Shoot75_ebook

BEWUST BEWOGEN dfDoretoobne’esst-e
NATUURFOTO’S

In the picture

BART GRIETENS
CHRISTIAAN VAN HEIJST

DAMHERTEN

IN DE LAGE LANDEN

Op roadtrip door

SCHOTLAND

Zo vind je het

JUISTE MODEL

14 effecten in

LIGHTROOM
CLASSIC
Afgiftekantoor 2099 Antwerpen X - Erkenningsnummer P908037
BP
GETEST CANON M6 MARK II • SONY RX100 VII • SMDV B500

jaargang 11 I nummer 75 I verschijnt 8 keer per jaar I november 2019 I 6,99 euro



HOEVEEL PIXELS VOORWOORD
HEB JIJ NODIG?
SHOOT • n°75
Tijdens een zonovergoten perstrip naar
de fotogenieke omgeving van het Oos-
tenrijkse Kitzbühel (die je op deze pagina
vereeuwigd ziet), had ik het met een
fotograaf over het aantal pixels dat een
liefhebber of professional nu eigenlijk
nodig heeft. Veel minder dan de meeste
mensen denken, is zijn mening. Hij
ziet een ‘tweede pixeloorlog’, die meer
ingegeven is door marketing dan door
praktische noodzaak.
Zijn argumentatie is steekhoudend.
Voor een kwaliteitsa­ fdruk tegen 300 dpi
op A4-formaat (ongeveer de grootte van
een pagina van Shoot) volstaat een foto-
bestand van 10 megapixel ruimschoots.
En voor online publicaties als Instagram
is dat al véél te groot. Enkel als je ooit
mensgrote prints moet afdrukken, heb je
een sensor nodig die meer dan 40 mega-
pixels aan informatie levert.
Mijn gesprekspartner wilde hiermee
vooral zeggen dat de huidige camera­
sensors, en zelfs die van een aantal
jaren terug, voor de meeste fotografen
uitstekend presteren. Het aantal pixels
bepaalt niet alleen hoe goed een foto
wordt. Veel belangrijker zijn zaken als
het glaswerk, en, nog sterker, de kunde
van de fotograaf. Hoe beter hij of zij ‘het
licht kan lezen’, des te krachtigere beel-
den diens camera zal produceren.
Zijn gouden tip: investeer eerst en
vooral in de kunst van het fotograferen,
alvorens je je tot de nieuwste technolo-
gische hoogstandjes laat verleiden.

Veel plezier met deze Shoot!

Pascal Gerrits
Hoofdredacteur

EEN NIEUWE
STANDAARD
IN SPIEGELLOOS

+ XF 18-55mm lens €1€7189999*
*Prijs na €100 cashback
Compacte en lichte systeemcamera
26.1 megapixel Fujifilm X-Trans CMOS 4-sensor behind
4K filmfunctie met 60 fps en 10-bit kleurendiepte your
Spatwater- en stofdichte behuizing scenes
Incl. Gratis accu met actiecode: FUJIXACCU
Kom gerust naar onze winkel, dan laten we je het allemaal zien

42.000+ producten op voorraad Deskundig advies Laagste prijsgarantie 5 jaar garantie Klantwaardering 9.1 18 winkels door heel Nederland

BEELD 8 24
12
8PTRHBIAEJASRTTEGRRFIOETTOEGNRSAWFIINET 18 SHOOT • n°6

Bekijk hier zijn winnende serie over de
voorstelling Paradijsvertraging van Collectief
Het Paradijs.

1F2ELSTOIWVALAL ND PHOTO

Organisator Aagje de Doncker vertelt welke
fotografen er dit jaar op het programma staan.

1H8ECIJHSRTISTIAAN VAN

Deze fotograaf én piloot vertelt over zijn
ervaringen en toont zijn meest spectaculaire
beelden.

2C4ODNRTOESNTE AWARDS PHOTO

Dit zijn de beste foto's die in 2019 met een
drone zijn gemaakt.

26 AGENDA

Bij deze tentoonstellingen kun je de komende
maand fotografische inspiratie opdoen.

28 BSCHHELOAGOLITLUEIMNNGDGIDEGAEIYTNAS L

PRAKTIJK

3FS4OCHTDOEOLTMOLOCAOANITDSITEES VAN

Bart Heirweg ging voor Shoot op roadtrip naar
de Schotse Highlands.

4D4EGDEUWINEEI-NGEKLETTER IN

Edwin Giesbers vertelt je waar en hoe je in
de Lage Landen damherten op de gevoelige
plaat legt.

INHOUD 52 52 IN BEWEGING

34 Trek je niet van alle regels iets aan. Jan van der
Greef en Andrea Gulickx laten zien dat bewust
44 bewogen foto's ook in landschapsfotografie
90 werken.

8 SHOOT • n°6 5M8OFDOETLO(GMR/AVA) F ZOEKT

Waar vind je als beginnend fotograaf het
geschikste model? Koen Dhollander vertelt je
hoe je dit aanpakt.

6IN4 1L4IGSHPETCRIOAOLME ECFLFAESCSTIECN

Scott Kelby, waarschijnlijk de bekendste
beeldbewerker ter wereld, geeft je kant-en-
klare tips die je foto's nog fraaier maken.

74 HET OORDEEL VAN ...

De Shoot-redactie beoordeelt lezerfoto's.

APPARATUUR

78 NIEUWS

86 SONY RX100 VII

90 CANON EOS M6 MARK II

96 SMDV B500

S1H Firmware is undergoing development

• It will allow a maximum of 5.9K / 29.97p
RAW Video Data Output to Atomos Ninja V

• Scheduled to launch in early 2020

THEATERFOTOGRAFIE PRIJS 2019

© Bart Grietens

8 SHOOT • n°75

THEATERFOTOGRAFIE PRIJS 2019

Bart Grietens wint
Theaterfotografie
Prijs 2019

Tijdens het Gala van het Nederlands Theater in Internationaal Theaterfotografie Prijs
Theater Amsterdam kreeg Bart Grietens de Theaterfotografie
Prijs 2019 uitgereikt. De in Mechelen geboren fotograaf won In de Theaterfotografie Prijs komen de waarder-
de tweejaarlijkse trofee voor zijn serie over de voorstelling
Paradijsvertraging van Collectief Het Paradijs. • Pascal Gerrits ing voor het vakmanschap van de professionele

B art Grietens kreeg voor zijn win- Elke foto leeft en intrigeert. Dit is intelligente fotograaf en de theatermakers samen. De prijs is in
nende serie een beeld van kun- scènefotografie in de puurste vorm, waarbij
stenaar Casper Faassen overhan- door slimme focus vrijwel elk beeld verbonden 2015 voor het eerst uitgereikt aan Sanne Peper. De
digd. De fotograaf werd gekozen wordt met een belangrijk thema uit de voor-
boven de andere twee genomi- stelling. De fotograaf heeft het weinige licht winnaar in 2016 was Erik Franssen en in 2017 ging
neerden. De eveneens uit België afkomstige dat er vermoedelijk was, zo weten te vangen
Fred Debrock maakte kans met zijn reportage dat het fenomenaal werd, in kleur, compositie, de prijs naar Kurt Van der Elst. Vanaf 2017 is beslo-
Beginners, Bas de Brouwer met zijn serie energie en emotie. De manier waarop de foto-
Plankton. De jury bestond deze editie van de graaf inzoomt en uitzoomt, maakt dat je als kij- ten om de prijs tweejaarlijks toe te kennen. De The-
Theaterfotografie Prijs uit fotograaf Anna van ker vanzelf met de scènebeelden meebeweegt.”
Kooij (voorzitter), theaterproducent Fred Boot, Daarmee houdt de lofzang voor Paradijsvertra- aterfotografie Prijs 2019 wordt mogelijk gemaakt
fotograaf Chris van Houts, regisseur Daria ging van Bart Grietens niet op: “Je wilt meer we-
Bukvić, ex-theaterdirecteur Bart van Mossel ten. Waar gaat dit over? Waar gaat het naartoe? door productiebedrijf New Productions.
en acteur Rein Hofman. Zelfs in de verstilde maar toch zo dynamische
foto’s voel je de climax. De blijkbare thematiek in een slechts een aantal beelden. Het is rauw,
Intelligente fotografie van het groene plantje focust op het leven en echt, puur en spannend. Je kunt niet anders dan
verbindt elk beeld. De breekbaarheid van de fysiek wakker worden van deze fotoserie.”
In het juryrapport was het zestal laaiend en- natuur versus het geweld van modder en licha-
thousiast over Grietens’ reeks. “De hele serie men. Licht en schaduw, als het leven zelf, en dat Over de fotograaf
spat van de dynamiek, emotie en energie.
Bart Grietens studeerde in 2007 af in fotogra-
Bart Grietens nam de fie aan de Sint-Lukas Kunsthogeschool Brus-
prijs tijdens het Gala sel. Sinds 2004 is hij zich gaan specialiseren
van het Nederlands in dans- en theaterfotografie. Hij werkte met
Theater in ontvangst. vele grote Vlaamse gezelschappen, van KVS
© Anna van Kooij. tot Jan Fabre/Troubleyn. Ook was hij tien jaar
de huisfotograaf van P.A.R.T.S., de gerenom-
meerde internationale hedendaagse dans-
school in Brussel. De laatste jaren is Grietens
zich meer gaan toeleggen op portretfotografie
en maakt hij veel portretten voor de culturele
sector. In eigen reeksen probeert hij steevast
het kwetsbare van de geportretteerde te tonen.
Sinds 2014 woont Grietens in Amsterdam.
Sinds dat jaar werkt hij vanuit de Nederlandse
hoofdstad voor gerenommeerde theatergezel-
schappen zoals Het Zuidelijk Toneel, Theater
Rotterdam, de Toneelmakerij en Theatergroep
Suburbia. Hij is ook de huisfotograaf van de
Taalunie en het Vlaams Cultuurhuis de Brakke
Grond. Sinds 2017 werkt Bart aan een boek
over de renovatie van de Amsterdamse cul-
tuurtempel Felix Meritis dat in februari 2020
moet verschijnen.

SHOOT • n°75 9

THEATERFOTOGRAFIE PRIJS 2019

”De manier waarop de
fotograaf inzoomt en
uitzoomt, maakt dat je
als kijker vanzelf met
de scène­beelden mee­
beweegt.” © Bart Grietens

10 SHOOT • n°75

THEATERFOTOGRAFIE PRIJS 2019

LINKS - “De blijkbare thematiek van het groene plantje
focust op het leven en verbindt elk beeld.” © Bart Grie-
tens
ONDER - “De fotograaf heeft het weinige licht dat er
vermoedelijk was, zo weten te vangen dat het fenome-
naal werd, in kleur, compositie, energie en emotie.” ©
Bart Grietens

Dit is intelligente
scènefotografie in de

puurste vorm.

LINKS -“De breek-
baarheid van de
natuur versus het
geweld van modder
en lichamen.” © Bart
Grietens

SHOOT • n°75 11

8 en 9 december 2019

Internationaal
natuurfotografiefestival
in Antwerpen

100% uniek, dat is het Lowland Photo Festival, een
organisatie van Landschap vzw, ten voeten uit. Het
internationale natuurfotografiefestival van de Lage Landen
is dit jaar al aan zijn zesde editie toe. Het kroonde zichzelf
in geen tijd tot dé ontmoetingsplaats voor wie houdt van
natuur en fotografie. Shoot zocht Aagje De Doncker en Jan
Loos op, de twee drijvende krachten achter deze hoogdagen
voor de natuurfotograaf.

Tijdens het weekend van 8 en 9 de- van natuurbehoud in de kijker. Zo zijn de pagi- Festival. Een weekend lang kon je in het cultuur-
cember strijken opnieuw duizenden nagrote foto’s die altijd weer opduiken in ons centrum van Bornem terecht voor een boeiend
natuurfotografen neer in Kinepolis ledenblad LANDSCHAP niet alleen een ode aan programma boordevol exposities natuurfotogra-
Antwerpen om er te genieten van de de schoonheid van de natuur, maar tegelijker- fie, aanstekelijke lezingen van toonaangevende
grootse natuur- en fotografiebeurs, tijd een dreun van een wake-upcall. Want we natuurfotografen uit binnen- en buitenland en
van de prachtige exposities natuurfotografie tonen wat we dreigen te verliezen”, vertelt De een grote fotografiebeurs.”
met honderden beklijvende natuurbeelden en Doncker. Het festival wou evenwel meer zijn dan een pa-
van de inspirerende lezingen van vermaarde De ontelbare ontmoetingen met natuurfotogra- rade van mooie plaatjes, vandaar dat al tijdens
natuurfotografen uit binnen- en buitenland. fen deden haar en Jan Loos versteld staan: hun de eerste editie de nadruk kwam te liggen op
passie, doorzettingsvermogen en geduld – een conservation photography. “Een lijn die we ­
Wake-upcall zeldzaamheid in tijden van ‘time is money’. tot op vandaag aanhouden door doelbewust
“Met onze liefde voor natuurfotografie groeide nationale en internationale fotografen te pro-
“Toen natuurvereniging Landschap vzw acht ook het idee om een ode aan de natuurfotografie grammeren die zich scharen achter het adagium
jaar geleden uit de startblokken schoot, was op poten te zetten. Het speelse idee werd een van natuurbeschermer Georges Schaller: pen
er van meet af aan het stellige voornemen om ambitieus plan: een groots natuurfotografie­ en fototoestel zijn wapens tegen het vergeten, ze
natuurfotografie een hoofdrol toe te kennen. festival! In november 2014 organiseerden we kunnen het bewustzijn aanscherpen voor wat
Meer dan wat ook zet de emotionele kracht die voor de allereerste keer het Lowland Photo binnenkort voor altijd verdwenen is.”
uitgaat van prachtige natuurfoto’s het belang

12 SHOOT • n°75

LOWLAND PHOTO FESTIVAL

Fototjournalisme, kunst? Het werk van Art Wolfe valt niet onder één noemer te brengen. © Art Wolfe

Headliner van formaat jaar de wereldberoemde Amerikaanse reis- en lukkig dat Art Wolfe het Lowland Photo Festival
natuurfotograaf Art Wolfe naar Antwerpen te aandoet. Op zaterdag 8 december brengt hij ook
Een grote naam in de conservation photography halen. Het is al een eeuwigheid geleden dat Art beelden uit zijn wonderlijke meesterwerk, het
is Art Wolfe. “Na zes jaar van zeuren slaagde het nog te bewonderen was in de Lage Landen, een project ‘Earth is my Witness’.
Lowland Photo Festival er eindelijk in om dit unieke kans dus!”
De wereldberoemde, Amerikaanse National Luxueuze setting
Geographic-fotograaf heeft inmiddels een car-
rière van dik veertig jaar op de teller staan. Geen Hoewel Art Wolfe ontegensprekelijk de ‘hoofd-
continent is hem vreemd, honderden locaties vogel’ is van de zesde editie van het Lowland
bracht hij in beeld. Wereldwijd worden zijn beel- Photo Festival, maken ook tal van andere na-
den alom geprezen voor hun meesterlijke kleu- tuurfotografen uit België, Nederland en het ver-
renpalet, compositie en perspectief. Bovendien re buitenland hun opwachting. Overigens komt
valt zijn werk niet onder één noemer te brengen: natuurfotografie in al haar vormen aan bod: van
het waaiert eigenzinnig uit van conservation macrofotografie tot luchtfotografie, van vogelfo-
photography over photojournalism tot pure tografie tot wildlife ...
kunst waarmee internationale musea, galleries “We zijn bijzonder trots dat onze fotografen hun
en toonaangevende fotomagazines met plezier werk kunnen voorstellen in de best denkbare
uitpakken. Onder zijn fans ook andere beroemd- omstandigheden. In de luxueuze bioscoopzaal
heden zoals Sir David Attenborough. Én De van Kinepolis Antwerpen is het niet alleen
Doncker en Loos: “We zullen onszelf echt stevig heerlijk onderuitzakken in de knusse zetels, het
in de arm moeten knijpen op het moment dat reusachtige bioscoopscherm van 23 meter breed
Art Wolfe op ons podium verschijnt. Een eigen en 10 meter hoog maken de beleving ronduit
televisieserie, een docu op Netflix, de Ameri- indrukwekkend en doen zelfs de meest bekende
kaanse posterijen hebben zelfs postzegels met natuurfotografen versteld staan. De exclusieve
zijn foto’s. De man is echt wel larger than life!” laserprojector – waarvan er maar drie zijn in heel
De oprichters prijzen zich dan ook bijzonder ge- Europa – is de kers op de taart omwille van de
indrukwekkende kwaliteit van de vertoning.”

Heerlijk wegdromen bij adembenemende natuurbeel- Ontdek de grootse expositie natuurfotografie. (foto: Jef Een weekend lang kan je ook over de grote fotografie-
den en reisverhalen! (foto: Jef Pauwels) Pauwels) beurs struinen. (foto: Jef Pauwels)

SHOOT • n°75 13

LOWLAND PHOTO FESTIVAL

Linobwelealndd Photo Festival

Tijdens het weekend van 7 en 8 december pas-
seren in Kinepolis Antwerpen de beste natuur-
fotografen uit België en Nederland de revue.
Goed om weten: ook voor niet-fotografen
en voor fotografen in de dop is het heerlijk
wegdromen bij zoveel adembenemende na-
tuurbeelden en reisverhalen! Op deze en de
volgende pagina’s alvast een voorsmaakje in
beelden, het volledige lezingenprogramma
per dag kan je ontdekken op de website van
het Lowland Photo Festival www.landschap-
vzw.be/lowland

RECHTS & ONDER - Hoewel volbloed Milanees, ver-
ruilde Federico Veronesi (Italië/Kenia) de pasta maar wat
graag voor leeuwen, olifanten en luipaarden. Tegen de
achtergrond van de besneeuwde pieken van de Kiliman-
jaro portretteerde hij de legendarische ‘Tusker Tim’, wel-
licht de oudste en grootste olifant ter wereld die net niet
over zijn 100 kilogram wegende slagtanden struikelt …

14 SHOOT • n°75

LOWLAND PHOTO FESTIVAL

LINKS - Behalve cameraman voor de beroemde BBC-
natuurdocumentaires is Luke Massey (Groot-Brittannië/
Spanje) ook een uitstekend natuurfotograaf. Exclusief
voor het Lowland Photo Festival brengt hij twee nagel-
nieuwe projecten!

BOVEN & LINKS - Roy
­Mangersnes (Noorwegen) is zo
verzot op Spitsbergen dat hij er de
meest noordelijk gelegen fine art-
galerie ter wereld opende. Op zater-
dag 7 december doet Roy zijn passie
uit de doeken tijdens zijn lezing
‘Svalbard Exposed’. Uiteraard mét
duizelingwekkend beeldmateriaal
van ijsberen, maar eveneens met

verbluffend kunstige landschappen.

SHOOT • n°75 15

LOWLAND PHOTO FESTIVAL

RECHTS - Sinds de Belgische natuurfotograaf Philippe Moës op zijn vijftiende
het fototoestel van zijn vader ontvreemdde, is het hek helemaal van de dam.
Wildlife in de Belgische Ardennen - denk edelherten in stemmig schemerdon-
ker - werd zijn handelsmerk. Ook in verstilde, bijna Oosters aandoende beelden
toont hij zich evenwel een meester.
ONDER - In Duitsland, Slovenië en Zwitserland pieken de populaties wolven,
lynxen en bruine beren. In Oostenrijk heerst evenwel een ‘zero tolerance’.
Christine Sonvilla en Marc Graf (Oostenrijk) trokken op onderzoek om de weer-
stand in beeld te brengen. Voor de liefhebbers van messcherpe storytelling!

16 SHOOT • n°75

LOWLAND PHOTO FESTIVAL

Over Michel d’Oultremont kunnen we kort zijn: hij is
één van de aller-allerbeste natuurfotografen van België!
De jonge natuurfotograaf won niet minder dan twee
keer de ‘Rising Star Award’ in de wedstrijd der wedstrij-
den, de BBC Wildlife Photographer of the Year-competi-
tie. Tijdens het Lowland Photo Festival stelt hij exclusief
zijn gloednieuwe boek ‘Hokkaido’ voor. Te ontdekken!

SHOOT • n°75 17

PORTFOLIO CHRISTIAAN VAN HEIJST

f/2.8, 5, ISO 2000, 11 mm
“Hoog boven Kentucky vliegen we de zonsopkomst
tegemoet met een paar onweersbuien die de nacht
hebben overleefd aan onze rechterkant.”

18 SHOOT • n°75

CHRISTIAAN VAN HEIJST PORTFOLIO

HoogstaandeChristiaan van Heijst
fotografie

Sinds zijn eerste vluchten als student-piloot voelde Christaan van
Heijst de sterke drang om de uitzichten die langs de vliegtuigramen
passeerden te vereeuwigen. Steevast neemt hij nu op iedere vlucht zijn
camera-apparatuur mee in de cockpit. Van daaruit heeft hij er een ware
kunstvorm van gemaakt om de bijzondere momenten van zijn vluchten
vast te leggen. • Ryan Claus

SHOOT • n°75 19

PORTFOLIO CHRISTIAAN VAN HEIJST

H et is een heldere dag in juli van zonsondergang werd de gigantische pluim van verliefd op de kalmte die het observeren van
2017 als Christiaan van Heijst de raket ook nog eens verlicht door de zon. de aarde op grote hoogte geeft. Toen besloot ik
vanuit Hong Kong met zijn Het was een prachtig schouwspel, bijna bui- dat ik later piloot wilde worden.”
collega’s opstijgt richting de tenaards.” Christiaan is precies op tijd om het Gedreven door ambitie begint Christiaan zijn
Himalaya. Al na enkele minu- merkwaardige moment met zijn Nikon vast loopbaan als piloot al op zijn veertiende, de
ten boven de grond verschijnt er onverwacht te leggen voor de eeuwigheid (zie de foto op legale leeftijd om te leren zweefvliegen. Nog
een heldere stip aan de horizon. “Ik had pauze de rechterpagina, red.). Als hij de foto een dag voordat Christiaan zijn rijbewijs haalt, heeft
en nam net een slok koffie, toen een collega later trots op zijn Instagram deelt, is de foto- hij zij vliegbrevet op zijn achttiende in de
mij snel terugriep naar de cockpit. ‘Dit moet graferende piloot hét onderwerp van gesprek pocket. Het echte werk begint voor Christiaan
je zien! En neem je camera mee!’ riep hij.” De in het internationale nieuws. als hij wordt aangenomen bij de inmiddels
cargopiloot herinnert zich het moment nog opgeheven Nederlandse luchtvaartmaat-
als de dag van gisteren. “De stip veranderde Piloot én fotograaf schappij Denimair. Dat specialiseerde zichin
al snel in een druppelvormige bel, die snel het leasen van vliegtuigen en bemanning
toenam in grootte en hoogte. We beseften De raketlancering is een van de vele hoog- aan andere bedrijven, waaronder het Noorse
direct dat we naar een uniek fenomeen aan tepunten in een bijzondere carrière waarin leger. Vanuit de Afghaanse hoofdstad Kabul
het kijken waren.” Vanuit de cockpit van hun Christiaan zijn werk als vrachtpiloot combi- vervoert Christiaan tussen 2006 en 2008 mi-
Boeing-toestel zijn Christiaan en zijn collega’s neert met fanatieke fotografie. “Piloot wilde ik litairen, generaals, ministers en journalisten
per abuis getuige van een Chinese raketlance- altijd al worden”, blikt hij terug op zijn jonge naar alle uithoeken van het land, destijds een
ring. Voor iedereen een bijzondere ervaring, jaren. “De fascinatie voor de aarde vanuit de actief oorlogsgebied. “De kogels en raketten
maar des te meer voor een gepassioneerd lucht begon al toen ik twee was. Ik vloog met vlogen je soms om de oren, maar de bergen
fotograaf. “De kans dat je zoiets meemaakt is mijn ouders voor mijn eerste vakantie naar waren eigenlijk het gevaarlijkst. Die zijn daar
minimaal. Het was puur geluk dat wij precies Amerika, onderweg staarde ik urenlang uit enorm hoog. De afgelopen jaren zijn er nogal
daar op dat moment voorbijvlogen. Ik had al mijn vliegtuigraampje naar beneden. Ik weet wat vliegtuigen ‘verdwenen’. Sneeuwstormen,
snel door dat het om een tweetrapsraket ging, nog goed dat de gigantische wolkenvelden zandstormen, radars die niet werken; het is
die je ook ziet in films als Apollo 13. Door de en uitzichten over Groenland en IJsland een vliegen voor gevorderden en dus een goede
enorme indruk op mij maakte. Ik was op slag leerschool. Mijn eerste twee jaar in de lucht
f/4.0, 1/100, ISO 200, 35 mm kenden een hoog Indiana Jones-gehalte.”
LINKS - “Onweer bij In 2010 komt zijn droom uit, als hij met zijn
f/2.8, 20, ISO 6400, 11 mm zonsopkomst boven New zeventwintig jaar als jongste piloot van Neder-
Orleans.” land wordt aangenomen als First Officer op
het nieuwste model van de Boeing 747-8. Als
ONDER - “Een zeldzame vrachtpiloot vliegt Christiaan voor het eerst
combinatie van noorder- in zijn leven echt de hele wereld over. “Carg-
licht, een beginnende opiloot zijn betekent vliegen boven gebieden
zonsopkomst en de Melk- waar ‘normale’ vliegtuigen nooit komen. Wij
weg hoog boven ons. Foto krijgen delen van de wereld te zien die nie-
genomen nabij Arkhan- mand anders ziet of ooit zal zien. Tot op de dag
gelsk, Rusland.” van vandaag beschouw ik dat als voorrecht.
Van Venezuela en Irak tot Hawaii en Hong-
kong en alles ertussen in. Iedere vlucht is een
unieke ervaring.”

Camera mee in de cockpit

Gelukkig voor de rest van de wereld is Christi-
aan niet het type dat zijn mooiste moment
voor zichzelf houdt. Waar veruit de meeste
piloten genoegen nemen met de complexe
taak van het besturen van een gigantisch vlieg-
toestel, combineert Christiaan al sinds hij zijn
vliegbrevet haalde zijn passie voor fotografe-
ren met zijn uitzonderlijke beroep. Steevast
neemt de Haarlemmer op iedere vlucht zijn
camera-apparatuur mee in de cockpit. Van
daaruit heeft hij er een ware kunstvorm van
gemaakt om de bijzondere momenten van zijn
vluchten op de gevoelige plaat vast te leggen.
“Ik heb altijd mijn vliegkoffer met daarin mijn
camera naast me staan in de cockpit. Na het
opstijgen vliegen we vaak op de automatische
piloot. Dat is zeker geen magisch knopje die
me ruimte geeft om uitgebreid foto’s te maken,
maar als je op grote hoogte vliegt, zijn er mo-

20 SHOOT • n°75

f2.8, 4, ISO 1600, 11 mm CHRISTIAAN VAN HEIJST PORTFOLIO

LINKS - “De rookpluim van de raketlancering
boven China.”
ONDER - “Foto van de Melkweg boven Brazilië
gemaakt met een sluitertijd van 20 seconden.”

f/2.8, 20, ISO 5000, 11 mm LINKS - “Een uitzicht vanuit de stratosfeer, ver
f/5, 1/1600, ISO 160, 14 mm boven het weer en wolken. Met een kleine on-
derbelichting wordt de lucht al snel erg donker.
Het voegt een hoop contrast toe aan de land-
schappen beneden ons.”

SHOOT • n°75 21

PORTFOLIO CHRISTIAAN VAN HEIJST

menten dat de werkdruk wat lager ligt en er grafen, maar ook van een tijdschrift die één voorrecht én beste leerschool. Je wordt in feite
tijd is om een foto te maken. Bovendien vlieg je van mijn foto’s wilde publiceren. Ik was ver- gedwongen een sterk gevoel te ontwikkelen
als vrachtpiloot altijd met een tweede en soms eerd, maar de resolutie was niet hoog genoeg voor je camera, maar ook voor het licht en de
zelfs een derde piloot, zodat we tijdens lange voor gebruik. Dat was voor mij het teken om te constant veranderende omgeving. Vooral toen
vluchten kunnen rusten. Als ik dan even pauze investeren in een Nikon D80 met kitlens, mijn ik begon, glipte de mooiste momenten aan
heb, kan ik zo veel foto’s maken als ik wil.” eerste spiegelreflexcamera.” mij voorbij. Tegenwoordig is het bijna altijd
Eindeloze wolkenvelden, fenomenale uitzich- Door hard te werken en zichzelf verschillende raak. Als ik nu midden in de nacht iets moois
ten, statische ontladingen tegen zijn cockpit- technieken aan te leren neemt de fotografie zie, pak ik mijn camera en zet ik ‘m zonder te
raam, een kristalhelder melkwegstelsel boven van Christiaan een vlucht. “Mijn foto’s begon kijken op de juiste instelling.”
Brazilië. Zelfs het zeldzame Zodiakaal licht, ik zelf te verkopen, eerst via stock-websites en
een bleke gloed die alleen optreedt wanneer later in eigen beheer en in exclusieve oplages. Op de eerste rij
het zonlicht breekt op interplanetaire stof- Daarvoor moest ik blijven upgraden. Ik heb
deeltjes tussen zon en aarde. Het repertoire altijd gezworen bij de spiegelreflexcamera’s Een persoonlijke favoriet heeft de luchtfoto-
van de piloot is een bonte verzameling van van Nikon. Van de D80 ging ik naar de D200 graaf niet. “Tussen al dat moois dat ik weke-
unieke momenten, geschoten vanaf elf kilo- en daarna na de D800, mijn eerste fullframe. lijks zie, is dat haast onmogelijk kiezen. Wel
meter hoogte. Momenteel schiet ik met een D850 en een hele heb ik een paar onvergetelijk mooie dingen
En dat terwijl fotografie eerder geen noe- reeks professionele lenzen. In tien jaar tijd is gezien. Boven aan het lijstje staat een zeven-
menswaardige rol speelde in het leven van mijn luchtfotografie dus redelijk snel en line- en-een-half uur durend Noorderlicht-spek-
Christiaan. Totdat hij de lucht in ging. “Ik had air gegroeid. Tegenwoordig gebruik ik social takel boven de Noordelijke IJszee, tijdens een
weleens geëxperimenteerd met het oude ca- media om mijn foto’s te delen met een wereld- vlucht van Chicago naar Zhengzhou. “De fo-
meraatje van mijn vader, omdat ik het geinig wijd publiek.” to’s die ik hier van maakte doen de werkelijk-
vond om foto’s te maken. Maar dat mocht heid niet voldoende eer aan. Qua fotografie is
geen naam hebben. Het vuurtje is pas echt Voorrecht én leerschool het Noorderlicht het dankbaarste onderwerp
gaan branden toen ik begon met vliegen. Op dat je vanuit je cockpit kunt tegenkomen. De
mijn allereerste vlucht had ik mijn camera al De Instagrampagina van Christiaan is in de af- eerste keer dat ik het zag, wist ik niet waar ik
bij me. Omdat ik mijn hoge studieschuld nog gelopen jaren uitgegroeid tot een indrukwek- moest kijken. Ik kende het natuurlijk wel van
moest terugbetalen, was dat een goedkoop en kende collectie natuurverschijnselen. Van uit- foto’s en verhalen, maar om het eindelijk zelf
compact cameraatje. Ik had weinig budget om gestrekte berggebieden, majestueuze wolken- te zien was een onbeschrijflijk mooie ervaring.
uit te breiden. Met mijn eerste camera focuste partijen en oogverblindende sterrenhemelen Het is de natuur in haar absolute topvorm. De
ik vooral op de mooie uitzichten en enorme tot dramatische onweersbuien en een gloei- laatste jaren is het erg fel en groots geweest
wolkenvelden.” ende supermaan. Toch vliegen de allermooiste en ik zit op de voorste rij. Vorig jaar zag ik het
momenten soms letterlijk aan de neus van de maandelijks voorbijkomen, eergisteren heb ik
Investeren in fotografie fotograaf voorbij, maar dat is volgens Christi- nog een prachtig Noorderlicht boven Chicago
aan het lot van iedere luchtfotograaf. “Som- gezien. Als een gordijn dat in de wind danst.”
Na zijn onwennige kennismaking met foto- mige fotografen noemen het een beperking Ook voor een hevige onweersbui vliegt Chris-
grafie vanuit de lucht groeide bij Christiaan dat ik een cockpit zit en volledig afhankelijk tiaan als een van de weinige piloten liever
snel de drang om steeds meer, steeds mooier ben van wat er aan mij voorbijvliegt. Waar de géén boogje om. “De meeste piloten mijden
en steeds moeilijker te gaan. “Onweersbuien, meeste fotografen zich kunnen voorbereiden onweersbuien, ik vlieg er voor mijn foto’s juist
nachtfoto’s van een sterrenhemel; ik begon op een foto, heb ik geen enkele invloed op de graag wat dichter langs! Ik zit graag met mijn
het als uitdaging te zien om moeilijke foto’s te omstandigheden. Nog steeds gebeurt het vaak camera op de eerste rij van deze prachtige na-
maken.” Christiaan ontwikkelde zich tot fana- dat ik iets moois zie, maar geen tijd heb om tuurverschijnselen.”
tiek fotograaf van hoog niveau. er een foto van te maken. Bovendien werk ik Onlangs verscheen de vierde druk van Chris-
Zijn resultaten deelde hij vanaf het begin met lange sluitertijden, dus een moment van tiaans boek Cargopilot uit 2016 in de winkels.
online in een publiek album, waarop hij veel turbulentie of trilling gooit roet in het eten. In 2017 won hij de eerste prijs van de Interna-
positieve reacties ontving. “Van andere foto- Toch zie ik deze vorm van fotografie juist als tional Photography Awards in de categorie
nachtfoto’s met een indrukwekkende serie van
f/9, 1/320, ISO 160, 500 mm “Een Boeing 747-8 het Noorderlicht. Zijn Instagram telt 100.000
stijgt op vanaf volgers en in media als de BBC, de Times en
een besneeuwd National Geographic rijgt hij de publicaties
Anchorage, aaneen. “Blijkbaar spreken mijn foto’s en de
Alaska. De krach- verhalen erbij veel mensen aan. Sinds mijn
tige luchtstroom fotoboek heb ik ook alweer veel betere foto’s
van de motoren genomen, dus ik heb het gevoel dat mijn foto-
doet een grote grafie nog weleens een interessante richting op
wolk van sneeuw kan gaan.” Een carrière als professioneel foto-
opdwarrelen graaf sluit de piloot niet uit. “Stoppen met vlie-
die mooi wordt gen zal moeilijk worden, dat is onderdeel van
belicht door een mijn leven. Maar ik krijg zo veel voldoening uit
laagstaande zon.” foto’s, dat zal alleen maar groeien.”

Kijk voor beelden van Christiaan op zijn
website jpcvanheijst.com of volg hem op
Instagram: @jpcvanheijst.

22 SHOOT • n°75

f/9, 1/320, ISO 160, 500 mm CHRISTIAAN VAN HEIJST PORTFOLIO

LINKS - “Een typische
dag met vliegavonturen
in Afrika in 2006. Ik
vloog daar met de Fokker
50 naar allerlei afgelegen
nederzettingen in de
Sahara.”

f/2.8, 5, ISO 1000, 11 mm
BOVEN - “Mijn collega geniet van het uitzicht over Toronto terwijl een
actieve onweersbui net ten noorden van de stad te zien is.”
RECHTS - “Laag vliegen boven een Afghaans winterlandschap met de
Fokker 50 in 2008. Als ik terugdenk aan deze periode, ben ik blij dat ik
ongelooflijke avonturen heb mogen meemaken en heb kunnen vastleg-
gen met mijn camera.”

f/8, 1/250, ISO 125, 32 mm

SHOOT • n°75 23

DRONE AWARDS PHOTO CONTEST

Beste dronefoto’s
van 2019

Dit jaar organiseerde de Art V oor de tweede editie van De langlaufers in een 50km-race. Deze was de
Photo Travel Association Drone Photo Awards werden belangrijkste wedstrijd van het Bieg Piastów
voor de tweede keer de Drone meer dan 4500 foto’s ingezon- Ski Racing Festival dat in het Poolse Jakuszyce
Awards Photo Contest. De den door zowel amateur- als plaatsvond.
Poolse fotograaf Jacek Deneka professionele fotografen af- Naast de dronefotograaf van het jaar werden
mag zich van de jury ‘Drone komstig uit 107 landen. Een onafhankelijke er dit jaar prijzen toegekend in zes catego-
Photographer of the Year jury bestaande uit gerenommeerde profes- rieën aan 44 fotografen uit 34 landen. Alex
2019’ noemen. • Pascal Gerrits sionals kreeg de foto’s geanonimiseerd onder Chacon won bovendien met zijn video ‘Bolivia
ogen. Volgens haar zijn de winnaars van dit by Motorbike and Drone’. Op deze pagina’s
jaar het toonbeeld van de verscheidenheid en vind je vijf winnende beelden die de redactie
kunstzinnigheid van het ambacht van drone- van Shoot het meest wisten te bekoren. Alle
fotografie. winnende foto’s worden tentoongesteld in de
De Pool Jacek Deneka won de titel Drone- ‘Sky’s the Limit’-expositie die in november
fotograaf van het jaar dankzij zijn foto ‘Een tijdens het Siena Awards Photo Festival in het
school kleurrijke vissen’, die hij maakte van Italiaanse Siena wordt gehouden.

Een school kleurrijke
vissen – winnaar Foto
van het jaar. Dit beeld
toont langlaufers
tijdens de wedstrijd
Bieg Piastów op het
Ski Racing Festival in
Polen. Vanuit de lucht
zien de skiërs eruit als
een school kleurrijke
vissen die tussen de
koraalriffen zwemmen.
© Jacek Deneka

24 SHOOT • n°75

DRONE AWARDS PHOTO CONTEST

LINKS - Bloemen op het water – winnaar categorie Mensen. Een
groep vrouwen wast waterlelies zodat ze gebundeld kunnen worden
voor de markt. Deze luchtfoto doet denken aan de vorm van een
bloem die in het water tot bloei komt. © Khanh Phan

ONDER - Oneindige acht – winnaar categorie Abstract. Om dit shot
te kunnen maken vloog de fotograaf met een drone vanaf de pas-
sagiersstoel van een rubberen speedboot. Zo lukte het hem om deze
perfecte acht, die ook het oneindigheidssymbool vertegenwoordigt,
vast te leggen. © Marc Le Cornu

BOVEN - Eiland van liefde – winnaar categorie Natuur. Tussen mil-
joenen hectaren velden is er een die op een speciale manier opvalt.
De bloeiende koolzaad schildert harmonieus het concept van liefde
voor de natuur. © Jeremiasz Gądek

RECHTS - Krabbenrobben op ijs – winnaar categorie Wildlife.
Een groep krabbenrobben rustend op het ijs van het Antarctische
schiereiland tussen twee duiken op zoek naar voedsel. © Florian
Ledoux

SHOOT • n°75 25

Agenda

Ben je op zoek naar inspiratie, dan doen deze tentoonstel-
lingen je fotografiehart zeker sneller kloppen. Zoek je nog
meer bezieling? Kijk dan op www.shoot.be voor andere
boeiende foto-events.

Een herder Matisse met zijn model 1939 © Brassaï, Estate Brassai Succession Paris
leidt een kudde
Brassaï
schapen op
3700 meter Brassaï kwam in 1899 ter wereld als Gyula Halász in Brassó (te-
genwoordig Brașov in Roemenië). Hij studeerde aan de Hogere
hoogte de School voor de Kunsten in Berlijn voordat hij zich in 1924 in Parijs
bergen in om vestigde, een stad die het hoofdonderwerp werd van zijn werk. Hij
gras te vinden. begon als schilder, maar kwam er al snel achter dat zijn grootste en
meest originele talent in fotografie lag. Om zijn echte naam voor
© Frederik zijn schilderijen te behouden, ondertekende hij zijn journalistieke
Buyckx werk, karikaturen en foto’s met ‘Brassaï’ (‘van Brassó’). Zijn foto’s
zouden het pseudoniem beroemder maken dan zijn echte naam.
Frederik Buyckx – Horse Head Brassaï is een van de grondleggers van een nieuwe artistieke tra-
ditie in de fotografie in de jaren 30. Een eerdere generatie fotogra-
In Horse Head documenteert Frederik Buyckx de connectie tussen mens fen probeerde slechts de traditionele kunsten na te bootsen. De
en natuur in de geïsoleerde levensstijl van semi-nomadische herders in nieuwe generatie behandelde fotografie als een zelfstandige kunst-
Kirgizië. Hij onderzoekt hoe mens en dier samenleven, in welke mate ze vorm en bovendien als het perfecte medium om het hedendaagse
van elkaar afhankelijk zijn en hoe ze omgaan met de meedogenloze kracht leven vast te leggen. De tentoonstelling in Foam laat vele artistieke
van de natuur. uitingen van de fotograaf zien, variërend van foto’s tot tekeningen
Isolement is een cruciale factor in het werk van Buyckx. De uitgestrekte van vrouwelijk naakt.
leegte in majestueuze berglandschappen voorbij de laatste nederzetting
is het gebied dat hij aantrekt als persoon en dat hij als fotograaf verkent. Tot en met 4 december
Het resultaat zijn monumentale landschappen waarin de bewoners lijken
te verdwalen of zelfs vervagen. De overweldigende schoonheid van deze Foam Fotografiemuseum
locaties staat vaak in schril contrast met de kwetsbaarheid waaraan men Keizersgracht 609 - Amsterdam
hier blootgesteld wordt door barre omstandigheden en het onvoorspel-
bare karakter van moeder natuur. Dat intrigerende evenwicht is wat de www.foam.org
fotograaf toont in zijn herkenbare visuele stijl.

Tot en met 5 januari 2020

Cultuurcentrum Mechelen
Minderbroedersgang 5 - 2800 Mechelen

www.cultuurcentrummechelen.be

Jongens spelen Op de Boulevard Saint
een traditioneel Jacques 1930-1932 © Bras-
paardenspel saï, Estate Brassai Succes-
genaamd Kok
Boru. © Frede- sion Paris
rik Buyckx

26 SHOOT • n°75

Stephan Vanfleteren

Het FOMU brengt de eerste grote overzichtstentoonstelling van Jan Decleir, 2016 © Stephan Vanfleteren
deze gerenommeerde Belgische fotograaf. Bij het grote publiek
is hij vooral bekend om zijn indringende zwart-witportretten,
maar de voorbije decennia leverde hij een brede waaier aan
documentaire en artistieke fotografie. In deze tentoonstelling
krijgen zowel de iconische beelden als ongekende parels een
plaats, en wordt de evolutie in Vanfleterens oeuvre zichtbaar.
Stephan Vanfleteren studeerde fotografie in Sint-Lukas Brussel
(1988-1992). Hij werkte van 1993 tot 2009 als freelance foto-
graaf voor de krant De Morgen maar bleef veel tijd investeren
in eigen projecten. Hij is gespecialiseerd in zwart-witportretten
en langdurige reportages in binnen- en buitenland. Hij werkt
momenteel vooral voor buitenlandse kranten en tijdschriften.

25 oktober tot en met 1 maart

FOMU
Waalsekaai 47 - 2000 Antwerpen

www.fotomuseum.be

Lieve Blancquaert – Circle of Life

Net zoals in de gelijknamige televisie- Tot en met 12 januari 2020
reeks brengt Lieve Blancquaert de fo-
toreportages ‘Birth day’, ‘Wedding day’ Sint-Pietersabdij
en ‘Last days’ op een originele manier Sint-Pietersplein 9 - 9000 Gent
samen in de tentoonstelling Circle of Life.
Tien jaar lang legde ze overal ter wereld historischehuizen.stad.gent/nl/
geboorte, huwelijk en dood vast. De expo sint-pietersabdij
is het sluitstuk van die wereldwijde zoek-
tocht. In een multimediale setting zie © Lieve Blancquaert
je rituelen, tradities
en gebruiken bij de
sleutelmomenten van
het leven. “Voor mij is
deze tentoonstelling
een sluitstuk van een
wereldwijde zoektocht.
Met verhalen over ge-
boorte, liefde en dood.
Verhalen over de cirkel
van het leven”, aldus de
fotografe. De tentoon-
stelling vult de Gentse
Sint-Pietersabdij met
deze verhalen. De
multimediale uitwer-
king met foto’s, film
en soundscapes gaat
er in dialoog met het
historisch huis, en hier
en daar zelfs met oude
en hedendaagse kunst.
In de audioguide geeft
Lieve Blancquaert bo-
vendien zelf toelichting
bij de beelden.

SHOOT • n°75 27

BELGIUMDIGITAL CHALLENGE

Toevalstreffer

Heb je zin in een fotografische uitdaging? Blader naar de

Challenge-pagina van Belgiumdigital en neem de handschoen

op! • R.D.

De website www.belgiumdigital. antwoord op je vragen over foto’s, apparatuur
com is nu al twintig jaar lang en aanverwante zaken. Belgiumdigital
het trefpunt van mensen die organiseert elke maand ook een creatieve
actief bezig zijn met en willen Challenge rond een origineel thema. De
bijleren over digitale fotografie. ingezonden beelden worden anoniem
Het forum van de website informeert je beoordeeld door de forumbezoekers.
over de meeste activiteiten; je krijgt er ook

Nikon D7500, f/5.6, 1/500, 105 mm, ISO 100 Katrien Deblauwe (nick-
name: Katrien1957) was op
28 SHOOT • n°75 vakantie en zou eerst niet
deelnemen aan de augus-
tus-Challenge ‘Gestroom-
lijnd’. Toevallig trof ze in
haar hotel deze prachtige
decanteerkaraf in een gla-
zen kast met TL-verlichting
erachter aan.

PHOTO INSPIRATION DAY 2019 BELGIUMDIGITAL

Blij dat jij er
ook bij was!

Op 15 september Zoals gebruikelijk zorgde Belgiumdi- Onze partners Servix en Controllux hielpen ons
verwelkomden Shoot en gital ervoor dat de bezoekers leuke respectievelijk aan professionele flits­apparatuur
Belgiumdigital lezers en modellen voor de lens konden krij- en krachtige led-lichtbronnen. Aan het eind van
forumleden in Antwerpen. • R.D. gen. Daartoe waren een flitsstudio, de dag kwamen modellen en make-up artists
een studio met continuverlichting samen voor de traditionele groepsfoto, helaas
en een podium voor bodypainting voorzien. zonder model Jean d’Anvers. (foto René Delbar)

SHOOT • n°75 29

BELGIUMDIGITAL FORUM INTERVIEW

Focus op hét

De fotografen actief bij Belgiumdigital vormen een bonte allegaar. Met het totale

palet van hun geliefkoosde genres of typische stijlen bestrijk je dan ook nagenoeg

het gehele spectrum. Soms valt iemand op niet alleen door een perfecte timing, maar

ook door een grondig inzicht in het onderwerp. Peter Wagemans (nickname: peter.

wagemans) uit Herenthout fotografeert met kennis en passie. J.J. & R.D.
Ooit deed ik zelf actief aan atletiek,
daarna werd ik de bezieler van te eindigen bij meer professionele camera’s en Sisk en Gregory Van Gansen zijn ondertussen
een running team dat foto’s zocht lenzen. Mijn kennis van fotografie haalde ik professionals die heel Europa rondreizen. Af en
voor hun website. Gestart met bijna helemaal uit video’s van YouTube, en uit toe tref ik ze nog op een atletiekwedstrijd.
discussies op het Belgiumdigital forum. In mijn Een jaar of vijf geleden kwam ik in contact met

een compactje evolueerde ik naar beginperiode waren daar enkele ambitieuze jon- Atletieknieuws (www.atni.be), een snel groei-

een eenvoudige spiegelreflex, om (voorlopig) ge sportfotografen actief. Jasper Jacobs, Thomas ende atletiekwebsite op zoek naar een extra

fotograaf. Nu cover ik voor hen de grotere atle-

tiekwedstrijden in België. In de resterende vrije

LINKS - Excelsior tijd maak ik beelden van andere (individuele)
Brussel wordt Belgisch sporten: in de winter meestal een cyclocross, in
clubkampioen op de 4 x de zomer een wielerwedstrijd of een triatlon.
100 m in 2017. Bij sport- Net als atletiek vroeger is vandaag atletiekfoto-
fotografie komt het vaak grafie voor mij een echte passie geworden.

op een fractie van een Houding en emotie
seconde aan, zo ook bij

deze stokwissel. Ik denk niet dat er echte geheimen voor een goe-

Canon EOS 7D II, f/3.5, 1/1000, 155 mm, ISO 200 ONDER - Lotte Hel- de sportfoto bestaan, wel een aantal essentiële
linckx werd vorig jaar aandachtspunten. De houding van de sporters
onverwacht Belgisch is allesbepalend, vooral de positie van armen
kampioene op de 800 en benen tijdens loopacties of sprongen. De
meter. De ontlading bij scherpte ligt best op het gezicht van de atleet. De
een overwinning levert achtergrond kan een sportfoto maken of breken:
vaak leuke beelden op. spandoeken, kegeltjes of ander materiaal in een
stadion werken vaak storend. Een goed came-

rastandpunt is dus belangrijk, bij een veldloop of

stratenloop verken ik daarom vooraf de omloop.

Bij sportfotografie loont het om een laag stand-

punt in te nemen: dat maakt de foto’s dramati-

scher, en vergroot de kans om gelaatsuitdruk-

kingen, inspanningen of emoties mee in beeld

te krijgen. Daarom fotografeer ik dikwijls op één

knie of gehurkt. De meeste wedstrijden bieden

op zich genoeg kansen op goede foto’s. De meest

spectaculaire beelden krijg je op grotere evene-

menten met de betere atleten.

Observeer en fotografeer de sporters ook vóór

de start, sprong of worp: een gefocuste blik kan

heel mooi zijn. Op dat moment heeft de atleet

alleen maar aandacht voor de sport. Ook na de

race of sprong ontstaan er krachtige beelden:

de emoties of verbazing van een winnaar, of de

ontgoocheling of frustratie bij een verliezer.

Canon EOS 7D II, f/4, 1/800, 175 mm, ISO 200 Flexibiliteit is hoofdzaak

Bij sportfotografie zijn een snelle camera en
een lichtsterk zoomobjectief onontbeerlijk. Van

30 SHOOT • n°75

FORUM INTERVIEW BELGIUMDIGITAL

moment

groot belang is het autofocussysteem: hoe goed RECHTS - Op het
kan de camera scherpstellen en de focus behou- BK atletiek eind
den bij snel bewegende onderwerpen? Acties augustus testte Nafi
verlopen heel snel: een reeks continu-opnamen Thiam haar hor-
is de beste aanpak om net het juiste moment densnelheid uit in
vast te leggen. Met een lichtsterk zoomobjectief functie van het WK.
kun je het weinige aanwezige licht maximaal Als je een atlete van
benutten, ook op sombere dagen. Een telezoom wereldklasse kan
geeft meer flexibiliteit: je kunt bij sportfotogra- fotograferen is de
fie immers niet altijd even dicht bij je onderwerp focus super hoog.
komen. En verder is weerbestendig materiaal
wenselijk: je werkt vooral in openlucht, onder ONDER - De Canon EOS 7D II, f/4, 1/800, 300 mm, ISO 250
wisselende weersomstandigheden. Nederlandse zeven-
Toen ik zelf aan atletiek deed vond ik het res- kampster Nadine
pect voor andere atleten of tegenstanders erg Broersen laat een
belangrijk. Die houding neem ik nu mee naar perfecte horden-
de fotografie: respect voor de atleten die in techniek zien op
beeld komen, respect voor de andere aanwezige de IFAM Meeting
fotografen, respect voor het werk van de juryle- in Oordegem. Deze
den, respect voor het eigen materiaal of dat van foto werd hoog
anderen. vanuit de tribune
genomen.
Met een lichtsterk
zoomobjectief benut Canon EOS 7D, f/5.4, 1/1600, 110 mm, ISO 250

je maximaal
het weinige
aanwezige licht.

Feedback maakt je beter

Belgiumdigital is er voor iedereen die enthousi-
ast bezig is met digitale fotografie en er meer wil
over leren. Beginners en gevorderden wisselen
op het forum ideeën en foto’s uit. Je vindt er ook
antwoorden op praktische en technische vra-
gen. Belgiumdigital is erg belangrijk geweest in
mijn ontwikkeling als fotograaf. Ik weet nog hoe
mijn eerste geposte beelden vrij harde maar wel
correcte commentaren kregen. Daardoor werd
ik kritisch voor mezelf, en werden mijn foto’s
beter. Nog altijd neem ik de opmerkingen op
mijn foto’s ter harte.
In het forumdeel ‘Actie’ geef ik zelf ook af en toe
opmerkingen bij foto’s van anderen. Ik probeer
dat altijd met veel respect voor de fotograaf te
doen. Ik merk dat er de laatste tijd wat minder
activiteit is op het forum, en dat de toon van
sommige reacties soms wat stekelig is. Ik pro-
beer mij daar vooral niet aan te storen: hoe
meer foto’s en hoe meer commentaren, hoe
beter voor iedereen.

SHOOT • n°75 31

BELGIUMDIGITAL SHOOTING DAYS Zalige
rust
Sony Alpha A7 II, f/4, 1/10, 60 mm, ISO 1600
Leden van Belgiumdigital verzamelen niet alleen
op het forum; ze trekken er ook vaak in een groep
op uit om te fotograferen. Dat noemen ze een
Shooting Day. Deze dag biedt je een unieke mo-
gelijkheid om met en van anderen te leren en om
plaatsen te ontdekken waar je anders misschien
nooit zou komen. Kijk regelmatig op website en
forum om te weten waar ze naartoe gaan. • R.D.

D eze keer ging onze uitstap naar
de Abdij van Grimbergen in
Vlaams-Brabant, ongeveer 10 ki-
lometer ten noorden van Brussel.
Gesticht in de vroege 12de eeuw werd ze tot
driemaal toe heropgebouwd, en is vandaag de
oudste bewoonde norbertijnenabdij van België.
Een boeiende gids leidde ons doorheen kerk,
abdij en omliggende tuinen. Prachtig beeldma-
teriaal overal!

Sony Alpha A7 II, f/3.5, 1/80, 27 mm, ISO 200 BOVEN - In de Kleine Sacristie raakte Ivo Jossart
(mutley69) gefascineerd door het wel heel bijzondere
32 SHOOT • n°75 patroon van de tegelvloer.

LINKS - Dankzij een bijzonder zonnige dag kon Frans
Klaassen (FKVK) volop genieten van het mooie inval-
lende licht in de abdijkerk.

SHOOTING DAYS BELGIUMDIGITAL

RECHTS - René Delbar (baloo) vond dat de Fujifilm X-H1, f/8, 1/20, 16 mm, ISO 640
barok­architectuur van de abdijkerk best tot haar
recht komt vanuit een aparte invalshoek.

ONDER - Francis Gerits (Francis1950) tekende
voor dit mooie beeld van de abdijrefter, waar een
vijftiental kloosterlingen driemaal daags samen
eten.

Canon EOS-1Dx MkII, rest EXIF volgt

SHOOT • n°75 33

De mooiste fotolocaties
van Schotland

Roadtrip door de

Highlands

34 SHOOT • n°75

SCHOTLAf/N13, D1/10O, ISOP32L0, 2O9 mCmATIE

Dreigende wolken hangen boven de Old
Man of Storr, hét icoon van Isle of Skye.

De Schotse Highlands spreken tot de verbeelding van
menig landschapsfotograaf. Ruige, uitgestrekte en desolate
landschappen, veen- en heidegebieden, reusachtige meren
en indrukwekkende bergketens vormen er het landschap.
Op deze roadtrip door de Highlands neem ik je mee langs de
mooiste fotolocaties van Schotland. • Bart Heirweg

SHOOT • n°75 35

OP LOCATIE SCHOTLAND

We starten onze trip in gigantisch estuarium in het noorden van Rannoch Moor
Edinburgh en rijden vanaf Edinburgh, is er één van. Hier zou je al meteen
de luchthaven meteen kunnen postvatten om er de iconische rode Vooraleer je de vallei bereikt kom je langs een
richting het noordwesten spoorwegbrug vast te leggen, terwijl ze op- uitgestrekt moerasland: Rannoch Moor. Hou
van Schotland, want daar doemt uit de mist. We zetten onze route echter hier zeker even halt ter hoogte van Loch Ba om
vind je de meest imposante landschappen en verder richting Glencoe. Deze vulkaanvallei er het veenlandschap en de imposante pie-
hoogste bergen. De rit duurt enkele uurtjes, werd in de ijstijd door een enorme gletsjer ken van de Black Mount in beeld te brengen
maar onderweg is er al heel wat te zien. Het uitgesleten en is genoemd naar de rivier Coe wanneer ze reflecteren in het meer of een van
bruggencomplex over de Firth of Forth, een die er nu doorheen stroomt. de talrijke poeltjes. In de herfst ligt er onge-
twijfeld al sneeuw op de toppen, die een sterk
contrast biedt met de roestbruine herfstkleu-
ren die je in de lagergelegen delen terugvindt.
Een dergelijk uitgestrekt landschap breng je
vaak het best in beeld door er een panorama
van te maken. Zet het statief perfect waterpas
(iets wat niet altijd eenvoudig is op een veen-
achtige ondergrond), positioneer de camera in
de portretstand (een L-bracket is in zo’n geval
erg praktisch) en maak verschillende beelden
waarbij je telkens twintig tot dertig procent
overlapt. Fotografeer in de manuele stand en
hou de belichting en de witbalans constant
over alle beelden. Om de juiste belichting
te bepalen doe je best eerst een steekproef.
Meet het licht op een aantal plaatsen in het
landschap en neem dan het gemiddelde van al
deze waarden.

f/13, 1.6 sec, ISO 100, 32 mm LINKS - De eerste sneeuw bedekt de toppen van Bua-
chaille Etive Mòr.

ONDER - Panorama van vijf beelden van de Black
Mount reflecterend in Loch Ba.

f/13, 1.6 sec, ISO 100, 70 mm

36 SHOOT • n°75

SCHOTLAND OP LOCATIE

Glencoe RECHTS -Abstract
beeld van met mos
Na een half uurtje rijden kom je bij de vallei bedekte sparren bij
van Glencoe. De 1022 meter hoge Buachaille Loch Urr.
Etive Mòr domineert er de omgeving. Veel
fotografen vatten hier post bij de bekende Etive ONDER - Detail van
Mor-waterval om er de rivier en de berg samen kleurrijke herfstvege-
in beeld te brengen. Er zijn echter ook veel tatie in de vallei van
andere opties. Je kunt bijvoorbeeld de smallere Glencoe.
rivier Coupall als voorgrond gebruiken om de
kijker mee te nemen richting de imposante
bergketen. Met een sluitertijd van ongeveer 1
à 2 seconden creëer je dynamiek in het water.
Een polarisatiefilter helpt je dan weer om de
kleurcontrasten in de vegetatie rondom de
rivier en in het water te bevorderen.
Vooraleer we de A82 verder volgen richting het
dorp van Glencoe slaan we net voorbij Kings-
house Hotel eerst even linksaf en volgen de
rivier Etive. De rivier is de ideale omgeving om
op een grijze regenachtige dag op zoek te gaan
naar allerlei details. Met de laarzen aan slenter je
langs het water en let je op leuke composities en
intieme landschappen in en rond de rivier. Wat
verderop kom je bij een klein meertje: Loch Urr.
Ook hier kan je heel wat leuke beelden maken
van het meer en de omliggende bossen, waar de
bomen bedekt zijn met algen en mossen.
We keren nu op onze stappen terug en zetten
onze weg in westelijke richting verder langs
de A82. Je zult ongetwijfeld op verschillende
plaatsen willen stoppen om er het indrukwek-
kende herfstlandschap in beeld te brengen. Na
een eindje rijden duikt er op de linkerkant een
klein witje huisje op dat sterk contrasteert met
het desolate roestbruine landschap eromheen.

f/10, 3.2 sec, ISO 400, 126 mm

f/8.0, 1/25 sec, ISO 800, 100 mm

SHOOT • n°75 37

OP LOCATIE SCHOTLAND

Dis is een ideaal aandachtspunt in een beeld imposante bergen rondom het meer fotogra- Isle of Skye
van dit fotogenieke berglandschap. feren, terwijl ze reflecteren in het water. Ter
De weg kronkelt verder richting het dorpje hoogte van de Glencoe Boat Club vind je onge- We zetten vervolgens koers richting Isle of
Glencoe. Eenmaal aangekomen tref je het twijfeld enkele leuke bootjes die de voorgrond Skye dat zich nog wat noordelijker bevindt.
reusachtige Loch Leven aan. Op rustige dagen kunnen opvullen. Hier aan het meer eindigt Skye is het grootste en noordelijkste eiland
kan je hier vanop verschillende plaatsen de het eerste deel van onze roadtrip. van de Binnen-Hebriden, een eilandengroep
voor de westkust van Schotland. De ruige pie-
f/13, 1.3 sec, ISO 64, 24 mm LINKS - De indruk- ken van het Cuillin-gebergte beheersen er het
wekkende rotskliffen landschap en gaan langzaam over in een in-
f/11, 1/13 sec, ISO 200, 112 mm en skyline bij Elgol. drukwekkende kustlijn met baaien en schier-
ONDER - Eilean eilanden. Skye staat, naast haar overweldigen-
Donan Castle baadt in de ruige landschappen, ook bekend om haar
het avondlicht. prachtige luchten en dramatisch licht. Het is
dus niet verwonderlijk dat Skye het drukstbe-
zochte eiland van heel Schotland is.
Wanneer je het eiland nadert via de A87 kom
je ter hoogte van Dornie een van de bekendste
kastelen van heel Schotland tegen: Eilean
Donan Castle. De prachtige ligging aan de
oevers van Lock Duich met op de achtergrond
de machtige bergen van de Five Sisters of Kin-
tail maakt Eilean Donan Castle tot een van de
meest iconische locaties van Schotland. Het
kasteel schitterde dan ook al meermaals in
verschillende filmdecors.
Je kunt Eilean Donan Castle vanop twee plaatsen
in beeld brengen. ‘s Morgens sta je het best bij
de hoofdparking, want het kasteel wordt dan
mooi opgelicht van achteren als de zon boven de
bergen piept. Bij hoog water en rustig weer krijg
je hier bovendien prachtige reflecties in de baai.
Plaats de horizon in dit geval in het midden om
de symmetrie extra te benadrukken. ’s Avonds
fotografeer je het kasteel het best vanaf de kleine
parking aan de overkant van de brug over Loch
Long. Het kasteel baadt dan in het warme avond-
licht. Afhankelijk van de getijden en het moment
van het jaar vind je hier op de rotsen in het on-
diepe water ook prachtige felgele zeewieren die
kan je gebruiken in de voorgrond om het beeld
diepte te geven. Om de voorgrond optimaal in
beeld te brengen neem je best een lager stand-
punt in, maar let dan wel op de scherpte. Je hebt
waarschijnlijk focus stacking nodig om zowel
de voorgrond als het kasteel helemaal scherp te
krijgen. Als eenmaal de duisternis valt, gaat de
verlichting op het kasteel branden. Je kunt die
artificiële kleuren combineren met de koele tin-
ten van het blauwe uurtje.

Elgol

Na de avondshoot rijden we verder richting
Skye. Net voorbij Kyle of Lochalsh steken we
de brug over en bereiken we het fameuze ei-
land. Ter hoogte van Broadford sla je linksaf
en volg je de B8083. Deze smalle kronkelweg
brengt je naar Elgol: een van de mooiste stran-
den van Skye. Onderweg zal je ongetwijfeld
nog even halt willen houden bij het oude
kerkhof van Kilchrist en het meertje Loch Cill
Chriosd, waar de Red Cuilins vaak prachtig
reflecteren in het dichtbegroeide water.
Na een klein uurtje rijden over smalle wegen

38 SHOOT • n°75

SCHOTLAND OP LOCATIE

f/11, 1/40 sec, ISO 100, 52 mm LINKS - De impo- kom je uiteindelijk bij Elgol. Het rotsachtige
f/11, 1/5 sec, ISO 64, 28 mm sante rotspilaren strand vormt er de perfecte voorgrond voor de
van de Old Man of indrukwekkende skyline in de achtergrond.
Storr tijdens een Afhankelijk van de getijden en de golfslag kan
sneeuwbui. je hier experimenteren met lange sluitertij-
den. Opnieuw zal een sluitertijd van ongeveer
ONDER - Rivier Allt 1 seconde ideaal zijn om de dynamiek in het
Coire a Mhadaidh water vast te leggen. Wil je meer minima-
met de Black Cuilins listische beelden? Fotografeer dan met een
op de achtergrond. extreem lange sluitertijd van 30 seconden tot 1
à 2 minuten (zie kader hieronder). Op die ma-
nier verdwijnt alle beweging in het water en
kan je de voorbij­trekkende wolken visualise-
ren. Naast het spelen met sluitertijden is Elgol
ook de plaats bij uitstek om op zoek te gaan
naar details op het strand en de kliffen.

Slichagan

Na de shoot keren we terug naar Broadford en
zetten onze weg langs de A87 verder naar het
noorden. Ter hoogte van Sligachan kom je bij
een prachtige rivier met een authentiek ste-
nen bruggetje. In de achtergrond domineren
de Cuilins. Ook hier kan je met de laarzen aan
uren slenteren langs het water op zoek naar
leuke watervalletjes en stroomversnellingen.
Omdat je hier vrij dicht bij de hoogste bergen
van Skye zit, zal je ongetwijfeld af en toe een
stevige bui moeten trotseren. Maar dergelijke
weersomstandigheden zijn juist ideaal om
deze rivierlandschappen in beeld te brengen.
De donkere wolken en buien geven karakter
aan het beeld.

lHFaoontegoegdrosaleufejietreedrnatmitj?deetne.xtreem

 Bepaal eerst de compositie en stel handma-
tig scherp. Werk steeds op statief met een
draadontspanner.

 Stel het diafragma in en probeer te streven naar
een sluitertijd van 1/30, 1/15 of 1/8.

 Maak een testfoto en controleer de belichting
aan de hand van het histogram. De informatie
in het histogram moet zich mooi aan de rech-
terkant bevinden.

 Bereken de sluitertijd in combinatie met een
filter van 10 stops. Deze wordt respectievelijk
30 seconden, 1 min of 2 min.

 Schuif of schroef de filter voor de lens.
 Dek de zoeker af als je met een dslr werkt en

belicht in de manuele stand of de bulbstand
(indien de sluitertijd langer wordt dan 30 sec)
met behulp van de draadontspanner.

SHOOT • n°75 39

OP LOCATIE SCHOTLAND BOVEN - Dramatisch licht
zet het indrukwekkende
f/14, 1/6 sec, ISO 100, 32 mm landschap van de Quiraing
in reliëf.

LINKSONDER - De Atlan-
tische oceaan beukt tegen de
kliffen van het schiereiland
bij Neist Point.

ONDER - Abstract beeld van
een kolonie drieteenmeeu-
wen op de kliffen van Bow
Fiddle Rock.

f/13, 1/10 sec, ISO 200, 95 mm f/11, 2.5 sec, ISO 200, 16 mm

40 SHOOT • n°75

SCHOTLAND OP LOCATIE

Fairy Pools de boompjes die je op de rand van de kliffen Neist Point
vindt om de voorgrond wat in te vullen.
Aan de andere kant van de bergen bij Glenbritt- De Quiraing is zuidoostelijk georiënteerd. Van het noorden van het eiland rijden we nu
le vind je de Fairy Pools. Hier zoekt de rivier Allt Dat betekent dat je in het najaar en de winter, helemaal richting het meest westelijk gelegen
Coire a Mhadaidh zich een weg naar beneden wanneer de zon zuidelijker opkomt, ‘s mor- punt voor de zonsondergang. Vanaf de kliffen
en creëert op verschillende plaatsen turkooizen gens tegen de zon in fotografeert. Op dat mo- bij Neist Point krijg je een prachtig uitzicht op
gekleurde poeltjes en watervallen. Je komt best ment is het contrast zo hoog dat de camera er de gelijknamige vuurtoren die zich helemaal
vroeg genoeg, want later op de dag vind je hier niet in slaagt om het beeld goed te belichten. op het einde van het schiereiland bevindt.
amper een parkeerplaats. Wacht bovendien op Je zult dus gebruik moeten maken van grijs- Hier beukt de Atlantische oceaan in op de klif-
een grijze dag, want dergelijke landschappen verloopfilters om contrast terug te dringen of fen en brokkelt het land verder af. In de verte
fotografeer je best bij zacht licht. Een staalblau- foto’s maken met verschillende belichting om zien we de eilanden North en South Uist, die
we lucht is hier absoluut uit den boze! achteraf te combineren als HDR. samen met Lewis en Harris de Buiten Hebri-
den vormen.
Het icoon van Schotland f/8.0, 1/100 sec, ISO 800, 400 mm

In het noorden van het eiland, op een kwar-
tiertje rijden van Portree, vinden we het meest
iconische herkenningspunt van Isle of Skye
en misschien wel gans Schotland: de Old man
of Storr. Deze rotspilaren zijn ontstaan door
een enorme aardverschuiving die zich bijna
helemaal tot het uiterste noorden van het ei-
land uitstrekt. Om de Old Man goed in beeld te
brengen zal je een stevig paar wandelschoenen
moeten aantrekken, want vanaf de parking
langs de A855 is het toch een uurtje klimmen
om tot bij de beste uitkijkpunten te komen.
Raadpleeg vooraf ook steeds het weerbericht
op de website van de Mountain Weather In-
formation Service (www.mwis.org.uk) en let
vooral op de wind en de zichtbaarheid. Je wilt
namelijk geen uur klimmen om dan tot de con-
statering te komen dat de Storr verborgen zit in
de wolken. Of dat er zoveel wind staat dat het
onmogelijk is om scherpe foto’s te maken.
Die wind kan ook op andere plaatsen in Skye
fotografie lastig maken. In zo’n geval hou je het
statief best laag bij de grond en zet je de poten
wijd open. Zo verhoog je de stabiliteit en ver-
klein je de impact van de wind op het statief.
Eenmaal terug beneden, kan je ook nog even
halthouden bij Loch Leathen en Loch Fada.
Vanaf de oevers krijg je een mooi zicht op de Old
Man of Storr die zich aftekent aan de horizon.
Maak gebruik van het riet, de grassen en de kei-
en in het water om het beeld wat diepte te geven.

Quiraing

Als je de aardverschuiving verder volgt
richting het noorden kom je in de Quiraing
terecht. Ook deze locatie is erg indrukwek-
kend en bovendien een stuk gemakkelijker
te bereiken. Vanaf de parking sta je op enkele
minuten te midden van de bergen. Zo krijg je
met relatief weinig inspanning een bijzonder
indrukwekkend berglandschap te zien. Je
kunt hier gebruik maken van de verschillen-

BOVEN - Een prachtige zonsopgang aan de kusten van f/11, 1/60 sec, ISO 100, 27 mm
Moray.

RECHTS - Mist hangt boven Loch Morlich terwijl de top
van Cairn Gorm van achter de wolken komt.

SHOOT • n°75 41

OP LOCATIE SCHOTLAND

Weer voorspellen

Het weer in Schotland is vaak wisselvallig
en onvoorspelbaar, maar dat maakt het
net interessant en uitdagend. Het weer
inschatten is dus niet altijd eenvoudig,
maar de volgende websites kunnen je
daarbij helpen.

f/11, 1.0 sec, ISO 64, 38 mm De vuurtoren van Neist Point kan je op ver- BBC Weather (www.bbc.com/weather)
schillende manieren in beeld brengen. Met Met Office (www.metoffice.gov.uk)
BOVEN - Mist en reflecties bij Loch Mallachie een standaardlens of een groothoek kan je Mountain Weather Information Services
gebruik maken van de rotsen in de voorgrond (www.mwis.org.uk/scottish-forecast)
ONDER - Mistbanken hangen boven de heide en om de wijdere omgeving in beeld te brengen.
bossen rond Loch Garten. Met een telelens haal je de vuurtoren en de kliffen dan weer dichterbij waardoor ze beiden
imposanter overkomen.

Moray Coast

We verlaten Skye en rijden nu helemaal naar
de oostkust van Schotland. Ten oosten van
Inverness, tussen Burghead en Cullen, vin-
den we Moray Coast. Een prachtig en relatief
onbekend stukje kust. De meest dramatische
landschappen tref je aan ter hoogte van Port-
knockie. Daar steken verweerde kliffen en
rotsblokken boven de Noordzee uit. De kust is
hier oostelijk georiënteerd: dat betekent dat je

f/5.0, 1/25 sec, ISO 100, 10.26 mm

42 SHOOT • n°75

SCHOTLAND OP LOCATIE

hier ’s morgensvroeg moet zijn voor het beste van Cairn Gorm. Op rustige dagen reflecteert komende planten. De mooiste heideterreinen
licht. Een ochtend met wat bewolking, maar het 1300 meter hoge icoon van het nationale in de Cairngorms vind je bij Loch an Eilean.
ook met wat gaten in het wolkendek, is ideaal. park hier prachtig in het water. Met wat geluk Vanaf het meer vertrekt een wandelpad rich-
Dan krijg je meestal de meest spectaculaire hangt er ook wat nevel of mist boven het meer ting Rothiemurchus Forest, een uitgestrekt
zonsopgangen. Opnieuw zal je een grijsver- en barst het landschap van de sfeer. Op der- heidelandschap afgewisseld met dennen en
loopfilter nodig hebben om het contrast onder gelijke momenten kom je ogen en handen te bossen. Dit is voor mij een van de hoogtepun-
controle te houden. Een harde verloopfilter kort. Probeer zoveel mogelijk te fotograferen ten van het nationale park. Eind augustus zie
van 2 stops is in vele gevallen voldoende. Met en breng de omgeving zowel weids als meer in je hier bloeiende struikheide zover het oog
een polarisatiefilter kan je de kleurcontrasten detail in beeld. reikt, die de heideterreinen in België en Ne-
in het water en de rotsen bevorderen en een derland sterk doen verbleken.
grijsfilter laat je ten slotte toe om de sluitertijd Loch Mallachie & Loch Garten Vanaf de talrijke heuveltjes fotografeer je hier
wat te vertragen. Zo kan je de dynamiek in het het omringende berglandschap met de paarse
water mooi visualiseren. Een andere prachtige locatie in de Cairngorms tinten in de voorgrond. Vermijd echter wind-
Niet alleen landschapsfotografen komen aan is Loch Mallachie. Dit meer is kleiner en ligt stille dagen, want de heide trekt niet alleen
de kust van Moray aan hun trekken. Op de klif- meer beschut waardoor er sneller reflecties fotografen, maar ook duizenden midges (een
fen broedden ook tal van zeevogels. Drieteen- ontstaan. Op een koele ochtend hangt hier dus soort muggen, red.) aan die het de fotograaf
meeuwen, kuifaalscholvers, alken en noordse steevast nevel boven het water en rond de hei- erg onaangenaam kunnen maken.
stormvogels komen hier jaarlijks tot broeden. de- en veengebieden. Het eilandje in het meer
Ga bijvoorbeeld op zoek naar een abstract beeld is de aandachtstrekker en kan je gebruiken om Speyside
van kliffen bezaaid met broedende vogels. Let verschillende composities mee te maken.
ook op zeezoogdieren: de dwergvinvis en tui- Rondom het meer vind je prachtige dennen- De Cairngorms worden doorkruist door een
melaars worden hier regelmatig gespot. bossen die heerlijk reflecteren en tot abstracte van de snelst stromende en langste rivieren in
beelden leiden. Let op dat er geen elementen Schotland, de Spey. Deze rivier is niet alleen
Cairngorms National Park zijn die deze abstractie kunnen verstoren. De belangrijk voor de zalm, maar ook voor de
lucht en andere storende elementen hou je talloze whiskystokerijen die zich aan de oevers
De laatste bestemming op onze roadtrip door dus best uit beeld. Bovendien kan je de ab- van de rivier bevinden.
Schotland is Cairngorms National Park, het stractie extra benadrukken door de horizon Wij houden de whisky echter voor later op de
grootste aaneengesloten natuurgebied van in het midden te plaatsen. De wortels van de dag, want de Spey is ook de plaats bij uitstek
Groot-Brittannië dat zich centraal in de Schotse dennen rondom het meer liggen op verschil- om mistige rivierlandschappen te fotografe-
Hooglanden bevindt. Het park met een opper- lende plaatsen bloot. Ook daarmee kan je ren. Met name het stuk tussen Boat of Garten
vlakte van ruim 4500 vierkante kilometer dankt leuke composities maken. Maak gebruik van en Grantown-on-Spey is bijzonder fotogeniek.
zijn naam aan Cairn Gorm, een van de hoogste een groothoek om het beeld te vullen met de Aan de oevers van de rivier kan je ’s morgens
toppen in het gebied en een populaire skibe- wirwar van wortels. Op je weg terug naar de vaak genieten van prachtige reflecties, terwijl
stemming van vele Britten. Het is echter niet de parking kom je langs Loch Garten waar je on- het omliggende berglandschap boven de mist
sneeuw die ons naar hier brengt, maar de uitge- getwijfeld nog meer fotomogelijkheden ziet. uitsteekt en een gigantische zalm af en toe uit
strekte heideterreinen die er eind augustus en te water springt. Wordt het nog mooier?
begin september prachtig in bloei staan. Heide tot zover het oog reikt
We starten in de buurt van Aviemore bij Loch Hoe geraak je er?
Morlich: een uitgestrekt meer aan de voeten Wie over Schotland spreekt denkt onmiddel-
lijk aan heide, het is er een van de meest voor- Er zijn verschillende manieren om in
Schotland te geraken:

f/11, 1/8 sec, ISO 400, 125 mm  Met Brussels Airlines vlieg je rechtstreeks naar
Prachtige reflecties aan de rivier Spey waarbij de bergen van de Cairngorms boven de mist uitsteken. Edinburgh of Glasgow. Vanaf daar kan je met
een huurwagen verder richting de Highlands.

 Vanuit Nederland vlieg je met KLM naar Inver-
ness en zit je vlakbij de Schotse Hooglanden.

 Ga je liever met de eigen wagen? Neem dan de
ferry van IJmuiden naar Newcastle.

 Met P&O Ferries vaar je vanaf Zeebrugge naar
Hull, maar moet je nog een hele eind rijden tot
in de Highlands.

 Ten slotte kan je ook vanuit Calais met de
ferry of de trein naar Dover, maar dan moet je
rekenen op een rit van minimum 12 tot 14u om
bijvoorbeeld tot in Skye te geraken.

SHOOT • n°75 43

PRAKf/6T.3,I1/J10K00, DISOA10M00,H400EmRmTEN

Gebruik korte sluitertijden om de beweging
van de herten te ‘bevriezen’.

Gewei

44 SHOOT • n°75

DAMHERTEN PRAKTIJK

gekletterDamherten fotograferen

in de duinen

Damherten zijn geen originele bewoners van de Lage
Landen, maar komen hier wel op een aantal plekken
voor. Lees in dit artikel waar je deze gracieuze herten
kan aantreffen en hoe je sprekende foto’s van ze maakt.
• Edwin Giesbers

SHOOT • n°75 45

PRAKTIJK DAMHERTEN LINKS -Zodra een hert op een Ooit, tussen de diverse ijstijden,
heuveltop staat zijn silhouetfoto’s kwam het damhert in West-­
f/5.6, 1/2500, ISO 800, 280 mm mogelijk. Europa in het wild voor. Na de
f/4.0, 1/125, ISO 1250, 200 mm laatste ijstijd trokken de beesten
RECHTS - Als twee bokken naast naar Zuid-Europa. Maar dankzij
46 SHOOT • n°75 elkaar lopen duurt het vaak niet de Romeinen kwamen de damherten weer
lang voordat ze gaan vechten. terug naar de lage landen: zij zetten ze uit
vanwege de jacht. Tegenwoordig komen er
in Vlaanderen damherten onregelmatig ver-
spreid voor, meestal leven zij in kleine groep-
jes. Er is sprake van enkel echte populatieker-
nen in Vlaanderen: in de omgeving van Dron-
gengoed te Knesselare, in het Lachenenbos te
Boechout en in het Lippelobos te Puurs. Op de
Veluwe (onder andere in Deelerwoud) en in
het Nederlandse duingebied leven damherten
in het wild en in iets grotere populaties.
De mannetjes dragen een prachtig schoffel­
gewei dat in april wordt afgeworpen en ook
meteen weer begint te groeien. In oktober vind
er een waar spektakel plaats: de bronst. Dan
strijden de mannelijke damherten in hevige
gevechten om de gunsten van de vrouwtjes.

Waar

De beste plek om de damherten in hun bronst-
tijd te observeren zijn de Amsterdamse Water-
leidingduinen (AWD). Dit gebied is namelijk
ook een prachtige, fotogenieke omgeving. Dit
duinen- en boslandschap ligt tussen Noord-
wijk aan Zee en Zandvoort. Het is met 3400
hectare het grootste natuurgebied aan de Ne-
derlandse kust. Je kunt hier heerlijk wandelen
door bossen, heide, duinen en over het strand.
In tegenstelling tot veel andere natuurgebie-
den mag je er echt struinen en dus (bijna over-
al) van het pad af.
De naam Waterleidingduinen is te danken
aan het feit dat Amsterdam hier sinds de
negentiende eeuw het drinkwater vandaan
haalt. Het fijne duinzand filtert het regen-
water prima en is zodoende goed bruikbaar
als drinkwater. De beheerder van het gebied
is Waternet. Door de variatie in landschaps-
typen is er een rijke fauna in het gebied aan-
wezig zoals damherten, reeën, konijnen en
vossen. Het open water van de kanalen trekt
veel watervogels en op de graslanden en in
het bos zijn weer andere vogels te ontdek-
ken. Het gebied heeft vier hoofdingangen
waarvan Panneland en de Oase bij Vogelen-
zang wel de populairste zijn. Hier bevinden
zich zowel parkeerplaatsen als horecagele-
genheden.
De meeste bronstactiviteiten met burlen, roe-
delvorming en gevechten vinden plaats in het
bos achter het vliegeniersmonument. Hier
bevindt zich de traditionele bronstarena en
deze is al vele jaren in gebruik. Vanaf parkeer-
plaats de Oase bij Vogelenzang is het ongeveer
vijftien tot twintig minuten lopen naar deze
plek.

DAMHERTEN PRAKTIJK

Als je je afvraagt hoe je de herten vindt: ga f/5.6, 1/2000, ISO 2500, 360 mm
gewoon op het geluid van de bokken af waar- BOVEN - In het allerlaat-
mee ze ook de vrouwelijke dieren lokken. ste licht zijn de herten
Het is een minder imposant geluid dan het vaak actief en burlen ze
burlen van de edelhert, maar nog steeds in- meer.
drukwekkend. Zoek het geluid maar eens op MIDDEN - Bij tegenlicht
internet op. Het doet een beetje denken aan kunnen er mooie effecten
zwaar en luidruchtig boeren. Zoek dan meteen ontstaan.
maar naar het geluid van op elkaar botsende ONDER - Zonneharpen
geweien … als de herten lang genoeg vechten, ontstaan bij mist, je ziet
ben je er misschien nog op tijd bij om foto’s te ze als je tegen het licht
maken. inkijkt.

Weer en wanneer f/5.6, 1/800, ISO 1600, 250 mm

Eigenlijk is ieder weer geschikt voor fotografie f/5.6, 1/400, ISO 1000, 135 mm
van damherten. Probeer wel zo vroeg mogelijk
in het park te zijn, omdat de damherten dan
het meest actief zijn. Je mag vlak na zonsop-
gang al het gebied in. Vooral in het najaar
is er kans op mist, wat prachtige sfeervolle
landschappen kan opleveren. Die ontstaat met
name in de omgeving van de waterpartijen,
maar ook in het veld en in het bos komt mist
voor. Als je in zo’n mistig landschap een of
meerdere damherten ziet staan, dan is het
beeld helemaal af. Probeer in dat soort situa-
ties ook eens tegen het licht in te werken. Je
zult dan zien dat de mist in oranje tinten ver-
andert die het hele beeld kleurt – prachtig!
In de delen met bos kan die combinatie met
mist ook mooie foto’s opleveren. In de bossen
vind je ook damherten en als de zon iets hoger
komt te staan komen de zonneharpen tevoor-
schijn. Die zie je alleen als je tegen het licht in
kijkt. Houdt daar dus rekening mee bij de keu-
ze van het wandelpad en ook bij de richting
waarin je fotografeert. Neem in zo’n situatie
ook eens het hert klein in beeld om juist de het
bos en de zonneharpen de ruimte te geven.
Andere weersomstandigheden kunnen in
combinatie met de damherten ook mooie
beelden opleveren. Wat te denken van een
dreigende onweerslucht? Kies een plek in
het open landschap waar je ook veel herten
aantreft. De westkant van de bronstplek bij
het vliegeniersmonument is daarvoor bij-
voorbeeld perfect. In dit meer open landschap
zijn altijd wel damherten aanwezig. En als je
ze even niet ziet, dan is het raadzaam om te
wachten.
Bij de gevechten tussen de damherten in het
bos op de bronstplek worden met regelmaat
mannelijke herten het bos uitgejaagd door
sterkere rivalen. Die zie je later weer in het
open landschap verschijnen. Rond het mid-
daguur is er meestal weinig te beleven en gaan
de meeste herten rustig in de vegetatie liggen.
Dat is dan ook de tijd om zelf even een boter-
hammetje te eten. Wil je dan toch nog foto-
graferen, dan zijn er altijd in het macrobereik
nog leuke onderwerpen te vinden. Denk dan
aan fotogenieke paddenstoelen of korstmos-

SHOOT • n°75 47

f/6.3, 1/250, ISO 400, 180 mm BOVEN - Met de spot- sen. In de namiddag worden de herten weer
f/18.0, 1/8, ISO 640, 250 mm lichtmeetfunctie kun je actief. Dat merk je al snel aan het burlen van
precies het zonlicht op het de mannetjes. Ook hoor je her en der weer het
f/5.6, 1/125, ISO 2000, 400 mm hert meten. wapengekletter: herten die met hun massieve
geweien tegen elkaar beuken om de gunsten
48 SHOOT • n°75 MIDDEN - Een korte van de vrouwtjes.
sluitertijd verhoogt de
dynamiek in het beeld. Herten langs het pad

ONDER - Tussen de vege- In tegenstelling tot de edelherten op de Velu-
tatie door ontstaan mooie we zijn de damherten in de AWD allerminst
doorkijkjes. schuw. Bij een wandeling door het gebied
staan de herten soms maar enkele meters van
het wandelpad en lopen ze niet weg. Stop je
echter, dan rennen ze vaak na een paar tellen
weg. Indien je op dit soort momenten toch
een foto wilt maken dan dien je – op gepaste
afstand van het damhert – vooraf je camera op
de gewenste diafragma-sluitertijdcombinatie
in te stellen en ook al de juiste brandpunt
te kiezen. Stel vooraf ook al de afstandsring
op je objectief in op afstand van waar je het
damhert denkt te kunnen fotograferen. Loop
dan rustig verder richting het hert en houd
de camera al dichtbij je gezicht. Zodra je op
de plek bent aangekomen vanwaar je het hert
wilt fotograferen, moet je snel reageren. Vaak
heb je maar tijd voor één foto. Het hert zal
even naar je kijken en dan weg lopen. Omdat
je soms zo dichtbij een hert kunt komen, is
het ook de moeite waard om te kijken of je het
met een groothoekobjectief kunt fotograferen.
Tenminste, als het landschap ook fotogeniek
is natuurlijk.

Bronst

In de paartijd van het damhert, die in oktober
begint, zijn de mannelijke dieren meer met
elkaar bezig dan met de bezoekers. Deze tijd,
de bronst genaamd, is naar mijn idee de mooi-
ste tijd voor fotografie. Dan is er veel activiteit
en zijn er veel interacties tussen de dieren
zoals roedelvorming. Bovendien maak je kans
op gevechten tussen de mannelijk dieren. Die
gevechten zijn nogal eens bijzonder heftig en
heel spectaculair om mee te maken!
Omdat de dieren niet schuw zijn is een tele- of
telezoomobjectief met een brandpunt van
maximaal 400 mm al meer dan voldoende. De
meer dominante bokken houden zich in het
bos op bij het vliegeniersmonument en probe-
ren hier een harem te krijgen. In de piek van
de bronst, meestal medio oktober, kan je hier
getuige zijn van meerdere gevechten tegelijk.
Het is wel wat lastiger om op deze plek in het
bos te fotograferen. De vele boompjes beper-
ken een goed en vrij zicht op de vechtende
herten. Ook om de herten niet teveel te versto-
ren, is het beter om vanaf de rand van het bos
te fotograferen en niet dwars door de bronsta-
rena te lopen. In het open veld rondom het bos
vinden er ook gevechten plaats. Vaak zijn hier
veel mooiere foto’s van te maken. Hier is meer

DAMHERTEN PRAKTIJK

licht voorhanden dan in het donkere bos en je RECHTS - Och- f/6.3, 1/250, ISO 1000, 210 mm
kan makkelijker met kortere sluitertijden wer- tenlicht zorgt voor
ken om de beweging van de vechtende herten zachte contrasten
te bevriezen. Houd daarbij sluitertijden aan en fijne tinten.
van minimaal 1/400 seconde om onscherpte
te voorkomen. Controleer voordat je gaat ONDER - In het
fotograferen de sluitertijd. Is deze nog niet objectief vallend
snel genoeg, dan is het beter om een hogere tegenlicht creëert
ISO-waarde in te stellen. Ook heb je in het veld een oranje flare.
een beter zicht op de vechtende herten, omdat
er zich geen obstakels tussen jou en de bokken f/6.3, 1/800, ISO 800, 380 mm
bevinden.
Om vechtende bokken te fotograferen zijn er
twee methodes. Als eerste kun je het geluid
van tegen elkaar kletterende geweien in de ga-
ten houden. Dit hoor je al vanaf grote afstand
en zodra je dit waarneemt loop je gewoon
richting het geluid. Met wat geluk duurt zo’n
gevecht wat langer en kun je eenmaal op de
plek aangekomen nog wat foto’s maken.
De andere methode is goed te kijken naar het
gedrag van de bokken. Zodra in het veld twee
bokken met de kop omhoog op elkaar aflopen,
dan is er een aardige kans dat ze met elkaar de
strijd aangaan. Als ze daarna flank aan flank
met elkaar oplopen, lijkt dit vriendschappe-
lijk. Maar schijn bedriegt, want dan kan het
juist echt spannend worden. Ze bepalen op dat
moment namelijk of ze met elkaar in gevecht
willen. Als dat het geval is, keren ze van het
ene op het andere moment hun geweien naar
elkaar en beginnen ze de strijd.
De camera is dan inmiddels ingesteld op con-
tinu-AF om zo de bewegende bokken scherp
in beeld te houden. Als de herten aan elkaar
gewaagd zijn, lassen ze vaak even een korte
pauze in. Daarna zoeken ze elkaar weer flank
aan flank op, om vervolgens te gaan vechten.
Des te langer zo’n gevecht duurt, des te meer
fotokansen! Soms is een gevecht echter al na
een korte schermutseling voorbij. De verliezer
vlucht snel weg, nog even achtervolgd door de
winnaar. Let er dan op dat je niet in de vlucht-
route staat!

Bronstkuilen

In het meer open gebied rondom het bos hou-
den zich ook bokken op. Vaak hebben ze dan
onder een solitaire boom een bronstkuil ge-
maakt. Dit zijn ondiepe kuilen waar de herten-
heren flink in hebben geplast. Om hun vacht
naar urine en zweet te laten ruiken wentelen
ze zich hier nog vaak in om. Het schijnt dat de
hertendames dit lekker vinden ruiken. Bij zo’n
bronstkuil staat of ligt de bok een groot deel
van de dag. Voor de mooie portretten van her-
ten moet je dan ook hier zijn.
In het algemeen zijn deze bokken zeer goed
benaderbaar. Daardoor kan je allerlei type
foto’s van ze maken, van portretfoto’s met
teleobjectief tot beelden met de groothoekob-
jectief waarbij je ook de omgeving meeneemt.

SHOOT • n°75 49

PRAKTIJK DAMHERTEN

f/5.6, 1/250, ISO 500, 400 mm

BOVEN - Liggend op je buik krijg je een
onscherpe ondergrond.

RECHTS - Soms kom je zo dichtbij een hert
dat close-ups mogelijk zijn.

ONDER - Ook de achterkant van een dam-
hert is fotografisch de moeite waard.

f/6.3, 1/400, ISO 800, 400 mm f/6.3, 1/160, ISO 800, 350 mm

50 SHOOT • n°75