สื่อการเรียนการสอนและ นวัตกรรมทางเทคโนโลยีทางการศึกษา

สื่อการ
เรียนการ
สอนและ
นวัตกรรม
ทาง
เทคโนโลยี
ทางการ
ศึกษา

จัดทำโดย
นางสาวฎารุณี สีสร้อยพร้าว

สื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยี
ท า ง ก า ร ศึ ก ษ า

ความหมาย ประเภท และประโยชน์ ของสื่อ ตาม
การจำแนกในลักษณะต่าง ๆ

สื่อ
สื่อการเรียนการสอน หมายถึง ตัวกลางหรือช่องทางในการ

ถ่ายทอดองค์ความรู้ทักษะ ประสบการณ์ จากแหล่งความรู้ไปสู่ผู้
เรียน และทำให้เกิดการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ

ประเภทของสื่อการเรียนการสอน สื่อการเรียนการสอนแบ่งตาม
คุณลักษณะได้ 4 ประเภท คือ

1.สื่อประเภทวัสดุ ได้แก่ สไลด์ แผ่นใส เอกสาร ตำรา สารเคมี สิ่ง
พิมพ์ต่าง ๆ และคู่มือการฝึกปฏิบัติ

2.สื่อประเภทอุปกรณ์ ได้แก่ของจริง หุ่นจำลอง เครื่องเล่นเทปเสียง
เครื่องเล่นวีดิทัศน์ เครื่องฉายแผ่นใส อุปกรณ์และเครื่องมือในห้อง
ปฏิบัติกา

3.สื่อประเภทเทคนิคหรือวิธีการ ได้แก่การสาธิต การอภิปรายกลุ่ม
การฝึกปฏิบัติการฝึกงาน การจัดนิทรรศการ และสถานการณ์จำลอง

4.สื่อประเภทคอมพิวเตอร์ ได้แก่ คอมพิวเตอร์ช่วยสอน (CAI) การนำ
เสนอด้วยคอมพิวเตอร์ (Computer presentation) การใช้ Intranet
และ Internet เพื่อการสื่อสาร (Electronic mail: E-mail) และการ
ใช้ WWW (World Wide Web)

สื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยี
ท า ง ก า ร ศึ ก ษ า

การแบ่งประเภทของสื่อการสอน ถ้าแบ่งตามระดับ
ประสบการณ์ ของผู้เรียน

ซึ่ง เดล(Dale 1969:107) ได้แบ่งสื่อการสอนออกเป็น 10 ประเภท
โดยพิจารณาจากลักษณะของประสบการณ์ที่ได้รับจากสื่อการสอน
ประเภทนั้น โดยยึดเอาความเป็นรูปธรรมและนามธรรมเป็นหลักในการ
แบ่งประเภทและได้เรียงลำดับจากประสบการณ์ที่เป็ นรูปธรรมที่สุด
ประสบการณ์ ที่เป็นนามธรรมที่สุด (Abstract Concrete Continuum)
เรียกว่า “กรวยประสบการณ์” (Cone of Experience)

ขั้นที่ 1 ประสบการณ์ตรงและมีความมุ่งหมาย (Direct Purposeful
Experience) เป็นประสบการณ์ที่เป็นรากฐานของประสบการณ์ทั้งปวง
เพราะได้เรียนรู้จากประสบการณ์จริงได้เห็น ได้ยินเสียง ได้สัมผัสด้วย
ตนเอง เช่น การเรียนจากของจริง (Real object) ได้ร่วม กิจกรรมการ
เรียนด้วยการลงมือกระทำ เป็นต้น
ขั้นที่ 2 ประสบการณ์จำลอง (Contrived Simulation Experience) จาก
ข้อจำกัดที่ไม่สามารถจัดการเรียนการสอนจากประสบการณ์จริงให้แก่ผู้
เรียนได้ เช่น ของจริงมีขนาดใหญ่หรือเล็กเกินไป มีความซับซ้อน มี
อันตราย จึงใช้ประสบการณ์จำลองแทน เช่น การใช้หุ่นจำลอง (Model)
ของตัวอย่าง (Specimen) เป็นต้น
ขั้นที่ 3 ประสบการณ์นาฏการ (Dramatized Experience) เป็น
ประสบการณ์ที่จัดขึ้นแทนประสบการณ์จริงที่เป็นอดีตไปแล้ว หรือเป็น
นามธรรมที่ยากเกินกว่าจะเข้าใจและไม่สามารถ ใช้ประสบการณ์จำลองได้
เช่น การละเล่นพื้นเมือง ประเพณีต่างๆ เป็นต้น
ขั้นที่ 4 การสาธิต (Demonstration) คือ การอธิบายข้อเท็จจริง ความจริง
และกระบวนการที่สำคัญด้วยการแสดงให้เห็นเป็นลำดับขั้น การสาธิตอาจ
ทำได้โดยครูเป็นผู้สาธิต นอกจากนี้อาจใช้ภาพยนตร์ สไลด์และฟิล์มสตริป
แสดงการสาธิตในเนื้ อหาที่ต้องการสาธิตได้

สื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยี
ท า ง ก า ร ศึ ก ษ า

ขั้นที่ 5 การศึกษานอกสถานที่ (Field Trip) การพานักเรียนไป
ศึกษายังแหล่งความรู้นอกห้องเรียน เพื่อเปิดโอกาสให้นักเรียนรู้
หลายๆด้าน ได้แก่ การศึกษาความรู้จากสถานที่สำคัญ เช่น โบราณ
สถาน โรงงาน อุตสาหกรรม เป็นต้น
ขั้นที่ 6 นิทรรศการ (Exhibition) คือ การจัดแสดงสิ่งต่างๆ รวมทั้งมี
การสาธิตและการฉายภาพยนตร์ประกอบเพื่อให้ประสบการณ์ในการ
เรียนรู้แก่ผู้เรียนหลายด้าน ได้แก่ การจัดป้ ายนิทรรศการ การจัดแสดง
ผลงานนักเรียน
ขั้นที่ 7 ภาพยนตร์ และโทรทัศน์ (Motion Picture and
Television) ผู้เรียนได้เรียนด้วยการเห็นและได้ยินเสียงเหตุการณ์
และเรื่องราวต่างๆ ได้มองเห็นภาพในลักษณะการเคลื่อนไหวเหมือน
จริง ไปพร้อมๆกัน
ขั้นที่ 8 การบันทึกเสียง วิทยุ และภาพนิ่ง (Recording, Radio and
Picture) ได้แก่ เทปบันทึกเสียง แผ่นเสียง วิทยุ ซึ่งต้องอาศัยเรื่องการ
ขยายเสียง ส่วนภาพนิ่ง ได้แก่ รูปภาพทั้งชนิดโปร่งแสงที่ใช้กับเครื่อง
ฉายภาพข้ามศีรษะ(Overhead projector) สไลด์ (Slide) ภาพนิ่งจาก
คอมพิวเตอร์ และ ภาพบันทึกเสียงที่ใช้กับเครื่องฉายภาพทึบ
แสง(Overhead projector)
ขั้นที่ 9 ทัศนสัญลักษณ์ (Visual Symbol) มีความเป็นนามธรรม
มากขึ้น จำเป็นที่จะต้องคำนึงถึงประสบการณ์ของผู้เรียนเป็นพื้นฐาน
ในการเลือกนำไปใช้ สื่อที่จัดอยู่ในประเภทนี้ คือ แผนภูมิ แผนสถิติ
-ภาพโฆษณา การ์ตูน แผนที่ และสัญลักษณ์ต่างเป็นต้น
ขั้นที่ 10 วจนสัญลักษณ์ (Verbal Symbol) เป็นประสบการณ์ขั้น
สุดท้าย ซึ่งเป็นนามธรรมที่สุด ไม่มีความคล้ายคลึงกันระหว่างวจน
สัญลักษณ์กับของจริง ได้แก่ การใช้ตัวหนังสือแทนคำพูด

สื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยี
ท า ง ก า ร ศึ ก ษ า

สื่อการเรียนการสอนจำแนกตามคุณสมบัติโดย Wilbure
Young ได้จัดแบ่งไว้ดังนี้

1.ทัศนวัสดุ (Visual Materials) เช่น กระดานดำ กระดานผ้า
สำลี) แผนภูมิ รูปภาพ ฟิล์มสตริป สไลด์ ฯลฯ

2.โสตวัสดุ (Audio Materisls ) เช่น เครื่องบันทึกเสียง
(Tape Recorder) เครื่องรับวิทยุ ห้องปฏิบัติการทางภาษา
ระบบขยายเสียง ฯลฯ

3.โสตทัศนวัสดุ (Audio Visual Materials) เช่น ภาพยนตร์
โทรทัศน์ ฯลฯ

4.เครื่องมือหรืออุปกรณ์ (Equipments) เช่น เครื่องฉาย
ภาพยนตร์ เครื่องฉายฟิล์มสตริปเครื่องฉายสไลด์

5.กิจกรรมต่าง ๆ (Activities )เช่น นิทรรศการ การสาธิต
ทัศนศึกษา ฯลฯ

สื่ อการเรียนการสอนตามลักษณะและการใช้

1.เครื่องมือหรืออุปกรณ์ (Hardware)
2.วัสดุ (Software)
3.เทคนิคหรือวิธีการ (Techinques or Methods)

สื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยี
ท า ง ก า ร ศึ ก ษ า

คุณค่า และประโยชน์ของสื่อการเรียนการสอน

1.ช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ ได้แก่
1.1เรียนรู้ได้ดีขึ้นจากประสบการณ์ที่มีความหมายในรูปแบบต่างๆ
1.2เรียนรู้ได้อย่างถูกต้อง
1.3 เรียนรู้ได้ง่ายและเข้าใจได้ชัดเจน
1.4 เรียนรู้ได้มากขึ้น
1.5 เรียนรู้ได้ในเวลาที่จำกัด

2.ช่วยให้สามารถเอาชนะข้อจำกัดต่าง ๆ ในการเรียนรู้ ได้แก่
2.1 ทำสิ่งนามธรรมให้เป็นรูปธรรมมากขึ้น
2.2 ทำสิ่งซับซ้อนให้ง่ายขึ้น
2.3 ทำสิ่งเคลื่อนไหวช้าให้เร็วขึ้น
2.4 ทำสิ่งเคลื่อนไหวเร็วให้ช้าลง
2.5 ทำสิ่งเล็กให้ใหญ่ขึ้น
2.6 ทำสิ่งใหญ่ให้เล็กลง
2.7 นำสิ่งที่อยู่ไกลมาศึกษาได้
2.8 นำสิ่งที่เกิดในอดีตมาศึกษาได้ช่วยกระตุ้นความสนใจของผู้
2.9 ช่วยให้จดจำได้นาน เกิดความประทับใจและมั่นใจในการเรียน
2.10 ช่วยให้ผู้เรียนได้คิดและแก้ปัญหา
2.11 ช่วยแก้ปัญหาเรื่องความแตกต่างระหว่างบุคคล

สื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยี
ท า ง ก า ร ศึ ก ษ า

คุณค่าของสื่ อการเรียนการสอนการเรียนการสอน

1.สื่อการเรียนการสอนสามารถเอาชนะข้อจำกัดเรื่องความแตกต่าง
กันของประสบการณ์ดั้งเดิมของผู้เรียน คือเมื่อใช้สื่อการเรียนการ
สอนแล้วจะช่วยให้เด็กซึ่งมีประสบการณ์เดิมต่างกันเข้าใจได้ใกล้
เคียงกัน
2.ขจัดปัญหาเกี่ยวกับเรื่องสถานที่ ประสบการณ์ตรงบางอย่าง หรือ
การเรียนรู้
3.ทำให้เด็กได้รับประสบการณ์ตรงจากสิ่งแวดล้อมและสังคม
4.สื่ อการเรียนการสอนทำให้เด็กมีความคิดรวบยอดเป็ นอย่าง
เดียวกัน
5.ทำให้เด็กมีมโนภาพเริ่มแรกอย่างถูกต้องและสมบูรณ์
6.ทำให้เด็กมีความสนใจและต้องการเรียนในเรื่องต่าง ๆ มากขึ้น
เช่นการอ่าน ความคิดริเริ่ม สร้างสรรค์ ทัศนคติ การแก้ปัญหา ฯลฯ
7.เป็ นการสร้างแรงจูงใจและเร้าความสนใจ
8.ช่วยให้ผู้เรียนได้มีประสบการณ์จากรูปธรรมสู่นามธรรม

สื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยี
ท า ง ก า ร ศึ ก ษ า

นวัตกรรมการศึกษา

“นวัตกรรมการศึกษา (Educational Innovation )” หมายถึง
นวัตกรรมที่จะช่วยให้การศึกษา และการเรียนการสอนมีประสิทธิภาพดี
ยิ่งขึ้น ผู้เรียนสามารถเกิดการเรียนรู้อย่างรวดเร็วมีประสิทธิผลสูงกว่า
เดิม เกิดแรงจูงใจในการเรียนด้วยนวัตกรรมการศึกษา และประหยัด
เวลาในการเรียนได้อีกด้วย ในปัจจุบันมีการใช้นวัตกรรมการศึกษา
มากมายหลายอย่าง ซึ่งมีทั้งนวัตกรรมที่ใช้กันอย่างแพร่หลายแล้ว และ
ประเภทที่กําลังเผยแพร่ เช่น การเรียนการสอนที่ใช้คอมพิวเตอร์ช่วย
สอน (Computer Aids Instruction) การใช้แผ่นวิดีทัศน์เชิงโต้ตอบ
(Interactive Video) สื่อหลายมิติ ( Hypermedia ) และอินเทอร์เน็ต
[Internet] เหล่านี้ เป็นต้น

นวัตกรรมการเรียนการสอน
เป็นการใช้วิธีระบบในการปรับปรุงและคิดค้นพัฒนาวิธีสอนแบบใหม่ๆ ที่
สามารถตอบสนองการเรียนรายบุคคล การสอนแบบผู้เรียนเป็น
ศูนย์กลาง การเรียนแบบมีส่วนร่วม การเรียนรู้แบบแก้ปัญหา การ
พัฒนาวิธีสอนจำเป็นต้องอาศัยวิธีการและเทคโนโลยีใหม่ๆ เข้ามา
จัดการและสนับสนุนการเรียนการสอน
ตัวอย่างนวัตกรรมที่ใช้ในการเรียนการสอน ได้แก่ การสอนแบบศูนย์
การเรียน การใช้กระบวนการกลุ่มสัมพันธ์ การสอนแบบเรียนรู้ร่วมกัน
และการเรียนผ่านเครือข่ายคอมพิวเตอร์และอินเทอร์เน็ต การวิจัยในชั้น
เรียน ฯลฯ

สื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยี
ท า ง ก า ร ศึ ก ษ า

นวัตกรรมสื่ อการสอน

เนื่องจากมีความก้าวหน้ าของเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ คอมพิวเตอร์เครือ
ข่ายและเทคโนโลยีโทรคมนาคม ทำให้นักการศึกษาพยายามนำศักยภาพ
ของเทคโนโลยีเหล่านี้มาใช้ในการผลิตสื่อการเรียนการสอนใหม่ๆ จำนวน
มากมาย ทั้งการเรียนด้วยตนเองการเรียนเป็นกลุ่มและการเรียนแบบ
มวลชน ตลอดจนสื่อที่ใช้เพื่อสนับสนุนการฝึกอบรม ผ่านเครือข่าย
คอมพิวเตอร์

ตัวอย่างนวัตกรรม

– คอมพิวเตอร์ช่วยสอน (CAI : Computer-Assisted Instruction)
– มัลติมีเดีย (Multimedia)
– การประชุมทางไกล (Tele Conference)
– วีดีทัศน์แบบมีปฎิสัมพันธ์ (Interactive Media/Video)
– บทเรียนสำเร็จรูป (Programed Instruction)
– เครื่องช่วยสอน(Teaching Machine)
– วิทยุและโทรทัศน์ช่วยสอน (Teaching By Radio and TV)
– ชุดการสอน (Learning Packages)

สื่อ นวัตกรรม และเทคโนโลยี
ท า ง ก า ร ศึ ก ษ า

เทคโนโลยีทางการศึกษา

เทคโนโลยีการศึกษา (อังกฤษ: Educational Technology) เป็น
ศาสตร์ที่ประยุกต์เอาวิชาการต่างๆ มาจัดกิจกรรมการเรียนการสอนให้
ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ตามวัตถุประสงค์ได้อย่างมีประสิทธิผล ซึ่งเกิด
จากการออกแบบการสอนตามหลักการออกแบบการเรียนการสอน
(Instructional Design) โดยคำนึงถึงคุณลักษณะของผู้เรียน ความ
เหมาะสมของสื่ อที่สอดคล้องกับลักษณะเนื้ อหาและความสนใจของผู้
เรียน
เทคโนโลยีการศึกษา เป็นคำที่มาจากคำสองคำ คือ เทคโนโลยี ที่มี
ความหมายว่า เป็นศาสตร์แห่งวิธีการ ซึ่งมิได้มีความหมายว่าเป็น
ศาสตร์แห่งเครื่องมือเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึง วัสดุและวิธีการด้วย
เมื่อมาเชื่อมกับคำว่า การศึกษา เกิดเป็นคำใหม่ที่มีความหมายว่า
การประยุกต์เครื่องมือ วัสดุและวิธีการไปส่งเสริมประสิทธิภาพการ
เรียนรู้ ตลอดจนการจัดสภาพแวดล้อมใหม่เพื่อการเรียน

ที่มา
https://www.kruchiangrai.net

T
H
A
N
K
Y
O
U