ชุดการสอนชาดก

คําช้แี จงสําหรบั ครผู สู อน 
ในการใชชุดการสอนวชิ า พระพุทธศาสนา หนว ยพระพุทธ 

เรือ่ ง “ชาดก” 

เพือ่ พัฒนาความเชอ่ื และศรัทธาในพระพทุ ธศาสนา 
ของนกั เรยี นชน้ั มัธยมศึกษาปท ี่ ๑ 

เปน ชุดการสอนใหน กั เรยี นศกึ ษาเปน กลุมกจิ กรรมตามขน้ั ตอนและคําแนะนําดังน ี้
•  ชดุ การสอนนีใ้ ชเวลาเรยี นรวม ๖ ช่วั โมง นกั เรยี นตองปฏบิ ัตกิ จิ กรรมในเวลาท่กี าํ หนดให 

ชุดที่ ๑  ประวตั ิและความสําคัญของพระพุทธศาสนา จํานวน ๖ ช่ัวโมง 
•  ในชัว่ โมงที่ ๑ใหน กั เรยี นศึกษาชดุ การสอนใน หวั ขอ เร่อื ง “การสงั คายนา” 

ช่วั โมงท่ี ๒ -๔ ใหน ักเรยี นศกึ ษาชดุ การสอนใน หวั ขอเรื่อง “การเผยแผพระพทุ ธศาสนาเขา สู 
ประเทศไทย 

ชั่วโมงท่ี ๕-๖  ใหน ักเรียนศกึ ษาชุดการสอนใน หัวขอ เรื่อง “ความสาํ คญั ของพระพทุ ธศาสนาตอ 
สงั คมไทย” 
•  ศกึ ษาคาํ แนะนาํ การใชช ุดการสอน จดุ ประสงคก ารเรียนร ู และระยะเวลาทใ่ี ชใ นการ 

ปฏิบตั ิกิจกรรม 
•  ศกึ ษาและปฏิบัติตามขนั้ ตอนและกจิ กรรมทก่ี ําหนดไวในชุดการสอน 
•  ขณะศกึ ษาชุดการสอน นักเรยี นปรึกษากนั ภายในกลมุ และขอคําแนะนาํ จากคร ู
•  เม่ือศกึ ษาเสร็จแลว ใหจดั เกบ็ ชุดการสอนใหอ ยูในสภาพท่ีพรอ มใชง าน 
•  ทาํ แบบทดสอบหลงั เรยี น

ชุดการสอนหนวยพระพทุ ธ 
ประกอบแผนการจดั การเรยี นรูท่ี  ๓ 

เร่ือง  “ชาดก” 

คาํ ช้แี จง 

๑.  ชุดการสอนหนว ย พระพุทธ แผนการจัดการเรียนรทู ี่ ๓ เรอื่ ง “ชาดก” 
๒.  ภายในชดุ การสอนแตละชุดประกอบดวยบตั รตา งๆ  ดงั น้ี 

๒.๑ บัตรคําส่ัง 
๒.๒ บตั รความรู 
๒.๓ บตั รงาน 
๒.๔ บัตรคําถาม 
๒.๕ บตั รเฉลย 
๓.  ใหน กั เรยี นเลอื กประธานกลมุ   เพ่อื ดแู ลและควบคมุ การทาํ งานของสมาชิกในกลมุ  และเลอื ก 
เลขานกุ ารเพือ่ บนั ทกึ ผลการทํากิจกรรมของกลมุ  
๔.  นักเรยี นทกุ คนรว มปฏิบัตกิ จิ กรรมและแลกเปลย่ี นเรียนรูรว มกนั

จดุ ประสงคการเรียนร ู

เมอื่ ทํากิจกรรมในชดุ การสอนนแ้ี ลว  
๑. มคี วามรคู วามเขา ใจชาดก 
๒. สรุปวเิ คราะหชาดก 
๓. สามารถนาํ ขอคิดท่ีไดจ ากชาดกไปเปน แบบอยา งในการดาํ เนนิ ชวี ติ ได 

ชาดกหมายถงึ อะไร

ชุดการสอนหนว ย  พระพทุ ธ 
ประกอบแผนการจัดการเรยี นรูท  ี่ ๓ 

เรอ่ื ง “ชาดก” 

บัตรคําสั่ง 

ใหน กั เรียนแตล ะกลุมปฏบิ ัตดิ ังน ี้
๑. ศึกษาจากบตั รความรูเ รือ่ ง “ชาดก” ดวยวิธีการตอ ไปนเ้ี พยี งวธิ เี ดยี ว 

๑.๑ เลือกตวั แทนอา นใหส มาชิกทุกคนในกลมุ ฟง 
๑.๒ สมาชิกแตล ะคนในกลุมศกึ ษาดวยตนเอง 
๑.๓ วธิ ีการอน่ื ทีส่ มาชิกในกลมุ เสนอแนะ 
๒. ทาํ กจิ กรรมตามบตั รงาน 
๓. ประธานอานคาํ ถามในบตั รคําถาม สมาชิกตอบลงในสมดุ เปน การทดสอบ  หลงั จากไดท าํ  
กจิ กรรมตางๆเสร็จแลว หลังจากนั้นอานคําเฉลยในบตั รเฉลย

ชดุ การสอนหนว ย พระพทุ ธ 
ประกอบแผนการจดั การเรยี นรทู  ่ี ๓ 

เรือ่ ง  “ชาดก” 

บัตรความรู

ชาดก หมายถึง เรอ่ื งราวเก่ยี วกบั พระพทุ ธเจาในชาติกอนๆ 
(อดตี ชาตขิ องพระพุทธเจา)  พระพุทธเจาตรสั เลาไวอ ยูในสตุ นั ตปฏ ก 
มที งั้ หมด 547 เรอ่ื ง การศึกษาชาดกมปี ระโยชนคอื  ทาํ ใหเ กิดขอคดิ  คตธิ รรม 
และหลกั ธรรมตางๆ ซึ่งเราสามารถนําไปเปน แนวทางในการดําเนินชีวิต 
ไดเ ปนอยางดีในทน่ี ้จี ะไดศกึ ษาชาดกเรื่อง อัมพชาดก และตติ ตริ ชาดก 

อมั พชาดก

(มนตเสกมะมว ง) 

ชดุ การสอน  หนว ยพระพทุ ธ 
ประกอบแผนการจัดการเรียนรทู  ่ี ๓ 

เรอ่ื ง  “ชาดก” 

อมั พชาดก  เร่ืองนี ้  พระพุทธเจาแสดงไว   โดยปรากฏ 
อยใู น  หมวดเตรสกนบิ าต  ขทุ ทกนิกาย  แหง พระ 
สตุ ตนั ตปฎ ก  พระไตรปฎกเลมท ี่ ๒๗  เหตเุ กดิ ของชาดก 
เรอ่ื งนีม้ อี ยูวา

สมัยหนึง่ พระพทุ ธเจา ประทบั อยูใ น 
วดั พระเชตวนั   เมืองสาวัตถี  ทรงทราบเร่อื งทีพ่ ระภกิ ษุ 
สงฆสนทนากันในศาลาทปี่ ระชุม  เกยี่ วกบั ความ 
ประพฤตขิ องพระเทวทัต  เรื่องมอี ยวู า  

พระเทวทตั ไดป ระกาศตนแยกการปกครอง 
สงฆออกจากพระพุทธเจา   พระสงฆทง้ั หลายตกั เตอื น  แต 
พระเทวทัตไมเช่อื ฟง   อกี ทัง้ ยงั ปฏเิ สธดว ยวา   พระพทุ ธเจา  
ไมใ ชอ ุปช ฌาอาจารยข องตน  ไมจําเปนตอ งเคารพ 
การปฏเิ สธนท้ี าํ ใหพ ระเทวทัตเส่ือมจากฌานท่ตี นมอี ยทู ันท ี
นอกจากจะเสอ่ื มจากฌานแลว   พระเทวทตั ยงั ถกู แผน ดินสบู ถงึ มรณภาพอกี ดว ย  พระพทุ ธเจาจึงไดเ สดจ็ มายงั ที่ 
ประชุมสงฆ  แลว ตรัสแกพระภกิ ษสุ งฆวา  พระเทวทัตเปน คนอกตัญแู ละเสื่อมเสยี จากความด ี  ไมใ ชแ ตป จจุบนั น้ี 
เทานน้ั   แมใ นอดตี กเ็ คยเปนอยางน้ีมาแลว  จากนั้นจงึ ตรสั ชาดกเรอ่ื งนวี้ า

บตั รความร ู

เอ!.ตาเขมน   โอมเพยี้ ง 

อยากกินจงั !

กาลครง้ั หนง่ึ นานมาแลว   พระโพธสิ ตั วเ กดิ ในตระกลู ของคนวรรณะจัณฑาล  อาศยั อยใู นนครตกั ศิลาซง่ึ เปน  
ผูรูมนตวเิ ศษสามารถเสกมะมว งใหม ีผลนอกฤดูกาลไดแ ละใชมนตวเิ ศษนเ้ี ปน เคร่อื งเล้ียงชพี ตลอดมา 

บตั รความรู 

มคี นอยไู หมครบั ?  โปรดรับขา 
เปน ศษิ ยด วย 
เถิด 

โฮง ..โฮง..

วันหน่งึ ไดมีบตุ รชายของปโุ รหติ คนหนง่ึ ซ่ึงไปเรยี นมนตศลิ ปวทิ ยาจากอาจารยทศิ าปาโมกขไ ดเ ขา มา 
หมบู า นคนจัณฑาล  เมื่อไดร ขู า วเร่ืองราวของพระโพธิสตั วจงึ สนใจที่จะเรียนมนตน  ้ี  แตพระโพธิสตั วไ มส อนให 
เพราะเกรงวา จะรกั ษามนตนไ้ี วไ มไ ด แตช ายหนุม ต้งั ใจจะเรียนใหไ ดจึงยอมลดศกั ดศิ์ รีวรรณะพราหมณมารบั ใชพ ระ 
พระโพธสิ ตั วแ ละภรรยาซ่ึงเปนวรรณะจณั ฑาล  และกลาวขอรองพระโพธสิ ัตวห ลายครั้งหลายครา 

บัตรความร ู โอม... 

มสี มาธิตงั้ จิตใหม่นั  
รกู ตญั ูครูอาจารย 

จงจาํ เอาไว…..

จนพระโพธิสตั วใ จออ นยอมใหเ รยี นมนตแ ตก ําชบั วา   “มนตน เี้ ปน มนตวิเศษสามารถทําใหผ ูเรยี นมีวาสนา 
สูงสง ได ผเู รยี นมนตต อ งไมล บหลบู ุญคณุ ครอู าจารย”   มิฉะนนั้ มนตจะเสอ่ื ม  ชายหนมุ ผูนนั้ กย็ นื ยนั รบั คาํ  
หลงั จากเรียนมนตจบแลว  ชายหนมุ ผนู นั้ กก็ ลบั มายังกรงุ พาราณส ี  ไดทําการทดสอบมนต   ปรากฏวา 
ไดผ ล 

บัตรความรู อศั จรรย 
จรงิ ๆ 
มะมวงสกุ   พะยะคะ 

คนเฝาสวนเหน็ เขาจึงไดซ ือ้ ไปทูลเกลาฯ  ถวายพระเจาพรหมทัต กษัตรยิ ผคู รองกรงุ พาราณสี เสวยแลว  
ทรงพอพระทยั ในรสอันหวานหอมของมะมว ง  ไดต รสั ถามและรบั สงั่ ใหชายหนุม ผนู น้ั เขา เฝา  แลว โปรด 
เกลาฯใหพักอยใู นราชสาํ นกั ตอ ไป   อยูมาวนั หนง่ึ พระเจา พรหมทัตมีพระราชประสงคจะทอดพระเนตร 
วิธกี ารเสกมะมวง  จงึ ใหช ายหนมุ รา ยมนตเ สกมว งและไดท อดพระเนตรต้ังแตต น จนจบ  พระองคท รงพอ 
พระทยั ในตัวเขามาก  จงึ  ตรสั ถามถงึ ผปู ระสิทธปิ์ ระสาทวชิ ามนตว เิ ศษนใ้ี ห  เขาไมก ลาท่จี ะทลู ความจรงิ  
จงึ ทูลเท็จไปวาเรียนมาจากอาจารยท ิศาปาโมกข 

บัตรความรู 

ไอค นเนรคณุ …พาตวั ออกไป

เจา กลับไป 
เถดิ  

วนั ตอ มา 
พระเจา พรหมทัตมีพระราชประสงคอ ยากทอดพระเนตรอกี ครัง้ แตไ มเ หน็ ผลจงึ ตรัสถาม  เขาจึงกลา วทลู  
เทจ็ วา ยงั ไมไ ดฤ กษยาม  และในที่สดุ เขากก็ ลา วความจริงแตมนตข องเขากเ็ ส่อื มเสยี แลวเมอ่ื ทรงสดบั ฟง  
เชน นน้ั   พระเจา พรหมทตั ทรงตาํ หน ิ  และรบั สง่ั ใหล งอาญาและขับไลอ อกจากเมอื ง   เขากลายเปน คน 
อนาถาซมซานกลบั ไปยังหมบู า นคนจัณฑาล  ขอเรียนมนตอีกครั้งแตพ ระโพธสิ ัตวไ มส อนให  และสอนวา  
เราใหท านเรียนมนตดวยชอบธรรม  ทานกเ็ รยี นมนตด ว ยชอบธรรม  หากทานต้ังใจรักษามนตไ วมนตก จ็ ะ 
ไมเสอ่ื มไปจากทา น   เราไมน า ใหมนตนแี้ กทานเลย  จงไปเสียเถดิ  

บตั รความรู 

ใครกัน……..????? 

ชายหนมุ ไดฟง เชน น้นั กเ็ สยี ใจและละอายใจยิ่งนกั   จงึ เดนิ ทางจากบา นพระโพธิสัตวบ า ย 
หนาเขาปา   ตอ มามีผพู บศพเขาอยใู นปา แหง นั้น 

เคา โครงเรือ่ ง  ;  นางน้ําทพิ ย     ขาววลิ าศ 
ภาพโดย  ;  นายวฑิ ิตทรงชยั   ทรงมะลิ

บัตรความรู

ชาดกเรื่องน้สี อนใหรวู า 
-  การยอมรบั ความจริงต้ังแตแ รก  ผลที่จะไดร ับยอ มแตกตางจากการยอมรบั ความจริง 
เมอื่ ถกู ซักไซไ ลเลยี ง  หรือคาดคน้ั  
-  คนเราไมค วรลบหลูครูอาจารย  ควรมคี วามสาํ นกึ    และกตัญูรูคณุ ทาน  ผทู มี่ คี วาม 
กตัญรู คู ุณคนอื่นยอมเจรญิ กาวหนา  

ชดุ การสอนหนว ยพระพุทธ 
ประกอบแผนการจัดการเรียนรทู  ่ี ๓ 

เรือ่ ง “ชาดก” 

บัตรงาน 

หลงั จากศกึ ษาบตั รความรู จบแลว 
๑.  ใหนกั เรยี นแตละกลมุ ทําบตั รคําถามใหเสรจ็ ในชว่ั โมง 
๒.  นักเรยี นนาํ เสนอขอคิดท่ีไดจ าการศกึ ษาชาดกหนา หองเรียนเปนกลมุ

ชุดการสอน  หนวยพระพทุ ธ 
ประกอบแผนการจัดการเรียนรูท ี่ ๓ 

เรือ่ ง  “ชาดก” 

บัตรคาํ ถาม 

นักเรียนไดศึกษาบตั รความรแู ลว   ตอบคาํ ถามชาดกเร่อื ง มนตเ สกมะมว ง 
๑.  จากการศกึ ษาอัมพชาดก  นกั เรียนไดข อ คดิ   หรือ  คติธรรมอะไรบาง 
๒.  คนกตญั ูรคู ุณอาจารยย อ มเปน คนเจริญในทกุ สถานในทกุ กาลทุกเมอ่ื    นักเรยี น 
จะปฏบิ ตั ติ นอยา งไรจึงจะสอดคลอ งกบั ขอความนี้ 

ทําบตั รคาํ ถามหรอื ยงั ครบั

ชดุ การสอน  หนวยพระพทุ ธ 
ประกอบแผนการจัดการเรยี นรทู ี ่ ๓ 

เรอ่ื ง  “ชาดก” 

บตั รเฉลย 

แนวคําตอบ 
นักเรียนไดศึกษาบตั รความรูแลว   ตอบคําถามชาดกเรอ่ื ง มนตเสกมะมวง 

๑.  จากการศึกษาอัมพชาดก  นกั เรียนไดข อ คดิ   หรอื   คติธรรมอะไรบาง 

-  การยอมรับความจริงตง้ั แตแรก  ผลที่จะไดรบั ยอ มแตกตางจากการยอมรับความจรงิ  
เม่อื ถกู ซักไซไ ลเ ลียง  หรือคาดคั้น 

-  คนเราไมค วรลบหลูครูอาจารย  ควรมคี วามสาํ นกึ    และกตญั ูรคู ณุ ทาน  ผูที่มีความ 
กตญั ูรคู ุณคนอ่นื ยอ มเจรญิ กา วหนา 

๒. คนกตญั ูรคู ณุ อาจารยย อมเปน คนเจรญิ ในทกุ สถานในทกุ กาลทุกเมอ่ื    นักเรยี นจะ 

ปฏบิ ัติตนอยางไรจงึ จะสอดคลองกบั ขอความน้ ี
การปฏิบัติตนใหสอดคลอ งกับขอ ความน้ี  ตามหลักพระพทุ ธศาสนาไดเ สนอแนะ 
แนวทางไวใ นหลักทศิ   ๖  ดงั น้ ี
๑.  แสดงความเคารพทงั้ ตอ หนา และลบั หลัง 
๒.  หม่ันไปเยย่ี มเยียนทาน  แมทานไมไ ดสอนแลวกต็ าม 
๓.  ชว ยเหลอื   รบั ใช   และปรนนิบตั ทิ า นตามสมควร 
๔.  ตง้ั ใจศกึ ษาเลาเรียน 
๕.  ศึกษาเลาเรียนดวยความเคารพ

บตั รคาํ ถาม

อัมพชาดก เร่ือง มนตเ สกมะมว ง 

ใหนกั เรยี นตอบคําถามและระบายสภี าพใหส วยงาม 
ภาพประกอบชาดก เร่ือง .................................................................................................................... 
ขอ คิดจากชาดกเรื่องนี้ คือ................................................................................................................... 
............................................................................................................................................................. 
แนวทางการนาํ ไปปฏบิ ตั ิ คือ ............................................................................................................. 
. 

บตั รเฉลย

อัมพชาดก เร่อื ง มนตเ สกมะมว ง 
ใหนกั เรียนตอบคําถามและระบายสภี าพใหสวยงาม 
ภาพประกอบชาดก เรอ่ื ง มนตเ สกมะมว ง 
ขอคิดจากชาดกเรื่องนี้ คือ  ไมค วรพดู โกหก  มคี วามกตญั ูกเวทีตอ ผมู ีพระคณุ เคารพยกยอ งครูอาจารย 
แนวทางการนาํ ไปปฏบิ ัติ คือ พดู แตความจริง แสดงความกตัญูและเคารพครูอาจารยและผูมพี ระคณุ  

ตติ ติรชาดก 

(สัตวสามสหาย)

ชุดการสอน  หนว ยพระพทุ ธ 
ประกอบแผนการจัดการเรียนรทู ่ี  ๓ 

เร่ือง  “ชาดก” 

เมอ่ื อนาถบณิ ฑิกเศรษฐี สรา งพระวิหาร 
เชตวนั   ทเี่ มืองสาวัตถีเสรจ็ แลว กก็ ราบทลู อญั เชญิ  
พระพุทธเจาและภกิ ษุสงฆเสดจ็ ไปประทบั ในระหวา ง 
ทาง ทพี่ ระพทุ ธเจาเสด็จไปไดพ กั คางแรมที่เมืองไพศาลี 
ณ ท่ีนนั้  พระฉพั พคั คยี  (กลุมพระ ๖ รปู ) ตา ง  จับจองท ่ี
พักไวเพ่อื ตนเอง  และ  อุปชฌาจารยจ นพระสารีบตุ ร 
ไมมีทพี่ ัก ทา นจึงเดินจงกรมอยูตลอดคนื ในตอนใกลร ุง 
พระพทุ ธองคเ สด็จออกมาพบพระสารีบุตร  ตรัสถาม 
ไดความวา  พระสารีบุตรไมม ที พี่ ักจงึ ไดเดนิ จงกรม 
ตลอดคนื   พระพุทธเจาจึงสงั่ ใหม กี ารประชุมสงฆ 
ตรัสถามวา ภิกษุชนดิ ใดควรจะไดทพี่ ักอนั เลิศ  ขาวและ 
น้าํ อันเลศิ   บางจาํ พวกบอกวาพระภกิ ษุทมี่ าจากตระกูล 
พราหมณ กษัตรยิ   คหบด ี เปนตน   บางจาํ พวกบอกวา 
พระภิกษุผไู ดฌ าน  ภกิ ษผุ ูบรรลุโสดาปตติผลจนบรรลุ 
พระอรหนั ต  ควรจะไดท ่พี ักอนั เลศิ  
พระพทุ ธเจา ตรัสวา ภกิ ษุทกี่ ลา วนน้ั หาใชผทู ค่ี วรไดท พ่ี ักอนั เลศิ ขา วและน้ําอันเลศิ ไม  ภิกษุผูเจริญดว ย 
วยั วุฒิเทานน้ั ทคี่ วรได  แลว ทรงสอนภิกษทุ ัง้ หลายวา “ พวกเธออยูด ว ยกนั จาํ นวนมากไมรจู กั เคารพยาํ เกรง 
ไมกราบไหวผ ูเจรญิ วัยดวยแลวจะอยรู ว มกนั อยา งไร ”  จงึ ตรสั เลา ตติ ตริ ชาดก  ความวา

บตั รความรู 

เจ๊ยี ก…ครอ ก…ครอก. 
เจย๊ี ก..ครอก…ครอ ก 

โดเรมี….โดเรมี… ลน้ั ลา 
หนขู อเวลาซัก 3 นาท ี

ครอ ก…..ฟ ครอ ก…… ฟ………

กาลคร้ังหนง่ึ นานมาแลว   ณ  บริเวณปาหิมพานต  มีตน ไทรใหญอ ยูต น หนึง่   มสี ตั วสามสหาย  คอื  
นกกระทา  ลงิ   และชา ง  อาศยั อยูดวยกนั   สตั วแ ตละตัวตางถือด ี ไมเคารพยาํ เกรงซง่ึ กนั และกนั  

บตั รความรู 

เดอื นเพญ็  สวยเยน็ เห็นอราม

เจา ชางไมมมี ารยาท 
มาเกาใหขา ราํ คาญ 

อูย….คนั ตอ งเกาหนอยแลว  แกรก… 

โดยชางสําคญั ตนวาเปน สตั วใ หญ เมอื่ เกดิ อาการคันลําตวั กเ็ อาสขี า งถตู น ไทรจนสะเทือน หรอื ไมก  ็
ใชง วงจบั ตน ไมเ ขยาเลน บาง เมอ่ื อยากรอ งกแ็ ผดเสยี งดงั ลน่ั ปาจนนกกระทาและลงิ สะดงุ ตกใจ สวนลงิ กค็ ดิ  
วาตนคลอ งแคลว วองไวปนตน ไมเกง  ชา งไลจ บั ไมท นั  จงึ ชอบแกลง ชางโดยการหกั กง่ิ ไมทมี่ รี ังมดแดงโยน 
ใสช า งบาง หรอื นึกสนกุ ก็รื้อรงั นกกระทาทงิ้ เสยี บาง สวนนกกระทาแมจ ะตวั เลก็ สดุ แตถอื วาตัวเองบนิ ได  จึง 
ถา ยมูลรดหวั ลงิ และชางบาง อยากจะขนั ขน้ึ มาเมอื่ ใดก็สง เสยี งข้นึ มาทนั ทโี ดยไมเลือกเวลา สัตวทง้ั สาม 
จึงหาความสงบไมไ ด  ตา งมคี วามรสู ึกโกรธเคอื งกนั อยเู นืองๆ 

บตั รความรู 

ไง….ลูก สนกุ ไหม แปรน… 
แปรน …. 

แมค รับ….ตนไทรนีต่ นเลก็ จัง 
เลยนะครบั เเม แปรน… 
แปรน…….

แมจ ะอาศยั อยดู ว ยกันแตส ัตวท งั้ สามกไ็ มวายทะเลาะกันเปน ประจํา และสัตวทั้งสามไมมคี วาม 
เคารพยาํ เกรงกนั จงึ หาความสงบสขุ ไมไ ด  จนอยูมาวันหนง่ึ สตั วท ง้ั สามครนุ คดิ หาวธิ นี บั อายขุ องพวกตนอย ู
หลายวัน จนในทสี่ ุด ชา งกลา วขึ้นวา  สมัยฉนั ยงั หนมุ ๆฉนั เคยเอาทอ งของฉนั ถกู ับยอดไทรน ี้ มนั ทาํ ใหฉนั รู 
วา นอกจากรางกายทใ่ี หญโ ตของฉนั แลว  ฉนั ยงั เปนพวกทเ่ี จาทง้ั สองควรนอบนอมยําเกรงและใหความ 
เคารพ 

บตั รความรู 

เจ๊ยี ก…ครอ ก…เจย๊ี ก… ครอก… 

เจย๊ี ก…เจี๊ยก…ครอก……

เจาไทรนี่ตน เลก็  
มากเจีย๊ ก…เจย๊ี ก… 

ลิงไดฟง เชน น้ันจึงกลา วขึ้นทันทีวา  สมยั ฉนั ยงั เล็กฉันกเ็ คยตรวจดตู น ไทรทกี่ าํ ลงั งอกและเตบิ โต 
จากเมลด็  บางครง้ั ฉนั ยงั เคยโนม ยอดไทรมาแทะเลนเลย เมอื่ กลา วจบชา งและลงิ ถามนกกระทาวา ตอนทา น 
เกดิ ตนไทรนใ้ี หญแ คไหนแลว 

บตั รความร ู

อวู … จริงหรอื  เจี๊ยก… 

โอ. .ทานนกกระทาผูอ าวโุ ส ขาจะให 
ความเคารพ แกท า น

นกกระทาฟงสตั วทั้งสองกลา วจบ นกกระทาจึงกลาววา สมยั ฉนั เปนหนุมฉันเทย่ี วหาผลไมก นิ  พบ 
ผลของลกู ไทรสีแดงฉนั จึงโฉบบนิ ลงกนิ  และในเวลาตอ มากไ็ ดถายออกมาเเละกเ็ ปน ตนไทรที่พวกเราอาศยั  
อยูนแ่ี หละ เพราะฉะนน้ั ฉนั จงึ เปน ผูทอ่ี าวุโสทีส่ ดุ  

บตั รความร ู

ไปไหนกันดีพนี่ กกระทา 

งนั้ …ไปหาอะไรกินกันดีกวา... 

เดีย่ วนอ งพาซ่ิง… บรอ๋ื  

เมอ่ื รูวา ใครแกกวา กันแลว นกกระทาซงึ่ ตวั เล็กทีส่ ุดจึงเปน พ่ีใหญ  ลิงเปน พี่รอง สว นชางตวั ใหญเปน  
นอ งเลก็  สตั วท ้ังสามตา งเคารพกันตามลําดบั อาวโุ ส เลิกกลนั่ แกลง รงั แกกนั มีอะไรกห็ ันหนาเขา ปรึกษาหารอื  
กนั  แมเมอื่ จะออกไปหาอาหารกินก็ไปดวยกนั  นกกระทาขหี่ ลังชางไป ลงิ กโ็ หนตามก่ิงไมบา ง ขี่หลงั ชา งบา ง 
เมื่อไปถงึ ตน ไมที่ตอ งการ ลงิ  กจ็ ะปน ขึ้นไปเกบ็ ผลไมแ ลวสง ใหช างนํามากินดว ยกนั อยางอม่ิ หนําสาํ ราญทง้ั  
สามพนี่ อ ง  นกกระทาผูเปน พี่ใหญน ัน้  เปนผูมีความรคู วามคิดดี จงึ คอยใหโ อวาทแกนอ งทงั้ ๒ เสมอ ทงั้ ยงั  
ชกั ชวนใหร ักษาศลี ๕ อกี ดว ยสตั วท ั้ง ๓ จึงอยูดวยกันอยางผาสกุ ตลอดชีวิต ครน้ั ส้นิ ชีวติ ไปแลว ไดไปเกดิ  
เปน เทวดาบนสวรรคดวยกนั ท้งั หมด 

เคาโครงเรือ่ ง  ;  นางนา้ํ ทพิ ย    ขาววลิ าศ 
ภาพโดย  ;  นายวฑิ ิตทรงชัย  ทรงมะลิ

บัตรความรู

ชาดกเร่อื งนสี้ อนใหร วู า  
๑.  บุคคลท่จี ัดวา เปนผูใหญ ควรแกก ารเคารพกราบไหว 
๒.  วธิ แี สดงความเคารพตอผูใหญ เชน ไหว กราบ แสดงกิริยาออ นนอ มใหเกยี รติ ฯ 
๓.  สิ่งทผ่ี ูนอยไดร บั จากการปฏบิ ตั ิตอ ผใู หญด ว ยความเคารพ ไดแ ก ไดร บั การถายทอดวชิ าความรู 
ไดฟงสง่ิ ท่ีไมเคยฟง 
๔.  ความเคารพ ออนนอ มถอมตน เปน บอ เกดิ ของความสขุ  

ชดุ การสอน  หนวยพระพุทธ 
ประกอบแผนการจัดการเรยี นรทู  ่ี ๓ 

เรือ่ ง  “ชาดก” 

บตั รงาน 

๑.  หลังจากศกึ ษาบัตรความรจู บแลวใหน กั เรยี นแตล ะกลุมทําบตั รคาํ ถามใหเสรจ็ ในชว่ั โมง 
๒.  นกั เรียนนาํ เสนอการตอบคําถามเร่อื งสัตวสามสหายหนาหองเปนกลุม

ชุดการสอน  หนว ยพระพุทธ 
ประกอบแผนการจัดการเรยี นรูท่ ี ๓ 

เรอื่ ง  “ชาดก” 

บัตรคาํ ถาม 

นกั เรยี นไดศกึ ษาบัตรความรแู ลว   ตอบคําถามชาดกเร่ือง สัตวส ามสหาย 
๑.  พระพทุ ธเจา สอนใหพ ระภกิ ษรุ ูจกั เคารพยําเกรงแกผมู วี ยั วฒุ ิ 
มากกวา  โดยยกตวั อยา งจากชาดกเร่อื งใด 
๒.  ตวั ละครในนิทานชาดกเรอื่ ง “สัตวสามสหาย”  มีสัตวอ ะไรบาง 
๓.  จากนิทานชาดกสัตวแตละตวั มนี สิ ัยอยา งไร 
๔.  สตั วทัง้ สามมวี ธิ กี ารนบั อายุอยางไร 
๕.  ขอ คดิ จากนทิ านชาดกเรอื่ งนี้ใหข อคดิ ในเร่ืองใด 

ทาํ บตั รคําถามหรอื ยังครับ

ชุดการสอน  หนว ยพระพทุ ธ 
ประกอบแผนการจดั การเรยี นรูท  ่ี ๓ 

เรื่อง  “ชาดก” 

บัตรเฉลย 

แนวคําตอบ 
๑.  พระพุทธเจาสอนใหพ ระภกิ ษรุ จู กั เคารพยําเกรงแกผมู วี ยั วุฒิ 
มากกวา   โดยยกตวั อยา งจากชาดกเรอื่ งใด 
ตติ ตริ ชาดก 
๒.  ตัวละครในนิทานชาดกเรือ่ ง “สตั วสามสหาย” มสี ัตวอ ะไรบาง 
นกกระทา, ลงิ , ชา ง 
๓.  จากนิทานชาดกสตั วแ ตล ะตวั มีนิสยั อยา งไร 
สัตวแตล ะตวั มนี ิสยั ชอบทะเลาะกนั  
๔.  สตั วท้งั สามมวี ิธกี ารนับอายุอยา งไร 
นับอายเุ ปรยี บเทยี บกับการเจริญเติบโตของตน ไทร 
๕.  ขอคิดจากนิทานชาดกเรอื่ งนี้ใหขอคิดในเรอื่ งใด 
การใหค วามเคารพผทู ่ีอาวโุ สกวา

บัตรคาํ ถาม

ติตตริ ชาดก เรอื่ ง สัตวสามสหาย 

ใหน กั เรยี นตอบคําถามและระบายสภี าพใหส วยงาม 
ภาพประกอบชาดก เรอ่ื ง ............................................................................................................................... 
ขอ คิดจากชาดกเรอื่ งนี้ คือ.............................................................................................................................. 
........................................................................................................................................................................ 
แนวทางการนําไปปฏบิ ตั ิ คือ ............................................................................................................................ 

บตั รเฉลย

ติตติรชาดก เร่ือง สตั วสามสหาย 

ใหน กั เรยี นตอบคําถามและระบายสภี าพใหสวยงาม 
ภาพประกอบชาดก เร่อื ง สตั วส ามสหาย 
ขอ คิดจากชาดกเร่ืองนี้ คือ  การเคารพผูทอ่ี าวโุ สกวา  และ เรื่องความสามัคค ี
แนวทางการนาํ ไปปฏบิ ัติ คือ ใหความเคารพผทู ี่อาวโุ สกวา   และรรู ักสามคั คีในหมคู ณะ 

บตั รคาํ ถาม 

ใหน กั เรยี นพิจารณาขอ ความในกรอบวา เกย่ี วขอ งกบั ชาดกเร่อื งใด  แลวนําตวั เลขหนา ขอ ความมาใส 
ในชาดกเร่อื งน้นั ใหถ กู ตอ ง 

~ อมั พชาดก~  ~ ตติ ตริ ชาดก~ 
___________________________  ___________________________ 

๑.  พระสงฆสนทนากนั เรื่องความประพฤตขิ อง  ๒.  พระโพธสิ ัตวเ กดิ ในตระกูลของคนวรรณะ 
พระเทวทัต  จัณฑาล  เปนผูร มู นตว เิ ศษ 

๓.  ขอขอบคุณในไมตรจี ิตของพวกทา นเราขอ  ๔.  เมือ่ ใดไดฤ กษย ามดีแลว  ขาพระพทุ ธเจา จะ 
สญั ญาวา จะรกั ษาเกียรติอนั นจี้ นกวา ชวี ิตจะ  รบี นํามะมวงมาถวายพระองค 
หาไม 
๖.  นรชนเหลาใดฉลาดในธรรม  มคี วามนอบ 
๕.  พระโพธิสัตวเ กดิ เปนนกกระทาอาศัยอยทู ี่  นอ มตอ ผูใ หญ   นรชนเหลานน้ั ยอมไดร ับความ 
ตนไทรใหญ  ในปา หิมพานต  พรอมเพื่อนลงิ   สรรเสริญ 
(พระสารีบตุ ร) และชาง(พระโมคคัลลานะ) 
๘.  พระเจาพรหมทตั รับส่งั ใหล งอาญาชายหนมุ  
๗.  ทา นเปนคนพาล  หลงงมงาย  อกตัญ ู ผูน น้ั และใหขับไลออกจากราชสาํ นกั  
พดู เทจ็ ....  เราไมพอใจทา นเลย 

๙.  ภิกษทุ ง้ั หลายควรกระทาํ อภวิ าทอัญชลีกรรม  ๑๐. ทานแกก วา เราทงั้ หมด  ตง้ั แตบดั นีเ้ ปน ตน  
และสามีจกิ รรมตอผอู าวโุ ส  ไป  พวกเราท้ังสองจะใหท านเปนพใี่ หญ

บัตรเฉลย 

ใหนกั เรยี นพจิ ารณาขอ ความในกรอบวา เกยี่ วขอ งกับชาดกเรอื่ งใด  แลว นาํ ตวั เลขหนา ขอ ความมาใส 
ในชาดกเร่ืองนัน้ ใหถ กู ตอง 

~ อมั พชาดก~  ~ ติตติรชาดก~ 
๑ , ๒ , ๔ , ๗ , ๘  ๓ , ๕ , ๖ , ๙ , ๑๐ 

๑.  พระสงฆสนทนากนั เรอื่ งความประพฤตขิ อง  ๒.  พระโพธิสัตวเ กดิ ในตระกลู ของคนวรรณะ 
พระเทวทัต  จณั ฑาล  เปน ผรู มู นตว เิ ศษ 

๓.  ขอขอบคณุ ในไมตรีจิตของพวกทานเราขอ  ๔.  เมื่อใดไดฤ กษย ามดแี ลว   ขา พระพทุ ธเจาจะ 
สญั ญาวาจะรกั ษาเกียรติอนั นจ้ี นกวาชีวติ จะ  รบี นาํ มะมวงมาถวายพระองค 
หาไม 
๖.  นรชนเหลา ใดฉลาดในธรรม  มคี วามนอบ 
๕.  พระโพธิสัตวเกิดเปนนกกระทาอาศยั อยูท่ี  นอมตอผูใหญ   นรชนเหลา นั้นยอ มไดรับความ 
ตน ไทรใหญ   ในปาหมิ พานต   พรอมเพือ่ นลิง  สรรเสริญ 
(พระสารบี ตุ ร)  และชา ง(พระโมคคลั ลานะ) 
๘.  พระเจาพรหมทตั รบั สง่ั ใหลงอาญาชายหนมุ  
๗.  ทา นเปน คนพาล  หลงงมงาย  อกตัญู  ผนู ้ันและใหขบั ไลอ อกจากราชสํานกั  
พูดเทจ็ ....  เราไมพอใจทา นเลย 

๙.  ภกิ ษุทั้งหลายควรกระทําอภวิ าทอัญชลีกรรม  ๑๐. ทานแกก วา เราทง้ั หมด  ตง้ั แตบ ัดนี้เปน ตน 
และสามีจิกรรมตอผอู าวโุ ส  ไป  พวกเราท้ังสองจะใหท านเปน พใ่ี หญ

แบบทดสอบหลังเรียนหนว ยพระพทุ ธ 

เร่ือง  “ชาดก”

ชัน้ มัธยมศกึ ษาศกึ ษาปท ่ ี ๑ โรงเรยี นธญั รตั น  อาํ เภอธัญบุร ี จังหวัดปทุมธาน ี
คําส่ัง  ใหนกั เรียนกาเคร่อื งหมาย  X หนา คําตอบที่ถูกที่สดุ  
๑. อัมพชาดก เปนชาดกทสี่ อนเกยี่ วกบั เรอื่ งใด 

ก. เรื่องของความกตญั ตู อครูอาจารย 
ข. เรอ่ื งของความเมตตากรณุ าตอสงั คม 
ค. เร่ืองการแสดงความเคารพออนนอ มตอ ผูใหญ 
ง. เร่อื งของความเสยี สละและความมีมานะ 
๒. เพราะเหตใุ ดชายจณั ฑาลจึงยอมทจี่ ะถา ยทอดวิชาเสกมะมวงแกหนุม นกั ศกึ ษา 
ก. เพราะชายหนมุ ชว ยทํามาหากนิ  
ข. เพราะไดร บั คาจา งเปนการตอบแทน 
ค. เพราะชายหนมุ เปน คนดแี ละมกี ารศกึ ษาสงู  
ง. เพราะชายหนุม คอยปรนนบิ ตั ริ ับใชโดยไมรังเกยี จ 
๓. หนุม นกั ศกึ ษาไดเขา ไปรบั ราชการในเมอื งพาราณสไี ดอ ยางไร 
ก. เขา ไปสมคั รงานในเมือง 
ข. เสกมะมวงแลว ใหเจา หนาท่นี าํ ไปถวายพระราชา 
ค. เสกมะมวงนอกฤดกู าล มีรสชาตดิ  ี พระราชาไดเสวยกท็ รงพอพระทยั  
ง. ชายจัณฑาลนาํ ไปถวายตัวในเมอื ง พระราชาทรงพอพระทัย 
๔. มนตเ สกมะมว งใหสกุ กอ นเวลาในอัมพชาดกนน้ั เสื่อมลงเพราะเหตใุ ด 
ก.  เพราะชายหนุมเสกบอ ยเกนิ ไป 
ข.  เพราะชายหนุมโกหกวา  ไมไ ดเรียนมนตม าจากจณั ฑาล 
ค.  เพราะชายหนุม ลืมมนตทเ่ี รยี นมา 
ง.  เพราะชายหนุมไมตอ งการเสกมะมวงอีกตอ ไป 
๕.  หากนกั เรยี นเปน ชายหนุมบตุ รปโุ รหิตในอัมพชาดกนักเรียนจะปฏบิ ัตอิ ยา งไร 
ก.  นําเวทมนตท ี่เรียนมาเสกมะมว งใหแ มเ อาไปขาย 
ข.  นําเวทมนตใ หสอนแกค นอื่น 
ค.  บอกความจรงิ ต้งั แตแรกวาเรยี นมาจากคนจณั ฑาล 
ง.  ไมค วรบอกความจรงิ แกก ษตั รยิ เลยเพราะอาจไดอ ยูในวังตอ 

๖. จากติตตริ ชาดก สัตวท ้ัง ๓ คือ นกกระทา  ลิง  และชาง เปนตัวแทนของอะไร 
ก.  ความพยายาม 
ข.  การทําความเพียร 
ค.  การรจู กั เออื้ เฟอ เผ่ือแผก ัน 
ง.  การเคารพยาํ เกรงกนั  

๗. จากตติ ตริ ชาดก บคุ คลใดทีจ่ ะสมควรแกเสนาสนะอนั ลาํ้ เลิศ 
ก.  พระวินัยธร พระธรรมกถึก และพระท่ไี ดปฐมญาณ 
ข.  พระที่บรรลุโสดาบนั  พระสกทาคาม ี และพระอรหนั ต 
ค.  พระภกิ ษุผเู จริญโดยลาํ ดบั (พระผเู จรญิ เรียงลําดบั อาวโุ ส) 
ง.  พระผทู ี่ไดไ ตรวิชาและอภิญญาหก 

๘.  สิ่งท่ีนาช่ืนชม ตวั ละคร “ลิง” และ “ชา ง” จากการศกึ ษาตติ ตริ ชาดก คอื ขอใด 
ก.  การมีน้ําใจ เอ้ือเฟอสมกบั การท่เี ปน มิตรสหายกัน 
ข.  การมสี ัมมาทิฐ ิ ยอมรับผูอาวโุ สกวา แมจ ะเปนเพื่อนกัน 
ค.  ความซ่อื สัตยท ีช่ างและลิงมอบใหนกกระทา 
ง.  ความกตัญตู อนกกระทาผูมพี ระคณุ ตอ ชางและลงิ  

๗. ใครนาํ แนวคดิ ท่ีไดจ ากเร่ือง “สัตวสามสหาย” ไปปฏบิ ตั ิ 
ก.  อัม้ สวสั ดีรุนพ่ีทกุ ครงั้ ทเ่ี จอ 
ข.  อน พยายามพูดไกลเกล่ยี  
ค.  อัน๋ คอยใหค วามชว ยเหลือเพื่อนเสมอ 
ง.  ออยไมยอมใหการบานเพื่อนลอก  เพราะตอ งการใหเ พอื่ นฝกทําเอง 

๑๐. ผลดขี องการศกึ ษาเกย่ี วกบั ชาดก  คอื ขอ ตอ ไปน้ี  ยกเวน ขอ ใด 
ก.  เกดิ ความสนกุ สนาน 
ข.  ไดขอ คดิ คตเิ ตือนใจ 
ค.  เขาใจหลกั ธรรมคําสอนตางๆงา ยขนึ้  
ง.  ไดรับการยกยอ งวา เปน ผูม คี วามรเู รือ่ งชาดก

ชุดการสอน  หนวยพระพุทธ 
ประกอบแผนการจัดการเรียนรูท ่ี ๓ 

เร่อื ง  “ชาดก” 

บตั รเฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน 

๑.  ก 
๒.  ง 
๓.  ค 
๔.  ข 
๕.  ค 
๖.  ง 
๗.  ค 
๘.  ข 
๙.  ง 
๑๐.  ง

“ตติ ติรชาดก 
วาดวยความเคารพ”