คู่กรด เบส

คกู่ รด-เบส

(Conjugate acid-base
pairs)

ผลการเรียนรู้
ระบคุ ู่กรด-เบสของสารตามทฤษฎกี รด-เบสของเบรนิ สเตด-ลาวรี

จุดประสงคก์ ารเรียนรู้

ด้านความรู้ (K)
นักเรียนสามารถบอกความหมายของกรดหรือเบสของสาร

ตามทฤษฎีกรด-เบสเบรินสเตด-ลาวรีได้

ด้านความรู้ (P)
นกั เรียนสามารถระบคุ ู่กรด-เบสของสารตามทฤษฎีกรด-เบส

ของเบรนิ สเตด-ลาวรไี ด้

ด้านความรู้ (A)
นกั เรยี นมคี วามซอื่ สัตย์สุจริต ใฝเ่ รียนรู้ และม่งุ มัน่ ในการทางาน

ค่กู รด-เบส

ตามทฤษฎีกรด-เบสของเบรินสเตด-ลาวรี เม่ือสารทาปฏิกิริยา
กันจะมีการถ่ายโอนโปรตอนให้กัน สารต้ังต้นชนิดหนึ่งทาหน้าท่ี
เป็นกรด อีกชนิดหนึ่งทาหน้าท่ีเป็นเบสเกิดผลิตภัณฑ์ซ่ึงเป็นโมเลกุล
หรือไอออนที่เปน็ คูก่ รด-เบส (conjugate acid-base pairs)

การระบุคู่กรด-เบสของสารที่ทาปฏิกิริยากันพิจารณาได้จากตัวอย่าง
ปฏกิ ิรยิ าของกรดไฮโดรฟลอู อรกิ (HF) ในน้า ดงั น้ี

คู่กรด-เบส

HF(aq) + H2O(l) ⇌ F-(aq) + H3O+(aq)

กรด เบส เบส กรด

คูก่ รด-เบส

คู่กรด-เบส

CH3COO-(aq) + H2O(l) ⇌ CH3COOH(aq) + OH-(aq)

เบส กรด กรด เบส

คูก่ รด-เบส

คกู่ รด-เบส

NH3(g) + H2O(l) ⇌ NH4+(aq) + OH-(aq)

เบส กรด กรด เบส

ค่กู รด-เบส

ตรวจสอบความเข้าใจ

ระบุคู่กรด-เบสของสารในปฏกิ ริ ยิ าต่อไปนี้

คูก่ รด-เบส

HNO3(aq) + H2O(l) H3O+(aq) + NO3-(aq)

กรด เบส กรด เบส

คู่กรด-เบส

คู่กรด-เบส

NH2-(g) + H2O(l) NH3(aq) + OH-(aq)

เบส กรด กรด เบส

คู่กรด-เบส

คู่กรด-เบส

HCOOH(aq) + Hเบ2Oส (l) ⇌ HCOO-(aq) + Hก3รOด +(aq)

กรด เบส

คูก่ รด-เบส

ศพั ท์น่ารู้

กรดมอนอโปรติก (monoprotic acid) คอื กรดที่แตกตัวให้ 1 โปรตอน
ต่อโมเลกุล เช่น HF HCOOH

กรดพอลโิ ปรตกิ (polyprotic acid) คือกรดทีแ่ ตกตวั ให้โปรตอน
มากกว่า 1 โปรตอนตอ่ โมเลกุล เชน่ H2S H3PO4

สมการสารบางชนิดสามารถให้หรือรับโปรตอนได้มากกว่า 1 โปรตอนต่อ 1 โมเลกุล
ในแต่ละข้ันของปฏิกิริยาการแตกตัวจะมีคู่กรด-เบสเกิดข้ึน เช่น กรดฟอสฟอริก
(H3PO4) แตกตวั ให้ 3 โปรตอน การระบคุ ู่กรด-เบสในแตล่ ะขั้น แสดงดงั สมการเคมี

ค่กู รด-เบส

H3PO4(aq) + Hเบ2Oส(l) ⇌ H2PO4-(aq) + Hกร3ดO+(aq)

กรด เบส

ค่กู รด-เบส

คกู่ รด-เบส
H2PO4-(aq) + H2O(l) ⇌ HPO42-(aq) + H3O+(aq)

กรด เบส เบส กรด

ค่กู รด-เบส
HPO42-(คaูก่ qร)ด+-เบHส2O(l) ⇌ PO43-(aq) + H3O+(a
HกPรดO42-(aq) + Hเบ2สO(l) ⇌ เPบOส43-(aq) + Hก3รOด+(aq)

คกู่ รด-เบส

ซัลไฟด์ไอออน (S2-) รับโปรตอนจากน้าได้ 2 โปรตอน การระบุคู่กรด-เบสในแต่ละข้ัน

แสดงดงั สมการเคมี คู่กรด-เบส

S2-(aq) + H2O(l) ⇌ HS-(aq) + OH-(aq)

เบส กรด กรด เบส

HPO42-(aq) + H2O(l) ⇌คกู่ รPดO-เ4บ3ส-(aq) + H3O+(a

คู่กรด-เบส

HS-(aq) + H2O(l) ⇌ Hกร2Sด(aq) + OH-(aq)

เบส กรด เบส

คู่กรด-เบส

สรุป สารที่เปน็ ค่กู รด-เบสกันจะมโี ปรตอนตา่ งกัน 1 โปรตอน

ค่กู รดมีโปรตอนมากกว่าเบส คู่เบสมโี ปรตอนน้อยกวา่ กรด
1 โปรตอน 1 โปรตอน

ตรวจสอบความเขา้ ใจ

จากตัวอย่างปฏิกิริยาการแตกตัวของ H3PO4 และ S2- ในน้า จงระบุคู่กรดและเบส
ของสารตอ่ ไปนี้

คู่กรด สาร คเู่ บส
H3PO4
H2PO4-
H2S
HS-

จากปฏิกิริยาเคมีของ H3PO4 และ S2- ในน้า จะเห็นว่าสารบางชนิด เช่น
H2PO4- HS- สามารถเป็นได้ทงั้ กรดและเบสขึ้นอยู่กับปฏิกริ ิยา เรียกสารประเภทนี้ว่า
สารแอมโฟเทอริก (amphoteric substances) ซึ่งสารแอมโฟเทอริกมีทั้งคู่กรดและ
คเู่ บส