คู่มือในแอฟ

คู่มือ

การดูแลช่องปากเพื่อป้องกันและบรรเทาภาวะเยื่อบุ

ช่องปากอักเสบจากการฉายรังสีและให้ยาเคมีบำบัด

ภาวะเยื่อบุ
ช่องปากอักเสบ

สาเหตุ

เยื่อบุช่องปากอักเสบ เป็นการเปลี่ยนแปลงของเยื่อบุในช่องปาก
พบบ่อยในผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาด้วยยาเคมีบำบัด การฉายแสง โดยมี
อาการบวมแดง มีแผลในช่องปาก ทำให้มีความเจ็บปวด แสบร้อน ปาก
แห้ง การรับรส และการรับประทานอาหารเปลี่ยนแปลงไป

ระดับเยื่อบุช่องปากอักเสบ

1

การดูแลช่องปากเพื่อป้องกันและบรรเทาภาวะเยื่อบุปากอักเสบ

1.การแปรงฟัน

สามารถช่วยลดคราบน้ำลาย ปริมาณของเชื้อแบคทีเรียในช่องปาก
ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้ลดความเสี่ยงของการเกิดภาวะ
แทรกซ้อนในช่องปาก เช่น ฟันผุเหงือกอักเสบและการติดเชื้อรุนแรงใน
ช่องปาก โดยมีข้อปฏิบัติ ดังนี้

1. ใช้แปรงสีฟันที่มีขนแปรงอ่อนนุ่ม โดยแปรง 2 ครั้ง/วัน ระยะเวลา
อย่างน้อย 90 วินาที โดยวางแปรงสีฟันบริเวณคอฟันและขอบ
เหงือก โดยเฉียงลงทำมุม 45 องศากับแนวฟัน

2. แล้วกดแปรงและขยับเบาๆบริเวณคอฟัน แล้วบิดข้อมือให้ขนแปรง
ปัดขึ้นในฟันล่าง และบิดข้อมือให้ขนแปรงปัดลงในฟันบนทั้งด้าน
นอกและด้านในของตัวฟัน ทำตำแหน่งละ 6 ครั้ง ใช้แปรงเข้าออก
ซ้ำๆ บริเวณด้านบดเคี้ยวของฟันกราม ทั้งฟันบนและฟันล่าง

3. หากมีอาการเจ็บในช่องปาก แผลหรือเลือดออกจากแผลในช่อง
ปาก ให้เปลี่ยนจากการใช้แปรงสีฟันเป็นไม้พันสำลี เช็ดฟันแทนเพื่อ
ลดการระคายเคืองและการบาดเจ็บของเยื่อบุช่องปาก




2

2.การบ้วนปาก

การบ้วนปากด้วยน้ำเกลือจะทำให้ไม่เกิดการระคายเคืองและไม่ทำลายเยื่อ
บุผิวในช่องปาก ส่งเสริมการสร้างเนื้อเยื่อและการฟื้นหายของแผล และยังมีผล
ทำให้เยื่อบุผิวและแผลที่เกิดขึ้นในช่องปากสะอาด ลดอาการบวม ลดความเจ็บ
ปวด และเพิ่มความชุ่มชื้นให้แก่ช่องปาก

1. แนะนำการบ้วนปากวิธี Ballooning & sucking โดยเทน้ำเกลือ
สำหรับบ้วนปากลงในแก้วปริมาณ 30 มิลลิลิตร

2. โดย วิธี Ballooning จะกลั้วน้ำเกลือสลับไปมาทั้งทางด้านซ้ายและขวาของ
กระพุ้งแก้ม ดังรูปภาพที่ 1 ส่วนวิธี sucking ให้ดูดแก้มเพื่อให้มีแรง
เคลื่อนของน้ำเกลือระหว่างฟัน ดังรูปภาพที่ 2 เป็นระยะเวลา 30 วินาที
แล้วบ้วนทิ้ง

3. โดยให้บ้วนทุกๆ 4 ชั่วโมงหรือทุกครั้งหลังรับประทานอาหารและก่อนนอน

4. ควรหลีกเลี่ยงน้ำยาบ้วนปากทางการค้าต่างๆ เนื่องจากมีส่วนผสมของ
แอลกอฮอล์ในปริมาณสูง ส่งผลให้เกิดการระคายเคือง ช่องปากแห้ง

วิธีการทำน้ำเกลือบ้วนปาก

ใช้อัตราส่วนของ น้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว 1,000 มิลลิลิตร : เกลือ ½ ช้อนโต๊ะ




รูปภาพที่ 1 การบ้วนปากวิธี Ballooning รูปภาพที่ 2 การบ้วนปากวิธี sucking

3

3.การเพิ่มความชุ่มชื้นในช่องปาก

เพื่อลดการระคายเคืองและการบาดเจ็บต่อเยื่อบุช่องปาก ดังนี้
1. ผู้ป่วยควรดื่มน้ำอย่างเพียงพออย่างน้อย 2 ลิตร/วัน โดยการจิบน้ำบ่อยๆ

ระหว่างวันเพื่อเพิ่มความชุ่มชื้นในช่องปาก
2. ทาวาสลีนบริเวณริมฝีปากระหว่างวันเพื่อป้องกันริมฝีปากแห้งแตกเป็นแผล
3. หากน้ำลายแห้งมาก ให้อมลูกอมหรือหมากฝรั่งที่มีน้ำตาลน้อยเพื่อ กระตุ้น

การหลั่งของน้ำลายหรือใช้น้ำลายเทียมตามแผนการรักษาของแพทย์




4.การรับประทานอาหาร

1. หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่ทำให้เกิดการระคายเคือง ได้แก่ อาหาร
แข็ง รสเผ็ดจัด เปรี้ยวจัด ร้อนจัด

2. หลีกเลี่ยงชา กาแฟ น้ำอัดลม เครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของแอลกอฮอล์ และ
งดสูบบุหรี่




4

อ้างอิง



วันทกานต์ ราชวงศ์,(2559). คู่มือการพยาบาลการดูแลช่องปากในผู้

ป่วยมะเร็งศีรษะและคอที่ได้รับการฉายรังสี. จาก
https://www2.si.mahidol.ac.th/division/nursing/sin
/attachments/article/218/sins_ nursing_manual
_2558_06.pdf
อนุสสรา ส่งทอง,(2557). การดูแลผู้ป่วยที่มีภาวะเยื่อบุช่องปาก
อักเสบ. จาก https://he01.tci-thaijo.org › article ›







5

ภาวะเยื่อบุ
ช่องปากอักเสบ




โดย รายวิชาที่ ๖
นางจันทร์เพ็ญ ศรีประเสริฐ ปฏิบัติการพยาบาลผู้ป่วยมะเร็ง ๒
(Practicum in oncology care ๒)
นางสาวเปมิกา พู่พวง หลักสูตรการพยาบาลเฉพาะทาง สาขาการพยาบาลผู้ป่วยโรคมะเร็ง รุ่นที่ ๓
นางสาวโสภิตา หัสดิพันธ์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา ร่วมกับโรงพยาบาลมะเร็งชลบุรี

พ.ศ. ๒๕๖๕