1.2 Rangsangan dan Gerak Balas dalam Manusia

1.2 Rangsangan dan Gerak Balas dalam
Manusia

Organ Rangsangan
Hidung
Mengesan bau (bahan kimia dalam
Lidah udara

Kulit Mengesan rasa (bahan kimia dalam
makanan)
Telinga
Mata Mengesan sentuhan, tekanan, kesakitan,
haba dan kesejukan

Mengesan bunyi

Mengesan cahaya

KULIT

Kulit ialah organ deria terbesar dan meliputi
seluruh bahagian luar badan manusia.

Kulit manusia terdiri daripada lapisan nipis di
bahagian luar yang dikenali sebagai epidermis
dan lapisan dalam yang dikenali sebagai dermis.

KULIT

Kulit mempunyai
beberapa jenis
reseptor yang
boleh mengesan
lebih daripada
satu jenis
rangsangan

Bagaimana kulit mengesan sentuhan

Reseptor pada kulit mengesan rangsangan
Impuls saraf akan dihasilkan dan dihantar ke

otak
Pentafsiran impuls saraf oleh otak

membolehkan kita mengesan rasa seperti
panas, sejuk, berat, ringan dan sakit.

Kepekaan Kulit pada Bahagian Badan yang
Berlainan terhadap Rangsangan

 Kepekaan kulit terhadap rangsangan
bergantung pada bilangan reseptor dan
ketebalan epidermis kulit.

 Contohnya, hujung jari sangat peka terhadap
sentuhan kerana di hujung jari terdapat bilangan
reseptor sentuhan yang banyak dan epidermis
yang nipis. Lidah, hidung dan bibir juga sangat
peka terhadap sentuhan

 Siku, tapak kaki dan belakang badan pula
kurang peka terhadap sentuhan

Orang buta menggunakan
hujung jari untu membaca
tulisan Braille kerana
bahagian tersebut
mempunyai bilangan
reseptor yang banyak.

Suntikan diberikan di
lengan pesakit kerana
lapisan epidermis yang
lebih tebal dan dapat
mengurangkan rasa
sakit.



Hidung ialah organ deria
mengesan rangsangan bau.

Bau merupakan zarah-zarah
bahan kimia yang terapung
di udara.

Kira-kira 10 juta reseptor bau
terletak di bahagian atas
rongga hidung



Bagaimana bau dikesan?

1. Bahan kimia daripada objek meresap ke
dalam udara.

2. Bahan kimia yang memasuki rongga hidung
akan melarut dalam mukus lalu
merangsangkan reseptor bau untuk
menghasilkan impuls saraf

3. Impuls saraf itu akan dihantar ke otak untuk
ditafsirkan sebagai bau



Struktur Lidah

 Lidah ialah organ deria rasa.
 Terdapat bintil kecil yang dikenali sebagai papila

pada permukaan lidah.
 Permukaan papila pula dilapisi oleh beratus-ratus tunas

rasa.
 Setiap tunas rasa pula mengandungi 10 hingga 50

reseptor rasa.
 Reseptor rasa ini dapat mengesan lima jenis rasa

asas, iaitu manis, masin, masam, pahit dan umami.

Umami

 Dikelaskan sebagai rasa asas kerana terdapat
reseptor rasa yang dapat mengesan rasa
umami sahaja

 Hal ini sama bagi rasa asas yang lain seperti
manis, masin, masam dan pahit.

 Rasa umami dikaitkan dengan rasa lazat seperti
rasa daging dalam sup atau rasa bahan
penapaian seperti keju dan cendawan atau
monosodium glutamate, MSG.

Bagaimana lidah mengesan rasa

1. Bahan kimia dari makanan akan melarut dalam
air liur di atas permukaan papila pada lidah.

2. Bahan kimia ini akan memasuki liang pada tunas
rasa.

3. Reseptor rasa menerima rangsangan dan
menghasilkan impuls saraf.

4. Impuls saraf ini akan dihantar ke otak untuk
ditafsirkan sebagai rasa.

Kawasan Berbeza pada Lidah Lebih Peka terhadap Rasa Tertentu

 Semua kawasan pada lidah adalah
peka terhadap kelima-lima rasa. Akan
tetapi, kawasan yang berbeza pada
lidah mempunyai kepekaan yang
berlainan terhadap rasa tertentu.

 Contohnya, kawasan hadapan lidah
lebih peka kepada rasa manis,
manakala bahagian tepi lidah lebih
peka kepada rasa masam dan masin.

Kawasan Berbeza pada Lidah Lebih Peka terhadap Rasa Tertentu

Kawasan di bahagian
belakang lidah lebih peka
kepada rasa pahit

Kawasan di bahagian tengah
lidah pula lebih peka kepada
rasa umami





Cuping telinga

Mengumpul dan
menghantar
gelombang bunyi
ke dalam salur
telinga

Salur telinga

Menghantar
gelombang

bunyi ke
gegendang

telinga

Gegendang telinga
(membran yang nipis)

Bergetar mengikut
frekuensi gelombang
bunyi yang terkena
padanya dan
memindahkan getaran
ke osikel

Osikel (terdiri daripada
tiga tulang kecil)

Menguatkan getaran
bunyi lalu
memindahkannya ke
jendela bujur

Jendela bujur

Mengumpul dan
menghantar
getaran bunyi
dari osikel ke
koklea

Tiub Eustachio

Mengimbangkan
tekanan udara di
kedua-dua belah
gegendang
telinga

Koklea(mengandungi
bendalir)

Mengesan dan
menukar getaran bunyi
kepada impuls saraf

Salur separuh
bulat(mengandungi

bendalir)

Mengesan kedudukan
kepala dan membantu

mengawal
keseimbangan badan

Tiub Eustachio

Mengimbangkan
tekanan udara di
kedua-dua belah
gegendang
telinga





Saya
Kaya
Raya

KORNEA
Lapisan lut sinar

yang
membiaskan dan

memfokuskan
cahaya

Konjunktiva
Membran lut sinar
yang melindungi
bahagian
hadapan sklera.

GELEMAIR
Bendalir lut sinar
yang mengekalkan
bentuk bola mata
dan memfokuskan
cahaya ke dalam
mata.

PUPIL
Bukaan di tengah
iris yang mengawal
kuantiti cahaya
yang masuk
kedalam mata



OTOT SILIA
Otot yang
mengubah
ketebalan kanta
matamelalui
pengecutan dan
pengenduran

Ligamen
Penggantung
Gentian kuat
yang memegang
kanta mata

pada
kedudukannya

KANTA MATA
Kanta cembung
lut sinar dan
kenyal yang
memfokuskan
cahaya ke retina

GELEMACA
Bahan jeli lut sinar
yang mengekalkan
bentuk bola mata
dan memfokuskan
cahaya ke retina

SKLERA
Lapisan teguh yang mengekalkan bentuk dan
melindungi mata.

KOROID
Lapisan hitam yang
mencegah pantulan
cahaya dalam
mata dan
membekalkan
oksigen dan nutrien
kepada mata.

RETINA
Lapisan yang
mengandungi
fotoreseptor yang
mengesan cahaya
dan menghasilkan
impuls saraf

BINTIK KUNING
Bahagian pada
retina yang paling
peka terhadap
cahaya kerana
terdapat banyak
fotoreseptor.

BINTIK BUTA
Bahagian pada retina
yang tidak peka
terhadap cahaya
kerana tiada
fotoreseptor dan
merupakan tempat
keluar bagi semua
gentian saraf optik.

SARAF OPTIK
Gentian saraf yang membawa impuls
saraf dari retina ke otak untuk ditafsirkan

Apakah Warna Objek yang Dilihat?

 Retina mengandungi dua jenis fotoreseptor, iaitu sel
rod dan sel kon

 Sel rod peka kepada keamatan cahaya yang
berbeza termasuklah cahaya yang samar tetapi tidak
peka kepada warna cahaya.

 Sel kon peka kepada warna cahaya dalam keadaan
yang cerah

 Terdapat tiga jenis sel kon, iaitu sel kon yang peka
kepada cahaya merah, hijau dan biru.





Ringkasan Mekanisme Penglihatan

Kornea → Gelemair → Pupil →
Kanta mata →Gelemaca → Retina
→ Saraf Optik → Otak