10 แนวทางพัฒนาเพื่อท้องถิ่นพี่งพาตนเอง (ใหม่)

หน้าที่ 1




















































พระราชด ารัสพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
ณ สวนจิตรลดา เมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2529

หน้าที่ 2




สารบัญ

เรื่อง หน้าที่


1. พระราชด ารัสพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 1

2. สารบัญ 2

3. ค าน า 3

4. หลักในการแก้ปัญหาและบรรเทาภัยวิกฤตภัยแล้งเพื่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์ 4
ึ่
5. 10 แนวทางพัฒนาเพื่อท้องถิ่นพงพาตนเอง 5
รูปแบบที่ 1 บ่อบาดาลน้ าตื้น (เพื่อเป็นแหล่งน้ าส ารองตลอดปี) 6-9

รูปแบบที่ 2 นวัตกรรมซอยซีเมนต์ชนิดต่าง ๆ (ประยุกต์ใช้ประโยชน์ได้เอนกประสงค์) 10-19

รูปแบบที่ 3 ชุดสูบน้ าโซล่าเซลล์แบบประหยัด (ลดต้นทุนและใช้งานได้อย่างยาวนาน) 20-25

รูปแบบที่ 4 ชุดหอถังพักน้ าแบบประหยัด (ท าให้เพิ่มพื้นที่เพาะปลูกได้อย่างทั่วถึง) 26-30

รูปแบบที่ 5 ชุดการกระจายน้ าเข้าสู่แปลงแบบประหยัดน้ า (แบบเพิ่มพื้นที่เพาะปลูกและ 31-35

ประกอบอาชีพเพาะปลูกได้นานขึ้น)
รูปแบบที่ 6 ฝายต้นน้ าแกนซอยซีเมนต์ (แบบรักษาสภาพแวดล้อม เก็บกักน้ าบนดินและน้ าใต้ดิน) 36-38

รูปแบบที่ 7 ฝายในล าห้วยแกนซอยซีเมนต์ (แบบรักษาสภาพแวดล้อม เก็บกกน้ าบนดิน 39-42
ั
และน้ าใต้ดิน)

็
รูปแบบที่ 8 ฝายในล าน้ าแกนซอยซีเมนต์ (แบบรักษาสภาพแวดล้อม เกบกักน้ าบนดิน 43-46
และน้ าใต้ดิน)
รูปแบบที่ 9 บ่อน้ าตื้นแบบยั่งยืนและร่องดินเติมน้ าเพื่อสร้างแก้มลิงใต้ดิน ร่องเติมน้ า 47-49

และฝายต้นน้ าแบบอนุรักษ์ต้นน้ า

รูปแบบที่ 10 นวัตกรรมตามศาสตร์พระราชาและภูมิปัญญาไทย 50-56

6. เกร็ดเล็ก ๆ น้อย ๆ ด้านท้ายเล่ม 57-60

7. การประกอบอาชีพเกษตรกรรมแบบผสมผสาน 61-74

(เลี้ยงสัตว์ ปลูกพืชปลอดสาร ปุ๋ยชีวภาพ และการแปรรูปผลผลิต)

8. 50 แรงบันดาลใจท้ายเล่ม 75-76
9. ปกหลัง 77

หน้าที่ 3














ขณะที่ก าลังพิมพ์หนังสือ ๑๐๐ อาชีพเกษตรผสมผสานฯ เล่มนี้ อยู่ในช่วงต้นเดือน

้
ตุลาคม ๒๕๖๓ ซึ่งเป็นช่วงฤดูปลายฝนและเป็นช่วงตนฤดูแล้งที่ก าลังจะมาถึง
ปีนี้ประเทศเรานอกจากจะเกิดภัยแล้งสะสมอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 25๖๒ - 25๖๓

ยังต้องเผชิญกับการแพร่กระจายของไวรัสโควิด-๑๙ ถือเป็นวิกฤตภัยอันร้ายแรงต่อพี่น้องประชาชน

ชาวไทย


ดังนน เพื่อเป็นการเปลี่ยนวิกฤตใหเป็นโอกาสได้อย่างตรงจุด รวดเร็ว เบ็ดเสร็จและ
ั้
้
เด็ดขาด ให้เกิดประโยชน์อย่างสูงสุด จึงขอน าเสนอแนวทางการพัฒนาแหล่งน้ าขนาดเล็ก เพื่อ

ช่วยเหลือพี่น้องประชาชน ดงน ี้
ั
๑. ให้ภาครัฐจัดหาชุดเจาะบ่อบาดาลน้ าตื้น เพื่อมอบให้แก่ อบต.(ที่เกิดภัยแล้ง) จ านวน

๕,๘๘๕ แห่ง (ทั่วประเทศ)

๒. พร้อมการกระจายอ านาจให้ทุก อบต.ออกใบอนุญาตและสามารถขุดเจาะบ่อบาดาล

้
น้ าตื้นให้แก่พื้นที่ของเกษตรกรไดตามค าร้องขอ ครอบครัวละ 1 จุด
ี้
๓. ให้ภาครัฐจัดหาชุดสูบน้ าโซล่าเซลล์แบบประหยัด(ปลอดดอกเบย)ให้แก่เกษตรกร
ครอบครัวละ 1 ชุด

๔. สร้างฝายแกนซอยซีเมนต์กระจายในทุกลุ่มน้ า พร้อมทั้งติดตั้งชดสูบน้ าโซล่าเซลล์
ุ
ช่วยในการกระจายน้ าจากแหล่งน้ าเพื่อเข้าสู่พื้นที่เกษตรกรรม

๕. พัฒนาแหล่งน้ าขนาดเล็กและแก้มลิงชายขอบเขื่อน เพื่อให้ได้ศักยภาพที่สูงสุด



เราจะร่วมวิถีชีวิตใหม่ไปด้วยกัน





ศูนย์ปฏิบัติการบรรเทาภัยอันเกิดจากน า

หน้าที่ 4








ิ
หลักในการแก้ปัญหาและบรรเทาวกฤตภัยแล้งเพื่อให้เกดผลสัมฤทธิ์
ิ
“อย่างแท้จริง” ด้วยความ รวดเร็ว ทั่วถึง ประหยัด และยั่งยืน

พร้อมทั งสอดคล้องกับ 10 หัวข้อ ต่อไปนี ด้วย




่
1) ตรงจุดและรวดเร็ว จึงจะสามารถแก้ไขและบรรเทาปัญหาความเดือดร้อนได้อย่างทันทวงที
2) เป็นวิธีที่ง่ายและประหยัด ที่ทุกภาคส่วนสามารถน าไปเผยแพร่ หรือขยายผลต่อไปได้อย่าง

รวดเร็ว

3) วัสดุอุปกรณ์หาง่ายมีภายในประเทศไม่ขาดแคลน ไม่เป็นอุปสรรคต่อการท างาน ตลอดจน

การซ่อมบ ารุงในระยะยาว

ิ
4) เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม รวมไปถึงไม่มีผลกระทบต่อระบบนเวศในระยะยาวอีกด้วย
5) ประโยชน์ทางด้านเศรษฐกิจและสังคมของโครงการฯ จะต้องมีความคุ้มค่ากับเงินงบประมาณ

6) มีความคงทน บ ารุงรักษาง่ายไม่ซับซ้อน ใช้งานไดนานปี
้
7) ประชาชนในพื้นที่มีความต้องการโครงการนี้ จึงเกิดการมีส่วนร่วม มีความภาคภูมิใจ มี

ความรู้สึกเป็นเจ้าของ

8) หากโครงการมีจ านวนที่สะสมมากขึ้นตามระยะเวลาและกระจายตัวออกไป จะท าให้ทุกพื้นที่

ื
มีความมั่นคงในเรื่องน้ าอย่างยั่งยน ยังเป็นหลักประกันในอนาคตต่อไปอีกด้วย
9) การแพร่กระจายแหล่งน้ าขนาดย่อยนี้ จะช่วยสร้างขวัญและก าลังใจของประชาชนให้กลับคนมา
ื
เศรษฐกิจเริ่มขับเคลื่อนฟื้นตัวได้เร็วยิ่งขน ประเทศชาติก็จะมีเสถียรภาพที่มั่นคงตามไปด้วย
ึ้
10) ปัจจุบันมีวิกฤตเศรษฐกิจเกิดขึ้น ดังนนแหล่งน้ าแห่งใหม่จะช่วยรองรับคนว่างงานจากวิกฤตการณ์
ั้

ดังกล่าว โดยเปลี่ยนเป็นโอกาสในการเพิ่มผลผลิตทางภาคเกษตรกรรมเพื่อปากท้องของประชากร

และยังสามารถส่งออกได้อีกด้วย

หน้าที่ 5



















10 แนวทางพัฒนาเพื่อท้องถิ่นพึ่งพาตนเอง

หน้าที่ 6

1. บ่อบาดาลน าตื น (เพื่อเป็นแหล่งน าส ารองตลอดปี)




























บูรณาการแก้ไขปัญหาภัยแล้งด้วยการขุดบ่อบาดาลน้้าตื้น ต.ทุ่งชมพู อ.ภูเวียง จ.ขอนแก่น


วัตถุประสงค์

- เป็นแหล่งน้ าส ารองราคาประหยัดที่เกิดขึ้นได้รวดเร็วภายใน 3 วัน แก้ไขปัญหาความเดือดร้อนได้ทันกับเวลา
- เป็นแหล่งน้ าที่มีความยืดหยุ่น ไม่ต้องมีระบบส่งน้ าหรือรอการขยายเขต ด าเนินการได้แทบทุกพื้นที่แม้ในท้องถิ่น

ที่ทุรกันดาร ราษฎรมีส่วนร่วมได้โดยไม่ต้องรอโครงการใหญ่
- แก้ไขปัญหาปากท้องให้แก่เกษตรกรรายย่อยได้อย่างเป็นรูปธรรมและหากเกิดภัยแล้งขึ้นอย่างรุนแรง แหล่งน้ านี้
ยังเป็นที่พึ่งสุดท้ายของราษฎร

- เสริมความมั่นคงในเรื่องน้ าโดยรวมของประเทศ (ลดปัญหาการแย่งน้ าลง) เพราะแต่ละรายต่างก็มีแหล่งน้ าใน
พื้นที่ของตนเอง
- นับเป็นการมีส่วนร่วมและเป็นการระเบิดจากภายในอย่างแท้จริง

- บาดาลน้ าตื้นที่พบในภาคอีสานส่วนมากจะเป็นน้ าจืด


ประโยชน์ที่ได้รับ

1. ใชในการอุปโภค - บริโภค และการท าเกษตรกรรมพืชใช้น้ าน้อยของเกษตรกรรายย่อยและกลุ่มย่อย
้
2. สร้างงาน สร้างอาชีพ สร้างรายได้ ในวัฏจักรการพึ่งพากันของชุมชน ไม่ต้องเข้าไปแออัดในเมืองหลวง
3. ใช้เป็นแหล่งน้ าดิบส ารอง ส าหรับการท าน้ าประปาชุมชน

4. ท าให้เกษตรกรรายย่อยมีความอ่อนตัวสูง มีอิสระ มีทางเลือกที่ตนถนัด จึงเกิดประสิทธิภาพสูงสุด
5. เป็นแหล่งน้ าส ารองเพื่อความต่อเนื่องส าหรับกิจกรรมแปรรูปพืชผลรายย่อยและโครงการวสาหกิจชุมชน
ิ
6. ท าให้เกษตรกรได้รู้คุณค่าในการใช้น้ า การบริหารจัดการน้ าด้วยตนเอง พึ่งพาตนเองได้ ไม่หวังพึ่งพาภาครัฐ

แต่เพียงอย่างเดียว
7. ชวยลดการใช้ทรัพยากรที่ไม่จ าเป็นให้น้อยลง ท าให้ลดผลกระทบทางด้านอื่น ๆ ด้วย
่
8. ส่งเสริมให้เกษตรกรมีองค์ความรู้ มีทักษะในการเพาะปลูกพืชแบบผสมผสาน และการท าเกษตรแบบประณีต

9. ลดจ านวนเกษตรกรผู้มีส่วนแบ่งในการใช้น้ าระบบชลประทานให้น้อยลง ปริมาณน้ าจึงเพียงพอไม่ขาดแคลน
10. เมื่อเกษตรกรและชุมชนสามารถด ารงชีวิตอยู่ได้ด้วยตนเอง ก็จะน าพาส่วนรวมและประเทศชาติไปสู่มั่นคง

หน้าที่ 7


แบบการก่อสร้างและการประมาณราคาก่อสร้าง


















































































หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท้ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้เป็นคู่มือ

แนวทางส้าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.)หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน้าไปประกอบการจัดท้าโครงการแก้ไขและ

บรรเทาปัญหาภัยแล้ง

หน้าที่ 8

ตัวอย่างแปลงเกษตรของกลุ่มเกษตรกรที่ประสบความส าเร็จในการแก้ไขปัญหาภัยแล้ง

ด้วยวิธีการขุดบ่อบาดาลน าตื นขนาด 6 นิ ว ความลึกไม่เกิน 42 เมตร




แปลงของกลุ่มเกษตรกร นายไพฑูรย์ ชัยชนะ โทร 081-6432959 บ.โนนเขวา ม.10 ต.ท่านางแนว
อ.แวงน้อย จ.ขอนแก่น พื้นที่เพาะปลูก จ านวน 2 ไร่ เพาะปลูก ข้าว, ไผ่ 3 ฤดู, กล้วย, น้อยหน่า
ก่อสร้างเมื่อเดือนก.พ.63


























บูรณาการร่วมกับองค์การบริหารส่วนต าบลท่านางแนว บูรณาการร่วมกับส านักเสถียรธรรมสถาน 2 (หุบเขาโพธิสัตว์)
อ.แวงน้อย จ.ขอนแก่น อ.แก่งกระจาน จ.เพชรบุรี ก่อสร้างเมื่อวันที่ 16 ส.ค. 62
























แปลงของกลุ่มเกษตรกรบริเวณฝายห้วยสังกะ บ.หนองแก่นทราย บูรณาการร่วมกับองค์การบริหารส่วนต าบลท่าศาลา
ต.หนองช้าง อ.สามชัย จ.กาฬสินธุ์ ก่อสร้างเมื่อวันที่ 20 ก.ย. 62 อ.มัญจาคีรี จ.ขอนแก่น ก่อสร้างเมื่อวันที่ 8 ธ.ค 62

หน้าที่ 9

หน้าที่ 10

2. นวัตกรรมซอยซีเมนต์ชนิดต่าง ๆ (ประยุกต์ใช้ประโยชน์ได้เอนกประสงค์)





2.1 การท าสระซอยซีเมนต์ ความลึกไม่ต่ ากว่า 4 ม. มีความจุไม่น้อยกว่า 1,200 ลบ.ม.
























บูรณาการท้าสระซอยซีเมนต์ ร่วมกับโครงการพัฒนาแหล่งน ้าเพื่อการเกษตร-สัตว์ป่าและฟื้นฟูแหล่งอาหารสัตว์ป่า
ประชาร่วมใจถวายในหลวง อ.ทองผาภูมิ จ.กาญจนบุรี เพื่อเป็นเหล่งอาหารและน ้าให้กับบรรดาสัตว์ป่า



วัตถุประสงค ์

- เพื่อแก้ไขปัญหาสระที่ไม่สามารถเก็บน้ าไว้ได้ เนื่องจากมีอัตราการรั่วซึมที่สูง
- ต้องมีการปรับปรุงคุณภาพของดินในสระโดยเพิ่มความเชอมแน่นของดิน เพิ่มความทึบน้ า ลดอัตราการ
ื่
ซึมผ่าน เพื่อให้สระเก็บน้ าได้ดีขึ้น

ุ
- เพื่อปรับปรุงให้สระเป็นแหล่งน้ าส ารองส าหรับการประปาชมชน แหล่งเก็บน้ าผิวดินกระจายตามพื้นที่
่
ื่
เพาะปลูกหรือเป็นจุดพักน้ าเพื่อรอการจ่ายน้ า ชวยกระจายความจุของน้ าจากเขอนหลักได้ดี ด้วยการลงทุนที่
ประหยัด แต่ได้จุน้ าได้มากกว่ารูปแบบอื่น ๆ

หมายเหตุ - จะต้องมีความเข้าใจในขั้นตอนการก่อสร้างที่ถูกต้อง เพื่อให้สระฯใช้งานได้ตามวัตถุประสงค ์
- เมื่อสระมีอายุการใช้งานที่นานขึ้นก็จะมีความทึบน้ าที่มากขึ้นอีกด้วย

- ในพื้นที่เป็นดินที่อุ้มน้ าได้ดีหรือมีระดับน้ าใต้ดนที่สูง ก็ไม่มีความจ าเป็นต้องท าสระแบบซอยซีเมนต ์
ิ
- นอกจากการท าสระซอยซีเมนต์แล้ว ยังสามารถน าไปประยุกต์เพื่อใช้ท าถนน หรือคลองดินแบบซอย

ซีเมนต์ได้อีกด้วย
ประโยชน์ที่ได้รับ

1. เก็บน้ าได้ดี การรั่วซึมน้อยกว่าสระแบบทั่วไปที่ยังไม่ได้รับการปรับปรุง ช่วยสร้างความมั่นคงในเรื่องน้ า

2. มีส่วนช่วยธนาคารน้ าใต้ดินและบ่อเติมน้ าใต้ดนให้มีความมั่นคงในเรื่องน้ าได้อีกด้วย
ิ
3. แผนการบริหารจัดการน้ าทางภาคเกษตรกรรมรายย่อย จะมีความมั่นคงอย่างไม่เคยมี มาก่อน
4. เมื่อองค์ความรู้ถูกเผยแพร่ ก็จะมีสระฯเพิ่มมากขึ้นเรื่อย ๆ ท าให้มีแหล่งน้ าผิวดินกระจายตัวออกไป
ชวยลดปัญหาการขาดแคลนน้ าในหลายพื้นที่
่
่
์
5. เมื่อมีสระซอยซีเมนตเป็นจ านวนที่มากขึ้น จะชวยเพิ่มความชุ่มชื้นให้ผืนดิน เพิ่มสีเขียว ลดปัญหา
โลกร้อน ลดความรุนแรงของไฟป่าได้ด้วย
6. ช่วยแบ่งเบาความจุของเขื่อนหลักในการช่วยเก็บกักน้ า ยังช่วยเป็นแหล่งรับน้ าจากระบบส่งน้ าฯ และเป็น

จุดพักน้ าเพื่อรอการกระจายน้ าต่อไปได้

หน้าที่ 11


7) ในชุมชนที่ไม่มีแหล่งน้ า สระซอยซีเมนต์ยังเป็นอีกทางเลือกหนึ่งของแหล่งน้ าเพื่อชุมชนหรือแหล่งน้ าเพื่อ
ท าประปา
8) ใช้เป็นแหล่งเก็บน้ า รับน้ า กระจายน้ าได้แบบสระพวง สร้างได้ง่าย รวดเร็ว ด้วยงบประมาณที่ประหยัด
จึงแพร่กระจายได้รวดเร็วและกว้างขวาง

9) มีอัตราการระเหยที่น้อยกว่า เนื่องจากมีความลึกอย่างน้อยถึง 4 ม.
10) สร้างขวัญก าลังใจและการมีส่วนร่วมให้แก่ราษฎรในพื้นที่ มีความรู้สึกเป็นเจ้าของร่วมกัน







แบบการก่อสร้างและการประมาณราคาก่อสร้าง


















































หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท้ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้เป็นคู่มือ
แนวทางส้าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.) หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน้าไปประกอบการจัดท้าโครงการแก้ไขและ

บรรเทาปัญหาภัยแล้ง

ดังนั้น เพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคบหรือขอกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท้ารูปแบบฯ จึงขอ
้
ั
ให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถูกต้องตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 12


ผลงานการสร้างสระซอยซีเมนต์

้
่
แปลงของกลุ่มเกษตรกร นายกิตติ เฟื่องวุฒิฬาร โทร 087-0468801 บ.ห้วยสาน ต.ทาตอน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่
จ านวนพื้นที่ 75 ไร่ ราคาก่อสร้าง จ านวน 80,000 บาท ก่อสร้างเมื่อเดือน มิ.ย. 61

















โครงการพัฒนาแหล่งน้ าเพื่อการเกษตร - สัตว์ป่าและฟื้นฟูแหล่งอาหารสัตว์ป่า
ิ
ประชาร่วมใจถวายในหลวง อ.ทองผาภูม จ.กาญจนบุร เพื่อเป็นเหล่งอาหารและน้ าให้กับบรรดาสัตว์ป่า
ี
ก่อสร้างเมื่อวันที่ 28 ก.ค. 62


















้
บ.ห้วยส้าน ต.ท่าตอน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ บ.เล่าอัน ต.ห้วยซาน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่
ก่อสร้างเมื่อวันที่ 30 พ.ค. 61 ก่อสร้างเมื่อวันที่ 3 ก.ย. 61


















แปลงสาธิต อ.เมือง จ.ชัยภูม โครงการส่งน้ าและบ ารุงรักษาแม่กวงอุดมธารา ต.ลวงเหนือ
ิ
ก่อสร้างเมื่อวันที่ 13 พ.ย. 62 อ.ดอยสะเกด จ.เชียงใหม่ เมื่อวันที่ 31 พ.ค. 62
็

หน้าที่ 13


แปลงกลุ่มเกษตรกร อ.แม่จัน จ.เชียงราย
์
ก่อสร้างเมื่อวันที่ 21 ก.พ. 62 สถานีสูบน้ าบ้านดง อ.อุบลรัตน จ.ขอนแก่น

หน้าที่ 14






ส าหรับทางลูกรังที่พื้นผิวของถนนมีการยุบตัว เนื่องจากฐานรากของถนนมีความอ่อนตัว ให้ใข้รถ
ขุดหรือรถไถน าดินฐานรากในจุดที่อ่อนตัว ขึ้นมาผสมกับปูนซีเมนต์ในอัตราส่วนผสม ปูนซีเมนต์ ต่อ ดิน ประมาณ
1 : 20

























กระบวนการเริ่มด้วยการละลายปูนผงกับน้ าให้มีความข้นเหลวที่พอดี (ประมาณน้ ากะทิ) ก่อนจะ
ผสมเข้ากับดินที่ขุดออกจากฐานรากของถนนให้เข้ากันที่สุด โดยมีความชื้นพอดีที่ใช้มือปั้นเป็นก้อนได้



























ก่อนจะผสมเข้ากับดินที่ขุดออกจากฐานรากของถนนให้เข้ากันที่สุด โดยมีความชื้นพอดีที่ใช้มือปั้นเป็นก้อนได้

หน้าที่ 15
























จากนั้นจึงท าการบดอัดแน่นขึ้นมาด้วยรถแบ็คโฮเป็นชั้น ๆ (ความหนาชั้นละประมาณ 30 ซม.) ให้สังเกตุ
ว่าหากขาดความชื้นควรราดด้วยน้ าปูนไปเรื่อย ๆเพื่อให้ปฏกริยาไฮเดรชั่น (Hydration of Cement )และการยึด
ิ
เหนี่ยวระหว่างเม็ดดินเป็นไปอย่างต่อเนื่องและทั่วถึง







































ภาพถนนซอยซีเมนต์ด าเนินการก่อสร้างแล้วเสร็จ

หน้าที่ 16


2.3 เขื่อนหรือร่องแกนซอยซีเมนต์ส าหรับเก็บกักน้ าใต้ดิน






























2.4 ร่องแกนซอยซีเมนต์ส าหรับเก็บกักน้ าใต้ท้องล าน้ า






























้
2.5 คันดนแกนซอยซีเมนต์ใช้เก็บกักน้ าผิวดินและนาใต้ดิน ส าหรับแก้มลิง
ิ

หน้าที่ 17


้
10 ประโยชน์ของเขื่อนหรือร่องแกนใตดินแบบซอยซีเมนต์ มีดังนี

1) ชวยชะลอน้ าให้อยู่บนผืนดินด้วยระยะเวลาที่นานขึ้น มีปริมาณน้ าสะสมที่เพิ่มมากขึ้นตามระยะเวลา
่
2) การเก็บกักน้ าลงสู่เขื่อนใต้ดิน จะช่วยลดอัตราการระเหย ประหยัดพื้นที่ผิวดินในการเก็บกักน้ า เพิ่มปริมาณความจุ

น้ าโดยรวมของประเทศให้มากขึ้น

3) ชวยยืดระยะเวลาการระบายน้ าในดินลงสู่แม่น้ าล าธาร ท าให้ลดความเสี่ยงที่จะเกิดปัญหา เช่น ดินโคลนถล่ม
่
ตลิ่งพังและการวิบัติอื่น ๆ ของลาดสโลป

4) คืนความชุ่มชื้นกลับสู่ธรรมชาติให้สมดุลดั้งเดิม เป็นผืนดินที่มีน้ าซับ ผืนป่ามีความชุ่มชื้น สิ่งแวดล้อมมีความ

อุดมสมบูรณ ์
5) เมื่อผืนดินและผืนป่ามีความชุ่มชื้น ท าให้ลดอัตราเสี่ยงของการเกิดไฟป่าได้อีกด้วย

้
6) ใช้ผืนดินเป็นแหล่งเก็บกักน้ า แล้วค่อยๆระบายเป็นนาซับลงสู่ล าน้ า จะช่วยหล่อเลี้ยงชีวิตในระบบนิเวศน์และ
สิ่งแวดล้อมภายในล าน้ าได้ยาวนานยิ่งขึ้น
7) ปริมาณน้ าในดินเป็นปัจจัยหลักในการเชื่อมโยงและพยุงแหล่งน้ าผิวดินไม่ให้ลดต่ าลงอย่างรวดเร็วอีกด้วย

8) ระดับน้ าใต้ดินค่อยๆ สะสมและเพิ่มมากขึ้นโดยปริยาย จึงท าให้การใช้น้ าจากบ่อบาดาลน้ าตื้นบริเวณนั้นมีความ

ยั่งยืนด้วย
9) เป็นวิธีที่มีต้นทุนต่ าสามารถครอบคลุมพื้นได้มาก เหมาะที่จะน ามาใช้ฟื้นฟูแหล่งป่าเสื่อมโทรมได้เป็นอย่างดี


10) เมื่องานก่อสร้างเขื่อนใต้ดินแล้วเสร็จ จะกลมกลืนกับสภาพภูมิประเทศและไม่บดบังสภาพแวดล้อมแต่อย่างใด































ร่องแกนซอยซีเมนต์ส าหรับเก็บกักน้ าใต้ท้องล าน้ า สามารถท าในพื้นที่ที่ไม่อนุญาตให้มีการสร้างฝาย

หรือสิ่งกีดขวางล าน้ า แต่ต้องการให้ใต้ท้องล าน้ ามีน้ าใต้ดินอยู่ในระดับสูงตลอดท้องล าน้ า เป็นปริมาณที่มากและคง
ความชุ่มชื้นเพื่อรักษาสภาพล าน้ าและระบบนิเวศน์ภายในท้องล าน้ าให้ยาวนานที่สุด จนกว่าฤดูฝนใหม่จะมาถึง

หากท าร่องแกนซอยซีเมนต์เป็นช่วง ๆตามความเหมาะสมของระดับท้องน้ า ก็จะส่งผลให้น้ าใต้ดิน

สามารถหล่อเลี้ยงระบบนิเวศน์ตลอดท้องล าน้ าได้อย่างยั่งยืนสืบไป

หน้าที่ 18


2.6 ลานอเนกประสงค์ซอยซีเมนต์
เช่น พื นตลาด พื นลานบ้าน ลานจอดรถ ลานตากข้าว ลานกีฬากลางแจ้ง


บูรณาการท าพื นตลาดซอยซีเมนต์ บ.ห้วยส้าน ต.ท่าตอน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่



































23 มิ.ย.63 บูรณาการทาลานจอดรถซอยซีเมนต์ กองช่าง องค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่

หน้าที่ 19


ขั นตอนและรายละเอียดในการท างานซอยซีเมนต์ มีดังนี

1. ขั นตอนการคัดเลือกวัสดุ คือดินในท้องถิ่นนั้น ๆที่จะน ามาใช้เป็นวัตถุดิบในการก่อสร้างงานซอยซีเมนต์

้
การใช“วัสดุ”ที่มีอยู่ตามท้องถิ่นหรือในบริเวณก่อสร้างมาท าซอยซีเมนต์ เช่น หินคลุกซีเมนต์ ดิน
เหนียวซีเมนต์ ดินร่วนซีเมนต์ ทรายขเป็ดซีเมนต์ ลูกรังซีเมนต์ ดินประเภทอื่น ๆในบริเวณก่อสร้างก็สามารถ
ี้
น ามาใช้ได้เช่นกัน เพื่อคุณภาพที่สูงสุดของซอยซีเมนต์ มีข้อควรระวังในการคัดเลือกวัตถุดิบ 3 ข้อ ดังนี้

- วัสดุจะต้องไม่มีส่วนผสมของอินทรีย์วัตถุเกินกว่าอัตราส่วนมาตรฐาน*ที่ยอมให้
- วัสดุจะต้องไม่มีส่วนที่ละเอียดเกินกว่ามาตรฐาน*ที่ยอมให้

- วัสดุจะต้องมีความแข็งแกร่งตามมาตรฐาน * ของคุณสมบัติวัสดุนั้น ๆ

ั
* มาตรฐานทางด้านวิศวกรรมของวัสดุนน ๆ

2. การผสมซอยซีเมนต์ แบ่งออกเป็น 2 วิธี ดังนี้

2.1 การผสมแบบเปียก เป็นการผสมวัสดุกับน้ าปูนโดยมีความพร้อม วัสดุ ภูมิอากาศปลอดโปร่ง สภาพ
พื้นที่มีความพร้อม ทั้งเครื่องมือเครื่องจักร และอื่น ๆ

์
2.2 การผสมแบบแห้ง เป็นการผสมวัสดุกับปูนผง โดยสถานการณ์ที่เร่งด่วน สถานการณที่มีน้ ารบกวน
ตลอดเวลา มีต้นทุนต่ า เป็นงานแก้ไขเฉพาะหน้า เป็นงานในท้องถิ่นทุรกันดารและอื่น ๆ

รายละเอียดส าคัญที่ควรพิจารณา การผสมซอยซีเมนต์ทั้งแบบเปียกและแบบแห้ง ขอให้เน้นหนักใน

หัวข้อต่อไปนี้เป็นหลัก

1) ผสมวัสดุกับน้ าปูนหรือปูนผงให้เข้ากันให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได ้
2) การบดอัดต้องท าการบดอัดให้มีความหนาแน่นมาตรฐานเท่ากับการบดอัดดินทั่วไป

3) อัตราส่วนความชื้นให้เท่ากับหรือมากกว่าการบดอัดดินทั่วไป

4) หากผิวงานซอยซีเมนต์สัมผัสกับน้ าโดยตรง เช่น ฝายหรือลาดสโลป ให้ใช้บุ้งกี๋แบคโฮรีดผิวให้เรียบ
เนียนมากที่สุด

5) การบดอัดด้วยน้ าหนักตัวรถแบคโฮ ท าการบดอัดอย่างต่อเนื่องเป็นชั้น ๆ จะดีที่สุด

หน้าที่ 20

3. ชุดสูบน าโซล่าเซลล์แบบประหยัด (ลดต้นทุนและใช้งานได้อย่างยาวนาน)





ร่วมบูรณาการติดตั้งในแปลงของกลุ่มเกษตรกร ร่วมกับองคการบริหารส่วนต าบลทุ่งชมพู อ.ภูเวียง จ.ขอนแก่น
์






























วัตถุประสงค ์

ในช่วงฤดูแล้งแหล่งน้ าต่าง ๆ เช่น แม่น้ า ล าน้ า อ่างเก็บน้ า สระน้ า ตลอดจนบ่อน้ าบาดาลน้ าตื้น
ึ้
้
ก็จะมีระดับน้ าที่ต่ าลงจากเดิม ท าให้เมื่อต้องน าน้ าขนมาใชในการอุปโภค-บริโภค และท าการเกษตรกรรม จึง
จ าเป็นต้องใช้การสูบน้ าเป็นหลัก
ดังนั้น ชุดสูบน้ าโซล่าเซลล์ จึงเป็นอีกพลังงานทางเลือก ที่มีความทนทาน ประหยัด ปราศจาก
มลพิษ และมีประสิทธิภาพสูง

ประโยชน์ที่ได้รับ


1) สามารถน าน้ าขึ้นมาใช้ประโยชน์ได้ในแทบทุกพื้นที่อย่างกว้างขวาง

2) พลังงานโซล่าเซลล์สามารถน ามาใช้ในการด ารงชีวิตภายในแปลงเพาะปลูกได้อย่างเอนกประสงค ์
3) เป็นมิตรกับธรรมชาติ ไม่มีผลกระทบกับสิ่งแวดล้อม
4) ขั้นตอนในการด าเนินงานและการดูแลรักษา สะดวก เรียบง่าย รวดเร็ว และประหยัด

5) มีอัตราการสูบน้ าเพียงพอส าหรับการเพาะปลูกพืชใช้น้ าน้อย การเกษตรแบบผสมผสานและการเกษตร
แบบประณีต
6) เกษตรกรจะไม่ได้รับผลกระทบเมื่อเกิดวิกฤตการณ์ทางด้านพลังงาน

7) มีความยืดหยุ่นสูงมาก ไม่ต้องรอระบบส่งน้ าหรือรอการขยายเขตส่งน้ า และยังส่งน้ าจากที่ต่ าขึ้นสู่ที่สูงได้ด้วย
8) ด้วยต้นทุนที่ต่ า จึงสามารถส่งผลผลิตกระจายออกสู่ท้องตลาดได้ง่าย
9) โซล่าเซลล์ท าให้เกษตรกรทุกพื้นที่ท าการเพาะปลูกได้ตลอดทั้งปี ลดปัญหาปากท้อง ลดความตึงเครียด

ลดความกังวลลงได้มาก
10) เมื่อเกษตรกรมีอาชีพที่มั่นคง จะสร้างทัศนคติทางด้านความเชื่อมั่นที่ดีต่อภาครัฐด้วย

หน้าที่ 21


3.1 ชุดสูบน า ซับเมอร์ส บัสเลส ขนาด 750 w 1 1/4 นิ ว
































การประมาณราคาก่อสร้าง









































หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท้ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้เป็นคู่มือ

แนวทางส้าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.)หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน้าไปประกอบการจัดท้าโครงการแก้ไขและ

บรรเทาปัญหาภัยแล้ง

ดังนั้น เพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท้ารูปแบบฯ จึงขอ

ให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถูกต้องตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 22


3.2 ชุดสูบน า ซับเมอร์ส บัสเลส ขนาด 1,000 w 1 1/2 นิ ว






























การประมาณราคาก่อสร้าง












































หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท้ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้เป็นคู่มือ

แนวทางส้าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.)หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน้าไปประกอบการจัดท้าโครงการแก้ไข และ

บรรเทาปัญหาภัยแล้ง

ดังนั้น เพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท้ารูปแบบฯ จึงขอ

ให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถูกต้องตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 23


3.3 ชุดสูบน า ซับเมอร์ส บัสเลส ขนาด 1,500 w 2 นิ ว




























การประมาณราคาก่อสร้าง












































์
หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท้ามีวัตถุประสงคเพื่อให้เป็น
คู่มือแนวทางส้าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.)หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน้าไปประกอบการจัดท้าโครงการแก้ไข

และบรรเทาปัญหาภัยแล้ง

ั
ดังนั้นเพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคบหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท้ารูปแบบฯ จึงขอ
ให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถูกต้องตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 24

ตัวอย่างแปลงกลุ่มเกษตรกรที่ได้รับการติดตั งชุดสูบน าโซล่าเซลล์ ซับเมอร์ส บัสเลส

และโครงสร้างรับแผงโซล่าเซลล์ช่วยแก้ไขปัญหาภัยแล้งได้อย่างมีประสิทธิภาพ






แปลงกลุ่มเกษตรกร(นายประจบ ชาแป)บ.เสาเล้า ต.กุดเพียขอม แปลงกลุ่มเกษตรกรบริเวณฝายบ้านเสาเล้า ต.กุดเพียขอม
่
อ.ชนบท จ.ขอนแก่น กอสร้างเมื่อวันที่ 9 ม.ย. 60 อ.ชนบท จ.ขอนแก่น กอสร้างเมื่อวันที่ 25 ก.ค. 60
ิ
่




















ั
แปลงกลุ่มเกษตร(นายจนที โคตรดก)บ.นาผาย ม.3 ต.คุ้มเก่า แปลงกลุ่มเกษตรบริเวณฝายสีจอม บ.พระบาทโนนคูณ ต.ทุ่งชมพู
่
อ.เขาวง จ.กาฬสินธุ์ กอสร้างเมื่อวันที่ 26 เม.ย 60 อ.ภูเวียง จ.ขอนแก่น กอสร้างเมื่อวันที่ 25 มี.ค. 62
่





















ื่
ั
บูรณาการร่วมกันกับองค์การบริหารส่วนต าบลทุ่งชมพู แปลงกลุ่มเกษตรบริเวณฝายล าพะยังอนเนองมาจากพระราชด าริ
่
ั
อ.ภูเวียง จ.ขอนแก่น กอสร้างเมื่อวันที่ 21 ส.ค.60 บ.กุดตอแก่น ต.คุ้มเก่า อ.เขาวง จ.กาฬสินธุ์ กอสร้างเมื่อวนที่ 2 ก.ค. 60
่

หน้าที่ 25

หน้าที่ 26

4. ชุดหอถังพักน าแบบประหยัด (ท าให้เพิ่มพื นที่เพาะปลูกได้อย่างทั่วถึง)


4.1 ชุดหอถังพักน า ขนาด 2,000 ลิตร ต่อ 1 ชุด
































การประมาณราคาก่อสร้าง






























หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท้ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้

เป็นคู่มือแนวทางส้าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.)หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน้าไปประกอบการจัดท้าโครงการ

แก้ไขและบรรเทาปัญหาภัยแล้ง

ดังนั้น เพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท้ารูปแบบฯ จึง

ขอ ให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถูกต้องตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 27


4.2 ชุดหอถังพักน า ขนาด 8,000 ลิตร ต่อ 1 ชุด












































การประมาณราคาก่อสร้าง






























หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท้ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้เป็น
คู่มือแนวทางส้าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.) หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน้าไปประกอบการจัดท้าโครงการ

แก้ไขและบรรเทาปัญหาภัยแล้ง


ดังนั้น เพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท้ารูปแบบฯ จึง

ขอ ให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถูกต้องตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 28


วัตถุประสงค ์


การสูบน้ าด้วยพลังงานโซล่าเซลล์ขึ้นไปเก็บไว้บนถังพัก เพื่อให้น้ ามีระดับที่สูงขึ้น เพียงพอต่อแรงโน้ม
ถ่วงที่จะกระจายน้ าเข้าสู่แปลงในรูปแบบต่าง ๆ เช่น แบบเทปน้ าหยด แบบท่อน้ าหยด แบบน้ าพุ่ง แบบสปริงเกอร์

เป็นต้น โดยรวมแล้วทุกแบบเป็นการเพาะปลูกด้วยการจ่ายน้ าให้แก่พืชในแบบประหยัดน้ าและประหยัดพลังงาน

ส่งผลให้เกษตรกรมีต้นทุนที่ลดลง ประกอบอาชีพได้อย่างต่อเนื่อง (เพราะใช้น้ าน้อย)
ปัจจุบันการท าเกษตรกรรมแบบประณีตแทบทุกแห่ง มีความจ าเป็นที่จะต้องใช้ถังพักน้ าและฐานฯ

ส าเร็จรูป ดังนั้นเทคนิคทางด้านการออกแบบฐานส าหรับถงพักน้ าจึงมีความส าคัญมากต่อการขยายตัวของการท า
ั
เกษตรกรรมในแบบดังกล่าวข้างต้น

ประโยชน์ที่ได้รับ


1) ถังพักน้ าเป็นการยกระดับน้ าเพื่อสร้างแรงโน้มถ่วงส าหรับใช้ในการกระจายน้ าเข้าสู่แปลงเพาะปลูก

2) ลดค่าใช้จ่ายเรื่องพลังงานในการผลักดันเพื่อการส่งน้ าเข้าสู่แปลงเพาะปลูกจึงท าให้ต้นทุนลดลงด้วย

3) ถังพักน้ าท าหน้าที่พักน้ าเพื่อการส่งน้ าเข้าสู่แปลงทันที จึงไม่จ าเป็นต้องสร้างถังพักน้ าไว้เป็นจ านวนมาก
ท าให้ประหยัดงบประมาณได้มาก

4) ถังพักน้ าพร้อมฐานถูกออกแบบมาเพื่อให้ง่ายในการประกอบและติดตงอย่างรวดเร็ว
ั้
5) วัสดุและอุปกรณ์ถูกออกแบบมาเพื่อให้สะดวกในการขนส่ง ล าเลียง แม้ในพื้นที่ทุรกันดาร
6) มีน้ าหนักเบาจึงสามารถขนส่งได้คราวละมาก ๆ ท าให้แพร่กระจายได้อย่างรวดเร็ว

7) คุ้มค่ากับงบประมาณ ใช้งานได้เป็นระยะเวลาที่ยาวนาน

8) มีความยืดหยุ่นตัวสูง สามารถติดตั้งได้แทบทุกพื้นที่
9) สามารถปรับเปลี่ยนแก้ไขให้มีรูปแบบที่เหมาะสมกับการใช้งานได้หลากหลาย

10) มีความมั่นคงแข็งแรง จึงปลอดภัยในการใช้งานเป็นที่ตั้งแหล่งน้ าส ารองได้ทุกครัวเรือน






้
ตัวอย่างการแกไขปัญหาภัยแล้งที่ประสบความส าเร็จด้วยชุดหอถังพักน า

















แปลงเกษตรของกลุ่มเกษตร (นายประจบ ชาแป โทร. 093-3266742) บ.เสาเล้า ต.กุดเพียขอม อ.ชนบท
จ.ขอนแก่น พื้นที่การเพาะปลูก จานวน 11 ไร่ การเพาะปลูก เช่น มะม่วง, มะเขือ, พริก,มะละกอ,มะนาว,

ั
้
กล้วยน้ าหวา, มน และเลี้ยงสัตว์ เช่น วว, ไก่, ปลา, กบ, หมู
ั
ก่อสร้างเมื่อประมาณเดือนม.ย. 60 รายได้ต่อปี : 170,000 บาท (ขั้นต่ า)
ิ

หน้าที่ 29

ตัวอย่างแปลงกลุ่มเกษตรกรที่ได้ติดตั งชุดหอถังพักน าในการแก้ไขปัญหาภัยแล้ง

แปลงกลุ่มเกษตรกร (นายประจบ ชาแป) โทร. 093-3266742
บ.เสาเล้า ต.กุดเพียขอม อ.ชนบท จ.ขอนแก่น
















่
แปลงกลุ่มเกษตรกรบริเวณพื้นที่อางเก็บน้ าห้วยหินร่อง โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ
บ.หนองปล้อง ต.หนองแวง อ.หนองบัวแดง จ.ชัยภูมิ


















้
ั
แปลงกลุ่มเกษตรกร (นายทองบ่อ กองจนทร์) บริเวณฝายบ.โพนเพ็ก ม.7 และอ่างเก็บนาบ.โพนเพ็ก
่
ม.8 ต.ภูเวียง อ.ภูเวียง จ.ขอนแก่น กอสร้างเมื่อวันที่ 29 เม.ย. 2562



















แปลงกลุ่มเกษตรกร (นางบัวผัน โวหารศึก) บริเวณฝายห้วยส้มป่อย แปลงกลุ่มเกษตรกร (นายกฤต ใจถวิล)บริเวณฝายห้วยส้มป่อย
บ.นาขาม ต.นาขาม อ.กุฉินารายณ์ จ.กาฬสินธุ์ บ.นาขาม ต.นาขาม อ.กุฉินารายณ์ จ.กาฬสินธุ์

หน้าที่ 30

หน้าที่ 31

5. ชุดการกระจายน าเข้าสู่แปลงแบบประหยัดน า
(แบบเพิ่มพื นที่เพาะปลูกและประกอบอาชีพเพาะปลูกได้นานขึ น)







การติดตั้งชุดระบบกระจายน้ าฝายห้วยค้อ(ตอนล่าง) บ.นาโก ต.นาโก อ.กุฉินารายณ์ จ.กาฬสินธุ์































วัตถุประสงค์


้
การกระจายน้ าด้วยระบบท่อ คือการส่งน้ าจากแหล่งน้ าแห่งหนึ่งส่งต่อไปยังแหล่งอื่น ๆ หรือส่งเขาสู่พื้นที่
ี
ุ
ิ
เพาะปลูก ด้วยการกระจายน้ าเข้าสู่แปลงเพาะปลูก เป็นวธที่บริหารจัดการน้ าที่ง่ายสามารถควบคมปริมาณน้ าได้อย่าง
แม่นย า ประหยัดน้ า ลดอัตราการระเหย ลดอัตราการซึม และหวังผลได้ในปัจจุบัน

ประโยชน์ที่ได้รับ


1) ช่วยในการกระจายน้ าไปใช้ประโยชน์ได้ในแทบทุกพื้นที่
2) สามารถส่งน้ าจากที่ต่ าขึ้นสู่พื้นที่เพาะปลูกที่มีระดับสูงกว่าได้

3) เป็นมิตรกับธรรมชาติ ไม่มีผลกระทบกับสิ่งแวดล้อม

4) การด าเนินงาน มีขั้นตอนที่ง่าย สะดวก รวดเร็ว เกษตรกรสามารถท าเองได้
5) ไม่สูญเสียน้ าเนื่องจากการระเหยและการซึม ท าให้อัตราการสูญเสียน้ าในการกระจายน้ าลดลงมาก

6) ระบบกระจายน้ า ไม่ท าให้เกิดการสูญเสียพื้นที่เพาะปลูกแต่อย่างใด

7) การบริหารจัดการน้ า มีความแม่นย าและมีความเที่ยงตรงสูงมาก
8) ท าให้การเพาะปลูกพืชใช้น้ าน้อยมีต้นทุนที่ต่ า ท าให้ผลผลิตสู้กับราคาในท้องตลาดได้

9) เกษตรกรสามารถเพาะปลูกพืชผลได้ตลอดปี ลดปัญหาปากท้องและลดปัญหาการว่างงาน

10) เกษตรกรมีทางเลือก อาชีพเกษตรกรรมมีความมั่นคง ท าให้ประเทศชาติมั่นคง

หน้าที่ 32

แผนผังการกระจายน ้าแปลงเกษตรด้วยระบบน ้าหยด






1. แหล่งน า
2. ท่อ PCV 2 นิ ว ชั น 8.5

3. เทปน าหยด ยาว 1000 เมตร

4. ข้อต่อ เปิด-ปิด เทปน าหยด



















การประมาณราคาก่อสร้าง
























หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้
เป็นคู่มือแนวทางส าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.) หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน าไปประกอบการจัดท า

โครงการแก้ไข และบรรเทาปัญหาภัยแล้ง

ดังนั้น เพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท ารูปแบบฯ

จึงขอให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถูกต้องตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 33

รูปแบบการใช้พลังงานโซล่าเซลล์ สูบน าจากแม่น าโขง
้
(หรือน ารูปแบบไปใชกับล าน าอื่น ๆ) ขึ นมาใช้ในการเพาะปลูก





























เป็นการน าร่องเพื่อช่วยเหลือเกษตรกร ที่มีพื้นที่เพาะปลูกตลอดแนวล าน้ าโขง 8 จังหวัด
เชียงราย เลย หนองคาย บึงกาฬ นครพนม มุกดาหาร อ านาจเจริญและอุบลราชธานี มีระยะทางรวมทั้งสิ้น
1,520 กม.
แต่ละจุดเกษตรกรตามแนวริมโขงสามารถประกอบอาชีพเพาะปลูกในพื้นที่ 30 ไร่ได้ตลอดปี
หากกระจายจุดสูบน้ าตามพื้นที่เพาะปลูกตลอดแนวล าน้ า จะเปลี่ยนพื้นที่รกร้าง ว่างเปล่า ให้เป็นพื้นที่

เพาะปลูกได้อย่างยั่งยืน โดยเกิดประโยชน์ดังนี้
1. ชวยเกษตรกรริมโขงให้ด ารงชีวิตในความปกติใหม่ (New Normal) ได้เป็นอย่างดี
่
2. ไม่ต้องจ่ายค่าพลังงานในระยะยาว ช่วยลดต้นทุนให้เกษตรกร
3. เป็นพลังงานสะอาด ปราศจากมลภาวะ
4. ลดความเสี่ยงต่อการเกิดภัยแล้งหรือสภาวะภูมิอากาศแปรปรวน
์
5.เป็นการใช้น้ าอย่างประหยัด จึงช่วยอนุรักษน้ าในแหล่งน้ า
6. เกษตรกรไทยก้าวสู่ “สมาร์ทฟาร์มเมอร์” อย่างแท้จริง
7. เพิ่มผลผลิตทางการเกษตรกรรมได้อย่างยั่งยืน
8. เมื่อลดต้นทุน รายได้ต่อหัวก็สูงขึ้น
9. ลดปัญหาปากท้อง ซึ่งเป็นต้นเหตุแห่งปัญหาระดับรากหญ้า
ิ
10. เกษตรกรริมโขงมีความมั่นคง มีคุณภาพชีวตที่ดีขึ้น สมดังพระราชปณิธานสืบไป

หน้าที่ 34


ตัวอย่างรูปแบบการแก้ไขปัญหาภัยแล้งที่ประสบความส าเร็จกรณีที่มีแหล่งน าอยู่แล้ว

แปลงเกษตรของกลุ่มเกษตรกร (นายสมนึก เชื้อจันอัด โทร 092-8350799) 520 ม.1 บ.หนองแวง ต.หนองแวง
อ.หนองบัวแดง จ.ชัยภูม พื้นที่จานวนทั้งหมด 8 ไร่ เพาะปลูก 3 ไร่ เพาะปลูก มะม่วง, อินทผาลัม, มะเขือ,
ิ

พริก, มะกอกน้ า,มะละกอ,มะนาว,กล้วยหอมทอง,กล้วยน้ าหว้า รายได้ต่อปี : 150,000 บ.
ก่อสร้างเมื่อเดือนส.ค. 60 ราคาติดตั้ง 60,000 บ.

















แปลงกลุ่มเกษตรกรบริเวณฝายห้วยค้อ(ตอนล่าง) บ.นาโก บูรณาการร่วมกับมูลนิธิปิดทองหลังพระ แปลงกลุ่มเกษตรกร
ั
ื่
ั
ื่
ต.นาโก อ.กุฉินารายณ์ จ.กาฬสินธุ์ เมอวนที่ 26 ก.พ. 61 ต.ทุ่งโป่ง อ.อุบลรัตน์ จ.ขอนแก่น เมอวนที่ 12 ธ.ค. 61














แปลงกลุ่มเกษตรศูนย์เรียนรู้หนองแวง ต.หนองแวง แปลงกลุ่มเกษตรกรบริเวณประตูระบายน้ าห้วยซัน บ.โนนเขวา
ื
ั
่
ั
อ.หนองบัวแดง จ.ชัยภูมิ เมื่อวนที่ 31 พ.ค. 2559 ต.ดอนหัน อ.เมอง จ.ขอนแกน ก่อสร้างเมื่อวนที่ 21 มี.ค. 2562














แปลงกลุ่มเกษตรกร (นายสมนึก เชื้อจันอัด) บ.หนองแวง แปลงกลุ่มเกษตรกรบริเวณฝายบ้านเสาเล้า บ.เสาเล้า
ั
ต.หนองแวง อ.หนองบัวแดง จ.ชัยภูมิ เมอวนที่ 31 พ.ค. 2560 ต.กุดเพียขอม อ.ชนบท จ.ขอนแก่น เมอวนที่ 21 มี.ค. 2562
ั
ื่
ื่

หน้าที่ 35

หน้าที่ 36

6. ฝายต้นน าแกนซอยซีเมนต์ (แบบรักษาสภาพแวดล้อม เก็บกักน าบนดินและน าใต้ดิน)































วัตถุประสงค์

เพื่อการฟื้นฟูพื้นที่ต้นน้ าซึ่งหมายถงการฟื้นฟูสภาพแวดล้อมเดิมของสิ่งที่มีชวตทั้งหมด โดยเมื่อเริ่มต้น
ิ
ี
ึ
ี
ิ
ั
ื้
ุ่
จะต้องมี “น้ า” ซึ่งท าให้เกิดความชมชนเพื่อให้วฏจักรสิ่งมีชวตของสิ่งแวดล้อมในเขตพื้นที่ต้นน้ าให้ด าเนินต่อไปได้
อย่างยั่งยืน
ั
ี
ิ
ดงนั้น วิธีการสร้าง “ฝายต้นน าแบบแกนซอยซีเมนต” จึงเป็นวธที่ง่ายที่สุด ไม่มีมลภาวะประหยัดที่สุด
์
ยั่งยืนที่สุด กลมกลืนกับธรรมชาติที่สุด และสามารถด าเนินการได้ทันทีเพื่อให้เกิดผลสัมฤทธโดยเร็วที่สุด ก่อนที่พื้นที่
ิ์
ต้นน้ า (ต้นก าเนิดชีวิต) จะเสียหายไปอย่างถาวร

ข้อควรระวัง : การพิจารณาจุดก่อสร้างฝายต้นน้ าฯ โดยมีหลักส าคัญ ดังนี้
1) ไม่อยู่ในเขตหวงห้ามหรืออยู่ในเขตอนุรักษ์หรือพื้นที่ที่มีข้อห้ามตามกฎหมาย
2) ไม่ควรสร้างในพื้นที่ต้นน้ าที่มีล าน้ ามาพบกัน พื้นที่มีความสูงลาดชัน พื้นที่ในภูเขาเป็นที่แคบ
3) ห้ามก่อสร้างพื้นที่ต้นน้ าที่มีระบบนิเวศน์หรือสิ่งแวดล้อมที่มีความสมบูรณ์ดีอยู่แล้ว

* ควรสร้างในแหล่งป่าเสื่อมโทรมหรือแหล่งทป่าที่ถูกท าลายหรือได้รับความเสียหาย ฯ ทั งนี เพื่อเปน
ี่
็
การฟื้นฟู ซึ่งจะต้องได้รับการอนญาตให้ด าเนินการได้อย่างถูกต้องตามกฎหมายด้วย
ุ

ประโยชน์ที่ได้รับ

1) ฝายฯแบบแกนซอยซีเมนต์จะดูดซับความชุ่มชื้นให้อยู่ได้นานที่สุด
2) ความชุ่มชื้นช่วยป้องกันและบรรเทาความรุนแรงของการเกิดไฟป่า

3) ฝายฯแบบแกนซอยซีเมนต์ช่วยเพิ่มแหล่งน้ าซับในพื้นที่ต้นน้ า
4) ก าเนิดของแม่น้ าคือต้นน้ าและแม่น้ าจะยั่งยืนได้ย่อมขึ้นอยู่กับต้นน้ า
5) ฝายแกนซอยซีเมนต์คือค าตอบของการฟื้นฟูธรรมชาติและผืนป่าต้นน้ า
6) ฝายฯแบบแกนซอยซีเมนต์แบบขั้นบันไดท าให้ความชื้นกระจายตัวได้ดีที่สุด

7) การรักษาต้นน้ าเป็นการรักษาชีวิตและแหล่งอาศัยของชีวิตสัตว์ป่า
8) ชวยบรรเทาปัญหาโลกร้อน ช่วยสร้างโอโซน ช่วงสร้างผืนป่า
่
9) ฝายต้นน้ าเป็นมิตรกับธรรมชาติ มีลาดสโลปบันไดปลาที่ปลาสามารถข้ามไปมาได้
10) เป็นแหล่งน้ าแหล่งอาหารให้แก่สัตว์ป่าทั้งหลายได้ด ารงชีวิตต่อไปอย่างยั่งยืน

หน้าที่ 37


แบบการก่อสร้างและการประมาณราคาก่อสร้าง ฝายแกนซอยซีเมนต์ (ล าห้วยกว้างไม่เกิน 10 ม.)














































































์
ู่
หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท ามีวัตถุประสงคเพื่อให้เป็นคมือ
แนวทางส าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.) หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน าไปประกอบการจัดท าโครงการแก้ไขและ
บรรเทาปัญหาภัยแล้ง


ดังนั้น เพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท ารูปแบบฯ จึงขอ

ให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถูกต้องตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 38

ผลงานในการแก้ไขปัญหาภัยแล้งที่ประสบความส าเร็จจากการสร้างฝายต้นน าแบบแกนซอยซีเมนต์


แปลงเกษตรของกลุ่มเกษตรกร(นายแสงสุริยา เพชรนอก โทร.065-5039095) เลขที่ 140 ม.10 บ.ภูผานอก

ต.ถ้ าวัวแดง อ.หนองบัวแดง จ.ชัยภูมิ พื้นที่จ านวน 4 ไร่ การเพาะปลูก : มะม่วงน้ าดอกไม้, มะไฟ, มะเขือ, พริก,
มะละกอ,มะนาว, กล้วยน้ าหว้า, องุ่น รายได้ต่อปี : 140,000 บาท ก่อสร้างเมื่อเดือน เม.ย. 60























ั
ฝายแกนซอยซีเมนต์น้ าถ้ าผาทิพย์ ต.ถ้ าววแดง อ.หนองบัวแดง จ.ชัยภูม ิ





































ั
่
ฝายชะลอหนองแวงโมเดล ต.หนองแวง อ.หนองบัวแดง จ.ชัยภูมิ กอสร้างเมื่อวนที่ 14 ส.ค.58

หน้าที่ 39

7. ฝายในล าห้วยแกนซอยซีเมนต์ (แบบรักษาสภาพแวดล้อม เก็บกักน าบนดินและน าใต้ดิน)


























่
้
ฝายชะลอน้ าห้วยวังผือ บ.วังผือ ต.ขามป้อม อ.เปือยนอย จ.ขอนแกน
วัตถุประสงค์

ึ
เมื่อเข้าสู่ฤดูแล้ง แหล่งน้ าผิวดิน น้ าในล าห้วยและล าน้ า ต่างก็ลดระดับลงเรื่อย ๆ หลายแห่งถงกับ
แห้งขอด ท าให้ราษฎรในหลายพื้นที่เกิดความเดือดร้อนเป็นอย่างมาก เนื่องจากการขาดแคลนน้ า

ี
ระดับน้ าในล าห้วยและล าน้ าต่างก็มีความเชื่อมโยงกับระดับน้ าในแหล่งน้ าใต้ดินใกล้เคยง และในชน
ั้
น้ าใต้ดินก็จะหนุนน้ าในแหล่งน้ าบนผิวดินด้วย
ดังนั้น การสร้างฝายแกนซอยซีเมนต์เป็นช่วง ๆ ไปตามล าห้วยและล าน้ าเหมือนขนบันได โดยไม่ให้
ั้
ขาดช่วงหรือมีช่วงใดแห้งขอด จึงเป็นส่วนส าคัญในการเชื่อมโยงกับแหล่งน้ าดังกล่าวข้างต้นด้วย


ประโยชน์ที่ได้รับ

1) เมื่อราษฎรได้รับประโยชน์จากฝายฯร่วมกัน นอกจากจะสร้างขวัญและก าลังใจแล้ว ยังท าให้ราษฎรมี

ทัศนคติที่ดีต่อภาครัฐอีกด้วย
2) เป็นแหล่งน้ าดิบส ารองเพื่อการบริโภค - อุปโภค เพาะปลูกพืชใช้น้ าน้อย
3) ช่วยรักษาสภาพของล าน้ า อนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อให้เกิดความยั่งยืนสืบไป

4) ไม่เกิดปัญหาในเรื่องเงินงบประมาณ เนื่องจากฝายฯมีราคาประหยัด มีความมั่นคงแขงแรง ดูแลรักษาได้ง่าย
็
5) ฝายแกนซอยซีเมนต์ช่วยหนุนระดับน้ าใต้ดินให้มีความมั่นคง จึงส่งผลให้ราษฎรใกล้เคียงมีแหล่งน้ าส ารอง
ใต้ดินไว้ใช้อย่างยั่งยืนด้วย

6) ระดับเก็บกักน้ าอยู่ในระดับปานกลางค่อนข้างต่ า (2 ม.) จึงไม่มีผลกระทบใด (ตามหลักวิชาการ)
ิ่
7) เทคนิคและวิธีการก่อสร้างไม่ยุ่งยากซับซ้อน ท้องถนสามารถท าได้เอง ด้วยวัสดุอุปกรณ์และเครื่องมือช่าง
ทั่วไป

8) เนื่องจากฝายชะลอน้ าแบบนี้สร้างได้ง่าย เรียนรู้เผยแพร่ได้เร็ว สามารถกระจายสู่ท้องถิ่นได้เป็น จ านวนที่
มาก ด้วยความรวดเร็ว
9) ลดภาระของเขื่อนหลัก ลดความกังวลของภาครัฐ ด้วยราคาที่ประหยัดจึงมีฝายเก็บกักน้ ากระจายอยู่อย่าง
ทั่วถึงทุกลุ่มน้ า

10) เกิดการต่อยอดเพื่อน าน้ าจากฝายฯขึ้นไปใช้ท าการเกษตรแบบทฤษฎีใหม่ (เติมสระ) ท าให้เกษตรกรสามารถ
พึ่งพาตนเองได้

หน้าที่ 40


แบบการก่อสร้างและการประมาณราคาก่อสร้างฝายแกนซอยซีเมนต์ในล าห้วย กว้างไม่เกิน 20 ม.
























































หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้เป็น

คู่มือแนวทางส าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.)หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน าไปประกอบการจัดท าโครงการ
แก้ไขและบรรเทาปัญหาภัยแล้ง

ดังนั้น เพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท ารูปแบบฯ
ั
ู
จึงขอ ให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถกต้องตามระเบียบข้อบังคบหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 41


แบบการก่อสร้างและการประมาณราคาก่อสร้างฝายแกนซอยซีเมนต์ในล าห้วย กว้างไม่เกิน 60 ม.
































หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้เป็น

คู่มือแนวทางส าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.) หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน าไปประกอบการจัดท าโครงการ
แก้ไขและบรรเทาปัญหาภัยแล้ง

ดังนั้น เพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท ารูปแบบฯ
ั
ู
จึงขอ ให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถกต้องตามระเบียบข้อบังคบหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 42


ผลงานการแก้ไขปัญหาภัยแล้งที่ประสบความส าเร็จจากการสร้างฝายในล าห้วยแบบแกนซอยซีเมนต์
โดยใช้งบประมาณ 500,000 บาท


แปลงเกษตรของกลุ่มเกษตรกร (นายวุฒิศักดิ์ ทุมบรรเทา โทร.093-3195211) บ.วงผอ ต.ขามป้อม
ั
ื
อ.เปือยน้อย จ.ขอนแก่น พื้นที่เพาะปลูก จ านวน 3 ไร่ แตงกวา, ถั่วฝักยาว รายได้ต่อปี จ านวน 60,000 บ.
ก่อสร้างเมื่อเดือน มิ.ย 62





















่
่
ฝายศิริ ต.บ้านผือ-ต.บ้านกง อ.หนองเรือ จ.ขอนแกน ฝายห้วยบ่อ ต.บ้านเป็ด อ.เมือง จ.ขอนแกน
ก่อสร้างเมื่อวันที่ 16 ก.ย.62 ก่อสร้างเมื่อวันที่ 16 ก.ค.59















ฝายคลองหินเหิบ 1 บ.สามแยกดงสุวรรณ ม.5 ต.แหลมทอง ฝายวังยาว ม.8 บ.วังยาว ต.วังสามัคคี อ.โพนทอง
อ.ภักดีชุมพล จ.ชัยภูมิ กอสร้างเมื่อวันที่ 7 ก.พ.59 จ.ร้อยเอ็ด ก่อสร้างเมื่อวันที่ 31 ม.ค.59
่

















ฝายห้วยกอก 1 หมู่ 1 บ.หนองแวง ต.หนองแวง อ.หนองบัวแดง ฝายล าห้วยผักหนาม ม.10 บ.วังโพนเหนอ ต.หนองกงใหญ่
ุ
ื
ิ
ั
่
จ.ชัยภูมิ ก่อสร้างเมื่อวนที่ 22 มี.ค.59 อ.กระนวน จ.ขอนแก่น กอสร้างเมื่อ 27 ม.ย.59

หน้าที่ 43

8. ฝายในล าน าแกนซอยซีเมนต์ (แบบรักษาสภาพแวดล้อม เก็บกักน าบนดินและน าใต้ดิน)

























ฝายแกนซอยซีเมนต์บ้านกุดหล่ม - บ้านท่าม่วง ต.ศรีบุญเรือง อ.ชนบท จ.ขอนแก่น





วัตถุประสงค์

เมื่อเข้าสู่ฤดูแล้ง แหล่งน้ าผิวดิน น้ าในล าห้วย ล าน้ า ต่างก็ลดระดับลงเรื่อย ๆ หลายแห่งถึงกับน้ าแห้งขอด

ท าให้ราษฎรในหลายพื้นที่เกิดความเดือดร้อนเป็นอย่างมาก เนื่องจากการขาดแคลนน้ า ระดับน้ าในล าห้วยและล าน้ า
ต่างก็มีความเชื่อมโยงกับระดับน้ าในแหล่งน้ าใต้ดินใกล้เคียง และในชั้นน้ าใต้ดินก็จะหนุนน้ าในแหล่งน้ าบนผิวดินด้วย
ดังนั้น การสร้างฝายแกนซอยซีเมนต์เป็นช่วง ๆ ไปตามล าห้วยและล าน้ าเหมือนขั้นบันได โดยไม่ให้ขาด
ช่วงหรือมีช่วงใดแห้งขอด จึงเป็นส่วนส าคัญในการเชื่อมโยงกับแหล่งน้ าดังกล่าวข้างต้นด้วย


ประโยชน์ที่ได้รับ


1) เป็นแหล่งน้ าดิบเพื่อใช้ในการท าน้ าประปา การอุปโภค-บริโภค ในช่วงฤดูแล้ง
2) เป็นแหล่งน้ าให้สัตว์เลี้ยงเพื่อให้ราษฎรน ามาเป็นอาหาร แก้ปัญหาปากท้องให้ผ่านพ้นช่วงในฤดูแล้งไปให้ได้

3) สร้างขวัญก าลังใจ สร้างงาน สร้างอาชีพ ท าให้ราษฎรไม่อพยพเข้าไปเพิ่มปัญหาแออัดภายในตัวเมือง
่
4) ในชวงฤดูแล้งราษฎรสามารถใช้สันฝายเป็นทางสัญจรข้ามไปมาได้ทั้งสองฝั่ง ช่วยย่นระยะทางคมนาคมได ้
เป็นอย่างมาก

5) มีความมั่นคงใช้ประโยชน์ได้นานปีซ่อมแซมบ ารุงรักษาง่าย ประหยัดเงินงบประมาณแผ่นดิน
6) สามารถน าน้ าขึ้นมาเติมสระน้ า เพื่อรอจ่ายน้ าเข้าสู่แปลงเกษตรทฤษฎีใหม่อย่างยั่งยืนต่อไป
7) เป็นมิตรกับธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน เพราะไม่มีส่วนประกอบที่ท าให้เกิดผลกระทบทางด้านมลภาวะ

8) สันฝายมีความสูงไม่เกิน 2 ม. เพื่อยกระดับน้ าเป็นช่วง ๆตามลักษณะของภูมิประเทศ จึงไม่เป็นสิ่งกีดขวางทาง
น้ าไหลแต่อย่างใด
9) เป็นการรักษาสภาพของล าน้ าอย่างแท้จริงเนื่องจากมีฝายฯเก็บกักน้ าในล าน้ าเป็นช่วง ๆ จึงไม่มีช่วงใดที่แห้งขอด

10) เมื่อมีฝายเก็บกักน้ าเป็นช่วง ๆ การบริหารจัดการน้ าในล าน้ า ท าได้ง่าย ประหยัดน้ า หวังผลได้แน่นอน

หน้าที่ 44


ฝายในล าห้วยแบบแผ่นพื นโอกี












































































หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้
เป็นคู่มือแนวทางส าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.) หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน าไปประกอบการจัดท า

โครงการแก้ไขและบรรเทาปัญหาภัยแล้ง
ดังนั้น เพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท ารูปแบบฯ
จึงขอ ให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถูกต้องตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 45

ตัวอย่างรูปแบบการแก้ไขปัญหาภัยแล้งที่ประสบความส าเร็จ
โดยใช้งบการก่อสร้าง 500,000 บ. ราษฎรได้ประโยชน์ 600-700 ครัวเรือน

้
ิ
์
์
อางอง : ดร.วรโชติ กล่อมจิต ปลัดองคการบริหารส่วนต าบลศรีบุญเรือง รักษาการต าแหน่งนายกองคการ
บริหารส่วนต าบลศรีบุญเรือง โทร. 080-8639796
พื้นที่ต.ศรีบุญเรือง อ.ชนบท จ.ขอนแก่น ประกอบด้วยประชากร 8 หมู่บ้าน 1,039 ครัวเรือน อยู่ติดกับล าน้ าชี
ึ้
้
เส้นแบ่งระหว่างอ.ชนบท และอ.มัญจาคีรี จ.ขอนแก่น ในฤดูน้ าหลากมวลน้ าล้นล าน้ าชขนท่วมหมู่บ้านและไหลเขาหนอง
ี
กองแก้วพื้นที่ 7,900 ไร่ ไม่สามารถท านาปีได้ยามเข้าฤดูแล้งปริมาณน้ าในล าน้ าชีเหลือน้อยถงน้อยที่สุดจนไม่สามารถสูบ
ึ
น้ าท าระบบประปาหมู่บ้านได้ จึงเตรียมความพร้อมในการรับมือกับปัญหาภัยแล้งที่จะเกิดขึ้นในปีงบประมาณ 63 ด้วยการ
ก่อสร้างฝายน้ าล้นแกนซอยซีเมนต์ขวางล าน้ าชี เพื่อกักเก็บน้ าไว้ในในการอุปโภค-บริโภค

ร่วมบูรณาการกันกับองค์การบริหารส่วนต าบลศรีบุญเรือง
ก่อสร้างฝายที่บริเวณบ.ท่ามวง ต.ศรีบุญเรือง อ.ชนบท จ.ขอนแก่น
่






























ร่วมบูรณาการกันกับองค์การบริหารส่วนต าบลศรีบุญเรือง
่
ก่อสร้างฝายที่บริเวณ บ.กุดหล่ม ต.ศรีบุญเรือง อ.ชนบท จ.ขอนแกน

หน้าที่ 46




นับตั้งแต่ปี 2558 จนถึงปัจจุบัน ศูนย์ปฏิบัติการบรรเทาภัยอันเกิดจากน้ า ได้บูรณาการร่วม กัน
กับหน่วยงานต่าง ๆทั้งส่วนราชการ สถาบันการศึกษา ภาคเอกชน และประชาชนในพื้นที่สร้างฝายแบบแกนซอยซีเมนต์

่
ขึ้นมา มีจ านวนมากกว่า 80 แห่ง ซึ่งปัจจุบนนี ไม่พบวามีฝายฯแห่งใดพังทลายเสียหายใช้การไม่ได้แต่อย่างใด
ั

หน้าที่ 47

๙. บ่อน าตื นแบบยั่งยืน และร่องดินเติมน าเพื่อสร้างแก้มลิงใต้ดิน






































































ศูนย์ปฏิบัติการบรรเทาภัยอันเกิดจากน้ า ได้เข้าไปร่วมบูรณาการบริหารจัดการน้ าภายในบริเวณ
วัดบุญเรืองสุวรรณาราม (วัดค าโป้งเป้ง) บ.ค าโป้งเป้ง ต.ค่ายบกหวาน อ. เมือง จ. หนองคาย โดยก่อนหน้านี้ได ้

ด าเนินการน าร่องโดยขุดเจาะบ่อบาดาลน้ าตื้น จ านวน 1 บ่อ พร้อมติดตั้งชุดสูบน้ าพลังงานแสงอาทิตย์ พร้อมระบบ
กระจายน้ าหยดภายในแปลงสาธิตของสถาบันน้ านิเทศศาสนคุณ เพื่อให้เป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้ระบบการจัดท า
เกษตรแบบพอเพียง ส่วนบ่อบาดาลน้ าตื้นอีกจ านวน 4 บ่อ ที่มีการด าเนินการขุดเจาะภายในบริเวณวัด ส าหรับใช ้

ในกิจกรรมของสงฆ์ และได้มีการถวายหนังสือ 10 แนวทางพัฒนาเพื่อท้องถิ่นพึ่งพาตนเองแด่พระนิเทศศาสนคุณ
(หลวงพ่อสมาน สิริปัญโญ) เจ้าอาวาสวัดบุญเรืองสุวรรณาราม (วัดค าโป้งเป้ง) เพื่อจะได้แนะแนวทางให้กับบรรดาศิษ
ยานุศิษย์ น าไปปรับใช้เพื่อช่วยในการด ารงชีวิตในช่วงโควิต 19 แก้ไขปัญหาภัยแล้ง ขาดแคลนน้ าเพื่อการประกอบ

อาชีพเกษตรกรรมและการอุปโภค-บริโภคอย่างยั่งยืนสืบไป

หน้าที่ 48

แบบการก่อสร้างและการประมาณราคาก่อสร้าง































































หมายเหตุ : รูปแบบรายการและประมาณการตามตัวอย่างข้างต้น ทางคณะผู้จัดท ามีวัตถุประสงค์เพื่อให้เป็นคู่มือ
แนวทางส าหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.) หรือหน่วยงานอื่น ๆ ที่จะน าไปประกอบการจัดท าโครงการแก้ไขและ

บรรเทาปัญหาภัยแล้ง


ดังนั้น เพื่อให้ถูกต้องตรงตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานที่จัดท ารูปแบบฯ จึงขอ

ให้ปรับแก้รายละเอียดให้ถูกต้องตามระเบียบข้อบังคับหรือข้อกฎหมายดังกล่าวด้วย

หน้าที่ 49


การขุดร่องดินเติมน า หรือการพรวนดินระดับลึก เพื่อสร้างแก้มลิงใต้ดิน




























ิ
ิ
เป็นการเตมน้ าลงสู่ใต้ดิน เพื่อสร้างแก้มลิงใต้ดนในพื้นที่อนุรักษ์ต้นน้ า โดยใช้วัสดุจากธรรมชาติ เช่น
หินใหญ่ หินย่อย กวดใหญ่ กรวดย่อย ทรายบก ที่หาได้หรือมีอยู่มีในแต่ละภูมิภาคหรือท้องถิ่นนั้น ๆ เมื่อน าลงในร่อง
เติมน้ าจะมีความพรุนมาก ซึ่งเป็นผลดีต่อการเพิ่มปริมาณน้ าใต้ดินในเวลาที่รวดเร็ว โดยที่ไม่ต้องพะวงเรื่องคุณภาพของ
น้ า เนื่องจากอยู่ในพื้นที่ต้นน้ า ที่ปราศจากมลพิษหรือสิ่งปลอมปนต่าง ๆ

แทบทุกพื้นที่ในประเทศเรา ได้ประสบสภาวะแห้งแล้งติดต่อกันมาเป็นเวลาหลายปี เนื่องจากปริมาณฝน

ตกน้อยลง และเกิดสภาพอากาศที่แปรปรวนไม่เป็นไปตามฤดูกาล ท าให้พื้นที่บริเวณ ต้นน้ า กลางน้ า ปลายน้ า ต่างก็
ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง
หากปล่อยให้เป็นเช่นนี้อีกต่อไป อาจเป็นการยากที่จะแก้ไขสภาพแวดล้อมให้กลับคืนมาเหมือนเดิมได้


แนวทางแก้ไข คือ การท าร่องเติมน้ าผสมผสานกับการสร้างฝายต้นน้ าแกนซอยซีเมนต์ เป็นการเก็บกัก
น้ าและเร่งสร้างแก้มลิงใต้ดิน ในสภาวะที่ปริมาณน้ าฝนลดน้อยลงอย่างต่อเนื่องและผิดปกติ

ดังนั้น เพื่อเติมน้ าลงสู่แก้มลิงใต้ดินให้ผืนดินต้นน้ ากลับฟื้นคืนมา มีความชุ่มน้ าให้มากที่สุดด้วยระยะ

เวลาที่เร็วที่สุด ช่วยหล่อเลี้ยงสภาพแวดล้อม ลดไฟป่า ลดโลกร้อน ลดปัญหาฝุ่นละออง เพิ่มความชื้นสัมพัทธ์บริเวณ
เหนือเขื่อน ต้นน้ า เรื่อยลงมาจนถึงในช่วง กลางน้ า และช่วยผลักดันน้ าเค็มที่ปลายน้ าด้วย จะท าให้ผืนแผ่นดินไทยมี
ความอุดมสมบูรณ์ได้อย่างยั่งยืนและยาวนานที่สุด