ค ู ่ ม ื อเก ี ่ ยวก ั บต ู ้ คอนซ ู มเมอร ์ จัดท ำโดย นายวรุฒ เณรภักดี รหัสนักศึกษา 65301040010 แผนกช่างไฟฟ้าก าลัง
ตู้คอนซูมเมอร์ยูนิต ตู้คอนซูมเมอร์หรือบางคนก็เรียก ตู้ไฟบ้าน คือ เป็นตู้ที่ใช้ติดตั้งอุปกรณ์สำหรับควบคุม การจ่ายไฟฟ้าจากมิเตอร์สู่บ้าน หรืออาคารพาณิชย์ เป็นศูนย์รวมของระบบไฟฟ้า เพราะเป็นตัว เชื่อมโยงกับอุปกรณ์ไฟฟ้าทั้งหมดในบ้าน และอาคาร อุปกรณท์นี่ิยมใช้ใส่ในตู้คอนซูมเมอร์ เซอร์กิตเบรกเกอร์ (MCB) 2 ขั้ว เซอร์กิตเบรกเกอร์วงจรย่อย (BCB) 1 ขั้ว อุปกรณ์ป้องกันกระแสไฟฟ้ำรั่ว (RCD: RCBO, RCCB) อุปกรณ์เสริมอื่น ๆ
ประเภทของตู้คอนซมูเมอร ์ แบบปลั๊กออน (Plug-on) เป็นแบบที่มีความปลอดภัยสูง ติดตั้งได้ง่าย เพราะไม่ต้องเดินสายไฟจากเมนเบรกเกอร์ ไปยังเบรก เกอร์ลูกย่อยแต่ละตัว เพียงนำเบรกเกอร์ไปติดที่บัสบาร์ (Busbar) ซึ่งจะติดตั้งอยู่ในตู้เรียบร้อย แล้ว ตัวเครื่องแบบปลั๊กออน อาจมีราคาสูงแต่ก็ช่วยประหยัดเวลา และค่าใช้จ่ายในการติดตั้ง มี ความเรียบร้อย ในกรณีที่เกิดไฟฟ้าลัดวงจรขึ้น ขาหนีบของเบรกเกอร์ จะถูกสนามแม่เหล็กนำให้ ยึดเกาะแท่งบัสบาร์ให้แน่นยิ่งขึ้น เพื่อป้องกันการเกิดไฟอาร์ค หรือประกายไฟที่อาจนำไปสู่ไฟไหม้ ได้ แบบรำงปีกนก (Din-Rail) การติดตั้ง ตู้ไฟบ้าน ประเภทนี้ ติดตั้งโดยการใช้สายไฟเชื่อมต่อเบรกเกอร์ยึดกับรางเหล็ก แล้ว เดินสายจากเมนเบรกเกอร์ ไปที่เบรกเกอร์ลูกย่อยแต่ละตัวจนครบ ซึ่งจะใช้เวลา และค่าใช้จ่ายใน การติดตั้งมากกว่าแบบปลั๊กออน แต่จะมีราคาถูกกว่า มีความทนทาน และมีอายุการใช้งาน มากกว่า อย่างไรก็ตาม ควรเดินสายดินให้ถูกต้องตามมาตรฐานการไฟฟ้า เพื่อป้องกันอันตรายจาก ไฟรั่วไฟดูดด้วย
ข้อควรพจิารณาก่อนซือ้ตู้ไฟฟ้า • เลือกประเภทการติดตั้ง แบบปลั๊กออน (Plug-on) มีข้อดี คือไม่ต้องเดินสำยไฟ จำกเมนเบรกเกอร์ไปยังเบรกเกอร์ลูกย่อย ท ำให้ลดเวลำในกำรติดตั้ง แตกต่ำงจำก แบบ รำงปีกนก (DIN-Rial) ที่จะต้องเดินสำยระหว่ำงเมนกับลูกย่อย แต่มีข้อดี คือ รำคำ ถูกกว่ำ และมีควำมยืดหยุ่นในงำนติดตั้งมำกกว่ำ • จา นวนช่องลูกเบรคเกอร์จะมีตั้งแต่ 4-20 ช่องต่อ 1 ตู้ 1 ช่อง จะรองรับลูกเบรค เกอร์ได้ 1 ชิ้น ลูกเบรคเกอร์ 1 ชิ้น สำมำรถรองรับเครื่องใช้ไฟฟ้ำได้ทั้งแบบชิ้นเดียว เช่น แอร์ ส ำหรับหลำยชิ้น เช่น ดวงไฟ ขึ้นอยู่กับกำรออกแบบวงจร ว่ำเป็นแบบไหน • เมนเบรคเกอร์และลูกเบรคเกอร์แบ่งเป็น 2 รูปแบบ คือ แบบ MCB ที่ไม่มีกำร ตัดไฟดูด และรำคำถูกกว่ำ และแบบ RCBO นิยมใช้กับปลั๊กออน /RCCB นิยมใช้กับ รำงปีกนก เป็นเบรคเกอร์ ที่มีควำมสำมำรถตัดไฟ เมื่อมีกำรลัดวงจรไฟรั่วในตัว • คุณภาพ ความน่าเชื่อถือของแบรนด์ก่อนตัดสินใจเลือกซื้อตู้ไฟ Consumer Unit คือ ควำมน่ำเชื่อถือของแบรนด์ ควรเลือกซื้อสินค้ำจำกแบรนด์ที่ได้มำตรฐำน มั่นใจได้ถึงควำมปลอดภัยตลอดกำรใช้งำน ต้องมีมำตรฐำน มอก. และมำตรฐำนสำกล IEC • เลือกตู้คอนซูมเมอร์ที่แข ็ งแรง ทนทาน ไม่เป็ นวัสดุลามไฟ หรือเป็นเชื้อเพลิง ควรเลือกใช้ตู้พลำสติกชนิดที่มีคุณสมบัติเป็นฉนวนไฟฟ้ำ เพื่อป้องกันอันตรำยจำก กระแสไฟฟ้ำด้วย • ตู้ไฟบ้าน ต้องหาซื้อได้ง่าย เพรำะในกรณีที่เบรกเกอร์ช ำรุด หรือต้องกำรเพิ่มวงจร ภำยในบ้ำน จะต้องสำมำรถหำซื้อมำเปลี่ยนได้อย่ำงสะดวก
ตู้คอนซูมเมอร ์ ยูนิตแบบ Plug on จะแบ่งออกเป็ น 2 แบบ คือ แบบบัสบำร์เดี่ยว Single Bus ตู้คอนซูมเมอร์ ยูนิต ที่เป็นแบบบัสบำร์เดี่ยว จะมีส่วนที่ใช้ติดตั้งเมน เบรกเกอร์ และเบรกเกอร์ลูกย่อยเท่ำนั้น คุณสำมำรถออกแบบวงจรแบบใดก็ได้ เพื่อใช้ป้องกันอันตรำยกำรไฟลัดวงจร ไฟเกิน ไฟรั่ว ไฟดูด มีขนำดช่องให้เลือก หลำยแบบทั้ง 4 ช่อง 8 ช่อง 10 ช่อง 14 ช่อง และ 18 ช่อง
แบบบัสบำร์แยก Split Bus เมื่อวันที่ 1 กันยำยน 2559 ได้มีข้อก ำหนดเกี่ยวกับกำรขอมิเตอร์ไฟฟ้ำบ้ำน ใหม่ ว่ำจ ำเป็น ต้องติดตั้งอุปกรณ์กันดูด ทุกครั้ง และมีผลบังคับใช้เรียบร้อยแล้ว ท ำให้ ทำงผู้ผลิตหลำยรำยจึงออกแบบตู้คอนซูมเมอร์ ยูนิต ให้มีส่วนที่ติดตั้งอุปกรณ์กันดูด จ ำพวก RCBO และ RCCB แยกออกมำจำกส่วนของเบรกเกอร์โดยเฉพำะ เรียกกัน ว่ำ แบบบัสบำร์แยก Split Bus ตู้แบบบัสบำร์แยกนั้น นอกจำกมีส่วนวงจรของเบรกเกอร์ลูกย่อยแล้ว จะมีกำร เพิ่มส่วนวงจรกันดูดเพิ่มเข้ำไป ข้อดีก็คือ หำกเกิดไฟรั่วหรือไฟดูดขึ้น ไฟจะไม่ดับทั้ง บ้ำน มันจะตัดเฉพำะส่วนที่ติดตั้งกันดูดไว้ ให้เลือกเฉพำะกลุ่มวงจรที่มีควำมเสี่ยงสูง เช่น เครื่องซักผ้ำ เครื่องท ำน ้ำอุ่น เครื่องล้ำงจำน
ตู้คอนซูมเมอร์ ยูนิต แบบ DIN rail การติดตั้งแบบ DIN rail หรือที่เรียกกันติดปากว่า รางปีกนก เป็นการติดตั้งแบบ เก่าที่ต้องนำเบรกเกอร์ไปยึดติดกับรางเหล็ก แล้วใช้สายไฟเชื่อมต่อ ตู้แบบนี้จะมีแบรนด์ที่ ผลิต เช่น ABB, Bticino, Safe-T Cut, SENCE และแบรนด์อื่นๆ ที่ผลิตจากประเทศจีน การติดตั้งแบบ DIN Rail จะต้องติดตั้งสายดินให้ถูกต้องตามมาตรฐานการไฟฟ้า เพื่อ ป้องกันอันตรายจากไฟรั่วไฟดูดได้เบื้องต้น ส่วนรูปแบบวงจรสามารถออกแบบได้หลากหลายเหมือนกันแบบ Plug on แต่การ ติดตั้งแบบ DIN rail ใช้เวลาและค่าใช้จ่ายมากกว่า และอาจเกิดข้อผิดพลาดขณะติดตั้งได้ แต่ตู้แบบนี้จะมีความคงทน ใช้งานได้นานกว่า
การบำรุงรักษา ตู้ควบคุม ระบบไฟฟ้า ตรวจสอบและทำความสะอาด: ตรวจสอบตู้ควบคุมและระบบไฟฟ้าเพื่อตรวจสอบความ ถูกต้องและสภาพของสายไฟ และชิ้นส่วนอื่น ๆ โดยเฉพาะอุปกรณ์ควบคุม ทำความสะอาดส่วนที่ มีความเสียหายหรือฝุ่นเกาะอยู่เพื่อให้การทำงานเป็นไปได้อย่างถูกต้อง ตรวจสอบการเชื่อมต่อ: ตรวจสอบสายไฟและการเชื่อมต่อในตู้ควบคุมเพื่อตรวจสอบความ แข็งแรงและความเรียบร้อยของการต่อสายไฟ และเชื่อมต่ออื่น ๆ ให้แน่ใจว่าไม่มีการสลายสาย หรือการต่อผิดพลาด ตรวจสอบอุปกรณ์ควบคุม: ตรวจสอบสภาพและการทำงานของอุปกรณ์ควบคุม เช่น สวิตช์ รีเลย์ และเบรกเกอร์ ตรวจสอบว่าทำงานได้ถูกต้อง และไม่มีความเสียหาย ทดสอบระบบ: ทดสอบระบบไฟฟ้าโดยใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสม เช่น มัลติมิเตอร์ (Multimeter) เพื่อตรวจสอบค่าไฟฟ้า แรงดัน และความต้านทานในวงจร เพื่อให้แน่ใจว่าระบบทำงานได้อย่าง ถูกต้อง การบำรุงรักษาตามระยะเวลา: ปฏิบัติตามคำแนะนำจากผู้ผลิตหรือผู้ให้บริการเกี่ยวกับการ บำรุงรักษาตู้ควบคุมและระบบไฟฟ้า รวมถึงการตรวจสอบและเปลี่ยนอุปกรณ์ที่มีอายุการใช้งาน หรือเสียหาย
การตรวจเช็คระบบความปลอดภัย: ตรวจสอบระบบความปลอดภัยเช่น ระบบดับเพลิง (Fire Suppression System) หรือระบบตรวจจับควัน (Smoke Detection System) เพื่อให้แน่ใจว่า สามารถทำงานได้ถูกต้องและครอบคลุมการเกิดเหตุฉุกเฉินได้ บันทึกข้อมูลและเอกสำร: ท ำกำรบันทึกข้อมูลเกี่ยวกับกำรบ ำรุงรักษำและกำรทดสอบ ระบบไฟฟ้ำเพื่อให้สำมำรถติดตำมและอ้ำงอิงในอนำคตได้