๓.๓ ปัจจัยที่มีผลต่อการสถาปนาของอาณาจักรไทย

๓หนว่ ยการเรยี นรทู้ ่ี

ประวัติศาสตรไ์ ทยกอ่ นการปฏริ ูปการปกครองในสมัยรชั กาลท่ี 5

3.3 เร่ือง ปัจจยั ท่ีมผี ลต่อการสถาปนาของอาณาจักรไทย

โดย : ครูณัฐกฤต อตุ มะโน ,ครูอรทัย ฟูไฟติ๊บ ,ครสู ปุ รียา คาโมนะ

ปจั จยั ทม่ี ีผลต่อการสถาปนาอาณาจักรไทย

• นบั ตัง้ แต่อดตี จนกระทงั่ ถึงปจั จุบนั เป็นเวลากว่า ๗๐๐ ปี คนไทยมอี าณาจกั รต่อเนอ่ื งกนั มา คอื
สุโขทัย อยุธยา ธนบุรี และรัตนโกสนิ ทร์ โดยปจั จยั หลกั ทีม่ ผี ลตอ่ การสถาปนาอาณาจกั รไทย
ไดแ้ ก่ ปจั จัยทางภูมศิ าสตร์ การเมือง และประวัติศาสตร์

อาณาจักรไทย ปัจจยั ดา้ นภมู ศิ าสตร์ ปจั จัยด้านการเมอื งและประวัติศาสตร์
กรงุ สโุ ขทยั
• ต้ังอยทู่ ่ามกลางเทือกเขา มมี รสุมพัด • เคยเป็นเมอื งสาคญั มากอ่ นการสถาปนา
ผา่ น ทาให้มีฝนตกชกุ อาณาจักร และได้รับอทิ ธพิ ลจากเขมร

กรุงศรีอยธุ ยา • ตง้ั อยู่พนื้ ทีร่ าบล่มุ มีแมน่ า้ ไหลผา่ น • มีพัฒนาการมาจากละโวแ้ ละ
กรงุ ธนบุรี
ทาให้มคี วามอดุ มสมบรู ณ์ สพุ รรณภมู ิซึง่ มคี วามเจริญมาก่อน
กรงุ รัตนโกสนิ ทร์
• ตงั้ อยบู่ รเิ วณทม่ี ลี าน้าลึกใกลท้ ะเล • เป็นชมุ ชนเก่า มปี ้อมทส่ี ร้างตงั้ แต่
หากมีศกึ สงครามก็สามารถถอยทัพได้ สมัยอยธุ ยา
งา่ ย
• บริเวณทตี่ ้ังพระบรมมหาราชวังเดิมเปน็
• ต้ังอยู่ฝง่ั ตะวนั ออกของแมน่ า้ ชมุ ชนชาวจีน ต่อมาสร้างใหมโ่ ดย
เจ้าพระยา มีพ้ืนทีก่ วา้ งใหญ่ เลียนแบบมาจากกรุงศรีอยธุ ยา

ลักษณะสาคัญของการสถาปนาอาณาจักรไทย

๑ เป็นการเคลือ่ นย้ายราชธานหี รือศนู ยก์ ลางอาณาจักรจากเหนอื ลงใต้ คอื จากกรงุ สโุ ขทัยลงมา
กรุงศรอี ยุธยาลงมากรุงธนบรุ ี แล้วยา้ ยขา้ มฟากมากรงุ เทพมหานคร

๒ ราชธานีท้ังหลายต้ังอยรู่ มิ แม่นา้ ยกเว้นกรงุ สุโขทยั

มชี ัยภูมิท่เี หมาะสม การเพาะปลูกขา้ ว ซงึ่ เป็นอาหารหลักของคนไทย สว่ นการเดนิ ทางนยิ ม
๓ เดินทางทางเรอื มีความสะดวกกวา่ เส้นทางบกและยังสะดวกในการติดต่อคา้ ขายทงั้ ภายใน

และภายนอกประเทศ

ลักษณะสาคญั ของการสถาปนาอาณาจักรไทย
๔ ตั้งอย่ใู กล้หรือในเส้นทางการค้า ท้งั การคา้ ภายในและการค้ากับต่างประเทศ

๕ ต้ังอยูใ่ นแหล่งทรพั ยากรและผลผลติ จากทรพั ยากร คือ ของปา่ ทั้งหลาย รวมทั้งสตั วป์ า่
๖ การสถาปนาราชอาณาจักรใหมอ่ าจเลือกราชธานีจากเมืองท่เี คยมีอยู่ก่อนแลว้

ปจั จัยท่มี ผี ลตอ่ การสถาปนากรงุ สุโขทยั

ท่ีมาภาพ: http://www.mtk.ac.th

๑.ขอมเรม่ิ เสื่อมอานาจ
ในพ.ศ. 1762 นั้น ถือเป็นปที ส่ี น้ิ สุดพระราชอานาจของพระเจา้ ชยั วรมันท่ี 7 ซึ่งเป็นกษัตริย์ขอมทีม่ ี
พระบรมเดชานภุ าพมากพระองคห์ นงึ่

๒.ความเข้มแข็งของผู้นาและความสามคั คีของคนไทย
กลมุ่ คนไทยในสโุ ขทยั นน้ั ไดผ้ นู้ าที่เขม้ แข็ง กลา้ หาญ มคี วามสามารถ และมีจิตใจเสยี สละต่อสว่ นรวม
สูง คอื พอ่ ขุนบางกลางหาว เจ้าเมอื งบางยาง และพอ่ ขุนผาเมือง เจ้าเมอื งราด

๓. นสิ ยั รักความอสิ ระเสรีของไทย
คนไทยมีลักษณะประจาชาตอิ ย่างหนึ่งก็คือรักความอสิ ระเสรี ไมช่ อบอยภู่ ายใต้อานาจและไมช่ อบการ
ถูกกดขบี่ งั คับของผ้ใู ด

๔. สภาพทาเลท่ีตัง้
เน่ืองจากกรุงสุโขทยั ตงั้ อยู่รมิ ฝัง่ แมน่ ้ายม สามารถตดิ ตอ่ กับเมืองอ่ืนๆไดส้ ะดวกทัง้ ทางบกและทางนา้
ในแงท่ างยทุ ธศาสตรก์ ็ไม่ตอ้ งหวน่ั เกรงกบั การถกู ปิดล้อมและการส่งกาลงั ทหารเข้าป้องกนั ข้าศกึ ใน
แงท่ างเศรษฐกจิ กเ็ ปน็ ชมุ ชนทางการคา้ และการเพาะปลกู ทสี่ ามารถเลยี้ งตนเองได้

ปจั จยั ที่มผี ลต่อการสถาปนากรงุ ศรอี ยธุ ยา

๑.บรเิ วณนี้ความอดุ มสมบรู ณ์ตั้งอยู่บนท่ีราบลุ่มแม่น้า ๓ สาย
ไดแ้ ก่ แม่นา้ เจา้ พระยา แม่น้า ปา่ สกั และแมน่ ้าลพบุรี เหมาะแก่การทาเกษตรกรรม การประมง
การคมนาคม และการคา้ ขาย

๒.เปน็ ศูนย์กลางคมนาคมทางน้า
เดินทางไปยังหวั เมอื งภาคเหนอื ใช้แมน่ า้ ปงิ วงั ยม นา่ น และแม่นา้ เจา้ พระยาเป็นเส้นทางออก
สทู่ ะเล เพ่ือคา้ ขายและติดต่อกับต่างประเทศ

๓.ความม่นั คงทางยทุ ธศาสตร์
คอื การปอ้ งกันการบกุ รกุ ของขา้ ศึก ซง่ึ สภาพพืน้ ทเ่ี ป็นเกาะมแี ม่น้าและลาคลองลอ้ มรอบ
ในฤดูน้าหลากน้าจะทว่ มภายนอกข้าศกึ ไมส่ ามารถตง้ั ทัพตอ่ ไปได้

๔.การสถาปนากรงุ ศรีอยุธยาเป็นราชธานี
ในขณะน้นั อาณาจักรสุโขทัยเส่อื มอานาจ และอาณาจกั รขอมพระเจ้าชยั วรมนั ท่ี 7
สวรรคต

๕.พระมหากษัตริย์มีพระปรชี าสามารถ และมีกองกาลงั ทหารท่ดี ี
ประชาชนอาศยั ในบริเวณพระนครจานวนมาก เมอื่ เกดิ สงครามสามารถเรียกเกณฑไ์ พร่
พลได้ทันที

๖.กรุงศรีอยุธยามีทรัพยากรมาก ปา่ ไม้ สัตวป์ ่า แร่ธาตุ และแหล่งน้าที่อดุ มสมบูรณ์

๗.เมอื งสุพรรณบรุ ี เมอื งละโว้ ร่วมมือสนับสนุนรวมกันเปน็ อาณาจักรที่มอี านาจ
เข้มแข็ง

ปจั จยั ที่มผี ลตอ่ การสถาปนากรงุ ธนบรุ ี

๑. กรุงธนบรุ เี ปน็ เมอื งขนาดเล็ก เหมาะแก่การป้องกนั รักษา

2. ในกรณีทีข่ า้ ศึกมีกาลงั มากกว่าท่ีจะรักษากรุงไวไ้ ด้ กอ็ าจยา้ ยไปต้ังมนั่ ทจี่ ันทบุรีโดย
ทางเรอื ไดส้ ะดวก

3. กรุงธนบุรีมีปอ้ มปราการท่ีสรา้ งไวต้ ้งั แต่สมัยสมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช หลงเหลือ
อยู่พอท่จี ะใช้ป้องกันข้าศึกไดบ้ า้ ง

4. กรุงธนบรุ ีต้ังอยู่บนเกาะเหมอื นกรุงศรีอยุธยา และยงั มีสภาพเปน็ ท่ีลุม่ มบี งึ ใหญน่ ้อย
อยูท่ วั่ ไป ซึ่งจะเปน็ เคร่ืองกีดขวางขา้ ศกึ มิใหโ้ อบลอ้ มพระนครไดโ้ ดยง่าย

5. กรุงธนบุรีอย่ใู กลป้ ากน้าสะดวกแกก่ ารค้าขายกับต่างประเทศ
เรอื สนิ คา้ สามารถเข้าจอดเทยี บท่าไดโ้ ดยไมต่ อ้ งขนถา่ ยสนิ คา้ ลงเรอื เล็กอยา่ งสมยั อยุธยา
ทาใหป้ ระหยัดเวลาและค่าใชจ้ า่ ยได้มาก

6. กรุงธนบุรีเป็นเมืองเก่า
มีวดั ที่สรา้ งไวแ้ ต่สมัยอยุธยาเป็นจานวนมาก เพียงแตบ่ รู ณะ ปฏิสงั ขรณ์บ้าง ไม่จาเป็นตอ้ งสร้าง
วดั ข้นึ ใหม่ให้ส้ินเปลือง

7. กรุงธนบุรมี ดี ินดี มคี ลองหลายสาย มนี า้ ใช้ตลอดปี
เหมาะแก่การทานา ปลูกขา้ วทาสวนผักและทาไรผ่ ลไม้ นบั ว่ามคี วามอดุ มสมบรู ณด์ เี ทา่ หรือดกี ว่า
กรงุ ศรอี ยุธยา

ปจั จัยท่มี ีผลตอ่ การสถาปนากรงุ รัตนโกสินทร์

1. ทาเลที่ตง้ั ของกรุงรตั นโกสนิ ทร์ทม่ี เี ส้นทางออกสู่ทะเลได้สะดวก
ทาให้ติดตอ่ ค้าขายกบั พอ่ ค้าต่างชาติ ได้ง่าย

2. อทิ ธพิ ลจากลมมรสุมตะวนั ออกเฉยี งเหนอื และตะวนั ตกเฉียงใต้
ทาให้มฝี นตกชุก ชว่ ยเออื้ อานวยตอ่ การเพาะปลูก

3. การมีแม่นา้ หลายสายไหลผ่าน เช่น แมน่ ้าเจ้าพระยา ทา่ จนี แม่กลอง จงึ เหมาะแกก่ าร
เพาะปลูกและใชอ้ ปุ โภคบรโิ ภค

4. การเป็นศนู ยก์ ลางทางวฒั นธรรม เน่อื งจากอยใู่ นเสน้ การค้าระหวา่ งโลกตะวนั ตก
และ ตะวันออก

จารกึ ลานทอง พบท่วี ัดสอ่ งคบ อาเภอเมอื ง จงั หวัดชยั นาท จารึกดว้ ยอักษรขอม - อกั ษรไทยสมยั อยุธยา พ.ศ. ๑๙๕๑

คาถามขอ้ คดิ สะกิดใจ

แนวข้อสอบ O-Net

ปัจจยั สาคญั ทีเ่ ป็นตัวกาหนดลักษณะของการสถาปนาอาณาจักรไทย
คอื อะไร

1. สภาพทางภมู ศิ าสตร์
2. ลกั ษณะทางเศรษฐกจิ
3. ความเจริญก้าวหน้าทางวฒั นธรรม
4. ความเขม้ แข็งของกษตั รยิ แ์ ละกองทพั

เฉลย คาถามขอ้ คดิ สะกดิ ใจ แนวข้อสอบ O-Net

ปัจจยั สาคัญท่ีเปน็ ตวั กาหนดลกั ษณะของการสถาปนาอาณาจักรไทยคอื อะไร
1. สภาพทางภมู ิศาสตร์
2. ลักษณะทางเศรษฐกจิ
3. ความเจรญิ ก้าวหน้าทางวฒั นธรรม
4. ความเข้มแขง็ ของกษัตริย์และกองทพั

ตอบ : 1 สภาพภูมศิ าสตร์ เป็นปัจจัยสาคญั ประการหนง่ึ ในการสถาปนาอาณาจักรไทย
กลา่ วคอื ลกั ษณะภูมิประเทศท่รี าบลุ่มแมน่ ้าภาคกลาง โดยเฉพาะแมน่ า้ เจ้าพระยา
ทีเ่ หมาะสมต่อการสถาปนาและพัฒนาอาณาจักรในดา้ นต่างๆท่ีสาคัญ ไดแ้ ก่ ด้านเศรษฐกิจ
ทรพั ยากรธรรมชาตมิ ีความอุดมสมบูรณ์และมที ี่ต้งั เหมาะสมในการเดนิ เรอื ค้าขายตลอดจนมี
ชัยภูมิท่ดี ใี นการปอ้ งกนั การรุกรานจากข้าศกึ ศตั รภู ายนอกอีกด้วย