เอกสารประกอบการสอน เรื่องสารละลาย

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย

เอกสารประกอบการเรียน

วิชา เคมี 2 รหสั วิชา ว31222
เร่ือง การเตรียมสารละลาย

นางปวิตรา พลลา
ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ชานาญการ
กลุม่ สาระการเรียนรูว้ ิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

โรงเรียนเรืองวิทยพ์ ิทยาคม
สานกั งานเขตพ้ืนท่ีการศึกษามธั ยมศึกษากาแพงเพชร

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวทิ ยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย 1

หนว่ ยการเรียนร้ทู ี่ 2 สารละลาย

ความเขม้ ข้นของสารละลาย

สารละลาย (Solution) คือ สารละลายเนื้อเดยี วที่มีสารตั้งแต่ 2 ชนดิ ขน้ึ ไปมารวมกัน องค์ประกอบทส่ี ำคัญของ
สารละลายแบ่งเป็น 2 สว่ น คอื ตัวละลาย และ ตวั ทำละลาย

ตวั ละลาย + ตวั ทำละลาย → สารละลาย

หลกั การพจิ ารณาตัวถูกละลายกบั ตวั ทำละลาย
- สารละลายทม่ี ีสถานะเดยี วกับตัวละลาย และ ตัวทำละลาย สารทม่ี ีปรมิ าณมากกว่า ใหเ้ ปน็ ตวั ทำละลาย
- สารละลายที่ตัวละลาย และ ตวั ทำละลาย มีสถานะตา่ งกนั สารทมี่ สี ถานะเดียวกับสารละลาย ให้ถือเปน็
ตวั ทำละลาย

หนว่ ยของความเข้มข้นของสารละลาย
หนว่ ยของสารละลาย เป็นค่าท่ีแสดงถงึ ปริมาณของตวั สารละลายทีล่ ะลายอยู่ในตัวทำละลายหรือใน
สารละลายนน้ั วดั ในรูปความเขม้ ข้นปริมาณตวั ถูกละลายต่อปรมิ าณสารละลาย (ยกเวน้ หนว่ ยโมลต่อกโิ ลกรมั )
1. รอ้ ยละ ( เทียบ 100 )

• % w/w หรือ % โดยมวล
• % v/v หรือ % โดยปริมาตร
• % w/v หรือ % โดยมวล/ปริมาตร

2. สว่ นในลา้ นส่วน ppm , สว่ นในพนั ลา้ นส่วน ppb
3. เศษสว่ นโมล
4. โมลาร์ M (เทียบ 1,000) mol/dm3 (ของสารละลาย)
5. โมแลล m (เทยี บ 1,000) mol/kg (ของตวั ทำละลาย)

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวิทยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย 2

ความเขม้ ขน้ หน่วยรอ้ ยละ

% w/w หรอื % โดยมวล
สารละลาย A มคี วามเข้มขน้ รอ้ ยละ a %w/w หมายถงึ สารละลาย 100 กรัม มีสาร A ละลายอยู่ a กรัม

มตี วั ทำละลาย (100 – a) กรัม เช่น
สารละลาย KCl 2% w/w คือ สารละลาย KCl 100 กรัม มี KCl ละลายอยู่ 2 กรัม ( มีน้ำ 100– 2 = 98 กรัม)

ดงั นั้น
% w/w = มวลตัวละลาย (g) x 100
มวลสารละลาย (g)

% v/v หรือ % โดยปริมาตร
สารละลาย A มีความเข้มขน้ รอ้ ยละ a % v/v หมายถงึ สารละลาย 100 cm3 มสี าร A ละลายอยู่ a cm3

มตี วั ทำละลาย (100-a) cm3 เชน่
สารละลาย เอทานอล เข้มข้น 3% v/v คือ สารละลายเอทานอล 100 cm3 มเี อทานอลละลายอยู่ 3 cm3

ดังนน้ั
% v/v = ปริมาตรตัวละลาย (cm3) x 100
ปรมิ าตรสารละลาย (cm3)

% w/v หรอื % โดยมวล/ปรมิ าตร

สารละลาย A มีความเขม้ ข้น a% w/v หมายถึง สารละลาย 100 cm3 มีสาร A ละลายอยู่ a กรัม

เช่น สารละลาย NH3 เขม้ ขน้ 5% w/v คือ สารละลาย NH3 100 cm3 มี NH3 ละลายอยู่ 5 กรมั

ดังนัน้

% w/v = มวลตัวละลาย (g) x 100

ปริมาตรสารละลาย (cm3)

ความหนาแนน่ ของสารละลาย (D)

D = M (g/cm3) = มวลของสารละลาย
V ปริมาตรของสารละลาย

** ความหนาแนน่ ใช้ในการเปลย่ี นหนว่ ยระหว่าง % w/w กบั % w/v

% w/v = D % w/w

การเตรยี มสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรืองวิทยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรียนรู้ สารละลาย 3

แบบฝึกหัด 1 จงให้ความหมายของหน่วยต่อไปน้ี

1. 5% w/v =

2. 10% w/w =

3. 4% v/v =

4. 7% โดยมวล/ปริมาตร =

แบบฝึกหัด 2 จงหาความเขม้ ขน้ ของสารละลายท่กี ำหนดให้

1. สารละลาย Ca(OH)2 เตรียมไดจ้ ากการนำ Ca(OH)2 50 กรัม ผสมกับน้ำ 450 กรมั สารละลายนี้
จะมีความเข้นข้นรอ้ ยละเท่าไรโดยมวล

............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................

...................................................................................... .................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
2. กรดกำมะถัน มี D=1.84 g/cm3 นำมา 92 กรัม ผสมกบั นำ้ จนมีปริมาตร 400 cm3 สารละลาย
กำมะถันมีความเข้มข้นรอ้ ยละเท่าไรโดยปรมิ าตร
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................... .
............................................................................................................................. .........................................
3. สารละลายกรดไนตริก 20% w/v จำนวน 400 cm3 จะมกี รดไนตริกละลายอยูก่ ก่ี รัม
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
.............................................................................................................................. .........................................
........................................................................................ ...............................................................................

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวทิ ยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย 4

4. ต้องการเตรยี มสารละลายเมทานอลเขม้ ขน้ 30% v/v จำนวน 54 cm3 เตรียมสารละลายได้
ทัง้ หมดที่ cm3

............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................

...................................................................................... .................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
................................................................................................................................. ......................................
5. น้ำตาล C12H22O11 เข้มข้น 16%w/v จำนวน 600 cm3 จะมนี ำ้ ตาลละลายอยู่กโ่ี มล
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
.............................................................................................................................. .........................................
........................................................................................ ...............................................................................

6. จะต้องใช้น้ำก่กี รมั ไปละลาย LiF จำนวน 20 กรัม ได้สาระลายมคี วามเข้มข้น 6.25%w/w
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
.............................................................................................................................. ........................................

7. จะตอ้ งใช้ NaCl และ นำ้ อย่างละก่ีกรัม ในการเตรยี มสารละลายเขม้ ข้น 8 %w/w จำนวน 240 กรัม
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
...................................................................................... .................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
8. ต้องการเตรยี มสารละลายท่ีมี NaOH 0.3 โมล จะตอ้ งนำสารละลาย NaOH เข้มขน้ 4%w/w
มากกี่ รัม
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
...................................................................................... .................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................

การเตรยี มสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรืองวิทยพ์ ทิ ยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรียนรู้ สารละลาย 5

สว่ นในลา้ นสว่ น ppm , ส่วนในพันล้านส่วน ppb

• ppm = มวลสาร (g) x 106
ppmm หรือ ppm โดยมวล มวลสารละลาย (g)

= มวลสาร (mg)
มวลสารละลาย 1 kg

ppmv หรือ ppm โดยปริมาตร = ปรมิ าตรสาร (cm3) x 106
ปริมาตรสารละลาย (cm3)

= ปริมาตรสาร (µL)
ปริมาตรสารละลาย 1 dm3

ppmv หรอื ppm โดยปริมาตร = มวลสาร (g) x 106
ปริมาตรสารละลาย (cm3)

= มวลสาร (mg)
ปรมิ าตรสารละลาย 1 dm3

สรุป... โดยมวล โดยปริมาตร โดยมวล/ปรมิ าตร
mg/ dm3
หนว่ ยความเข้มข้น mg/kg µL/dm3
Ppm

1 ppm = 10-4%

การเตรยี มสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวิทยพ์ ทิ ยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย 6

ส่วนในลา้ นสว่ น ppm , ส่วนในพันลา้ นสว่ น ppb

• ppb = มวลสาร (g) x 109
ppbm หรอื ppb โดยมวล มวลสารละลาย (g)

= มวลสาร (µg)
มวลสารละลาย 1 kg

ppbv หรือ ppb โดยปริมาตร = ปริมาตรสาร (cm3) x 109
ปริมาตรสารละลาย (cm3)

= ปรมิ าตรสาร (nL)
ปริมาตรสารละลาย 1 dm3

ppbv หรอื ppb โดยปริมาตร = มวลสาร (g) x 109
ปริมาตรสารละลาย (cm3)

= มวลสาร (µg)
ปริมาตรสารละลาย 1 dm3

สรุป... โดยมวล โดยปริมาตร โดยมวล/ปรมิ าตร
µg/ dm3
หน่วยความเข้มข้น µg/kg nL/dm3
Ppb

1 ppb = 10-7% = 10-3 ppm

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวทิ ยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรียนรู้ สารละลาย 7

แบบฝึกหดั ที่ 3 จงหาความเขม้ ขน้ ของสารละลายทก่ี ำหนดให้

1. ปลา 100 กรมั เมื่อนำมาวเิ คราะห์พบปรอท 2 x 10-5 เนอ้ื ปลานี้มีปรอทกี่ ppm , ppb
............................................................................................................................. ............................................

. ...................................................................................................................................... ..................................
............................................................................................... ........................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
....................................................................................... ...............................................................................

2. แรห่ น่ึง 0.4 กรมั เมอ่ื ววเิ คราะหพ์ บว่า มี Cr2O3 อยู่ 0.56 มิลลิกรัม แรน่ มี้ ี Cr2O3 อยู่กี่ ppm
............................................................................................................................. ............................................

. ........................................................................................................................................................................
...................................................................................... .................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................

3. ปกตเิ ลือดจะมี Ca2+ ไอออนเป็นองคป์ ระกอบอยู่ 10 มิลลกิ รัม ตอ่ เลือด 100 ลกู บาศกเ์ ซนตเิ มตร คิดเป็น
ความเขม้ ข้นกี่ ppm, ppb

............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
4. น้ำตวั อยา่ งมี Pb2+ ไอออน ปนเป้อื นอยู่ 6.3 x 10-3 กรมั ต่อนำ้ ตัวอยา่ ง 375 ลูกบาศก์เซนตเิ มตร คดิ เปน็
ความเข้มข้นกี่ ppm โดยมวลต่อปริมาตร
............................................................................................................................. ............................................
. .......................................................................................................................................................... ..............
................................................................................................................... ....................................................
............................................................................................................................. ..........................................
....................................................................................... ................................................................................
5. วเิ คราะหผ์ กั บุ้ง 100 กรัม พบว่ามตี ะกว่ั ปนเปอ้ื น 0.208 ppm ผักบุ้งน้ีมี Pb2+ อยู่กไ่ี อออน
.........................................................................................................................................................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
............................................................................................................................. ..........................................
....................................................................................... ................................................................................

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรืองวิทยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย 8

ความเขม้ ข้นในหนว่ ยโมแลล

ความเขม้ ข้นในหน่วยโมแลล (m) หรอื โมลตอ่ กิโลกรัม (mol/kg) หาได้จากสตู ร ดังน้ี

m = m1 x 1000

Mw m2

เม่ือ m1 = มวลของตวั ละลาย ( กรัม)
m 2 = มวลของตัวทำละลาย (กรัม)
Mw = มวลโมเลกุลของตัวละลาย (กรัม/โมล)

เช่น สารละลายแคลเซียมไนเตรต มคี วามเข้มข้น 0.4 โมแลล หมายความว่า
มี แคลเซยี มไนเตรต 0.4 โมล ละลายในน้ำ 1 กโิ ลกรมั ( หรือ 1,000 กรมั )

เชน่ น้ำตาลกลโู คส 1 โมแลล หมายถึง ในน้ำ 1 กิโลกรัม ( หรอื 1,000 กรมั ) มี นำ้ ตาลกลูโคสละลายอยู่ 1 โมล

แบบฝึกหดั ที่ 4. จงหาความเข้มข้นของสารละลายท่กี ำหนดให้

1. สารละลาย X , Y และ Z มีองค์ประกอบดังน้ี

สารละลาย ปรมิ าณนำ้ (g) ตัวละลาย

ปริมาณ (g) มวลโมเลกลุ

X 500 7.5 150
Y 100 1.8 180
Z 200 4.0 200

จงเปรียบเทยี บความเข้มข้นของสารละลายท้ัง 3 ในหน่วยโมแลล

วิธที ำ

............................................................................................................................. ............................................

. ........................................................................................................................................................................

............................................................................................................................. ..........................................

....................................................................................... ...............................................................................

การเตรยี มสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวทิ ยพ์ ทิ ยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย 9

2. จะต้องใชน้ ำ้ กก่ี รมั ในการละลาย KOH 112 กรมั เพื่อให้ไดส้ ารละลายเข้มขน้ 0.1 mol/kg
วิธีทำ

............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................

............................................................................................................................. ..........................................
.............................................................................................................................. .........................................

เศษส่วนโมล

• เศษสว่ นโมลของสารองคป์ ระกอบในสารละลาย คอื อตั ราสว่ นโดยจำนวนโมลของสารองค์ประกอบนั้น
ตอ่ จำนวนโมลรวมของสารองค์ประกอบทั้งหมดในสารละลาย

• ผลรวมของเศษสว่ นโมลทง้ั หมดมีคา่ เท่ากับ 1

XA = โมล A XA + XB = 1
โมลA + โมลB XA = จำนวนโมล A
XB จำนวนโมล B
XB = โมล B
โมลA + โมลB

• รอ้ ยละโดยโมล A = XA (100)
• ร้อยละโดยโมล B = XB (100) = ( 1 – XA)(100)

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรืองวิทยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรียนรู้ สารละลาย 10

แบบฝึกหดั ที่ 5. จงหาความเข้มข้นของสารละลายที่กำหนดให้

1. กลูโคส ( C6H12O6 ) 1.8 กรมั ละลายในน้ำ 100 กรัม จงหาความเข้มข้นต่อไปน้ี
ก. ร้อยละโดยมวล
ข. เศษสว่ นโมลของกลูโคส
ค. โมแลล
ง. รอ้ ยละโดยโมลของกลูโคส

............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................

...................................................................................... .................................................................................
............................................................................................................................. .........................................
.................................................................................................................................. .......................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
................................................................................................................................... ...................................
.............................................................................................. ...........................................................................
. ........................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................... ..................................
............................................................................................... .......................................................................
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................ ................................
................................................................................................. ......................................................................
............................................................................................................................. .........................................

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวทิ ยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรียนรู้ สารละลาย 11

โมลาร์ หรอื โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร (mol/dm3)

มาไดจ้ าก = NV(cm3)
โมลาร์ (M) = จำนวนโมลของตัวละลาย (mol) 1000
ปริมาตรของสารละลาย ( dm3)

เช่น สารละลายกรดไนตริก เขม้ ขน้ 0.2 โมลาร์ หมายถึง
ในสารละลายกรดไนตรกิ 1 dm3 (หรือ1,000 กรมั ) มี กรดไนตรกิ ละลายอยู่ 0.2 โมล

ถา้ กำหนด
สารละลาย A มคี วามเข้มขน้ M โมลาร์ จำนวน V ลูกบาศกเ์ ซนตเิ มตร จะมเี นอ้ื สาร A กโี่ มล

จะไดว้ า่
จาก สารละลาย 1,000 cm3 จะมีสาร A ละลายอยู่ N mol

ดังน้นั สารละลาย V cm3 จะมสี าร A ละลายอยู่ NV mol
1000

จะเห็นวา่ จำนวนโมลของตัวละลาย = NV
1000

M (mol/dm3) = mol = mol x 1,000
dm3 cm3

mol = NV
1,000

การเตรยี มสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรืองวิทยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรียนรู้ สารละลาย 12

แบบฝกึ หดั ท่ี 6. จงหาความเข้มข้นของสารละลายท่ีกำหนดให้

1. ละลาย NaOH 12 g ในน้ำจนไดป้ ริมาตรของสารละลายท้ังหมดเป็น 0.1 dm3 สารละลายทไี่ ดม้ ี
ความเขม้ ข้นกี่ mol/dm3

............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................

............................................................................................................................. ..........................................
............................................................................................................................. .........................................
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
2. สารละลาย HCl มคี วามเขม้ ขน้ 12 mol/dm3 มี HCl ละลายอยู่ 7.3 กรัม สารละลายท่ีไดจ้ ะมี
ปรมิ าตรก่ี cm3
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
....................................................................................... ...............................................................................
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
3. สารละลาย H2SO4 เขม้ ขน้ 6 mol/dm3 ปรมิ าตร 50 cm3 จะมี H2SO4 ละลายอยู่กก่ี รมั
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
.............................................................................................................................. ........................................
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................

การเตรยี มสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวทิ ยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย 13

แบบฝึกหดั รวม จงหาคำนวณความเขม้ ขน้ ต่อไปนี้

1. NaOH เข้มข้น 20%w/v จงหาความเข้มขน้ เปน็ mol/dm3

............................................................................................................................. ...........................................
............................................................................................................................. ..........................................
....................................................................................... ...............................................................................
............................................................................................................................. ............................................
. ................................................................................................................................ ........................................
....................................................................................... ................................................................................
2. น้ำส้มสายชู D = 1.13 g/cm3 มกี รดแอซีตกิ (CH3COOH) ละลายอยู่ 8%w/w น้ำส้มสายชูมคี วามเขม้ ข้นกี่
mol/dm3
............................................................................................................................. ...........................................
...................................................................................... .................................................................................
............................................................................................................................. .........................................
.................................................................................................................................. .......................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
3. สารละลาย X มคี วามเข้มขน้ 0.5 mol/dm3 พบวา่ มีเนื้อสาร X ละลายอยู่ 5%w/w สสารละลายนี้มีความ
หนาแนน่ 1.5 g/cm3 จงคำนวณหามวลโมเลกุลของสารนี้
..................................................................................................................... ...................................................
............................................................................................................................. ..........................................
....................................................................................... ...............................................................................
............................................................................................................................. ............................................
. ................................................................................................................................ ........................................
4. กรดฟอร์มกิ (HCOOH) เข้มข้น 5 mol/dm3 มีความหนาแนน่ 1.2 g/cm3 จงหาความเข้มข้นของ
สารละลายนเ้ี ป็นรอ้ ยละโดยมวล
............................................................................................................................. ...........................................
.................................................................................................................................................................... ...
............................................................................................................................. .........................................
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรืองวิทยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรียนรู้ สารละลาย 14

5. กรดเปอรค์ ลอรกิ (HClO4) มีความเข้มข้น 5 mol/dm3 มคี วามหนาแน่น 1.54 g/cm3 จงหาความเข้มขน้
เป็น mol/kg

............................................................................................................................. ...........................................

...................................................................................... .................................................................................

............................................................................................................................. .........................................

.................................................................................................................................. .......................................

. ........................................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................................
6. สารละลาย A มีความเข้มขน้ 5 mol/kg จงหาความเข้มขน้ เปน็ mol/dm3
กำหนดให้ มวลโมเลกุลของสาร A เท่ากับ 120 ความหนาแนน่ ของสารA 1.2 g/cm3

................................................................................................................................................................ ........

......................................................................................................................... ..............................................

............................................................................................................................. .........................................

..................................................................................................................................................................... ....

. ........................................................................................................................................................................

............................................................................................................................. ..........................................

7. H2SO4 เขม้ ขน้ 2 mol/kg จงหาความเข้มข้นเป็น %โดยมวล
......................................................................................................................................................... ...............

.................................................................................................................. .....................................................

............................................................................................................................. .........................................

............................................................................................................................. ............................................

. ........................................................................................................................................................................

............................................................................................................................. ..........................................

8. NaOH เข้มข้น 3 mol/kg จงหาความเข้มขน้ เปน็ %โดยมวล

............................................................................................................................. ...........................................
.......................................................................................................................................................... .............
.................................................................................................................... ..................................................
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวิทยพ์ ทิ ยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรียนรู้ สารละลาย 15

9. ความเข้มข้นของตัวถูกละลายชนิดต่างๆ ในสารละลาย A , B และ C ในน้ำเป็นดงั น้ี

สารละลายในนำ้ ตัวถูกละลาย ความเข้มขน้

A NaCl 58.5 g/l

B Na2SO4 71 g/l

C NaOH 10%w/v

จงเรียงลำดับความเข้มข้นของสารละลายในหน่วย mol/l จากมากไปนอ้ ย

............................................................................................................................. ...........................................

............................................................................................................................. ..........................................

....................................................................................... ...............................................................................

............................................................................................................................. ............................................

. ................................................................................................................................ ........................................

....................................................................................... ................................................................................

10. ของเหลวชนดิ หน่งึ มสี ูตรเป็น A3B มคี วามถว่ งจำเพาะ 1.50 (มวลอะตอม A = 33 , B = 21 ) เมื่อนำ
A3B 20 cm3 ผสมกับน้ำให้มีปริมาตรสุดทา้ ยเทา่ กบั 500 cm3 สารละลายท่ไี ดจ้ ะมีความเข้มขน้ ก่โี มลาร์

............................................................................................................................. ...........................................

............................................................................................................................. ..........................................

....................................................................................... ...............................................................................

............................................................................................................................. ............................................

. ................................................................................................................................ ........................................

....................................................................................... ................................................................................

11. เมื่อละลาย CdCl2 20 g ในน้ำ 80 g จะไดส้ ารละลายทีม่ ีความหนาแนน่ 1.41 g/cm3 สารละลายมคี วาม

เขม้ ขน้ กี่ mol/dm3 (Cd = 112)

............................................................................................................................. ...........................................

...................................................................................... .................................................................................

............................................................................................................................. .........................................

.................................................................................................................................. .......................................

. ........................................................................................................................................................................

............................................................................................................................. ..........................................

12.จะต้องใช้ LiF กี่กรัม ละลายลงในน้ำจำนวน 100 กรัม เพ่ือให้ไดส้ ารละลายเข้มข้น 0.1 โมแลล

............................................................................................................................. ...........................................
............................................................................................................................. ..........................................
......................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................

การเตรยี มสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวิทยพ์ ทิ ยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรียนรู้ สารละลาย 16

............................................................................................................................. ..........................................
13. ละลายนำ้ ตาลซูโครส (C12H22O11=342) 15 กรัม ลงในน้ำ 425 กรัม สารละลายท่ีได้เข้มข้นกี่โมแลล

............................................................................................................................. ...........................................
.......................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .........................................
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
14. จะต้องใช้ ซูโครส (C12H22O11=342) กกี่ รัม เติมลงไปในน้ำ 25 กรัม เพ่ือทำให้สารละลายมเี ศษสว่ นโมล
ของซูโคส เทา่ กับ 0.1
............................................................................................................................. ...........................................
............................................................................................................................. ..........................................
....................................................................................... ...............................................................................
............................................................................................................................. ............................................
. ................................................................................................................................ ........................................
....................................................................................... ................................................................................
15.ในการเตรียมสารละลาย KNO3 0.8 โมแลล โดยใช้ KNO3 4.04 กรัม จะตอ้ งใช้นำ้ ในการละลายกี่กรัม
............................................................................................................................. ...........................................
...................................................................................... .................................................................................
............................................................................................................................. .........................................
.................................................................................................................................. .......................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
16. สารละลาย NaCl เข้มขน้ 0.45 โมแลลในนำ้ จะมีเศษส่วนโมลของ NaCl อย่เู ท่าไร
............................................................................................................................. ...........................................
............................................................................................................................. ..........................................
....................................................................................... ...............................................................................
............................................................................................................................. ............................................
. ........................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรืองวทิ ยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย 17

การเตรยี มสารละลาย

การเตรยี มสารละลายจากสารบรสิ ุทธ์ิ
1. คำนวณหาปรมิ าณของตัวถกู ละลาย
2. ชั่งมวลของตัวถูกละลาย
3. นำมาละลายด้วยนำ้ กลัน่ ในบกี เกอร์ ประมาณ 2 ใน 3 สว่ นของปรมิ าตรท่ีตอ้ งการ
4. เทใส่ขวดวัดปริมาตรผ่านกรวย
5. ขวดวดั ปริมาตรทใี่ ช้ต้องมขี นาดทตี่ ้องการปริมาตรของสารละลายตามท่ีคำนวณในขั้นตอนที่ 1
ปริมาตรของสารละลายในขั้นนค้ี วรมี 2 ใน 3 สว่ นของขวดวัดปริมาตร เมอ่ื การละลายเกดิ การคายความร้อน หรอื
ดูดความรอ้ น ปริมาตรของสารละลายยงั เปลยี่ นแปลงอยู่ เมอ่ื อุณหภมู ขิ องสารละลายมีอณุ หภูมิเท่ากับอณุ หภูมหิ ้อง
จงึ เตมิ นำ้ ถงึ ขีดท่ีกำหนด
6. เตมิ นำ้ กลัน่ จนถงึ ขีดบอกปรมิ าตร โดยใหส้ ว่ นโค้งต่ำสุดอยพู่ อดขี ีด
7. กลับขวดขึ้นลงจนสารเป็นเนอ้ื เดียวกนั
8. เกบ็ สารละลายและอปุ กรณ์อย่างเหมาะสม
- นำสารละลายใสภ่ าชนะ ปดิ ฝา ปิดฉลากโดยระบชุ ื่อสาร สตู รเคมี ความเข้มข้น และวันท่ีเตรยี มสารละลาย

ภาพขนั้ ตอนการเตรยี มสารละลายจากสารบรสิ ุทธ์ิ

(อา้ งอิง : เอกสารการประชมุ หาดใหญว่ ิชาการระดับชาติและนานาชาติครง้ั ที่ 11)

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวิทยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย 18

การเตรียมสารละลาย

1. คำนวณหาปริมาณสารละลายเข้มข้นเพ่ือจะแบ่งออกมาจำนวนหนึ่ง
2. แบง่ สารละลายเขม้ ข้นตามปริมาตรที่คำนวณได้

- ใช้ปิเปตดดู สารละลายขึ้นมา V1 cm3 ถ่ายลงในขวดวดั ปริมาตร ซง่ึ ตอ้ งเลือกขวดวดั ปรมิ าตร
ขนาด V2 cm3

3. ทำสารละลายใหเ้ จือจางโดยเตมิ นำ้ กล่นั โดยมีหลกั การวา่ ปริมาตรน้ำที่จะเติมเทา่ กบั ผลตา่ งระหวา่ ง
ปริมาตรสารละลายท้งั หมดกับปริมาตรสารละลายเข้มข้นที่แบง่ มา

4. กลบั ขวดขน้ึ ลงจนสารผสมเปน็ เนือ้ เดยี วกัน
5. เก็บสารละลายและอปุ กรณ์อยา่ งเหมาะสม

ภาพข้ันตอนการเตรยี มสารละลายจากสารละลายเข้มขน้

(อา้ งองิ : เอกสารการประชมุ หาดใหญว่ ิชาการระดบั ชาติและนานาชาติครงั้ ท่ี 11)

สรุปการคำนวณ การเตรียมสารละลาย

จากของแข็งบรสิ ทุ ธ์ิ จากสาระลายเขม้ ขน้ จากสารละลายหลายความเขม้ ข้น

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรืองวิทยพ์ ทิ ยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรียนรู้ สารละลาย 19

แบบฝึกหัดท่ี 7. จงหาคำนวณโจทยเ์ ก่ยี วกับสารละลายต่อไปนี้ให้ถกู ตอ้ ง

1. ต้องการเตรียมสารละลาย HCl เข้มข้น 2.5 โมล/ลิตร จำนวน 800 cm3 จากสารละลาย HCl โมล/ลิตร

จำนวน 250 cm3 จะต้องผสมกับวสารละลาย HCl 4 โมล/ลิตร จำนวนกี่ cm3

............................................................................................................................. ...........................................

...................................................................................... .................................................................................

............................................................................................................................. .........................................

........................................................................................ .................................................................................

. ........................................................................................................................................................................

............................................................................................................................. ..........................................

2. ผสมสารละลาย KCl เข้มข้น 0.125 โมล/ลิตร จำนวน 25 cm3 กับสารละลายเขม้ ขน้ KCl เข้นขน้

0.44 โมล/ลติ ร จำนวน 15 cm3 สารละลายสุดทา้ ยจะมคี วามเขม้ ขน้ กีโ่ มล/ลิตร

............................................................................................................................. ...........................................

...................................................................................... .................................................................................

............................................................................................................................. .........................................

.................................................................................................................................. ......................................

......................................................................................... ..............................................................................

3. สารละลายซโู ครสเข้มข้น 0.5 โมล/ลิตร จำนวน 10 cm3 แล้วเตมิ นำ้ ลงไปจนมปี รมิ าตร 400 cm3

สารละลายใหม่เขม้ ข้นก่ี โมลาร์

............................................................................................................................. ...........................................

...................................................................................... .................................................................................

............................................................................................................................. .........................................

.................................................................................................................................. .......................................

............................................................................................................................. ..........................................

4. สารละลายกรดเปอรค์ ลอริก (HClO4) เขม้ ข้นขวดหนึ่งมีฉลากติดขา้ งขวด ดงั น้ี

นำ้ หนักสตู ร = 100.5

ความหนาแนน่ = 1.6 g/cm3

ความเข้มขน้ = 70%w/w

ถา้ ตอ้ งการเตรยี มสารละลายกรด HClO4 เข้มข้น 3 โมล/ลติ ร ปริมาตร 250 cm3 จะตอ้ งนำสารลาย

กรด HClO4 มาก่ี cm3

ก. 67.30 cm3 ข. 33.66 cm3 ค. 134.64 cm3 ง. 6.73 cm3

............................................................................................................................. .........................................

............................................................................................................................. ............................................

................................................................................... ....................................................................................

การเตรียมสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวิทยพ์ ิทยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย 20

5. ถา้ ตอ้ งการเตรียมสารละลาย NaOH เขม้ ขน้ 12 %w/v จำนวน 320 cm3 จะตอ้ งใช้สารละลาย NaOH

4.8 mol/dm3 จำนวนกี่ cm3

. ........................................................................................................................................................................

...................................................................................... ...................................................................................

............................................................................................................................. ............................................

............................................................................................................................. .........................................

............................................................................................................................. ............................................

6. ผสมสารละลาย NaOH เขม้ ข้น 0.1 และ 0.5 โมล/ลิตร จำนวน 400 และ 500 cm3 ตามลำดับ และ

เติมน้ำลงไปอีก 100 cm3

ก. 0.29 mol/dm3 ข. 0.39 mol/dm3 ค. 0.49 mol/dm3 ง. 0.59 mol/dm3

............................................................................................................................. ............................................

.........................................................................................................................................................................

. .......................................................................................................................................................................

............................................................................................................................. .........................................

........................................................................................ .................................................................................

............................................................................................................................. ..........................................

7. ลายกลโู คส 45 กรัม ลงในน้ำได้สารละลายมีปรมิ าตร 400 cm3 จากนัน้ แบ่งสารละลายมา 250 cm3

แล้วเติมกลโู คสลงไปอีก 90 กรมั เตมิ นำ้ จนมีปริมาตร 500 cm3 สารละลายนเ้ี ข้มขน้ ก่ีโมล/ลูกบาศก์

เดซเิ มตร

ก. 1.01 mol/dm3 ข. 1.31 mol/dm3 ค. 1.71 mol/dm3 ง. 2.00

mol/dm3

............................................................................................................................. .........................................

........................................................................................ .................................................................................

............................................................................................................................. .........................................

.................................................................................................................................. ....................................

............................................................................................. ............................................................................

............................................................................................................................. ..........................................

8. ตอ้ งการเตรยี มสารละลาย Na2SO4 500 cm3 โดยให้สารละลายมี Na+ 2.3% โดยมวล/ปรมิ าตร จะต้องใช้

Na2SO4 ก่กี รัม

............................................................................................................................. ............................................

.........................................................................................................................................................................

............................................................................................................................. ...........................................

............................................................................................................................. ...........................................

การเตรยี มสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวทิ ยพ์ ทิ ยาคม

เอกสารประกอบการเรยี น หนว่ ยการเรยี นรู้ สารละลาย 21

9. สารประกอบ KI 6.64 กรมั ตอ้ งการเตรียมเปน็ สารละลาย KI เขม้ ข้น 0.1 mol/dm3 จะเตรียมไดก้ ่ี cm3
............................................................................................................................. ..........................................
............................................................................................................................. .........................................
.......................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .........................................
............................................................................................................................. ..........................................

10. นำสารละลาย NaOH 0.2 mol/dm3 มาจำนวน 25 cm3 เติมน้ำจนมีปริมาตร 100 cm3 จะได้
สารละลายใหมท่ ี่มคี วามเขม้ ขน้ กี่ mol/dm3

............................................................................................................................. ..........................................
....................................................................................... ...............................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
............................................................................................................................. .........................................
.......................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .........................................
............................................................................................................................. ..........................................

11. ในการเตรยี มสารละลายทมี่ ี Na+ เข้มข้น 0.4 mol/dm3 จำนวน 1.5 dm3 จากสารละลาย Na3PO4
เข้มข้น 0.5 mol/dm3 จะต้องใช้สารละลาย Na3PO4 ปรมิ าตรเทา่ ไร

............................................................................................................................. ..........................................
....................................................................................... ...............................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
............................................................................................................................. .........................................
.......................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. .........................................
............................................................................................................................. ..........................................

12. ในสารละลาย NaOH เขม้ ข้น 2 mol/dm3 จำนวน 450 cm3 จะมีจำนวน Na+ เท่ากับ Na+ ใน Na3PO4
เข้มข้น 1 mol/dm3 จำนวนกี่ cm3

............................................................................................................................. ..........................................
....................................................................................... ...............................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
............................................................................................................................. .........................................
.......................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................

การเตรยี มสารละลาย วชิ าเคมี 2 ว31222 โรงเรยี นเรอื งวทิ ยพ์ ิทยาคม