นิทานคำกลอนพระอภัยมณี

ตัวละครเอกจากวรรณคดขี องพระศรีสุนทรโวหาร
(ภู่) เรอ่ื ง พระอภัยมณี เจ้าชายแห่งกรุงรัตนา เปน็ พระ
ราชโอรสองค์ของท้าวสุทศั นแ์ ละพระนางประทมุ เกสร

พระสุนทรโวหาร( ภู่ )
ินทานคากลอน
พระอ ัภยม ีณ

เ ่ิรมประพันธ์ราว ีป พ.ศ. 2364–2366
ส้ิน ุสดการประ ัพน ์ธราว พ.ศ. 2388

รวมเวลามากกว่า20 ปี

สารบัญ หน้า

ชอ่ื วรรณคดี 1
ผแู้ ต่ง 2-3
ลกั ษณะคาประพันธ์ 4
เรื่องยอ่ /เนอ้ื หาสาระ 5
คาศัพทท์ ีน่ า่ สนใจ 6
คุณค่าของเรื่อง 7-10

1

นิทานคากลอน
เรื่องพระอภยั มณี

ตอน พระอภยั มณี
หนีนางผเี ส้อื สมทุ ร

2

พระสุนทรโวหาร (ภู่ )
26 มิถนุ ายน พ.ศ. 2329 - พ.ศ. 2398

เป็นอาลกั ษณช์ าวไทยทม่ี ชี ื่อเสยี งเชงิ กวี
ไดร้ บั ยกย่องเปน็ เชกสเปียรแ์ ห่งประเทศ
ไทย[2] เกดิ หลงั จากตัง้ กรุงรตั นโกสินทร์ได้
4 ปี และได้เขา้ รบั ราชการเปน็ อาลกั ษณร์ าช
สานกั ในรชั สมยั พระบาทสมเดจ็ พระพุทธ
เลิศหล้านภาลัย เมื่อสน้ิ รชั กาลไดอ้ อกบวช

เป็นเวลารว่ ม 20 ปี กอ่ นจะกลับเข้ารบั
ราชการอีกครง้ั ในปลายรชั สมยั

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจา้ อยู่หัว โดย
เป็นอาลกั ษณใ์ นสมเด็จเจา้ ฟ้าจุฑามณี กรม
ขนุ อิศเรศรงั สรรค์ ในสมยั รัชกาลท่ี 4 ได้

เล่อื นตาแหน่งเปน็ พระสุนทรโวหาร
เจ้ากรมอาลกั ษณ์ฝา่ ยพระราชวงั บวร ซ่ึง
เป็นตาแหน่งราชการสดุ ท้ายกอ่ นสนิ้ ชวี ิต

3

ท่มี า

ของเร่ือง

“สุนทรภ่ผู ูกเรอ่ื งพระ
อภยั มณขี ึ้นจากการ

ฟังคาบอกเล่า
เร่ืองราวต่างๆ ของ

บคุ คลในสังคม
ผสมผสานกับ
จนิ ตนาการของ

ตนเอง”

4

คาประพนั ธ์ในเรอ่ื ง พระอภัยมณี เป็นกลอนสุภาพ
ทง้ั หมด ดว้ ยเป็นความถนดั อยา่ งพเิ ศษของกวีผูน้ ้ี ภาษาท่ี
ใช้ มคี วามเรยี บง่ายตามแบบฉบับของสนุ ทรภู่ มสี มั ผัสใน
ไพเราะงดงามโดยตลอด ทาให้เป็นที่นิยมอ่านเร่ือยมาแม้

ในปัจจุบนั

ลกั ษณะคาประพนั ธ์

เร่ืองยอ่ 5

พระอภัยมณแี ละศรสี วุ รรณ เจา้ ชายเมอื งรัตนา ท้ัง ๒ พระองคถ์ กู เนรเทศ
ออกนอกเมอื งเพราะเรยี นวชิ าที่ไม่เหมาะกับการเป็นกษัตริย์ ระหวา่ งทางพบ

พราหมณ์ ๓ คน พระอภัยมณีจึงเป่าป่แี สดงวิชาทาใหท้ ุกคนหลบั ใหล ฝา่ ย
นางผเี สือ้ สมทุ รตามเสียงป่มี าเหน็ กเ็ กดิ หลงรกั และลกั พาตัวไปไวใ้ นถ้า
แปลงตนเป็นสาวงามสมสกู่ ับพระอภยั จนเกิดสินสมทุ ร

ต่อมาพวกเงอื กไดพ้ าพระอภัยมณี
และสนิ สมุทรหนีไปทีเ่ กาะแก้ว
พิสดาร นางผีเสือ้ สมทุ รตามมาแต่
ถูกพระฤๅษที ี่เกาะขับไลไ่ ป พระอภัย
มณีไดน้ างเงือกเป็นชายาและมี
โอรสรว่ มกนั ช่อื สดุ สาคร วันหนงึ่
เรอื ของทา้ วสลิ ราชเจา้ เมอื งผลึก
และนางสวุ รรณมาลีพระธดิ าถูก
พายุพดั มาท่ีเกาะแกว้ พิสดาร พระ
อภัยมณแี ละนางสวุ รรณมาลีได้พบ
และมใี จปฏพิ ทั ธต์ อ่ กนั พระอภัย
มณีและสุดสาครจงึ ขออาศยั เรอื
ทา้ วสลิ ราชไปด้วย

ระหว่างทางนางผเี สอื้ สมทุ รได้ตามมาล่มเรอื
พระอภยั มณีหนีขนึ้ เกาะและเปา่ ปจ่ี นนางยักษ์
ขาดใจตาย

คาศพั ท์ 6

อสรีนมิ ติ การแปลวตวั ของนางยักษห์ รอื
นางผีเสือ้

ทน่ี า่ ใจ เนอ้ื ไข กร่อนมาจากเลือด
เนื้อเชอ่ื ไข ลกู หลาน

ดขี ยนั ดยี ่งิ เหช่ า้ กลอ่ มเป็นทานองช้า โลดลาพอง
สีทนั ดร ช่อื แม่นา้ คกึ คนอง มึนเหน็บ มึนงงและชาตาม
รา่ งกาย

สขิ ร ภูเขา

รทุ ร กลัว

มารยา เลห่ ก์ ล การหลอกลวง

เพทไสย ปฎบิ ตั ิตามแผน

กระโจมโจน พงุ่ เขา้ ใสอ่ ยา่ งเตม็
กาลัง ชโลทร แมน่ า้

กมุ ภา จระเข้ ซ่อง ในที่น้หี มายถงึ แหล่งมวั่ สุม
ขนดั แถว แนว หรอื ชมุ นุมกันอยา่ งลบั ๆ
ขยัน้ คร้าม เกรง ไม่กล้า แขยง
คลาไคล เดินไป เคลอ่ื นไป ตะโกรง ทะเยอทะยานอยากได้
คล้มุ มดื มวั ไมแ่ จ่มใส ตะกลาม
เงอื ด อดกลัน้ ยบั ยง้ั
เฉโก ไม่ตรงไปตรงมา ฉลาด ทะม่นื ลักษณะดามดื สงู ใหญ่ นา่
แกมโกง เกรงขาม

ปรารมภ์ วติ ก ราพงึ ครุ่นคิด

7

คณุ คา่

ของเร่อื ง

วรรณ ิศล ์ป 8

01 บทเสาวรจนยี ์ หรอื บทชมโฉม คอื การเล่าชมความงามของ

ตวั ละครใน เรือ่ ง ซ่ึงอาจเปน็ ตัวละครทเ่ี ป็นมนุษย์ อมนษุ ย์ หรือสตั ว์
ซ่งึ การชมนี้อาจจะเปน็ การชมความเกง่ กล้าของกษตั รยิ ์ ความงามของ
ปราสาทราชวงั หรือความเจริญรงุ่ เรอื งของบ้านเมือง ซง่ึ ในบทน้ี เป็นการ
ชมความงามของนางเงือก ซงึ่ เปน็ ตวั ละครทมี่ ี ทอ่ นบนเปน็ มนษุ ย์ ท่อน
ล่างเปน็ ปลา มีรปู โฉมงดงามยง่ิ นัก ทั้งรูปร่างหนา้ ตา ผวิ พรรณ รวมถึง
ทรวงอก ทีเ่ ปล่งปลง่ั เตง่ ตึง อกี ท้งั ควิ้ ตา ผม มอื ดสู ะอาดสะอ้าน ออ่ น
ชอ้ ยดง่ั นางสนมคอยรบั ใชใ้ นวังหลวง
“พงศก์ ษตั รยิ ์ทศั นานางเงอื กนอ้ ย ดแู ชม่ ชอ้ ยโฉมเฉลาทง้ั เผา้ ผม

ประไพพกั ตรล์ กั ษณล์ า้ ลว้ นคาคม ทงั้ เนอื้ นมนวลเปลง่ ออกเตง่ ทรวง”

การอปุ มา คอื ความเปรยี บซงึ่ เกดิ จากการบอกความเหมือนกันของ 02
04
สง่ิ ของสองสิ่งด้วยคาทแี่ สดงการเปรยี บเทียบ เช่น ราวกบั เหมอื น

ประหนง่ึ ดุจ ดงั ฯลฯ ดังปรากฏในบาทกลอนน้ีว่า “สตั วใ์ นนา้ จาแพ้

แกผเี สอื้ เปรยี บเหมอื นเนอื้ เหน็ พยคั ฆใ์ หช้ กั หลงั ” ซงึ่ ในบทประพันธน์ ี้

ใช้คาว่า เหมือน มากลา่ วไว้ คอื สตั วท์ ะเลทงั้ หลายในน้าก็จาตอ้ งพ่าย
แพ้แกนางผเี สือ้ สมุทร เปรยี บเหมอื นกับเน้อื ทราย เม่ือเหน็ เส้อื เข้าก็

ตอ้ งหลบหนีเพ่ือเอาตัวรอดให้พ้นอันตราย มีการซ้าคา มกี ารใชค้ าซ้าอยใู่ นหลายบาท

03 การเลน่ คา มีการซ้า เชน่ “เหลา่ ฉลามลว้ นฉลามตามกนั มา”

คา คอื คาว่า ขอสมา ซึง่ แปลวา่ “กระโหเ้ รยี งเคยี งกระโหข้ น้ึ โบกหาง”
“มงั กรเกยี่ วเลย้ี วบอดกอกมงั กร”
“ตะเพยี นทองลอ่ งนา้ นาตะเพยี น”

ขอโทษ ขออภยั เหน็ ได้จากบาท 05 การใช้สทั พจนห์ รือการเลียนเสยี ง

กลอนในสองวรรคนี้ “สอนให้ ธรรมชาติ ดังปรากฏในบทกลอนนี้ “สลาตนั ลนั่ พลิ กึ
บตุ รขอสมาอชั ฌาสยั ” และ
“พระหนอ่ ไทขอสมาขนึ้ บา่ นาง”

เสยี งครกึ ครน้ื ”

9 เน้อื หา

01

ดา้ นภมู ิศาสตร ทางทะเล ในเรื่องนส้ี ุนทรภ่ไู ดน้ าความรู้
เกี่ยวกับสตั ว์ทะเลมาใช้ ในการบรรยายท้องทะเล เชน่

“พระโฉมยงคอ์ งคอ์ ภยั มณนี าง เพลนิ ประพาสพศิ ดูหมมู่ จั ฉา
เหลา่ ฉลามลว้ นฉลามตามวนั มา คอ่ ยเคลอื่ นคลาคลา้ ยคลา้ ยในสายชล”

02

ดา้ นดนตรไี ทย สุนทรภจู่ นิ ตนาการใหพ้ ระอภัยมณเี รียนวชิ าเป่าป่ี เห็นได้จาก สว่ น
หนง่ึ ของ บทกลอนในเรอ่ื ง พระอภยั มณที ี่กล่าวถึง คุณคา่ ของดนตรีไว้ดงั นี้

“แมป้ เ่ี ราเปา่ ไปใหไ้ ด้ยนิ กส็ ุดสนิ้ โทโสซง่ึ โกรธา
ใหใ้ จออ่ นนอนหลับลมื สติ อนั ลทั ธดิ นตรดี ีหนกั หนา”

03

ด้านจติ วิทยา สนุ ทรภชู่ ใี้ หเ้ ห็นถงึ ความรกั ทีแ่ ตกต่างกันดังนี้
๑) ความรกั ทไี่ มเ่ หมาะสมระหวา่ งพระอภยั มณีกบั นางผเี ส้ือ
๒) ความรักในครอบครวั ระหว่างพระอภัยมณี สนิ สมทุ ร และนางผเี สื้อ จะพบวา่ สนิ
สมุทรจะรกั พระอภยั มณีมากกวา่ นางผเี สอ้ื เพราะนางผเี ส้ือจะดุและบงั คับสนิ สมุทร
ใหท้ าในส่งิ ทต่ี นต้องการ

สังคม 10

01

แนวคิดความรกั อันเปน็ ส่ิงที่งดงาม หากความรักมิไดเ้ กดิ
จากความ สมัครใจของทงั้ สองฝ่าย ก็ยากทีจ่ ะครองคู่
ร่วมกันไดอ้ ย่างปกตสิ ขุ หรือยืน ยาวนาน

ู้ผ ัจมด.3ท/า3

02 น.ส.กุลฑีรา วรรณประวรรต

น.ส.วราทพิ ย์ อาจฤทธิ

09 น.ส.ศิริพร สวุ รรณศริ ิ
1131 น.ส.สุพชิ ชา พรมเดช
18นายวัทธกิ ร บัวหา
23ด.ช.สิรวิชญ์ บบุ ผา