เหลียวหลัง แลหน้า ว่าด้วยรถไฟกับการพัฒนาเมืองหาดใหญ่

เหลยี วหลัง แลหน,า วา. ด,วย รถไฟกับการพัฒนาเมืองหาดใหญ.

จัดทำโดย
โครงการวิจยั คลองเตยลงิ ก4: หาดใหญเ9 มอื งแหง9 การเรยี นรู@

2



คณุ วรพงศ) ราคลี เล/าถงึ ชวี ิตในอดตี ของตัวเองท่เี กย่ี วขอ? งกบั การรถไฟ ไวน? า/ สนใจวา/
"ผมเกิดท่จี งั หวดั ยะลา คณุ พอ/ ทำงานรถไฟ ตำแหนง/ พนง.ตรวจรถไฟ การยา? ยสถานที่ทำงานของพอ/ ทำใหล? ูกๆเกิด
คนละสถานที่กันตามการย?ายงานของพ/อ เราพักที่เรือนพักของการรถไฟ ทำให?ผมได?เติบโต และซึมซับกับรถไฟ
ตั้งแต/เด็ก ของเล/นผมสมัยเด็ก คือ รถไฟ เท/มาก ผูกพันถึงขนาดจำเสียงหวูดรถไฟแต/ละขบวนได? ว/าเปUนหัวรถจักร
แบบไหน ร/ุนไหน มาจากประเทศอะไร

ผมทนั ในยุคท่ปี ระเทศไทยใช?รถไฟหัวจกั รไอนำ้ สำหรับผมหัวรถจักรไอนำ้ เหมือน #ยกั ษ)ใหญ/ใจดี
ยงิ่ ตอนทมี่ นั พน/ ไอนำ้ ขาวๆ ออกมา บรรยากาศเหมอื นออนเซน็ ของญปี่ นุY ในสมยั นอี้ ย/างไรอยา/ งน้ันเลยครับ
และเมื่อเราใช?หัวรถจักรไอน้ำ สมัยก/อนจึงมีตำแหน/งหนึ่งที่เรียกว/า #พนักงานติดไฟ ที่ต?องตื่นตั้งแต/ตีสามจุดไฟต?ม
นำ้ ท่ีหัวรถจักรรอไว? ก/อนทจ่ี ะออกรถตอนเช?า

นอกจากนี้เมื่อต?องใช?น้ำในการขับเคลื่อนหัวรถจักร ก็จะมีอีกแผนกหนึ่งคือ #พนักงานสูบน้ำ ทำหน?าที่สูบน้ำจ/าย
ให?กับหัวรถจักรแต/ละคัน หัวจ/ายเรียกว/า #งวงช?าง เมื่อหัวรถจักรขับไปเทียบก็จะมีการลากหัวจ/ายมา ลักษณะ
คลา? ยสระอาหรืองวงช?าง"

เมื่อการรถไฟเร่ิมนำหัวรถจักรดีเซลมาใช? ก็จะใช?ในเส?นทางภาคกลาง ภาคเหนือ และภาคอีสานก/อน เนื่องจาก
สภาพพื้นที่เปUนที่ราบสูง มีเนินสูง จำเปUนต?องใช?หัวรถจักรดีเซลที่มีกำลังแรงม?าสูงกว/าไปใช? ส/วนสายใต? หาดใหญ/
ทุ/งสง เราเปUนที่ราบ ก็รอไปก/อน สายใต?จึงเปUนแหล/งรวมหัวรถจักรไอน้ำไปโดยปริยาย หัวรถจักรไอน้ำจึงกลายเปUน
สว/ นหน่งึ ในชวี ติ ผม"

รถไฟกับสภาพพื้นที่ก็เปUนอะไรที่สนุก จนถึงกับมีเพลงล?อเลียนสภาพภูมิศาสตร) ขับร?องกันในวงเหล?าของคนรถไฟ
ดงั นี้ "ฉกึ ฉัก ฉึกฉกั ฉึกฉัก มองดูรถจกั รกำลังปลอ/ ยไป มองดรู ถตู?มากมาย รถลากไม/ไหว พักไว?ควนจง" หมายความ
ว/า เปUนความค/อนแค?น ที่รถไฟลากขบวนสินค?าเยอะๆมา พอถึงสถานีควนจง ควนมีด รถจักรไอน้ำลากไม/ไหว ต?อง
ตัดบางตู?ทิ้งไว?ที่ควนจง ค?างคืนไว?ที่นั่น ก็เลยเกิดความน?อยเนื้อต่ำใจที่ถูกตัดตู?ทิ้ง อะไรประมาณนั้น และยังมีอีก
หลายเพลงที่เกี่ยวกับรถไฟ เช/น ในอดีตพนักงานขับรถไฟ เวลาเขาขับรถจักรไอน้ำ จะรู?สึกร?อนมากเมื่ออยู/ใกล?บอย
เลอร) เมื่อขับรถในเวลากลางคืน ท/ามกลางความมืด เมื่อแหงนมองท?องฟ\าก็จะเห็นดาวเปUนเพื่อน อากาศเย็นๆ บวก
กับบอยเลอร)ร?อนๆ ก็จะแสดงความรสู? กึ ออกมาเปนU เพลง "บลูสกาย" ต/างๆ ท่รี แี ลกซค) รับ"
______________
ในขณะที่ "คุณเล็ก" คุณสุภกร อักษรสว/าง ได?เล/าถึงโครงการรถไฟทางคู/ ซึ่งเกี่ยวข?องกับเส?นทางรถไฟหาดใหญ/-
สงขลา ดงั น้ี

3

"ประเด็นเส?นทางแผนผังของรถไฟ และการเชื่อมโยงกับเส?นทางอื่นๆในหาดใหญ/นั้น รถไฟ ถือเปUน ความภูมิใจของ
ชาวหาดใหญ/ เนื่องจากเราผูกพันกับรถไฟมาก หาดใหญ/เปUนชุมทางสำคัญ และประเทศไทย ก็เปUนประเทศแรกใน
อาเซียนที่มีรถไฟใช? ชุมทางหาดใหญ/จึงเปUนชุมทางที่สำคัญสองชุมทางคือ ทางหนึ่งแยกไปสงขลา อีกเส?นทางคือ
ผ/านลงใตไ? ปปาดังเบซาร) และมาเลเซยี

วันนี้เมื่อเราจะพัฒนาเมือง เราก็ต?องย?อนกลับไปดู #รากของเมือง" ก/อน นั่นคือ #รถไฟ โครงการรถไฟทางคู/
สุราษฎร)ธานี-หาดใหญ/ โครงการนี้ก็ได?นำเส?นทางหาดใหญ/-สงขลา เข?ามาเปUนหนึ่งในโครงการด?วย จากเส?นทาง
ดังกล/าว เริ่มจากสุราษฎร)ธานีมาหาดใหญ/-คลองแห-เกาะหมี-ทุ/งใหญ/-พะวง-น้ำกระจาย-เขารูปช?าง-เมืองสงขลา
กลับหวั รถจกั รตรงนี้

ถ?าทำได?ก็จะลดการนำรถยนต)เข?ามาใช?ในเมืองหาดใหญ/ได?เยอะครับ ยกตัวอย/างที่เมืองโกตากินาบาลู ประเทศ
มาเลเซีย เขานำรถไฟเก/า หัวรถจักรเดิมๆ มาใช?ในการท/องเที่ยว โดยระหว/างทางมีการบรรยายเรื่องประวัติศาสตร)
ใหฟ? bง บา? นเรากท็ ำได?ในลกั ษณะน้ี เพราะตลอดเส?นทางก็มีเร่ืองราวทส่ี ามารถนำมาใช?ในเชิงทอ/ งเทีย่ วไดค? รับ"
______________
#กำเนิดสถานรี ถไฟหาดใหญ/
คุณวรพงศ) ราคลี ได?นำรูปภาพเกา/ ๆ ทหี่ าชมได?ยาก เก่ยี วกับหัวรถจกั รแต/ละประเภท และภาพเกย่ี วกบั สถานีรถไฟ
หาดใหญ/มาเล/าใหฟ? งb น/าสนใจเปนU อยา/ งยิง่ ท/านใดสนใจติดต/อ คุณวรงพงศ) ได?ครับ

คุณวรพงศ) เล/าวา/ ประวตั ิศาสตรห) าดใหญ/กับรถไฟยอ? นไปสมยั ที่ ชมุ ทางอตู/ ะเภา เกิดข้ึนกอ/ นสถานีรถไฟหาดใหญ/
เนอื่ งจากบรเิ วณนนั้ เปUนทีน่ า ทลี่ ม/ุ น้ำทว/ มบอ/ ย ต/อมาท/านขุนนพิ ัทธจ) ีนนคร หรือ เจยี ง คี ซี จงึ เสนอให?ย?ายสถานี
รถไฟจากอตู/ ะเภาใหย? า? ยมาทสี่ ถานีหาดใหญ/ อยา/ งท่ีเราเหน็ ในปbจจุบัน

ทุกคนมองเห็นตรงกันวา/ สถานใี หม/เปนU สถานท่เี หมาะสมกว/าทจ่ี ะมีการสรา? งเมอื งในอนาคต ในความคิดของผม เรา
สร?างเมืองหาดใหญ/จริงๆ เมื่อปc พ.ศ.2460 คือ เปลี่ยนจากอำเภอเหนือ เปUนอำเภอหาดใหญ/ สถานีรถไฟก็เปลี่ยน
ชื่อสถานีเปUนสถานีหาดใหญ/เช/นกัน ผังเมืองหาดใหญ/ จะเริ่มที่ด?านหลังสถานีรถไฟ มีถนนตรงไปยังเขาคอหงส)
ในช/วง ปc พ.ศ.2478 มีโรงแรมรถไฟเกิดขึ้น ถ?าสังเกตในรูปจะมีตัวหนังสือใกล?ๆกับป\ายโรงแรมรถไฟ เขียนว/า
"จงทำดี จงทำดี จงทำดี" สะทอ? นการรณรงคใ) ห?คนไทยรกั ชาตใิ นยคุ จอมพล ป.พบิ ลู ย)สงคราม

4

สถานีรถไฟหาดใหญ/สร?างเสร็จราวปc พ.ศ.2511 อาหารการกินอร/อยๆ สมัยนั้นเริ่มขึ้นหน?าสถานีรถไฟ ไม/ว/าจะเปUน
"มันเดือย" หรือ "ลูกชิ้น" ก็ตาม มีภาพหัวรถจักรแปลกๆสองสามภาพที่อยากให?คนรุ/นหลังไปศึกษา ไม/ว/าจะเปUน
หวั รถจกั รจากอเมรกิ า ญ่ปี Yุน และจากอังกฤษ"
______________
#รถไฟกับการพัฒนาเมอื งหาดใหญใ/ นอนาคต
คณุ สภุ กร อกั ษรสว/าง ชวนคิดวา/
"หาดใหญ/มีที่ดินของการรถไฟขนาดใหญ/ เปUนพื้นที่เสีเขียวประมาณ 125 ไร/ บริเวณสะพานสัจจกุล สามารถทำ
อะไรได?หลายๆอย/าง เช/น สวนสาธารณะใหม/ในเมืองก็ได? น/าจะมีการนำที่ดินส/วนนี้มาใช?ประโยชน)ใหม/ได? หน?า
สถานีรถไฟมีถนนสายหลัก มีร?านทองเยอะ ตรงไปถึง ม.สงขลานครินทร) มีพลาซ/าตั้งอยู/ ถนนค/อนข?างแคบ มีตึก
อาคาร 2 ชั้นอยู/ สามารถทำเปUนพลาซ/าขนาดใหญ/ มีบ?านทรงจีน สามารถปรับปรุงให?เปUนพลาซ/าหรือตึกแถวหรือ
เปUนพื้นที่อื่นๆที่น/าสนใจได?อีก ซึ่งอาจจะทำให?เราหวนกลับมาคิดถึงเรื่อง การพัฒนาพื้นที่รอบๆ สถานี หรือ TOD
(Transit Oriented Development)

การใช?พื้นที่ของการรถไฟนั้น ที่ผ/านมารถไฟประสบปbญหาหลายๆด?าน การจะใช?พื้นที่ของการรถไฟก็ยากไปด?วย
ต/อมาก็มีการแยกบริหารงานระหว/างรางรถไฟกับพื้นที่รอบๆออกจากกัน สภาพเมืองหาดใหญ/เราจะเห็นว/า มีราง
รถไฟคั่นกลางระหว/าง "หาดใหญ/ใน" กับ "หาดใหญ/ฝb€งสถานีรถไฟ" เกิดเปUนถนนใต?รางรถไฟ อุโมงค) และสะพาน
สัจจกลุ สะพานดำ เปนU ไปได?หรือไมท/ ีเ่ ราอาจจะมจี ดุ เช่อื มสองหาดใหญ/เข?าด?วยกัน

ประเดน็ น้ี คณุ สทิ ธศิ ักดิ์ ตนั มงคล เสริมว/า
"ถ?าเราดูประวัติศาสตร)หาดใหญ/ เราสัญจรทางน้ำมาก/อน สังเกตุจากที่ว/าการอำเภอหาดใหญ/จะอยู/ริมน้ำ เมื่อเกิด
สถานีรถไฟขึ้น จึงเกิดชุมชนใหม/ขึ้นมาเติบโตไปทางฝb€งคอหงส) หากเราทำให?การเข?าถึงรถไฟได?ทำได?ง/ายขึ้น หรือ
การเชื่อมต/อระบบการขนส/งมวลชนระบบอื่นๆเข?าด?วยกัน เราสามารถเชื่อมรถสองแถวที่ทำเปUนระบบใหม/ขึ้นมาท่ี
สอดคลอ? งกบั ตารางการเดินรถไฟ จากสถานีรถไฟไปศูนยป) ระชุมฯ จะสะดวกมาก"

คุณสุภกร อกั ษรสวา/ ง เสริมประเดน็ นีว้ /า
"ระบบรางสามารถช/วยคนรอบนอกหาดใหญ/ ให?เดินทางจากน้ำน?อยไป นาหม/อม ควนจง วนมาหาดใหญ/ ไปคลอง
แห เกาะหมี จะแก?ปbญหาการใช?รถของคนรอบนอกได?เยอะมาก กำหนดตารางเวลาการเดนิ รถให?ชัดเจน"

5

คุณวรพงศ) ราคลี เสริมวา/
"การออกแบบเส?นทางใหม/ๆเปUนไปได?หรือไม/ เส?นทางรถไฟจากหาดใหญ/ไปสตูลก็น/าสนใจ สามารถเพิ่มศักยภาพ
โลจิสติกได?ด?วย แม?กระทั่งการขนส/งยางพารา ก็ใช?รถไฟ ฉะนั้นถ?าทำได?หาดใหญ/จะได?รับประโยชน)จากเรื่องนี้อย/าง
มาก และยังตอ/ ยอดไปถึงการเชื่อมรางกับประเทศเพ่อื นบ?านอยา/ งมาเลเซียไดด? ?วย"

คุณสิทธศิ กั ดิ์ ตนั มงคล ในฐานะหวั หน?าโครงการวจิ ยั คลองเตยลิงค) เสริมวา/
"ในงานวิจัยคลองเตยลิงค)ที่กำลังดำเนินการนั้น เรามีเส?นทางคลองเตยจากห?างไดอาน/าไปบิ๊กซ…เอ็กตร?า มีจุด 5 จุด
สามารถทำเปUนรถรางเดินเส?นทางวันเวย) แต/ละจุดผ/านสถานที่สำคัญๆ เช/น โรงเรียน คอนโด ลานกิจกรรม โรงแรม
ช/วยแบ/งเบาภาระการคมนาคมของคนหาดใหญ/ นอกจากนี้คลองเตยลิงค) ยังเชื่อมต/อกับเรื่องอื่นๆอีกหลายๆด?าน
ทั้งเชื่อมโยงกบั การออกกำลงั กาย เศรษฐกจิ ริมคลอง และสิง่ แวดลอ? มไดอ? ีกดว? ย"
_______________
#มองอนาคตรถไฟกับเมอื งหาดใหญอ/ ย/างไรบ?าง
คณุ วรพงศ) ราคลี
"ผมมองว/า สิ่งแรกเราต?องสร?างการรับรู?ร/วมกันก/อน ผมอยากทำพิพิธภัณฑ)รถไฟที่หาดใหญ/ อย/างหัวรถจักรเก/าๆ
เราควรจะมองถึงการเก็บรักษาสิ่งเหล/านี้ไว? การขับเคลื่อนไปสู/รถไฟสู/การพัฒนาได?จริง ก็ขอฝากทั้งส/วนกลางและ
สว/ นท?องถิ่นรว/ มกันคนละไมค? นละมือครบั "

คณุ สภุ กร อักษรสวา/ ง
"สำหรับผม ผมอยากจะเหน็ โครงการต/างๆ ทเ่ี ราคุยกนั มาเยอะหลายโครงการ อยากเหน็ ศนู ยป) ฏิบัติการสักแหง/ หนึ่ง
นำโครงการเหล/านี้มาวางบนโต…ะ มาคุยกันในภาพรวมว/าผลกระทบต/อสิ่งใดบ?าง ผมอยากเห็นภาพตรงนี้ อาจจะนำ
เรอื่ งพพิ ธิ ภณั ฑร) ถไฟไปคุยกนั ตรงนัน้ ด?วย"
_______________
เมื่อมองจากอดีตจนถึงปbจจุบันและสู/อนาคต หาดใหญ/ก็ยังเหลือหลายสิ่งดีๆจากอดีตให?สานต/อ เช/น พื้นที่ที่เรามีอยู/
สามารถนำมาใช?ประโยชน)ได?อีกมาก เพื่อชีวิตที่ดีของคนในเมือง ดีกว/าเราปล/อยให?เมืองเปUนไปอย/างยถากรรม เรา
สามารถทำได?ไม/ต?องรอราชการ เพราะหลายที่ หลายเมือง เมืองเปลี่ยนเพราะแรงผลักดันของเอกชน ส/งผลทำให?
ภาครัฐเปลย่ี น คนหาดใหญ/เราต?องช/วยกันคนละไม?คนละมอื
_______________

6

ที่มา
รายการ Hatyai Talk ครงั้ ท่ี 7
"เหลียวหลงั แลหนา? ว/าด?วย รถไฟกบั การพัฒนาเมอื งหาดใหญ/"
วนั เสารท) ่ี 14 สิงหาคม 2564 เวลา 17.00 – 19.00 น.
______________
สนทนานำ
• นายวรพงศ) ราคลี นกั คิด นกั เขยี น และ Admin HATYAI THINK TANK
• นายสภุ กร อักษรสว/าง กล/มุ สถาปนกิ พัฒนาเมอื ง Songkhla Urban Lab
รว+ มสนทนา
• นายสิทธิศักดิ์ ตันมงคล ประธานมูลนิธทิ กั ษณิ คดศี กึ ษา และ
หัวหน?าโครงการวิจัยคลองเตยลงิ ก) : การวจิ ัยและพฒั นาเทศบาลนครหาดใหญ/สู/การเปนU เมอื งแห/งการเรียนร?ู
ดำเนินรายการ
• นายบัญชร วิเชยี รศรี สถานีวทิ ยกุ ระจายเสยี งฯ มหาวทิ ยาลัยสงขลานครนิ ทร)
• นางสาวชนนกิ านต) วงั มี เจ?าหนา? ที่ Songkhla Urban Lab