บทที่ 1 ความรู้เกี่ยวกับบัญชีเดี่ยว

หน่วยที่ 1

ความรู้เกี่ยวกับการบัญชีเดี่ยว

บทนำ

การจดบันทึกข้อมูลทางการบัญชีของธุรกิจต่างๆผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีต้องบันทึก
รายการค้าและจัดทำงบการเงินตามหลักการบัญชีที่รับรองทั่วไปและเป็นไปตามประกาศ
ของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าข้อมูลทางการเงินและการบัญชีของกิจการจึงเป็นข้อมูลที่น่า
เชื่อถือและสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้แต่ยังมีบางธุรกิจที่ไม่บันทึกรายการค้าที่เกิดขึ้น
ตามหลักการบัญชีคู่และไม่ได้จัดทำบัญชีให้ถูกต้องครบถ้วนตามหลักการบัญชีที่รับรอง
ทั่วไป

1.ความหมายของการบัญชีเดี่ยว
การบัญชีเดี่ยว (Single Entry Accounting) หมายถึง การบันทึกบัญชีที่ไม่สมบูรณ์


ตามหลักการบัญชีที่รับรองทั่วไปโดยบันทึกเฉพาะรายการเกี่ยวกับเงินสดหรือรายการเกี่ยวกับลูกหนี้

เจ้าหนี้ขาดความครบถ้วนสมบูรณ์ตามระบบบัญชีคู่
กิจการที่บันทึกไม่สมบูรณ์ส่วนใหญ่เป็นกิจกรรมขนาดเล็ก เช่น เจ้าของคนเดียวหรือ

กิจการที่ไม่ได้จดทะเบียนเป็นนิติบุคคลมีรายการค้าไม่มากให้ความสำคัญกับรายการค้าที่เป็นตัวเงิน
เช่น การรับและจ่ายเงินสด การรับชำระหนี้การจ่ายหนี้ ฯลฯ โดยรายการที่จดบันทึกรายการบันทึก
ครบถ้วนทั้งด้านเดบิตและเครดิตบางรายการบันทึกด้านเดบิตหรือเครดิตเพียงด้านเดียวหรือบาง
รายการไม่บันทึกใช้วิธีการบันทึกความจำหรือบางรายการอาจมีเพียงการจัดทำเอกสารหลักฐานไว้
เท่านั้น

2.ลักษณะของการบันทึกบัญชีที่ไม่สมบูรณ์
2.1 สมุดบัญชีที่ใช้บันทึก
การบันทึกบัญชีที่ไม่สมบูรณ์ส่วนใหญ่เจ้าของกิจการจะเป็นผู้บันทึกเองโดยจะบันทึก

เฉพาะรายการที่เห็นว่าสำคัญและจำเป็นการบันทึกบัญชีจึงไม่เป็นไปตามหลักการบัญชีที่รับรอง
ทั่วไปสมุดบัญชีโดยใช้ทั่วไป

2.1.1 สมุดเงินสด ใช้สำหรับบันทึกรายการเกี่ยวกับการรับจ่ายเงินสดประจำวัน
2.1.2 สมุดรายวันทั่วไป ใช้สำหรับบันทึกรายการที่ไม่เกี่ยวกับเงินสดหรือไม่สามารถ
บันทึกในสมุดเงินสดได้ เช่น การซื้อขายสินค้าเป็นเงินเชื่อ การซื้อสินทรัพย์เป็นเงินเชื่อ ฯลฯ
โดยอาจจะบันทึกทางด้านเดบิตหรือเครดิตหรือบันทึกความจำไว้
2.1.3 สมุดบัญชีแยกประเภทจะเปิดเฉพาะบัญชีที่เจ้าของกิจการต้องการทราบข้อมูล
หรือบางบัญชีที่มีความสำคัญต่อการดำเนินงานเท่านั้น เช่น

1) บัญชีลูกหนี้ บันทึกรายการขายสินค้าเป็นเงินเชื่อ การรับคืน
สินค้าจากลูกหนี้ และการรับชำระหนี้ซึ่งจะเปิดบัญชีเป็นลูกหนี้หลายตัวทำให้สามารถทราบยอด
ลูกหนี้คงเหลือได้

2) บัญชีเจ้าหนี้ บันทึกรายการซื้อสินค้าเป็นเงินเชื่อการส่งคืน
สินค้าให้เจ้าหนี้และการจ่ายชำระหนี้ซึ่งจะเปิดบัญชีเป็นเจ้าหนี้รายตัวทำให้สามารถทราบยอด
เจ้าหนี้คงเหลือได้

3) บัญชีทุน บันทึกรายการลงทุน เพิ่มทุน และถอนทุน ทำให้
สามารถทราบยอดเงินคงเหลือได้

2.2 การบันทึกบัญชีที่ไม่สมบูรณ์
ดังที่กล่าวมาแล้วว่า กิจการขนาดเล็กส่วนใหญ่จะบันทึกบัญชีไม่

สมบูรณ์ ไม่เป็นไปตามหลักการบัญชีที่รับรองทั่วไปแต่เป็นไปตามความต้องการของเจ้าของ
กิจการหรือผู้จัดทำ ซึ่งอาจจะเกิดจากเจ้าของกิจการเป็นผู้บันทึกบัญชีเองหรือผู้มีหน้าที่จัดทำ
บัญชีไม่มีความรู้ด้านการจัดทำบัญชี ทำให้ไม่มี
หลักเกณฑ์ที่แน่นอนการบันทึกบัญชีของแต่ละ
กิจการอาจจะมีความแตกต่างกันไป

การบันทึกบัญชีที่ไม่สมบูรณ์อาจบันทึก ดังนี้

2.2.1 การบันทึกรายการเกี่ยวกับสินทรัพย์

1) เงินสด บบัันนททึึกกรราายยกกาารรขรัาบยจ่สาินยคเ้งาินเปส็นดเทงุิกนรเชา
ื่ยอกรัาบรคืในนสสินมุคด้าเงริันบสชดำระ
2) ลูกหนี้

3) ที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ บันทึกการซื้อขายที่ดินอาคารและอุปกรณ์ในสมุด
รายวันทั่วไปหรือทะเบียน สินทรัพย์หรือบันทึก
ความทรงจำ

4) สินทรัพย์อื่น ๆ เช่น สินค้า ตั๋วเงินรับ วัสดุสำนักงาน ฯลฯ อาจจะเก็บ
เอกสารที่ได้มาเป็นหลักฐานหรือบันทึกบัญชีไว้

2.2.2 การบันทึกรายการเกี่ยวกับหนี้สิน
1) เจ้าหนี้ บันทึกรายการซื้อสินค้าเป็นเงินเชื่อส่งคืนสินค้าจ่ายชำระเงินให้เจ้า

หนี้ในบัญชีแยกประเภทเจ้าหนี้รายตัว
2) หนี้สินอื่น ๆ เช่น ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย ตั๋วเงินจ่าย เงินกู้ อาจจะเก็บเอกสาร

ที่ได้มาไว้เป็นหลักฐานหรือบันทึกความจำหรือบันทึกบัญชีไว้
2.2.3 การบันทึกรายการเกี่ยวกับส่วนของเจ้าของ
ทุน บันทึกรายการลงทุน เพิ่มทุน และถอนทุน ในบัญชีแยกระเภท หรือเก็บ

เอกสารที่ได้มาไว้เป็นหลักฐาน หรือบันทึกความจำ

2.2.4 รายการเกี่ยวกับรายได้และค่าใช้จ่ายจะไม่มีการเปิดบัญชีรายได้และค่าใช้จ่าย
จากที่กล่าวมาแล้วข้างต้น สรุปได้ว่า การบันทึกบัญชีที่ไม่สมบูรณ์จะบันทึกบัญชีไม่
ครบถ้วนทุกหมวดบัญชีการบันทึกรายการค้าบางรายการอาจจะบันทึกทางด้านเดบิตและ
เครดิตบางรายการอาจจะบันทึกด้านเดบิตหรือเครดิตเพียงด้านเดียวหรือบางรายการอาจ
จะไม่บันทึกรายการเลยสมุดที่ใช้จึงมีสมุดจึงมีเฉพาะสมุดบัญชีที่ใช้บันทึกรายการที่เกี่ยวกับ
เงินสด ส่วนรายการที่ไม่เกี่ยวกับเงินสดหรือการเพิ่มและลดขอเงินสดจะบันทึกในสมุดราย
วันทั่วไปการบันทึกรายการเกี่ยวกับสินทรัพย์หนี้สินและส่วนของเจ้าของไม่ครบถ้วนบัญชี
แยกประเภทจะเปิดเฉพาะบัญชีแยกประเภทลูกหนี้และเจ้าหนี้บัญชีหมวดรายได้และค่าใช้
จ่ายไม่มีการเปิดบัญชี

3. งบการเงิน

3.1 งบกำไรขาดทุน เป็นรายงานทางการเงินที่แสดงผลการดำเนินงานของกิจการว่ามี
ผลกำไรหรือขาดทุนในรอบระยะเวลาใดเวลาหนึ่ง ประกอบด้วย รายได้และค่าใช้จ่าย ซึ่ง
สามารถจัดทำได้สะดวกรวดเร็วหากกิจการบันทึกบัญชีรายได้และค่าใช้จ่ายครบถ้วนตามหลัก
การบัญชีที่รับรองทั่วไปแต่กิจการบันทึกบัญชีไม่สมบูรณ์ไม่ได้ผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภท
ครบถ้วนถูกบัญชีข้อมูลที่นำมาใช้มีเพียงรายการรับและจ่ายเงินสดที่บันทึกไว้ในสมุดเงินสดซึ่งมี
ความเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับการซื้อขายสินค้าราย
ได้และค่าใช้จ่าย การคำนวณกำไรขาดทุนจึง
แตกต่างจากการจัดทำงบการเงินในระบบบัญชีคู่โดยมีวิธีปฏิบัติดังนี้

3.1.1 วิธีเปรียบเทียบทุน
3.1.2 วิธีวิเคราะห์ข้อมูลที่เกี่ยวข้อง

3.2 งบแสดงฐานะการเงิน เป็นรายงานทางการเงินที่แสดงฐานะการเงินของกิจการ ณ
วันใดวันหนึ่งซึ่งประกอบด้วย สินทรัพย์ หนี้สินและส่วนของเจ้าของ กิจการที่บันทึกบัญชีไม่
สมบูรณ์บันทึกรายการค้าไม่ครบถ้วนสมบูรณ์ทำให้ไม่ได้ยอดคงเหลือของบัญชีอย่างถูกต้องและ
ครบถ้วนตามหลักการบัญชีที่รับรองทั่วไปในการจัดทำงบแสดงฐานะการเงินของกิจการจึงต้อง
รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับ สินทรัพย์ หนี้สินและส่ว
นของเจ้าของโดยใช้เทคนิควิธีที่สอดคล้องกับ
รายการนั้นนั้น เช่น การสอบถาม การตรวจนับ การคำนวณ การตีราคาการประเมินการและ
การตรวจสอบเอกสารหลักฐานที่เกี่ยวข้อง ฯลฯ

4.ความแตกต่างระหว่างบัญชีเดี่ยวกับหลักการบันทึก
บัญชีคู่

สรุปท้ายหน่วย
การบัญชีเดี่ยว หมายถึง การบันทึกบัญชีที่ไม่สมบูรณ์ตามหลักการบัญชีที่รับรอง

ทั่วไปโดยบันทึกเฉพาะรายการเกี่ยวกับเงินสดหรือรายการเกี่ยวกับลูกหนี้เจ้าหนี้ขาดความครบ
ถ้วนสมบูรณ์ตามระบบบัญชีคู่

การบันทึกบัญชีที่ไม่สมบูรณ์ ส่วนใหญ่จะเป็นกิจการขนาดเล็กเจ้าของกิจการเป็นผู้
บันทึกบัญชีเองหรือผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีไม่มีความ
รู้ทางด้านการจะทำบัญชีจะบันทึกเฉพาะ
รายการที่เกี่ยวข้องกับเงินสดรายการที่เจ้าของกิจการให้ความสำคัญและต้องการทราบข้อมูลการ
บันทึกบัญชีจึงไม่มีหลักเกณฑ์ที่แน่นอนส่วนบัญชีที่ใช้ในการบันทึกบัญชีเดี่ยวได้แก่สมุดเงินสดสมุด
รายวันทั่วไปและสมุดบัญชีแยกประเภท

งบการเงินในระบบบัญชีเดี่ยว มีการจัดทำงบกำไรขาดทุนและงบแสดงฐานะการเงิน
ซึ่งมีความแตกต่างจากการจัดทำงบการเงินในระบบบัญชีคู่การคำนวณกำไรขาดทุนเพื่อนำมาจัด
ทำงบกำไรขาดทุนมีวิธีเปรียบเทียบทุนและวิธีวิเคราะห์ข้อมูลที่เกี่ยวข้อง