ดินมีระดับสูงขึ้น ผืนดินมีความชุ่มน้ ามากขึ้น ช่วย

อนุรักษ์ผืนป่า แม่น้ าล าธารตลอดจนถึงสิ่งแวดล้อมให้พลิกฟื้นคืนความสมดุลให้แก่โลก


้
ด้วยเหตุว่าในวันข้างหน้า ไม่เพียงแต่พืชพันธุ์ธัญญาหารเท่านั้นที่จะตอง
พึ่งพาอาศัย “น า” ในโลกของเรายังมีสิ่งมีชีวิตอื่นๆอีกมากมาย

ดังนั้นน้ ามีความส าคัญที่สุดต่อการด ารงคงอยู่ของมวลมนุษยชาติต่อไป


อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้



คณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ า วุฒิสภา

5




สารบัญ

เรื่อง หน้าที่


1. พระราชด ารัสพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช 1-๓

บรมนาถบพิตร


2. ค าน า ๔

3. สารบัญ ๕

4. รู้จักดินซีเมนต์ ๖


5. การหาอัตราส่วนผสม (โดยปริมาตร) ๗

6. ขั้นตอนในการผสมดินซีเมนต์ (พอสังเขป) ๘-๙

7. ประโยชน์ของฝายแกนดินซีเมนต์ 10-14


8. หน้าที่อันเป็นเอกลักษณ์ของฝายแกนดินซีเมนต์ 15-16

9. ฝายแกนดินซีเมนต์รูปแบบต่าง ๆตามความเหมาะสมกับสภาพภูมิประเทศ 17-๒3

10. QR Code ฝายแกนดินซีเมนต์ 24

6



มารู้จักกบ “ดินซีเมนต”
์
ั

ดนซีเมนต (Soil cement) คือ การปรับปรุงคุณสมบัติดินทางวิศวกรรมด้วย
์
ิ
การผสมผงปูนซีเมนต์ปอร์ตแลนด์ชนิดที่ 1 กับดิน(ซึ่งเป็นวัตถุหลักที่หาง่ายในท้องถิ่น) ให้
เข้ากัน น ามาผสมน้ าด้วยอัตราส่วนที่เหมาะสม แล้วท าการบดอัดแน่นให้เป็นเนื้อเดียวกัน





























ผลึกดินซีเมนต์










รูปตัดแสดงลักษณะของผิว “ดนซีเมนต” เมื่อปฏิกิริยาไฮเดรชั่นสิ้นสุดลง
ิ
์
จะเกิดผลึกดินซีเมนต์ที่ ขรุขระ หยึกหยัก คดเคี้ยว มีเส้นรอบรูปที่ยาวมาก

ลักษณะทางกายภาพเช่นนี้ จะช่วยยืดทางเดินของน้ าใต้ดินมากขึ้น ท าให้

ระยะการเดินทางของน้ าที่มากขึ้น จะส่งผลให้น้ าใต้ดินมีแรงดันที่ลดลง น้ าจึงไม่สามารถ

น าพาเม็ดดินออกไปได้

์
ิ
ดังนั้นฐานรากของ “ฝายแกนดนซีเมนต” จึงมีความมั่นคง และ สามารถ
หน่วง ดก กัก ชะลอน า ได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด
ั

7




(๑) การหาอัตราส่วนผสม (โดยปริมาตร) ระหว่างปูนซีเมนต์ฯต่อดินจะพิจารณาจาก


๑.๑) ชนิดของดิน
๑.๒) สัดส่วนจ านวนคละของดิน


๑.๓) ลักษณะการใช้งานของดินซีเมนต์
๑.๔) ผลการทดสอบความแข็งของตัวอย่างดินซีเมนต์

8


์
ิ
๒) ขั นตอนในการผสมดนซีเมนต (พอสังเขป)
๒.๑) น าผงปูนซีเมนต์ผสมกับดิน ตามอัตราส่วนที่ก าหนด











































๒.๒) จากนั้นจึงสเปรย์ด้วยน้ าให้ทั่วถึง (ความชื้นที่พอดี จะสามารถปั้นดินให้เป็นก้อนได้)






































ลักษณะของเม็ดดินที่สัดส่วนจ านวนคละมีความเหมาะสมในการน ามาใช้ท า “ดินซีเมนต์”

เพื่อให้ได้ความแข็งแรงที่มากกว่า

9



๒.๓) ท าการเกลี่ยปรับแต่งเป็นชั้นๆมีความหนาประมาณ ๒๐-๓๐ ซม.ต่อชั้น










































๒.๔) จากนั้นจึงท าการบดอัดแน่นด้วยแรงงานคนหรือเครื่องจักร ให้มีความแน่นเป็นเนื้อ

เดียวกัน (อยู่ในดุลยพินิจของผู้ควบคุมงาน)





































ุ
หมายเหต : ระหว่างรอยต่อชั้นต่อชั้น ให้ท าผิวหยาบแล้วราดน้ าปูนให้ทั่วพื้นผิว ก่อนท า
การลงดินซีเมนต์ในชั้นต่อไปด้วย

10


ประโยชน์ของฝายแกนดนซีเมนต
์
ิ

(1) “ฝายแกนดินซีเมนต์” ช่วยสร้างอาชีพ เพิ่มรายได้ เสมือนเป็นตัวแทนของภาครัฐที่อยู่

เคียงข้าง และ เสริมสร้างก าลังใจให้แก่พี่น้องประชาชนได้อย่างทั่วถึง









































(2) ฝายแกนดินซีเมนต์ สร้างง่าย รวดเร็ว ด้วยวัสดุที่มีอยู่ทุกพื้นที่ แข็งแรง ทนทาน ดูแลรักษาง่าย

จึงมีจ านวนเพิ่มมากขึ้นทุกปี เพียงพอต่อการแก้ปัญหาภัยแล้งได้ในเวลาที่จ ากัด

11



(3) “ฝายแกนดินซีเมนต์” ช่วยยืดระยะเวลาการเพาะปลูกนอกเขตพื้นที่ชลประทาน เป็นเครื่องมือ
ในการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ า แก้ปัญหาปากท้องซึ่งเป็นเหตุของหลาย

ปัญหาที่ตามมา








































(4) “ฝายแกนดินซีเมนต์” ช่วยเสริมความมั่นคงด้านน้ า ส่งผลให้ภาคเกษตรกรรมมีแผนการผลิตที่
แน่นอน ลดความเสี่ยง ลดความเสียหายด้านผลผลิตทางการเกษตรได้เป็นจ านวนเงินที่มหาศาล

ในแต่ละปี

12


(5) “ฝายแกนดินซีเมนต์” บางแห่งท าหน้าที่เป็น CHECK DAM เพื่อยกระดับน้ าในแม่น้ า ให้สถานี
สูบน้ า สามารถสูบ และส่งน้ าแล้วเข้าสู่ระบบกระจายน้ า เพื่อการเกษตร และ อุปโภค-บริโภค ได้

ตลอดปี











































(6) “ฝายแกนดินซีเมนต์” เป็นตัวปะทะช่วยลดความรุนแรงจาก ปัญหาน้ าป่าไหลหลาก น้ าท่วม
เฉียบพลัน ปัญหาดินโคลนถล่ม ให้บรรเทาลง และ สามารถควบคุมได้

๑3



(7) ลักษณะทางน้ าล้นของ “ฝายแกนดินซีเมนต์” คล้ายธรรมชาติไม่เป็นปัญหาในการขยายพันธุ์

ของสัตว์น้ า ปัจจุบันบางแห่งเป็นแหล่งท่องเที่ยว เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ปลาหรือเขตอภัยทาน

เป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจของผู้คนในท้องถิ่น







































(8) “ฝายแกนดินซีเมนต์” ช่วยคืนความชุ่มชื้นฟื้นฟูวัฏจักรเก็บกักน้ าผิวดิน โดยได้ความจุปริมาณ

น้ าใต้ดินที่มากกว่าฝายแบบไม่มีร่องแกน รักษาผืนป่าต้นน้ า คงความชุ่มน้ าของผืนดิน ลด
ปัญหาดินตะกอน โลกร้อน ไฟป่า ฝุ่นละอองหมอกควัน

๑4



้
(9) “ฝายแกนดินซีเมนต์” สร้างได้รวดเร็ว แข็งแรง ด้วยต้นทุนที่ต่ า เป็นทางเลือกให้ภาครัฐใช
เยียวยาประชาชน หลังปัญหาไวรัสโควิด-19 ปัญหาทางด้านเศรษฐกิจ และ ปัญหาทางด้าน

เงินงบประมาณของประเทศ










































(10) “ฝายแกนดินซีเมนต์” นอกจากจะช่วยรักษาสภาพแวดล้อมของล าน้ า ยังท าหน้าที่เป็น

แก้มลิงกักน้ าเป็นช่วงๆ ในลุ่มน้ า จึงคายน้ าเป็นน้ าซับช่วยผลักดันน้ าเค็มในช่วงปลายน้ าด้วย

๑5


หน้าที่อันเป็นเอกลักษณ์ของ “ฝายแกนดนซีเมนต”
ิ
์































ั
ั
ิ
์
แสดงการ หน่วง ดก กก ชะลอน า ด้วยฝายแกนดนซีเมนต เป็น
การสะสมน้ าด้านหน้าฝายฯ ในภาพจ าลองนี้ได้แสดงให้เห็นว่า เมื่อมีน้ าเก็บกักอยู่
ด้านหน้าฝายฯ น้ าจะไม่สามารถเดินทางลอดผ่านใต้ฝายฯ ไปได้อย่างสะดวกเหมือน

เช่นที่เกิดขึ้นกับฝายรูปแบบที่ไม่มีร่องแกนและก าแพงปีก ท าให้การเดินทางของน้ า

ผ่านทางชั้นใต้ดิน เกิดการยืดทางเดินระยะทางยาวขึ้น ท าให้ความเร็วและแรงดัน


การเดินทางของน้ าลดลงเป็นอย่างมาก ท าให้น้ าเกิดการสะสมที่มากขึ้น ดังจะ

แสดงต่อไปนี้

หมายเลข ๑ , ๒ , ๓ และ ๔ แสดงภาพจ าลองหมายถึงล าดับของ


มวลน้ าที่ถูก หน่วง ดัก กก ชะลอ เอาไว้ด้วยร่องแกนและก าแพงปีก
ั

๑6




















ร่องแกนดนซีเมนต์
ิ



















้
“ น า” เป็นสสารต้องการที่อยู่อาศัย เมื่อถูกกักอยู่ดานหน้าฝาย
ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง น้ าจะแทรกซึมเข้าไปอาศัยในช่องว่างของเม็ดดิน โดยน้ าใน

ชั้นดินนอกจากจะมีความจุที่มากแล้ว น้ ายังไม่สูญเสียจากการระเหยอีกด้วย



เมื่อมวลน้ าที่มาทีหลังเดินทางมาถึงก็จะปะทะกับมวลน้ าที่มาถึง

ก่อน จากนั้นน้ าก็จะมีพฤติกรรมเช่นเดียวกัน ลักษณะนี้มวลน้ าด้านหน้าฝายจะมี

ปริมาณที่มากขึ้น ท าให้น้ าในดินมีปริมาณสะสมที่มากขึ้น จะขยายบริเวณกว้าง

ออกไปทั้งด้านลึกและด้านกว้าง ท าให้ผืนดินรอบบริเวณมีความชุ่มน้ าที่สะสมมาก

17

์
ิ
“ฝายแกนดนซีเมนต” รูปแบบต่างๆ ตามความเหมาะสมกับสภาพภูมประเทศ
ิ


ี่
รูปแบบท ๑ ฝายต้นน าแกนดนซีเมนต์
ิ
(แบบรักษาสภาพแวดล้อม เกบกกน าบนดนและน าใตดิน)
ิ
้
็
ั

































วัตถุประสงค
์

เพื่อการฟื้นฟูพื้นที่ต้นน้ าซึ่งหมายถึงการฟื้นฟูสภาพแวดล้อมเดิมของสิ่งที่มีชีวิต

ทั้งหมด โดยเมื่อเริ่มต้นจะต้องมี “น า” ซึ่งท าให้เกิดความชุ่มชื้นเพื่อให้วัฏจักรสิ่งมีชีวิตของ

สิ่งแวดล้อมในเขตพื้นที่ต้นน้ าให้ด าเนินต่อไปได้อย่างยั่งยืน


ิ
ดังนั้นวิธีการสร้าง “ฝายตนน าแกนดนซีเมนต” จึงเป็นวิธีที่ง่ายที่สุด ไม่มี
์
้
มลภาวะประหยัดที่สุด ยั่งยืนที่สุด กลมกลืนกับธรรมชาติที่สุด และสามารถด าเนินการได้
ทันทีเพื่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์โดยเร็วที่สุด ก่อนที่พื้นที่ต้นน้ า (ต้นก าเนิดชีวิต) จะเสียหายไป

อย่างถาวร

ข้อควรระวัง : การพิจารณาจุดก่อสร้างฝายต้นน าฯ โดยมีหลักส าคญ ดังนี
ั
1. ไม่อยู่ในเขตหวงห้ามหรืออยู่ในเขตอนุรักษ์หรือพื้นที่ที่มีข้อห้ามตามกฎหมาย

2. ไม่ควรสร้างในพื้นที่ต้นน้ าที่มีล าน้ ามาพบกัน พื้นที่มีความสูงลาดชัน พื้นที่ใน

ภูเขาเป็นที่แคบ

3. ห้ามก่อสร้างพื้นที่ต้นน้ าที่มีระบบนิเวศน์หรือสิ่งแวดล้อมที่มีความสมบูรณ์ดี

อยู่แล้ว

18


่
ี่
ี่
* ควรสร้างในแหล่งปาเสื่อมโทรมหรือแหล่งทป่าทถูกท าลายหรือได้รับความ
เสียหาย ฯ ทงนี เพื่อเป็นการฟื้นฟ ซึ่งจะตองได้รับการอนุญาตใหด าเนินการได้อย่าง
้
้
ั
ู
้
ถูกต้องตามกฎหมายดวย

19


้
รูปแบบท ๒ ฝายในล าหวยแกนดินซีเมนต
ี่
์
ิ
ั
้
็
ั
(แบบรกษาสภาพแวดล้อม เกบกกน าบนดินและน าใตดน)



































วัตถุประสงค์


เมื่อเข้าสู่ฤดูแล้ง แหล่งน้ าผิวดิน น้ าในล าห้วยและล าน้ า ต่างก็ลดระดับ

ลงเรื่อย ๆ หลายแห่งถึงกับแห้งขอด ท าให้ราษฎรในหลายพื้นที่เกิดความเดือดร้อนเป็น

อย่างมาก เนื่องจากการขาดแคลนน้ า


ระดับน้ าในล าห้วยและล าน้ าต่างก็มีความเชื่อมโยงกับระดับน้ าในแหล่ง

น้ าใต้ดินใกล้เคียง และในชั้นน้ าใต้ดินก็จะหนุนน้ าในแหล่งน้ าบนผิวดินด้วย


ดังนั้นการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์เป็นช่วง ๆ ไปตามล าห้วยและล าน้ า
เหมือนขั้นบันได โดยไม่ให้ขาดช่วงหรือมีช่วงใดแห้งขอด จึงเป็นส่วนส าคัญในการ

เชื่อมโยงกับแหล่งน้ าดังกล่าวข้างต้นด้วย

20

21





รูปแบบท ๓ ฝายแกนดินซีเมนต์ในแม่น า
ี่
้
ิ
ั
(แบบรักษาสภาพแวดล้อม เก็บกกน าบนดนและน าใตดิน)






































วัตถุประสงค
์
เมื่อเข้าสู่ฤดูแล้ง แหล่งน้ าผิวดิน น้ าในล าห้วย ล าน้ า ต่างก็ลดระดับลง


เรื่อย ๆ หลายแห่งถึงกับน้ าแห้งขอด ท าให้ราษฎรในหลายพื้นที่เกิดความเดือดร้อนเป็น

อย่างมาก เนื่องจากการขาดแคลนน้ า ระดับน้ าในล าห้วยและล าน้ าต่างก็มีความเชื่อมโยง

กับระดับน้ าในแหล่งน้ าใต้ดินใกล้เคียง และในชั้นน้ าใต้ดินก็จะหนุนน้ าในแหล่งน้ าบนผิว

ดินด้วย


ดังนั้นการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์เป็นช่วง ๆ ไปตามล าห้วยและล าน้ า

เหมือนขั้นบันได โดยไม่ให้ขาดช่วงหรือมีช่วงใดแห้งขอด จึงเป็นส่วนส าคัญในการ

เชื่อมโยงกับแหล่งน้ าดังกล่าวข้างต้นด้วย

22

23


ั
นับตั้งแต่ปี 2558 จนถึงปจจุบัน ผลการบูรณาการร่วมกันกับหน่วยงานต่าง ๆ
ทั้งส่วนราชการ สถาบันการศึกษา ภาคเอกชน และประชาชนในพื้นที่สร้างฝายแบบแกนดินซีเมนต์

ขึ้นมา มีจ านวนมากกว่า ๓๒๕ แห่ง ซึ่งปัจจุบันนี้ปรากฏว่า “ ไม่พบว่ามีฝายแกนดินซีเมนต์แห่ง

ใดพังทลายเสียหายใช้การไม่ได้แต่อย่างใด”

24




ิ
์
เชิญเข้าเยี่ยมชมข้อมูลเพมเติมของฝายแกนดนซีเมนตตามศาสตร์พระราชา
ิ่
โดยการสแกน QR CODE ดานล่าง
้