เมื่อห้างหุ้นส่วนด าเนินงานมาช่วงเวลาหนึ่ง อาจจะไม่ประสบความส าเร็จตามวัตถุประสงค์ที่ก าหนดเอาไว้ หรือสัญญาของ ห้างหุ้นส่วนอาจสิ้นสุดลง และผู้เป็นหุ้นส่วนมีความประสงค์จะเลิกกิจการ และอาจเลิกตามค าสั่งศาลซึ่งอาจเป็นไปได้ทุกกรณี อย่างไรก็ตามหากต้องมีการเลิกห้างหุ้นส่วน ก็จ าเป็นต้องมีการช าระบัญชีของห้างหุ้นส่วน โดยจะน าสินทรัพย์ของห้างหุ้นส่วน ออกจ าหน่าย ช าระหนี้สินหรือช าระเงินกู้ และจ่ายเงินคืนทุนให้แก่ผู้เป็นหุ้นส่วน
เมื่อมีความประสงค์จะเลิกห้างหุ้นส่วน ให้ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนท าข้อตกลงเลิกร่วมกันเพื่อก าหนดวันที่ต้องการเลิกห้าง หุ้นส่วนและตั้งผู้ช าระบัญชีเพื่อท าหน้าที่ช าระสะสางทรัพย์สินและหนี้สินของห้างหุ้นส่วน จากนั้นให้เป็นหน้าที่ของผู้ช าระบัญชีใน การด าเนินการดังนี้ 1. จัดท าค าขอไปยื่นจดทะเบียนเลิกห้างหุ้นส่วนภายใน 14 วัน นับแต่วันที่เลิก และต้องลงโฆษณาในหนังสือพิมพ์ว่า ห้างหุ้นส่วนเลิกกันพร้อมกับส่งจดหมายลงทะเบียนไปรษณีย์แจ้งไปยังเจ้าหนี้ทุกคน 2. จัดท างบการเงินส่งให้ผู้สอบบัญชีตรวจสอบและรับรองความถูกต้อง แล้วเรียกประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนเพื่อรับรองให้ผู้ ช าระบัญชีเป็นผู้ช าระบัญชีต่อไปหรือจะแต่งตั้งผู้ช าระบัญชีใหม่และอนุมัติงบการเงิน
3. ถ้ามีการเปลี่ยนตัวผู้ช าระบัญชีใหม่หรือแก้ไขอ านาจผู้ช าระบัญชีหรือแก้ไขที่ตั้งส านักงานของผู้ช าระบัญชี ต้องยื่นค า ขอจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงด้วยการจดทะเบียนเปลี่ยนตัวผู้ช าระบัญชีหรือแก้ไขอ านาจผู้ช าระบัญชีต้องไปจดทะเบียนภายใน 14 วัน นับจากวันที่ได้มีการเปลี่ยนตัวหรือวันลงมติ 4. จัดท ารายงานการช าระบัญชียื่นต่อนายทะเบียนทุก 3 เดือน เพื่อแสดงความเป็นไปของบัญชีที่ช าระอยู่ และรายงานนี้ ต้องเปิดเผยให้ผู้เป็นหุ้นส่วนและเจ้าหนี้ทราบด้วย แต่หากการช าระบัญชีต้องใช้เวลานานกว่าหนึ่งปี ผู้ช าระบัญชีต้องเรียกประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนในเวลาทุกสิ้นปีนับแต่วันที่ เริ่มท าการช าระบัญชีและท ารายงานต่อที่ประชุมว่าได้จัดการไปอย่างไร พร้อมทั้งบอกให้ทราบความเป็นไปของบัญชีโดยละเอียด
5. เมื่อผู้ช าระบัญชีได้ช าระบัญชีของห้างหุ้นส่วนเสร็จสิ้นแล้ว ต้องท ารายงานสรุปการด าเนินการช าระบัญชีตั้งแต่ต้น แล้วเรียกประชุมให้ท าค าขอไปยื่นจดทะเบียนเสร็จการช าระบัญชีภายใน 14 วันนับแต่วันที่ประชุมอนุมัติรายงาน ซึ่งเมื่อได้จด ทะเบียนแล้วถือว่าห้างหุ้นส่วนนั้น สิ้นสภาพความเป็นนิติบุคคล การเลิกห้างหุ้นส่วนนั้นแบ่งออกเป็น 2 ขั้นตอน คือ 1. จดทะเบียนเลิกห้างหุ้นส่วน ให้ด าเนินการภายใน 14 วันนับจากวันที่ตกลงเลิกห้างหุ้นส่วน 2. จดทะเบียนเสร็จการช าระบัญชี ให้ด าเนินการภายใน 14 วันนับจากวันที่ประชุมอนุมัติการช าระบัญชี การด าเนินการเลิกห้างหุ้นส่วน มี 2 ขั้นตอน คือ 1. การเลิกและขอจดทะเบียนเลิกห้างหุ้นส่วน 2. การช าระบัญชีและขอจดทะเบียนเสร็จการช าระบัญชีห้างหุ้นส่วน หมายเหตุการกรอกข้อความในแบบพิมพ์ค าขอจดทะเบียนและเอกสารที่ใช้ในการจดทะเบียนให้พิมพ์ด้วยเครื่องพิมพ์ดีด หรือเครื่องคอมพิวเตอร์เท่านั้น
เมื่อมีหุ้นส่วนคนใดคนหนึ่งต้องการลาออกจากห้างหุ้นส่วน หรือเลิกห้างหุ้นส่วนไปโดยมิได้มีตกลงกันไว้ก่อนก็จะท าให้ผู้เป็น หุ้นส่วนอื่นๆ ได้รับความเสียหายได้ ดังนั้นหากไม่ได้ตกลงเกี่ยวกับการเลิกกิจการไว้ กฎหมายก็จะเข้ามาดูแลอย่างเข้มงวดกว่า การเลิกในสัญญาอื่นๆ มาก ซึ่งในบางกรณีต้องขออนุญาตต่อศาลจึงจะเลิกได้ ขัน้ตอนการเลิกและการขอจดทะเบียนเลิกหา้งหุน้ส่วน 1. การเลิกห้างหุ้นส่วน แบ่งได้เป็น 3 กรณี คือ 1.1 เลิกโดยผลของกฎหมาย (1) กรณีก าหนดเหตุเลิกไว้และเมื่อมีเหตุนั้นเกิดขึ้น (2) ตั้งห้างโดยก าหนดระยะเวลาไว้และเมื่อสิ้นสุดระยะเวลานั้น (3) ตั้งห้างเพื่อท ากิจการอย่างหนึ่งอย่างใด และเมื่อท ากิจการนั้นเสร็จแล้ว (4) หุ้นส่วนบอกเลิกเมื่อสิ้นรอบปีบัญชี และได้บอกเลิกก่อน 6 เดือน (5) หุ้นส่วนตาย ล้มละลาย หรือตกเป็นผู้ไร้ความสามารถ (6) ห้างหุ้นส่วนล้มละลาย (7) เมื่อวัตถุประสงค์ของห้างกลายเป็นผิดกฎหมาย (8) หุ้นส่วนเหลือเพียงคนเดียว 1.2 โดยความประสงค์ของผู้เป็นหุ้นส่วน (1) ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนลงมติให้เลิก (2) หุ้นส่วนฝ่ าฝืนกฎหมายเรื่องค้าแข่งกับห้าง และหุ้นส่วนอื่นลงมติให้เลิก
1.3 เลิกโดยค าสั่งศาล เหตุร้องศาลให้สั่งเลิกมี 3 กรณี คือ (1) หุ้นส่วนจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ฝ่ าฝืนข้อสัญญาตั้งห้างที่มีนัยส าคัญ (2) กิจการห้างมีแต่ขาดทุน ไม่มีหวังฟื้นคืน (3) มีเหตุที่เหลือวิสัยที่ห้างจะด ารงอยู่ได้ เมื่อห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคลและห้างหุ้นส่วนจ ากัดซึ่งเป็นนิติบุคคลเลิกกัน ห้างจะยังคงตั้งอยู่เพื่อการช าระบัญชี การ เลิกห้างกรณีอื่นนอกจากล้มละลายต้องมีการแต่งตั้งผู้ช าระบัญชี เพื่อด าเนินการจดทะเบียนเลิกห้างและช าระบัญชีของห้างให้ เสร็จสิ้นไป เช่น รวบรวมทรัพย์สิน ช าระหนี้ ชดใช้เงินทดรอง และค่าใช้จ่ายที่หุ้นส่วนผู้จัดการได้ออกไปในการด าเนินกิจการค้า แทนห้าง หากมีทรัพย์สินเหลือให้คืนทุนและเฉลี่ยเป็นก าไรในระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนและจดทะเบียนเสร็จการช าระบัญชี เมื่อจด ทะเบียนเสร็จการช าระบัญชีแล้ว การฟ้องคดีเรียกหนี้สินที่ห้างหุ้นส่วน ผู้เป็นหุ้นส่วนหรือผู้ช าระบัญชีเป็นหนี้อยู่นั้นจะต้องฟ้อง ภายใน 2 ปีนับแต่วันเสร็จสิ้นการช าระบัญชี ผู้ช าระบัญชีของห้างหุ้นส่วนได้แก่ หุ้นส่วนผู้จัดการตามที่จดทะเบียนไว้ก่อนเลิก หุ้นส่วนผู้จัดการทุกคนต้องเข้าเป็นผู้ช าระบัญชีโดยผลของกฎหมาย ถ้าผู้ช าระบัญชีมีหลายคน ผู้ช าระบัญชีทุกคนต้องกระท าการ ร่วมกันเว้นแต่ที่ประชุมใหญ่หรือศาลจะก าหนดอ านาจไว้เป็นอย่างอื่นในเวลาตั้งผู้ช าระบัญชี 2. ยื่นขอจดทะเบียนเลิกห้างหุ้นส่วนต่อนายทะเบียน 3. ประกาศโฆษณาในหนังสือพิมพ์แห่งท้องที่ 1 ครั้ง เป็นอย่างน้อย 4. ส่งค าบอกกล่าวเป็นจดหมายลงทะเบียนไปรษณีย์ไปยังเจ้าหนี้ (ถ้ามี) ขนั้ตอนตามขอ้ 2.-4. ผูช้า ระบญัช ี ตอ้งดา เนินการภายใน 14 วนันบัแต่วนัท ี เ่ลิกหา้งหุน้ ส่วนการขอจดทะเบียนเลิกห้าง หุ้นส่วน
ข้อมูลทตี่้องใช้ 1. วันที่เลิกห้างหุ้นส่วน 2. ชื่อ ที่อยู่ อาชีพ และอายุของผู้ช าระบัญชี 3. อ านาจผู้ช าระบัญชี 4. ที่ตั้งส านักงานของผู้ช าระบัญชี เอกสารหลักฐานทตี่้องใช้ในการจดทะเบียนเลิก 1. แบบค าขอจดทะเบียนเลิก (แบบ ลช.1) 2. รายการจดทะเบียนเลิก (แบบ ลช.2) *ผูช้า ระบญัชต ี อ้งลงลายมอ ื ชอ ื่ทกุคน* 3. ส าเนาค าสั่งศาลให้เลิกห้างหุ้นส่วน (ในกรณีที่ศาลมีค าสั่งให้เลิก) 4. ส าเนาสัญญาของห้างหุ้นส่วนหรือข้อตกลงของผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนที่ตกลงหรือให้ความยินยอมในการตั้งผู้อื่นเป็นผู้ ช าระบัญชีหรือตั้งหุ้นส่วนผู้จัดการคนเดียวหรือหุ้นส่วนผู้จัดการบางคนเป็นผู้ช าระบัญชี และก าหนดอ านาจผู้ช าระบัญชี (ใช้ เฉพาะกรณีที่ผู้ช าระบัญชีมิใช่หุ้นส่วนผู้จัดการทุกคนตามที่จดทะเบียนไว้ก่อนเลิก) 5. ส าเนาใบมรณบัตร (ใช้เฉพาะกรณีหุ้นส่วนผู้จัดการถึงแก่กรรม) 6. แผนที่แสดงที่ตั้งส านักงานของผู้ช าระบัญชีและสถานที่ส าคัญบริเวณใกล้เคียงโดยสังเขป (ใช้เฉพาะกรณีส านักงาน ของผู้ช าระบัญชีมิใช่ที่ตั้งส านักงานแห่งใหญ่ตามที่จดทะเบียนไว้ก่อนเลิก)
7. ส าเนาบัตรประจ าตัวของผู้ช าระบัญชีที่ลงลายมือชื่อในค าขอจดทะเบียน 8. ส าเนาหลักฐานการเป็นผู้รับรองลายมือชื่อ (ถ้ามี) 9. หนังสือมอบอ านาจ (ถ้ามี) หมายเหตุ 1. ส าเนาเอกสารประกอบค าขอจดทะเบียนทุกฉบับ ต้องให้ผู้ขอจดทะเบียนอย่างน้อยหนึ่งคนรับรองความถูกต้อง ยกเว้นส าเนาบัตรประจ าตัวหรือหลักฐานการเป็นผู้รับรองลายมือชื่อผู้ขอจดถูกต้อง 2. แบบพิมพ์ค าขอจดทะเบียนสามารถขอและซื้อได้ที่หน่วยงานของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าทุกแห่ง หรือดาวน์โหลด ได้จากเว็บไซต์ www.dbd.go.th การลงลายมือชื่อ 1. การลงลายมือชื่อในคา ขอจดทะเบียนเลิก (แบบ ลช.1) ให้ลงลายมือชื่อโดยผู้ช าระบัญชีได้แก่ หุ้นส่วนผู้จัดการที่ ลงลายมือชื่อผูกพันห้างหุ้นส่วนตามที่จดทะเบียนไว้ก่อนเลิก ถ้าผู้ช าระบัญชีมีหลายคน ทุกคนต้องกระท าการร่วมกันเว้นแต่ที่ ประชุมใหญ่หรือศาลจะได้ก าหนดไว้เป็นอย่างอื่น 2. การลงลายมือชื่อและการกรอกข้อมูลในรายการจดทะเบียนเลิก (แบบ ลช.2) ให้ระบุรายละเอียดของผู้ช าระ บัญชีทุกคนพร้อมทั้งให้ลงลายมือชื่อ
อัตราค่าธรรมเนียม 1. ค่าธรรมเนียมเลิก 400 บาท 2. หนังสือรับรอง ฉบับละ 120 บาท 3. รับรองส าเนาเอกสารค าขอจดทะเบียน หน้าละ 50 บาท สถานทจี่ดทะเบียน 1. ส านักงานแห่งใหญ่ตั้งอยู่ในเขตกรุงเทพมหานคร ยื่นจดทะเบียนได้ที่ส่วนจดทะเบียนธุรกิจกลาง กรมพัฒนาธุรกิจ การค้า จังหวัดนนทบุรี หรือส านักงานพัฒนาธุรกิจการค้าทุกเขต 2. ส านักงานแห่งใหญ่ตั้งอยู่จังหวัดอื่น ยื่นจดทะเบียนได้ที่ส านักงานพัฒนาธุรกิจการค้าจังหวัด ที่ห้างหุ้นส่วนมีส านักงานแห่งใหญ่ตั้งอยู่ 3. ยื่นจดทะเบียนทางอินเทอร์เน็ต ที่เว็บไซต์ www.dbd.go.th
การเลิกห้างหุ้นส่วน จ าเป็นต้องจัดท าให้ถูกต้องตามกฎหมาย ดังนั้น จึงต้องกรอกแบบพิมพ์หรือแบบฟอร์มตามที่กฎหมาย ก าหนดไว้ให้ถูกต้อง ดังต่อไปนี้ 1. แบบค าขอจดทะเบียนเลิกคือ แบบ ลช.1 หน้าหนังสือรับรอง (ในการ Print-out หนังสือรับรองให้อยู่ด้านหลังของ หน้าแบบ ลช.1) 2. รายการจดทะเบียนเลิก คือ แบบ ลช.2 3. เอกสารประกอบรายการ 4. เอกสารประกอบ ได้แก่ 1) ส าเนาค าสั่งศาลให้เลิกห้างหุ้นส่วน (ถ้ามี) 2) ส าเนาสัญญาของห้างหุ้นส่วน หรือข้อตกลงของผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนที่ตกลงหรือให้ความยินยอมในการตั้งผู้ช าระ บัญชี หรือตั้งผู้อื่นที่ไม่ใช่หุ้นส่วนผู้จัดการทุกคนเป็นผู้ช าระบัญชี (ให้เฉพาะกรณีที่ผู้ช าระบัญชีหุ้นส่วนผู้จัดการทุกคน ตามที่ จดทะเบียนไว้ก่อนเลิก) หรือก าหนดอ านาจของผู้ช าระบัญชีเป็นอย่างอื่น ซึ่งมิใช่อ านาจของหุ้นส่วนผู้จัดการตามที่ จดทะเบียน ไว้ก่อนเลิก 3) แผนที่แสดงที่ตั้งส านักงานของผู้ช าระบัญชี และสถานที่ส าคัญบริเวณใกล้เคียงโดยสังเขป (ใช้เฉพาะกรณีส านักงาน ของผู้ช าระบัญชีมิใช่ที่ตั้งส านักงานแห่งใหญ่ตามที่จดทะเบียนไว้ก่อนเลิก 4) ส าเนาใบมรณบัตร (ใช้เฉพาะกรณีหุ้นส่วนผู้จัดการถึงแก่กรรม) 5) ส าเนาบัตรประจ าตัวของผู้ช าระบัญชีทุกคน 6) ส าเนาหลักฐานการเป็นผู้รับรองลายมือชื่อ (ถ้ามี) 7) หนังสือมอบอ านาจ (ถ้ามี)
เมื่อห้างหุ้นส่วนได้เลิกกันแล้ว และได้ตั้งผู้ช าระบัญชีเพื่อช าระสะสางทรัพย์สิน หนี้สินของห้างหุ้นส่วน ต่อมาต้องการตั้ง/ เปลี่ยนตัวผู้ช าระบัญชีและแก้ไขอ านาจผู้ช าระบัญชีใหม่ จะต้องให้ที่ประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนลงมติตั้งหรือเปลี่ยนตัวผู้ช าระบัญชีหรือ ก าหนดอ านาจผู้ช าระบัญชีใหม่หรือศาลมีค าพิพากษาหรือค าสั่งให้เปลี่ยนตัวผู้ช าระบัญชีและอ านาจผู้ช าระบัญชีแล้วน ามติที่ ประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนหรือค าพิพากษา หรือค าสั่งศาลไปจดทะเบียนต่อนายทะเบียนโดยให้ผู้ช าระบัญชีที่ได้จดทะเบียนไว้เดิมเป็นผู้ ขอจดทะเบียนภายใน 14 วันนับแต่วันที่ประชุมมีมติหรือวันที่ศาลมีค าพิพากษาหรือค าสั่ง การแก้ไขที่ตั้งส านักงานผู้ช าระบัญชีนั้น กฎหมายไม่ได้ก าหนดไว้ว่าจะต้องให้ที่ประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนมีมติให้แก้ไข เปลี่ยนแปลง ดังนั้นการแก้ไขที่ตั้งส านักงานผู้ช าระบัญชีไม่ต้องได้รับมติที่ประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนก็ได้ เมื่อกรอกค าขอจดทะเบียน แก้ไขเปลี่ยนแปลงที่ตั้งส านักงานผู้ช าระบัญชีก็ไม่ต้องอ้างมติที่ประชุม
การขอจดทะเบียนตัง้/เปลี่ยนตัวผู้ชา ระบัญชี/อา นาจผู้ชา ระบัญชีและสา นักงานผู้ชา ระบัญชี 1.ข้อมูลทตี่้องใช้ 1.1 ชื่อ ที่อยู่ อาชีพ และอายุของผู้ช าระบัญชีที่ได้รับการแต่งตั้งใหม่ 1.2 อ านาจผู้ช าระบัญชีที่เปลี่ยนใหม่ 1.3 ที่ตั้งส านักงานของผู้ช าระบัญชีใหม่ 2. เอกสารหลักฐานทตี่้องใช้ในการจดทะเบียน 2.1 แบบค าขอจดทะเบียนเลิก (แบบ ลช.1) 2.2 รายการจดทะเบียนเลิก (แบบ ลช.2) *ผู้ช าระบัญชีต้องลงลายมือชื่อทุกคน* 2.3 ส าเนาค าสั่งศาลก าหนดอ านาจผู้ช าระบัญชีและ/หรือตั้งหรือเปลี่ยนตัวผู้ช าระบัญชี 2.4 ส าเนาใบมรณบัตร (ใช้เฉพาะผู้ช าระบัญชีถึงแก่กรรม) 2.5 ส าเนาบัตรประจ าตัวผู้ช าระบัญชีที่ตั้งใหม่ทุกคนในกรณีตั้ง/เปลี่ยนตัวผู้ช าระบัญชี 2.6 แผนที่แสดงที่ตั้งส านักงานของผู้ช าระบัญชีและสถานที่ส าคัญบริเวณใกล้เคียงโดยสังเขป (ใช้กรณีส านักงานผู้ช าระ บัญชีมิใช่ส านักงานแห่งใหญ่ตามที่จดทะเบียนไว้เดิม) 2.7 ส าเนาบัตรประจ าตัวของผู้ช าระบัญชีที่ลงลายมือชื่อในค าขอจดทะเบียน 2.8 ส าเนาหลักฐานการเป็นผู้รับรองลายมือชื่อ (ถ้ามี) 2.9 หนังสือมอบอ านาจ (ถ้ามี)
ส าเนาเอกสารประกอบค าขอจดทะเบียนทุกฉบับ ต้องให้ผู้ขอจดทะเบียนอย่างน้อยหนึ่งคนรับรองความถูกต้อง ยกเว้นส าเนา บัตรประจ าตัวหรือหลักฐานการเป็นผู้รับรองลายมือชื่อผู้ขอจดทะเบียนให้ผู้เป็นเจ้าของบัตรหรือผู้ขอจดทะเบียนอย่างน้อยหนึ่งคน เป็นผู้ลงลายมือชื่อรับรองความถูกต้อง 3.ค่าธรรมเนียม 3.1 ค่าธรรมเนียมเปลี่ยนตัวผู้ช าระบัญชี 400 บาท 3.2 ค่าธรรมเนียมเปลี่ยนอ านาจผู้ช าระบัญชี 400 บาท 3.3 ค่าธรรมเนียมแก้ไขที่ตั้งผู้ช าระบัญชี 400 บาท 3.4 หนังสือรับรอง ฉบับละ 120 บาท 3.5 รับรองส าเนาเอกสารค าขอจดทะเบียน หน้าละ 50 บาท 4.สถานทจี่ดทะเบียน 4.1 ส านักงานแห่งใหญ่ตั้งอยู่ในเขตกรุงเทพมหานคร ยื่นจดทะเบียนได้ที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้า จังหวัดนนทบุรี หรือ ส านักงานพัฒนาธุรกิจการค้าทั้ง 6 เขต 4.2 ส านักงานแห่งใหญ่ตั้งอยู่จังหวัดอื่น ยื่นจดทะเบียนได้ที่ส านักงานพัฒนาธุรกิจการค้าจังหวัดที่ห้างหุ้นส่วนมี ส านักงานแห่งใหญ่ตั้งอยู่ 4.3 ยื่นจดทะเบียนทางอินเทอร์เน็ต ที่เว็บไซต์ www.dbd.go.th
การแก้ไขเพิ่มเติมอ านาจของผู้ช าระบัญชี ที่ตั้งส านักงานของผู้ช าระบัญชีต้องท าให้ถูกต้องจึงต้องกรอกแบบพิมพ์ หรือ แบบฟอร์มตามที่กฎหมายก าหนดไว้ให้ถูกต้อง ดังต่อไปนี้ 1. แบบค าขอจดทะเบียนเลิก คือ แบบ ลช.1 หน้าหนังสือรับรอง (หนังสือรับรองให้อยู่ด้านหลังของหน้าแบบ ลช.1) 2. รายการจดทะเบียนเลิก คือ แบบ ลช.2 3. เอกสารประกอบรายการ 4. เอกสารประกอบ ได้แก่ 1) ส าเนาค าสั่งศาลก าหนดอ านาจผู้ช าระบัญชีและ/หรือตั้งหรือเปลี่ยนตัวผู้ช าระบัญชี 2) ส าเนาบัตรประจ าตัวผู้ช าระบัญชีที่ตั้งใหม่ทุกคน ในกรณีตั้ง/เปลี่ยนตัวผู้ช าระบัญชี 3) แผนที่แสดงที่ตั้งส านักงานของผู้ช าระบัญชี และสถานที่ส าคัญบริเวณใกล้เคียงโดย สังเขป (ใช้เฉพาะกรณีแก้ไขเพิ่มเติมที่ตั้งส านักงานของผู้ช าระบัญชี) 4) ส าเนาบัตรประจ าตัวของผู้ช าระบัญชีที่ลงลายมือชื่อในค าขอจดทะเบียน 5) ส าเนาหลักฐานการเป็นผู้รับรองลายมือชื่อ (ถ้ามี) 6) หนังสือมอบอ านาจ (ถ้ามี)
ขัน้ตอนการชา ระบัญชีและการขอจดทะเบียนเสร ็ จการชา ระบัญชีหา้งหุน้ส่วน 1. เมื่อเลิกห้างหุ้นส่วนแล้ว 2. ประกาศโฆษณาในหนังสือพิมพ์แห่งท้องที่ 1 ครั้ง เป็นอย่างน้อย 3. ส่งค าบอกกล่าวเป็นจดหมายลงทะเบียนไปรษณีย์ไปยังเจ้าหนี้ (ขั้นตอนตามข้อ 2-3 ผู้ช าระบัญชีต้องด าเนินการภายใน 14 วัน นับแต่วันที่เลิกห้างหุ้นส่วน) 4. จัดท างบการเงิน ณ วันเลิกห้างหุ้นส่วน (ณ วันที่ผู้เป็นหุ้นส่วนตกลงกันให้เลิกหรือวันที่นายทะเบียนรับจดทะเบียน เลิก) 5. ส่งงบการเงิน ณ วันเลิกห้างหุ้นส่วนให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตตรวจสอบและรับรองว่าถูกต้อง 6. ออกหนังสือนัดประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนเพื่อยืนยันตัวผู้ช าระบัญชีและอนุมัติงบการเงิน ณ วันเลิกห้างหุ้นส่วน 7. ประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนเพื่อมีมติยืนยันตัวผู้ช าระบัญชีและอนุมัติงบการเงิน ณ วันเลิก 8. ผู้ช าระบัญชีช าระสะสางทรัพย์สินและหนี้สินของห้างหุ้นส่วน (ถ้ามีทรัพย์สินก็ให้จ าหน่ายมีลูกหนี้ให้เรียกเก็บเงินจาก ลูกหนี้ ช าระหนี้สินให้เจ้าหนี้และจ่ายค่าใช้จ่ายในการช าระบัญชีของห้าง) 9. เมื่อมีเงินคงเหลือก็ให้คืนทุนแก่ผู้เป็นหุ้นส่วนตามสัดส่วนการลงหุ้น 10.ออกหนังสือนัดประชุมพิจารณาการช าระบัญชี 11. ประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนเพื่อมีมติอนุมัติการช าระบัญชี 12. ผู้ช าระบัญชีจัดท าค าขอจดทะเบียนเสร็จการช าระบัญชีและยื่นจดทะเบียนต่อนายทะเบียนภายใน 14 วัน นับแต่วันที่ ประชุมอนุมัติการช าระบัญชี
เอกสารหลักฐานทตี่้องใช้ในการจดทะเบียนเสร ็ จการชา ระบัญชี 1. แบบค าขอจดทะเบียนเสร็จการช าระบัญชี (แบบ ลช.1) 2. รายการจดทะเบียนเสร็จการช าระบัญชี (แบบ ลช.5) 3. รายงานการช าระบัญชี (แบบ ลช.3) 4. งบการเงิน ณ วันเลิกห้างหุ้นส่วน (จะใช้งบการเงิน ณ วันที่ผู้เป็นหุ้นส่วนตกลงให้เลิกห้างหุ้นส่วน หรืองบการเงิน ณ วันที่นายทะเบียนรับจดทะเบียนเลิกห้างหุ้นส่วนก็ได้) 5. รายละเอียดสมุดบัญชีและสรรพเอกสารทั้งหลาย (แบบ ลช.6) 6. แบบรับรองการตรวจสอบบัญชีของกรมสรรพากร 7. ส าเนาบัตรประจ าตัวของผู้ช าระบัญชีที่ลงลายมือชื่อในค าขอจดทะเบียน 8. ส าเนาหลักฐานการเป็นผู้รับรองลายมือชื่อ (ถ้ามี) 9. หนังสือมอบอ านาจ (ถ้ามี) - กรณีที่ห้างหุ้นส่วนไม่สามารถช าระบัญชีให้แล้วเสร็จภายใน 3 เดือน นับจากวันเลิก ก็ให้ผู้ช าระบัญชียื่นรายงานการ ช าระบัญชี (แบบ ลช.3) ทุก 3เดือนภายใน 14วันนับจากวันครบก าหนด 3เดือน - ส าเนาเอกสารประกอบค าขอจดทะเบียนทุกฉบับ ต้องให้ผู้ขอจดทะเบียนอย่างน้อยหนึ่งคนรับรองความถูกต้อง ยกเว้นส าเนาบัตรประจ าตัวหรือหลักฐานการเป็นผู้รับรองลายมือชื่อผู้ขอจดทะเบียน ให้ผู้เป็นเจ้าของบัตรหรือผู้ขอจด ทะเบียนอย่างน้อยหนึ่งคนเป็นผู้ลงลายมือชื่อรับรองความถูกต้อง
ค่าธรรมเนียม 1. ค่าธรรมเนียมจดทะเบียนเสร็จการช าระบัญชี 400 บาท 2. หนังสือรับรอง ฉบับละ 120 บาท 3. รับรองส าเนาเอกสารค าขอจดทะเบียน หน้าละ 50 บาท สถานทจี่ดทะเบียน 1. ส านักงานแห่งใหญ่ตั้งอยู่ในเขตกรุงเทพมหานคร ยื่นจดทะเบียนได้ที่ ส่วนจดทะเบียนธุรกิจกลาง กรมพัฒนาธุรกิจการค้า จังหวัดนนทบุรี หรือส านักงานพัฒนาธุรกิจการค้าทั้ง 6เขต 2. ส านักงานแห่งใหญ่ตั้งอยู่จังหวัดอื่น ยื่นจดทะเบียนได้ที่ส านักงานพัฒนาธุรกิจการค้าที่บริษัทมีส านักงานแห่งใหญ่ตั้งอยู่ 3. ยื่นจดทะเบียนทางอินเทอร์เน็ตที่เว็บไซต์ www.dbd.go.th หมายเหตุ ค าว่า “สินทรัพย์” จะใช้เรียกชื่อในทางบัญชีแต่ในทางกฎหมายจะใช้ชื่อเรียกว่า “ทรัพย์สิน”
การช าระบัญชีและการจดทะเบียนเสร็จการช าระบัญชีของห้างหุ้นส่วน จ าเป็นต้องท าให้ถูกต้องตามกฎหมาย ดังนั้นจึงต้อง กรอกแบบพิมพ์ หรือแบบฟอร์มตามที่กฎหมายก าหนดไว้ให้ถูกต้อง 1. แบบค าขอจดทะเบียนเสร็จการช าระบัญชี คือ แบบ ลช.1 หน้าหนังสือรับรอง (ในการ Print-out หนังสือรับรองให้ อยู่ด้านหลังของหน้าแบบ ลช.1) 2. รายการจดทะเบียนเสร็จการช าระบัญชี คือ แบบ ลช.5 3. เอกสารประกอบรายการ ได้แก่ 3.1 แบบ ลช.3 พร้อมเอกสารประกอบ 3.2 แบบ ลช.6 4. เอกสารประกอบ 4.1 งบการเงิน ณ วันที่เลิกห้างหุ้นส่วน (จะใช้งบการเงิน ณ วันที่ผู้เป็นหุ้นส่วนตกลงให้เลิกห้างหุ้นส่วน หรืองบการเงิน ณ วันที่นายทะเบียนรับจดทะเบียนเลิกห้างหุ้นส่วนก็ได้) 4.2 แบบรับรองการตรวจสอบบัญชีของกรมสรรพากร 4.3 ส าเนาบัตรประจ าตัวของผู้ช าระบัญชีที่ลงลายมือชื่อในค าขอจดทะเบียน 4.4 ส าเนาหลักฐานการเป็นผู้รับรองลายมือชื่อ (ถ้ามี) 4.5 หนังสือมอบอ านาจ (ถ้ามี)
เมื่อห้างหุ้นส่วนจะด าเนินการช าระบัญชีก็จะต้องท าการปรับปรุงบัญชี และปิดบัญชีเพื่อหาผลก าไรขาดทุนของงวดสุดท้าย แบ่งให้ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคน ตามอัตราส่วนแบ่งก าไรขาดทุน พร้อมทั้งโอนปิดบัญชีกระแสทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนเข้าบัญชีทุนของผู้ เป็นหุ้นส่วนแต่ละคน (กรณีใช้วิธีทุนคงที่) แล้วจึงด าเนินการช าระบัญชี ดังนี้ 1. น าสินทรัพย์ทั้งหมดที่มีอยู่ออกจ าหน่ายให้ได้เป็นเงินสด ถ้าราคาที่จ าหน่ายได้ไม่เท่ากับราคาตามบัญชีของสินทรัพย์ที่ จ าหน่าย ผลต่างที่เกิดขึ้นถือเป็นก าไรหรือขาดทุนจากการจ าหน่ายสินทรัพย์ดังกล่าว จะโอนเข้าบัญชีทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนแต่ละ คน ตามอัตราส่วนแบ่งผลก าไรขาดทุน 2. หากมีค่าใช้จ่ายในการช าระบัญชี หรือค่าใช้จ่ายอื่น ๆ เกิดขึ้น ให้ถือเป็นผลขาดทุนโดยน ามาเฉลี่ยกันตามอัตราส่วน แบ่งผลก าไรขาดทุน แล้วโอนเข้าบัญชีทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนแต่ละคน 3. จ านวนเงินที่จะจ่ายคืนทุนให้กับผู้เป็นหุ้นส่วน ขึ้นอยู่กับ 3.1 ยอดคงเหลือในบัญชีทุนของผู้เป็นหุ้นส่วน 3.2 ยอดคงเหลือในบัญชีเงินถอน และ/หรือบัญชีกระแสทุนของผู้เป็นหุ้นส่วน 3.3 ส่วนแบ่งก าไรขาดทุนจากการด าเนินงาน 3.4 ส่วนแบ่งก าไรขาดทุนจากการจ าหน่ายสินทรัพย์ 3.5 ยอดคงเหลือในบัญชีเงินกู้ของผู้เป็นหุ้นส่วน
4. การจ่ายคืนเงินสดของห้างหุ้นส่วน จะจ่ายเงินสดคืนให้กับบุคคลต่างๆ ตามล าดับ 4.1 จ่ายช าระหนี้สินที่ค้างช าระบุคคลภายนอกจนหมดก่อน 4.2 จ่ายคืนเงินกู้จากผู้เป็นหุ้นส่วน รวมทั้งค่าใช้จ่ายซึ่งผู้เป็นหุ้นส่วนได้ทดรองจ่ายแทนห้างหุ้นส่วนไปก่อน 4.3 จ่ายคืนทุนให้ผู้เป็นหุ้นส่วนตามยอดคงเหลือในบัญชีทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนแต่ละคน ส าหรับผู้เป็นหุ้นส่วนที่ลงทุนด้วยแรงงานนั้น จะขอคืนทุนเมื่อเลิกห้างหุ้นส่วนไม่ได้ หุ้นส่วนที่ลงทุนด้วยแรงงานจะมีส่วนใน ก าไรขาดทุนจากการช าระบัญชีเท่านั้น หากมีก าไรจากการช าระบัญชี ผู้เป็นหุ้นส่วนที่ลงทุนด้วยแรงงานก็จะได้รับส่วนแบ่งก าไร จากการช าระบัญชีนั้น และหากมีผลขาดทุนจากการช าระบัญชีก็จะต้องน าเงินสดมาชดใช้ให้ห้างหุ้นส่วนต่อไป
ผู้มีหน้าที่ช าระบัญชี คือ ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคน หรืออาจจะแต่งตั้งจากบุคคลอื่นให้ท าหน้าที่ช าระบัญชีก็ได้ แต่ต้องได้รับเสียง ส่วนมากจากผู้เป็นหุ้นส่วน ผู้ช าระบัญชีมีหน้าที่ในการปรับปรุงและปิดบัญชี จัดท างบการเงิน รวบรวมสินทรัพย์ทั้งหมดของห้าง หุ้นส่วน รวมทั้งเรียกร้องทวงถามให้ลูกหนี้ช าระหนี้ จ าหน่ายสินทรัพย์ทั้งหมด น าเงินไปช าระหนี้ภายนอก จ่ายคืนเงินกู้และจ่ายคืน ทุนหุ้นส่วน และน าข้อมูลทางการเงินมาจัดท างบแสดงการช าระบัญชี การท างบแสดงการช าระบัญชี จะแสดงรายละเอียด เกี่ยวกับการจ าหน่ายสินทรัพย์การแบ่งผลก าไรหรือขาดทุนจากการจ าหน่ายสินทรัพย์ ค่าใช้จ่ายในการช าระบัญชี การช าระหนี้สิน บุคคลภายนอกและการจ่ายคืนทุนผู้เป็นหุ้นส่วน การจัดท างบแสดงการช าระบัญชี สามารถท าได้ 2 วิธี คือ 1. วิธีการจ่ายคืนทุนผู้เป็ นหุน้ส่วนในงวดเดียว หลังจากจา หน่ายสินทรัพยข ์ องหา้งหุน้ส่วนเสร ็ จสิน้แล้ว ตามวิธีนี้จะจ่ายคืนทุนเพียงครั้งเดียว ภายหลังจากที่ได้น าสินทรัพย์ทั้งหมดออกจ าหน่าย และแบ่งผลก าไรขาดทุนจากการ จ าหน่ายสินทรัพย์ที่เกิดขึ้นเข้าบัญชีทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนแต่ละคนแล้ว และจะจ่ายเงินสดคืนให้ผู้มีสิทธิตามล าดับ คือ 1) ช าระหนี้บุคคลภายนอกก่อนเป็นล าดับแรก 2) ช าระเงินกู้ของหุ้นส่วนแต่ละคน (ถ้ามี) 3) หากมีเงินสดคงเหลือจึงจะจ่ายคืนทุนให้แก่ผู้เป็นหุ้นส่วน ตามยอดคงเหลือในบัญชีทุนของแต่ละคนต่อไป วิธีนี้ยังสามารถแบ่งออกได้อีก 4 กรณี ดังนี้ 1.1 ผู้เป็ นหุน้ส่วนทุกคนมีทุนเพียงพอทจี่ะรับภาระผลขาดทุนในการชา ระบัญชี ถ้าการจ าหน่ายสินทรัพย์และมีผลขาดทุนเกิดขึ้น และได้แบ่งให้ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนแล้ว ปรากฏว่ามียอดคงเหลือใน บัญชีทุน ก็จะมีสิทธิได้รับเงินคืนทุนได้
1.2 ผู้เป็ นหุ้นส่วนมีทุนไม่เพียงพอที่จะรับภาระผลขาดทุนจากการช าระบัญชีจึงโอนบัญชีเงินกู้ไปชดใช้ทุน ด้าน เดบิต เมื่อมีการจ าหน่ายสินทรัพย์และขาดทุน ท าให้ทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนบางคนมียอดอยู่ด้านเดบิต และหากหุ้นส่วนมี บัญชีเงินกู้อยู่ในห้างหุ้นส่วน ให้โอนบัญชีเงินกู้ไปชดใช้ทุนที่มียอดอยู่ด้านเดบิต โดยไม่ต้องน าเงินสดมาชดใช้ให้ห้าง หุ้นส่วน ยกเว้นแต่จ านวนเงินกู้ไม่เพียงพอ ส่วนที่เหลือหุ้นส่วนต้องจ่ายช าระเงินกู้ตามปกติ 1.3 ผู้เป็ นหุน้ส่วนรับผลขาดทุนจากการชา ระบัญชีเกินทุนและเงนิกู้ของหุน้ส่วน 1.4 การจา หน่ายสินทรัพยไ์ ด้รับเงนิไม่พอชา ระหนีส้ิน เมื่อห้างหุ้นส่วนได้จ าหน่ายสินทรัพย์ได้ราคาต ่ามาก และมี ผลขาดทุนในการช าระบัญชีมาก ท าให้ห้างหุ้นส่วนมีเงินสด ไม่เพียงพอ หรือไม่มีเงินช าระหนี้สิน ผู้เป็นหุ้นส่วนคนหนึ่งคน ใดต้องหาเงินมาช าระหนี้แทนให้ห้างหุ้นส่วนไปก่อน 2. วิธีการจ่ายคืนทุนผู้เป็ นหุน้ส่วนเป็ นงวดๆ ก่อนทจี่ะจา หน่ายสินทรัพยต่างๆ ์ ของห้างหุ้นส่วนเรียบร้อยแล้ว การจ าหน่ายสินทรัพย์ของห้างหุ้นส่วนอาจจะไม่หมดครั้งเดียว แต่กิจการจ าเป็นต้องจ่ายช าระหนี้สินของบุคคลภายนอกและ จ่ายคืนทุนบางส่วนไปก่อน ส่วนที่เหลือจึงแบ่งจ่ายช าระเป็นงวดๆ ภายหลังจากการจ าหน่ายสินทรัพย์ หากบัญชีทุนของหุ้นส่วน คนใดมียอดอยู่ด้านเดบิต หุ้นส่วนผู้นั้นต้องรับผิดชอบในการติดตามให้หุ้นส่วนน าเงินสดมาชดใช้ทุนด้านเดบิต ถ้าไม่ได้รับการ ชดใช้จากหุ้นส่วนผู้นั้น หุ้นส่วนผู้ท าหน้าที่ติดตามต้องเป็นผู้จ่ายแทน หากต้องใช้ระยะเวลาในการช าระบัญชีเป็นเวลานาน และระหว่างที่ช าระบัญชียังไม่เสร็จสิ้น ผู้เป็นหุ้นส่วนอาจจะคืนทุนก่อน บางส่วน โดยก าหนดคืนทุนทุกครั้งที่มีการจ าหน่ายสินทรัพย์ได้ ดังนั้นผู้ช าระบัญชีควรจะคืนทุนให้แก่หุ้นส่วนที่มียอดเงินทุนด้าน เครดิต หลังหักส่วนแบ่งผลขาดทุนทุกประเภทหมดแล้ว ผู้ช าระบัญชีจะจัดท า “งบคา นวณชา ระคน ื ทนุผูเ้ป็นหุ้นส่วน” ซึ่งการจัดท า งบนี้จะค านึงถึงความปลอดภัยของหุ้นส่วนในอนาคต โดยสมมุติว่าสินทรัพย์ที่คงเหลืออยู่อาจจะจ าหน่ายไม่ได้หรือจ าหน่ายแล้วมี ผลขาดทุนจนท าให้เงินทุนของหุ้นส่วนที่มียอดเป็นเดบิต
2.1 ให้สมมุติว่าสินทรัพย์ที่เหลืออยู่ทั้งหมดจ าหน่ายไม่ได้เลย โดยเฉลี่ยเป็นผลขาดทุนให้แก่ผู้เป็นหุ้นส่วน ตาม อัตราส่วนแบ่งผลก าไรขาดทุน 2.2 ให้สมมุติว่าหุ้นส่วนที่มียอดเงินทุนด้านเดบิต ไม่สามารถน าเงินมาชดเชยส่วนขาดในบัญชีทุนของตนได้จึงเฉลี่ยไป หักเงินทุนของหุ้นส่วนที่มียอดด้านเครดิตตามอัตราส่วนแบ่งผลก าไรขาดทุน 2.3 ผู้เป็นหุ้นส่วนที่มียอดเงินทุนคงเหลือทางด้านเครดิตเท่านั้น ที่จะได้รับการจ่ายคืนทุน ขัน้ตอนการจัดทา งบแสดงการชา ระบัญชี 1. จ าหน่ายสินทรัพย์งวดแรก และแบ่งก าไรขาดทุน 2. ช าระหนี้สิน 3. จ่ายคืนทุนงวดแรก (จัดท ารายละเอียดการค านวณคืนทุนงวดแรกประกอบด้วย) 4. จ าหน่ายสินทรัพย์งวดที่เหลือถึงงวดสุดท้าย และแบ่งก าไรขาดทุน 5. จ่ายคืนทุนงวดสุดท้าย การช าระบัญชีและจ่ายเงินคืนทุนเป็ นงวดๆ สามารถค านวณได้ 2 กรณี คือ กรณีที่1 ผู้เป็นหุ้นส่วนมีเงินทุนคงเหลือทางด้านเครดิต (รวมเงินกู้) เพียงพอที่จะรับผลขาดทุนจากการจ าหน่ายสินทรัพย์ เมื่อจ่ายคืนทุนเป็นงวดๆ กรณีที่2 ผู้เป็นหุ้นส่วนมีเงินทุนคงเหลือทางด้านเดบิต ไม่สามารถช าระหนี้สินได้