Anti-smog SanSai

มาตรการปองกันและแกไ ขปญหามลพษิ ทางอากาศ
สําหรบั ประชาชน

ดวยความหวงใยจาก : ศูนยอ าํ นวยการปองกันแกไ ขปญ หาไฟปาหมอกควนั และฝุนละอองขนาดเลก็ (PM 2.5)
อาํ เภอสันทราย จงั หวดั เชียงใหม
…………………………..

1.มลพษิ ทางอากาศ

มลพิษทางอากาศหมายถึง ภาวะอากาศท่ีมีสารเจือปนอยูในปริมาณท่ีสูงกวาระดับปกติเปนเวลานานพอ
ท่ีจะทําใหเกิดอันตรายแกมนุษย สัตว พืช หรือทรัพยสินตางๆ อาจเกิดข้ึนเองตามธรรมชาติ เชน ฝุนละอองจาก
ลมพายุ ภเู ขาไฟระเบดิ แผน ดินไหว ไฟไหมป า กาซธรรมชาติอากาศเสียท่ีเกิดขึ้น โดยธรรมชาติเปนอันตรายตอมนุษย
นอยมาก เพราะแหลงกําเนิดอยูไกลและปริมาณท่ีเขาสูสภาพ แวดลอมของมนุษยและสัตวมีนอย กรณีที่เกิดจาก
การกระทําของมนุษย ไดแก มลพษิ จากทอไอเสียของรถยนตจากโรงงานอุตสาหกรรมจากขบวนการผลิตจากกิจกรรม
ดา นการเกษตรจากการระเหย ของกาซบางชนดิ ซึ่งเกดิ จากขยะมลู ฝอยและของเสีย ฯลฯ

มลพษิ ทางอากาศสง ผลกระทบตอประชาชนหลายประการ เชน เกิดการระคายเคอื งตามอวัยวะตางๆ เชน ตา
คอ และปอด โดยหากอยูในพ้ืนท่ีท่ีมีมลพิษทางอากาศสูงอาจมีอาการแสบตา ไอ และแนนหนาอกได อยางไรก็ตาม
อาการท่ีเกิดข้ึนจากมลพิษทางอากาศของแตละคนอาจจะแสดงออกแตกตางกัน แตจะมีอาการท่ีรุนแรงมากกวา เชน
หลอดลมอักเสบ และอาการปวดหู ผูใหญบางรายอาจมีอาการที่รุนแรงหรือไมมีอาการใดๆแสดงใหเห็น สวนผูปวย
โรคหวั ใจ โรคปอด โรคหอบหดื หรอื โรคถงุ ลมโปง พอง อาจไวตอการสัมผัสกับมลพษิ ทางอากาศ รวมทั้งมีอาการไดงาย
และรุนแรงกวาคนทัว่ ไป

-2-

2. แหลง กําเนิดมลพษิ ทางอากาศ

แหลง กําเนดิ มลพิษทางอากาศทส่ี าํ คญั ของประเทศไทย แบง เปน 3 กลุมใหญๆ ดงั น้ี
2.1 แหลง กาํ เนิดจากยานพาหนะ
ในบริเวณที่ใกลถนนท่ีมีการจราจรติดขัด จะมีปญหาทางมลพิษทางอากาศท่ีรุนแรงกวาในบริเวณ

ที่มีการจราจรที่คลองตัว สารมลพิษท่ีระบายเขาสูบรรยากาศท่ีเกิดขึ้นจากการคมานาคมขนสง ไดแก
กาซคารบอนมอนอกไซด กาซอกไซดของไนโตรเจน สารประกอบไฮโดรคารบอน ฝุนละอองขนาดเล็กกวา 10
ไมครอน สารตะกั่วและกาซชลั เฟอรไ ดออกไซด

การคมนาคมและขนสง จากสถิติกรมการขนสงทางบก พบวาจํานวนรถที่จดทะเบียนสะสมท่ัวประเทศ
ณ กมุ ภาพันธ 2562 มจี าํ นวน 39.72 ลา นคน เปน รถยนตดเี ซล 10.93 ลานคนั

2.2 แหลง กาํ เนดิ จากโรงงานอุตสาหกรรม
มลพิษทางอากาศจากแหลงกําเนิดอุตสาหกรรม เกิดจากการเผาไหมเชื้อเพลิงและกระบวนการผลิต

ซึ่งเปนตัวการสําคัญที่กอใหเกิดผลกระทบตอคุณภาพอากาศในบรรยากาศและอาจสงผลกระทบตอสุขภาพอนามัย
ของประชาชนในชุมชนโดยท่ัวไปหรอื กอ ใหเ กิดความเดอื ดรอนรําคาญ

2.3 แหลง กําเนิดจากหมอกควนั ไฟปา
ปญหาหมอกควนั เปน ปญ หาสําคญั เนื่องจากสงผลกระทบตอ ความเปน อยูข องประชาชน ไดแก ผลกระทบ

ตอสุขภาพของประชาชนโดยเฉพาะผูท่ีมีภูมิตานทานตํ่า เชน ผูสูงอายุเด็กเล็กและผูปวยโรคระบบทางเดินหายใจ
รวมทั้งทําใหเกิดความเสียหายตออาคารบานเรือนเกิดความเดือดรอนรําคาญแกประชาชนบดบังทัศนวิสัย
และเปนอุปสรรคในการคมนาคมและขนสงการทําลายทรัพยากรธรรมชาติและระบบนิเวศปาไมรวมท้ังผลกระทบ
ตอการทองเท่ียวที่เปนระบบเศรษฐกจิ ทีส่ ําคญั ของพ้ืนท่ี

3. มลพิษทางอากาศชนิดฝุนละอองขนาดเล็ก

ฝุนละออง หมายถึง อนุภาคของแข็งหรือของเหลวท่ีมีอยูในอากาศฝุนละอองเกิดจากกิจกรรมตางๆ ท้ังโดย
ธรรมชาตแิ ละจากกจิ กรรมของมนุษยสําหรบั ปญหามลพษิ ดา นฝุนละอองมากเกิดจากฝุนละอองขนาดเล็ก ซึ่งสวนใหญ
เกิดจากการเผาไหมตางๆ เชน การเผาไหมของน้ํามันดีเซลการเผาเศษวัชพืชขยะและปฏิกิริยาเคมีในอากาศ

ประเภทฝุนละอองขนาดเล็ก: ฝุนละอองขนาดเล็กที่กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดลอมมีการ
ตดิ ตามตรวจสอบและเฝา ระวังสถานการณตอ เนอื่ งมี 2 ประเภทที่สําคญั ดงั นี้

1) ฝุน ละอองขนาดไมเกิน 10 ไมครอน (PM10) เปนฝุนละอองท่ีมีผลกระทบตอสุขภาพเน่ืองจากเม่ือหายใจ
เขา ปลายสามารถเขาไปสะสมในระบบทางเดนิ หายใจ

2) ฝุนละอองขนาดไมเกิน 2.5 ไมครอน(PM2.5) เปนฝุนละอองที่มีผลกระทบตอสุขภาพมากกวา
เนอื่ งจากสามารถเขา ไปถงึ ถุงลมในปอดได

4. มาตรการดําเนินการ

4.1 การปองกันและลดการเกดิ มลพษิ ที่ตน ทาง
1) สรางการรบั รูและประชาสมั พนั ธใหประชาชนทราบถึงขอ มลู เกยี่ วกับสถานการณและอันตรายจากมลพิษ
ทางอากาศผานกลไกและชองทางการสื่อสารตา งๆ เชน หอกระจายขา วประจําหมบู าน
2) สรางความตระหนักและความรว มมอื การลดมลพษิ ทางอากาศต้ังแตระดบั ครัวเรอื นหมูบาน เชน ลดการ
เผาในทโี่ ลงแจง บํารงุ รกั ษาเครื่องยนตอ ยา งสม่ําเสมอโดยใชรถสาธารณะเฝา ระวงั ปองกันไมใหเ กิดไฟปา

-3-

3) สรางความรวมมอื ความเขา ใจกับเจา ของกิจการผูประกอบการลดหรือใชกระบวนการผลิตที่ถูกตองตาม
หลกั วชิ าการ

4) สรางความรว มมอื ทุกภาคสวนจัดพ้ืนที่สีเขียวต้ังแตระดับครัวเรือน และหมูบาน/ชุมชน เชน ปลูกตนไม
ในทสี่ าธารณะ

4.2 การบังคบั ใชก ฎหมายอยางเครง คัด
1) ควบคุมไมใหมีการเผาในทโ่ี ลง แจง ทุกประเภท
2) ตรวจสอบตรวจจับรถควนั ดําทกุ ประเภทอยา งเขมงวด
3) เขม งวดโรงงานอุตสาหกรรมปอ งกันและควบคุมการระบายอากาศเกนิ มาตรฐาน

4.3 การบรรเทาแกไ ขปญ หา
1) สรางเครือขายเฝาระวังติดตามตรวจสอบคุณภาพอากาศการแจงเตือนสรางการรับรูถึงขอมูลและ

สถานการณที่ถูกตอ งแกป ระชาชน
2) ประชาสัมพันธแจงเตือนแนะนําขอปฏิบัติตนแกประชาชนโดยเฉพาะกลุมเสี่ยงหลีกเลี่ยงกิจกรรม

กลางแจงและสวมหนากากอนามัย
3) ดําเนินการตามแผนเผชิญเหตุใหครอบคลุมชวงเกิดเหตุระหวางเกิดเหตุและหลังเกิดเหตุโดยกําหนด

พน้ื ท่ีรับผิดชอบใหช ดั เจน
4) กําหนดท่ีพักชั่วคราว เขตพื้นที่ปลอดภัยจากฝุนละออง (Safety Zone) ตลอดจนการใหบริการตางๆ

เพ่อื รองรับประชาชนทเี่ ดอื ดรอ น

5. กฎหมายทเ่ี กี่ยวของ : การปอ งกนั และแกไขปญหามลพษิ ทางอากาศมีกฎหมายทส่ี าํ คัญ ดงั น้ี

1) ประมวลกฎหมายอาญา
มาตรา 217 ผูใดวางเพลิงเผาทรัพยของผูอ่ืน ตองระวางโทษจําคุกต้ังแตหกเดือนถึงเจ็ดป และปรับต้ังแต
หนงึ่ หมนื่ บาท ถึงหนง่ึ แสนสี่หม่นื บาท
มาตรา 218 ผูใดวางเพลิงเผาทรัพยด งั ตอ ไปนี้

(1) โรงเรอื น เรือ หรือแพทคี่ นอยอู าศยั
(2) โรงเรือน เรือ หรอื แพอนั เปนทเ่ี ก็บหรอื ท่ที าํ สินคา
(3) โรงมหรสพหรือสถานทปี่ ระชุม
(4) โรงเรือนอันเปนสาธารณสมบัติของแผนดิน เปนสาธารณสถาน หรือเปนที่สําหรับประกอบ
พิธีกรรมตามศาสนา
(5) สถานีรถไฟ ทา อากาศยาน หรือท่จี อดรถหรือเรอื สาธารณะ
(6) เรือกลไฟ หรือเรือยนต อันมีระวางต้ังแตหาตันข้ึนไป อากาศยาน หรือรถไฟท่ีใชในการขนสง
สาธารณะ
ตอ งระวางโทษประหารชีวิต จาํ คุกตลอดชีวติ หรือจาํ คุกต้งั แตห า ปถ งึ ยส่ี บิ ป
มาตรา 220 ผูใดกระทําใหเกิดเพลิงไหมแกวัตถุใด ๆ แมเปนของตนเอง จนนาจะเปนอันตรายแกบุคคลอื่น
หรือทรัพยของผูอื่น ตองระวางโทษจําคุกไมเกินเจ็ดป และปรับไมเกินหน่ึงแสนสี่หม่ืนบาทถาการกระทําความผิด
ดังกลา วในวรรคแรก เปน เหตุใหเ กดิ เพลิงไหมแ กท รัพยตามท่รี ะบุไวใ นมาตรา 218ผกู ระทําตองระวางโทษดังท่ีบัญญัติ
ไวใ น มาตรา 218

-4-

2) ประมวลกฎหมายท่ีดนิ
มาตรา 9 ภายใตบังคับกฎหมายวาดวยการเมืองแรและการปาไม ที่ดินของรัฐนั้นถามิไดมีสิทธิครอบครอง
หรือมไิ ดร บั อนุญาตจาก พนกั งานเจาหนา ท่ีแลว หา มมิใหบคุ คลใด

(1) เขา ไปยึดถือ ครอบครอง รวมตลอดถงึ การกอสราง หรือ เผาปา
(2) ทําดวยประการใด ใหเปนการทําลาย หรือทําใหเสื่อมสภาพ ที่ดินท่ีหิน ท่ีกรวดหรือท่ีทราย ใน
บริเวณท่ีรัฐมนตรปี ระกาศหวงหาม ในราชกิจจานุเบกษา หรอื
(3) ทาํ ส่ิงหนงึ่ สงิ่ ใดอนั เปนอนั ตรายแกทรพั ยากรในท่ีดนิ
มาตรา 108 ทวิ นับต้ังแตวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับใชบังคับ ผูใดฝาฝน มาตรา 9 ตองระวางโทษ
จําคุกไมเ กนิ หนึ่งป หรือปรับไมเกิน หา พันบาท หรอื ทั้งจาํ ทงั้ ปรบั
ถาความผิดตามวรรคหนึง่ ไดก ระทําแกท ่ดี นิ ซึ่งเปนสาธารณสมบัติ ของแผนดินท่ีประชาชนใชรวมกัน หรือ
ที่ใชเพื่อประโยชนของแผนดินโดยเฉพาะ ตองระวางโทษจําคุกไมเกินสามป หรือปรับไมเกินหน่ึงหม่ืนบาท หรือทั้งจํา
ทง้ั ปรับ
ถาความผิดตามวรรคสองไดกระทําเปนเน้ือท่ีเกินกวาหาสิบไร ตองระวางโทษจําคุกไมเกินหาป หรือปรับ
ไมเกนิ สองหมืน่ บาท หรือทงั้ จําทั้งปรบั
ในกรณีท่ีคําพิพากษาวาผูใดกระทําความผิดตามมาตราน้ี ศาลมีอํานาจส่ังในคําพิพากษาใหผูกระทํา
ความผิดคนงาน ผูร บั จาง ผูแ ทน และบริวารของผูก ระทําความผดิ ออกไปจากท่ีดนิ น้ันดว ย
บรรดาเคร่ืองมือ เครื่องใช สัตวพาหนะ ยานพาหนะ หรือเคร่ือง จักรกลใด ๆ ซึ่งบุคคลไดใชในการกระทํา
ความผดิ หรือไดใชเ ปน อุปกรณใ หไ ดรบั ผลในการกระทําความผิดดงั กลา วใหริบเสยี ท้ังสนิ้ ไมวา จะมีผูถูกลงโทษตามคํา
พพิ ากษาหรอื ไม
3) พระราชบญั ญัตปิ อ งกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550
มาตรา ๑๙ ใหน ายอาํ เภอเปน ผอู าํ นวยการอําเภอ รับผิดชอบและปฏิบัติหนาที่ในการปองกันและบรรเทา
สาธารณภยั ในเขตอําเภอของตน และมีหนาที่ชว ยเหลือผูอํานวยการจังหวัดตามที่ไดรบั มอบหมาย
ในการปฏิบัติหนาท่ีของผูอํานวยการอําเภอตามวรรคหนึ่ง ใหผูอํานวยการอําเภอ มีอํานาจส่ังการ
หนวยงานของรัฐและองคกรปกครองสวนทองถ่ินที่เกี่ยวของซ่ึงอยูในเขตอําเภอใหดําเนินการในการปองกันและ
บรรเทาสาธารณภัยตามแผนการปองกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัด และมีอํานาจส่ังการ ควบคุม และกํากับดูแล
การปฏบิ ตั หิ นา ทขี่ องเจาพนักงานและอาสาสมัครใหเปนไปตามพระราชบญั ญตั นิ ี้

4) พระราชบัญญัติกําหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอํานาจใหแกองคกรปกครองสวนทองถ่ิน พ.ศ.
2542

มาตรา 16 ใหเทศบาล เมืองพัทยา และองคการบริหารสวนตําบลมีอํานาจและหนาที่ในการจัดระบบการ
บรกิ ารสาธารณะเพ่อื ประโยชนข องประชาชนในทอ งถน่ิ ของตนเองดงั น้ี

- การจดั ใหมีและบํารุงรกั ษาทางบก ทางนํา้ และทางระบายนาํ้
- การรกั ษาความสะอาดและความเปนระเบียบเรียบรอยของบา นเมือง
- การสาธารณสขุ
- การควบคมุ อาคาร
- การปอ งกนั และบรรเทาสาธารณภัย

-5-

5) พระราชบญั ญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535
มาตรา ๒๕ ในกรณีที่มีเหตุอันอาจกอใหเกิดความเดือดรอนแกผูอยูอาศัยในบริเวณใกลเคียงหรือผูที่ตอง

ประสบกบั เหตนุ ้นั ดังตอ ไปน้ีใหถ อื วา เปนเหตรุ าํ คาญ
(๔) การกระทําใดๆ อันเปนเหตุใหเกิดกลิ่น แสง รังสีเสียง ความรอน ส่ิงมีพิษ ความสั่นสะเทือนฝุน

ละออง เขมา เถา หรอื กรณีอ่ืนใดจนเปนเหตุใหเ สื่อมหรอื อาจเปน อันตรายตอสุขภาพ
มาตรา ๒๖ ใหเจาพนักงานทองถ่ินมีอํานาจหามผูหน่ึงผูใดมิใหกอเหตุรําคาญในท่ีหรือทางสาธารณะหรือ

สถานทเี่ อกชนรวมทง้ั การระงบั เหตรุ าํ คาญดวย ตลอดทง้ั การดแู ล ปรับปรงุ บํารุงรักษาบรรดาถนน ทางบกทางนํ้า ราง
ระบายนํ้า คูคลอง และสถานท่ีตาง ๆ ในเขตของตนใหปราศจากเหตุรําคาญ ในการนี้ใหเจาพนักงานทองถ่ินมีอํานาจ
ออกคาํ สั่งเปนหนงั สอื เพ่ือระงับ กาํ จดั และควบคุมเหตุรําคาญตางๆได

มาตรา ๒๗ ในกรณีที่มีเหตุรําคาญเกิดขึ้นหรืออาจเกิดข้ึนในท่ีหรือทางสาธารณะใหเจาพนักงานทองถิ่นมี
อํานาจออกคําส่ังเปนหนังสือใหบุคคลซึ่งเปนตนเหตุหรือเกี่ยวของกับการกอหรืออาจกอใหเกิดเหตุรําคาญนั้น ระงับ
หรือปองกันเหตุรําคาญภายในเวลาอันสมควรตามที่ระบุไวในคําสั่งและถาเห็นสมควรจะใหกระทําโดยวิธีใดเพื่อระงับ
หรือปองกันเหตุรําคาญนั้น หรือสมควรกําหนดวิธีการเพ่ือปองกันมิใหมีเหตุรําคาญเกิดข้ึนอีกในอนาคต ใหระบุไวใน
คําส่งั ได

ในกรณที ่ปี รากฎแกเจา พนักงานทองถ่ินวา ไมมกี ารปฏิบตั ิตามคาํ ส่ังของเจา พนักงานทองถ่ินตามวรรคหนึ่งและ
เหตุรําคาญท่ีเกิดข้ึนอาจเกิดอันตรายอยางรายแรงตอสุขภาพ ใหเจาพนักงานทองถ่ินระงับเหตุรําคาญน้ันและอาจ
จัดการตามความจาํ เปนเพ่ือปอ งกันมิใหเกิดเหตุรําคาญน้ันขึ้นอีกโดยบุคคล ซ่ึงเปนเหตุหรือเก่ียวของกับการกอหรืออา
จกอใหเกิดเหตุรําคาญตอ งเปน ผเู สยี คา ใชจายสาํ หรับการจัดการนั้น

มาตรา ๗๔ ผูใดไมปฏิบัติตามคําสั่งของเจาพนักงานทองถ่ินตามมาตรา ๒๑ มาตรา ๒๒ มาตรา ๒๗ วรรค
หน่งึ หรือมาตรา ๒๘ วรรคหน่ึงหรือวรรคสาม โดยไมมีเหตุหรือขอแกตัวอันสมควรหรือขัดขวางการปฏิบัติหนาที่ของ
เจา พนักงานทอ งถ่ินตามมาตรา ๒3 มาตรา ๒๗ วรรคสอง หรือมาตรา ๒๘ วรรคสอง ตองระวางโทษจําคุกไมเกินหน่ึง
เดือนหรอื ปรบั ไมเ กินสองพนั บาท หรอื ท้ังจาํ ท้งั ปรับ

6) พระราชบญั ญตั ิโรงงาน พ.ศ. 2535
มาตรา 8 เพ่ือประโยชนในการควบคุมการประกอบกิจการโรงงานใหรัฐมนตรีมีอํานาจออกกฎกระทรวง
เพื่อใหโ รงงานจาํ พวกใดจําพวกหน่งึ หรือทุกจาํ พวกตามมาตรา 7 ตองปฏบิ ตั ิตามในเรอ่ื งดงั ตอไปน้ี
(5) กาํ หนดมาตรฐานและวิธีการควบคุมการปลอยของเสีย มลพิษ หรือส่ิงใด ๆ ท่ีมีผลกระทบตอส่ิงแวดลอม
ซ่งึ เกิดขน้ึ จากการประกอบกิจการโรงงาน
มาตรา 12 ผูประกอบกิจการโรงงานจําพวกท่ี 3 ตองไดรับใบอนุญาตจากผูอนุญาต และตองปฏิบัติตาม
หลัก-เกณฑท่ีกําหนดในกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 8 ประกาศของรัฐมนตรีท่ีออกตามกฎกระทรวงดังกลาวและ
ประกาศของรัฐมนตรที ี่ออกตามมาตรา 32

หามมิใหผ ูใดตงั้ โรงงานกอ นไดร ับใบอนญุ าต
มาตรา 45 ผูใดฝาฝนหรือไมปฏิบัติตามกฎกระทรวงท่ีออกตามมาตรา 8 (1) (2) (3) (4) (5) หรือ (8)
หรือประกาศของรัฐมนตรที อ่ี อกตามกฎกระทรวงดงั กลาว ตองระวางโทษปรบั ไมเ กนิ สองแสนบาท
มาตรา 50 ผูใดประกอบกจิ การโรงงานจําพวกท่ี 3 โดยไมไดรับใบอนุญาตตามมาตรา 12 วรรคหน่ึง หรือต้ัง
โรงงานโดยไมไดรับใบอนุญาตตามมาตรา 12 วรรคสอง ตองระวางโทษจําคุกไมเกินสองป หรือปรับไมเกินสองแสน
บาท หรอื ท้ังจาํ ทัง้ ปรบั

-6-

ในกรณีที่โรงงานตามวรรคหน่ึง เปนโรงงานประเภทหรือชนิดท่ีกําหนดจํานวนหรือขนาดที่จะใหตั้งหรือ
ไมใหตั้งในทองท่ีใดตามประกาศท่ีออกตามมาตรา 32 (1) ผูกระทําตองระวางโทษจําคุกไมเกินสี่ป หรือปรับไมเกินสี่
แสนบาท หรอื ท้งั จําท้ังปรบั

7) พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522
มาตรา 21 ผูใดจะกอสราง ดัดแปลง หรือเคล่ือนยายอาคาร ตองไดรับใบอนุญาตจากเจาพนักงานทองถ่ิน
หรือแจงตอเจา พนักงานทอ งถนิ่ และดาํ เนนิ การตามมาตรา 39 ทวิ
มาตรา 65 ผูใดฝาฝนหรือไมปฏิบัติตามมาตรา 21 มาตรา 22 มาตรา 31 มาตรา 32 มาตรา 33 มาตรา
34 มาตรา 52 วรรคหก มาตรา 57 หรือมาตรา 60 ตองระวางโทษจําคุกไมเกินสามเดือน หรือปรับไมเกินหกหมื่น
บาท หรอื ท้ังจําทง้ั ปรบั

นอกจากตองระวางโทษตามวรรคหนึ่งแลว ผูฝาฝนหรือไมปฏิบัติตามมาตรา 21 มาตรา 31 มาตรา 32
มาตรา 34 หรือมาตรา 57 ยงั ตองระวางโทษปรบั อกี วนั ละไมเ กนิ หน่งึ หม่นื บาทตลอดเวลาที่ยงั ฝาฝน หรือจนกวาจะได
ปฏิบตั ิใหถกู ตอ ง

8) พระราชบญั ญตั จิ ราจรทางบก พ.ศ. 2522
มาตรา ๖ หามมิใหผูใดนํารถที่มีสภาพไมมั่นคงแข็งแรง หรืออาจเกิดอันตราย หรืออาจทําใหเส่ือมเสีย
สขุ ภาพอนามยั แกผูใช คนโดยสารหรอื ประชาชนมาใชใ นทางเดินรถ

รถที่ใชในทางเดินรถ ผูขับขี่ตองจัดใหมีเครื่องยนต เครื่องอุปกรณและหรือสวนควบที่ครบถวนตาม
กฎหมายวา ดวยรถยนต กฎหมายวาดวยการขนสง กฎหมายวาดวยลอเล่ือน กฎหมายวาดวยรถลาก หรือกฎหมายวา
ดว ยรถจาง และใชการไดด ี

สภาพของรถที่อาจทําใหเสื่อมเสียสุขภาพอนามัยตามวรรคหนึ่งและวิธีการทดสอบ ใหเปนไปตาม
หลักเกณฑแ ละวธิ ีการทก่ี ําหนดในกฎกระทรวง

มาตรา 10 ทวิ หามมิใหผูใดนํารถท่ีเครื่องยนตกอใหเกิดกาซ ฝุน ควัน ละออง เคมี หรือเสียงเกินเกณฑที่
อธบิ ดีกําหนดโดยประกาศในราชกิจจานเุ บกษา มาใชใ นทางเดนิ รถ

มาตรา 148 ผใู ดฝาฝนหรอื ไมปฏิบตั ิตามมาตรา 6 วรรคหนง่ึ หรือวรรคสองตองระวางโทษปรับไมเกิน หา
รอยบาท

มาตรา 130 หามมิใหผูใดเผา หรือกระทําดวยประการใด ๆ ภายในระยะหารอยเมตรจากทางเดินรถ เปน
เหตุใหเ กดิ ควันหรอื ส่งิ อ่นื ใดในลักษณะที่อาจทาํ ใหไมป ลอดภัยแก การจราจรในทางเดินรถน้นั

มาตรา 152 ผูใดฝาฝนหรอื ไมปฏบิ ัตติ ามมาตรา 7 มาตรา 10 ทวิ มาตรา 13 วรรคหนึ่ง มาตรา 15 วรรค
หน่ึง มาตรา 16 มาตรา 21 วรรคหนึ่ง มาตรา 22 มาตรา 23 (1) มาตรา 24 มาตรา 25 มาตรา 26 มาตรา 29
มาตรา 49 มาตรา 50 มาตรา 56 มาตรา 64 มาตรา 67 วรรคหนึ่ง มาตรา 73 วรรคหน่ึงหรือวรรคสาม มาตรา
77 วรรคหนึ่ง มาตรา 85 มาตรา 86 มาตรา 89 วรรคหน่ึง มาตรา 90 มาตรา 91 มาตรา 92 มาตรา 93 มาตรา
94 วรรคหน่ึง มาตรา 95 มาตรา 99 มาตรา 127 มาตรา 128 หรือมาตรา 130 หรือไมปฏิบัติตาม ประกาศที่
อธิบดีกําหนดตามมาตรา 15 วรรคสอง หรือไมปฏิบัติตามกฎกระทรวงที่ออกตาม มาตรา 77 วรรคสอง หรือมาตรา
96 วรรคสอง ตอ งระวางโทษปรบั ไมเ กินหนึง่ พันบาท

-7-

9) พระราชบญั ญตั ปิ า สงวนแหงชาติ พ.ศ. 2507
มาตรา ๑๔ ในเขตปาสงวนแหงชาติหามมิใหบุคคลใดยึดถือครอบครองทําประโยชนหรืออยูอาศัยในที่ดิน

กอสราง แผวถาง เผาปา ทําไม เก็บหาของปาหรือกระทําดวยประการใด ๆ อันเปนการเส่ือมเสียแกสภาพปาสงวน
แหงชาตเิ วนแต

(๑) ทําไมหรือเก็บหาของปา ตามมาตรา ๑๕ เขาทําประโยชนหรืออยูอาศัยตามมาตรา ๑๖ มาตรา
๑๖ ทวิ หรือมาตรา ๑๖ ตรี กระทําการตามมาตรา ๑๗ ใชประโยชนตามมาตรา ๑๘ หรือกระทําการตามมาตรา ๑๗
หรือมาตรา ๒๐

(๒) ทําไมห วงหามหรอื เกบ็ หาของปา หวงหา มตามกฎหมายวาดว ยปา ไม
มาตรา ๓๑ ผูใดฝาฝนมาตรา ๑๔ ตองระวางโทษจําคุกตั้งแตหกเดือนถึงหาป และปรับตั้งแตหาพันบาทถึง
หาหมืน่ บาท

ในกรณีความผดิ ตามมาตราน้ี ถา ไดกระทําเปน เนอ้ื ที่เกนิ ยีส่ ิบหา ไร หรือกอ ใหเ กิดความเสียหายแก
(๑) ไมส ัก ไมย าง ไมสนเขาหรือไมหวงหา มประเภท ข. ตามกฎหมายวา ดว ยปา ไม หรอื
(๒) ไมอ่นื ท่ีเปนตนหรือเปนทอ นอยา งใดอยา งหน่ึงหรือทงั้ สองอยางรวมกนั เกินยีส่ บิ ตนหรือทอน หรือ

รวมปริมาตรไมเกนิ สลี่ กู บาศกเ มตร หรอื
(๓) ตน นาํ้ ลาํ ธาร

ผูกระทําความผิดตองระวางโทษจําคุกต้ังแตสองปถึงสิบหาป และปรับต้ังแตสองหมื่นบาทถึงหนึ่งแสนหา
หมืน่ บาท

ในกรณีท่ีมีคําพิพากษาชี้ขาดวา บุคคลใดกระทําความผิดตามมาตรานี้ถาปรากฏวาบุคคลน้ันยึดถือหรือ
ครอบครองท่ีดินในเขตปาสงวนแหงชาติ ศาลมีอํานาจส่ังใหผูกระทําผิด คนงาน ผูรับจาง ผูแทนและบริวารของ
ผูกระทําผิดออกจากเขตปาสงวนแหงชาติไดตลอดจนสั่งใหผูกระทําความผิดรื้อถอนส่ิงปลูกสรางภายในระยะเวลาท่ี
กําหนด

11) พระราชบัญญัตสิ งเสริมและรกั ษาคุณภาพส่งิ แวดลอมแหง ชาติ พ.ศ. 2535
มาตรา 9 เมอื่ มีเหตฉุ กุ เฉนิ หรอื เหตุภยันตรายตอสาธารณชน อันเน่ืองมาจากภัยธรรมชาติ หรือภาวะมลพิษ
ที่เกดิ จากการแพรกระจายของมลพิษ ซง่ึ หากปลอยไวเ ชนนั้นจะเปน อันตรายอยางรา ยแรงตอ ชีวิต รางกายหรือสุขภาพ
อนามัยของประชาชน หรือกอความเสียหายตอทรัพยสินของประชาชนหรือของรัฐเปนอันมาก ใหนายกรัฐมนตรีมี
อํานาจส่ังตามที่เห็นสมควรใหสวนราชการรัฐวิสาหกิจหรือบุคคลใดๆ รวมทั้งบุคคลซึ่งไดรับหรืออาจไดรับอันตราย
หรือความเสยี หายดังกลาว กระทําหรือรวมกันกระทําการใด อันจะมีผลเปนการควบคุม ระงับหรือบรรเทาผลรายจาก
อันตรายและความเสียหายท่ีเกิดข้ึนน้ันไดอยางทันทวงที ในกรณีที่ทราบวาบุคคลใดเปนผูกอใหเกิดภาวะมลพิษ
ดงั กลาว ใหนายกรัฐมนตรีมีอํานาจสั่งบุคคลนั้นไมใหกระทําการใดอันจะมีผลเปนการเพ่ิมความรุนแรงแกภาวะมลพิษ
ในระหวา งที่มเี หตุภยันตรายดังกลาวดวย

อํานาจในการส่งั ตามวรรคหน่ึง นายกรฐั มนตรีจะมอบอํานาจใหผูวาราชการจังหวัด ปฏิบัติราชการภายใน
เขตจงั หวดั แทนนายกรัฐมนตรีได โดยใหท าํ เปนคําส่ังและประกาศในราชกิจจานุเบกษา

เมอ่ื นายกรัฐมนตรไี ดสั่งตามวรรคหนึ่ง หรอื ผวู าราชการจังหวัดในการปฏิบัติราชการแทนนายกรัฐมนตรีได
สั่งตามวรรคสองแลว ใหประกาศคําส่งั ดังกลา วในราชกิจจานเุ บกษาโดยมชิ ักชา

มาตรา 98 ผูใดฝาฝนหรือไมปฏิบัติตามคําสั่งที่ออกตามมาตรา 9 หรือขัดขวางการกระทําใดๆ ตามคําสั่ง
ดังกลา ว ตอ งระวางโทษจาํ คุกไมเกินหนึง่ ปห รอื ปรบั ไมเ กินหน่ึงแสนบาทหรือท้งั จาํ ทงั้ ปรับ

-8-
ในกรณีทผี่ ฝู าฝน หรือไมปฏบิ ัตติ ามคาํ สง่ั ดังกลาวหรือขัดขวางการกระทําใด ๆ ตามคําส่ังดังกลาว เปนผูซ่ึง
กอใหเกิดอันตราย หรือความเสียหายจากภาวะมลพิษ ตองระวางโทษจําคุกไมเกินหาปหรือปรับไมเกินหาแสนบาท
หรือท้ังจาํ ทง้ั ปรบั
12) ประกาศจังหวัดเชียงใหม เร่ือง หามการเผาทุกชนิด ยกเวนพื้นที่ตามแผนการบริหารจัดการ
เชือ้ เพลงิ ลงวนั ที่ 25 กุมภาพนั ธ 2564 ต้ังแตว ันที่ 1 มนี าคม – 30 เมษายน 2564
จงั หวดั เชียงใหมข อความรวมมือผูพบเห็นการเผาทุกชนิด แจง เบาะแสหนวยงานรับผิดชอบดงั น้ี
1) ในพื้นที่เขตอุทยานแหงชาติ เขตรักษาพันธุสัตวปา เขตปาสงวนแหงชาติ และเขตปาไม ใหแจงศูนย
บัญชาการปองกันแกไขปญหาไฟปาและฝุนละอองขนาดเล็ก PM2.5 จังหวัดเชียงใหม ประจําป 2564 หมายเลข
โทรศัพท 0-5311-2808
2) นอกพื้นที่อุทยานแหงชาติ เขตรักษาพันธุสัตวปา เขตปาสงวนแหงชาติ และเขตปาไม ตามขอ 1)
ขางตน ใหแจงกํานัน ผูใหญบาน เจาพนักงานทองถ่ิน หรือเจาหนาท่ีตํารวจในพ้ืนที่ หรือตํารวจภูธรจังหวัดเชียงใหม
สายดว น 191
3) ในเขตเทศบาลนครเชียงใหม ใหแจงศูนยบัญชาการปองกันแกไขปญหาไฟปาและฝุนละอองขนาดเล็ก
PM2.5 จงั หวัดเชยี งใหม ประจาํ ป 2564 หมายเลขโทรศัพท 0-5311-2808
4) ในพื้นท่ีริมทางหลวง และริมทางหลวงทองถ่ิน ใหแจงหนวยงานรับผิดชอบเขตทางหลวงน้ัน หรือแจง
สายดว นทางหลวง 1568 และสายดว นทางหลวงชนบท 1146

-9-

-9-

13) ประกาศจังหวัดเชียงใหม เรื่อง หามมิใหบุคคลหน่ึงบุคคลใดเขาไปกระทําการใดๆ ในเขตปาสงวน
แหง ชาติ ลงวนั ท่ี 25 กุมภาพนั ธ 2564

จงั หวัดเชียงใหม มีประกาศแจง การหามหามมิใหบุคคลหนึ่งบุคคลใดเขาไปกระทําการใดๆ ในเขตปาสงวน
แหงชาติ หากราษฎรรายใดมีความประสงคจะเขาพื้นที่ปาสงวนแหงชาติเพื่อดําเนินกิจการใดๆ ท่ีไมขัดตอกฎหมาย
ความสงบเรียบรอยหรือไมกอใหเกิดมลภาวะไฟปาและหมอกควัน ตองแสดงตนลงทะเบียนไวเปนหลักฐานตอกํานัน
ผูใหญบาน หรือหนวยงานปาไมทองที่แลวแตกรณี และแจงเหตุผลความจําเปน เวลาเขา เวลาออก จะตองไดรับ
อนุญาตเปนลายลักษณอักษร ซึ่งหากพบวาเกิดไฟไหมปาในบริเวณดังกลาว ใหสันนิษฐานวาผูที่อยูบริเวณใกลท่ีเกิด
เหตุหรือทเี่ กดิ เหตุ เปน ผูกระทาํ ผิดตามกฎหมาย สวนกรณีตรวจพบผูเขาไปในปาโดยไมไดรับอนุญาต มีอุปกรณ และมี
พฤตกิ รรมพรอมที่จะทาํ ใหเกิดไฟปา หรือทําใหเสื่อมสภาพตอปาสงวนแหงชาติ ผูใดฝาฝนมีความผิดมีโทษจําคุกต้ังแต
1 ป ถึง 10 ป และปรับตั้งแต 20,000-200,000 บาท หรือท้ังจําท้ังปรับ และความผิดอ่ืนๆ ตามตัวบทกฎหมาย
ทเ่ี กยี่ วของอกี ดวย

- 10 -

7. การปฏบิ ตั ติ วั ของประชาชนท่อี ยูใ นพ้นื ทีฝ่ นุ ละออง PM 2.5 เกินคามาตรฐาน

PM2.5 คอื ฝนุ ละอองขนาดเล็กในอากาศที่มีขนาดไมเกิน 2.5 ไมครอน เทียบใหเห็นภาพก็คือขนาดประมาณ
1 ใน 25 ของเสนผานศูนยกลางของเสนผม ซ่ึงขนจมูกของมนุษยไมสามารถกรองได จึงแพรกระจายเขาสูทางเดิน
หายใจ กระแสเลือด และแทรกซึมสูกระบวนการทํางานของอวัยวะตางๆ ในรางกาย เพิ่มอัตราเส่ียงตอการเปนโรค
เรื้อรังและมะเร็ง ตามคาํ เตือนขององคการอนามัยโลก

กรมควบคุมมลพิษ แนะนําการปฏิบัติตัวของประชาชนที่อยูในพ้ืนที่ฝุนละออง PM2.5 เกินคามาตรฐาน วา
ควรลดระยะเวลาในการทํากิจกรรมกลางแจง และสวมใสหนากากปองกันฝุนละอองขณะอยูกลางแจง หากมีอาการ
ผิดปกติควรรีบไปพบแพทย สําหรับผูปวยโรคภูมิแพทางเดินหายใจ ผูปวยโรคปอด โรคหัวใจ โรคเร้ือรังอื่นๆ จัดเปน
ผูปว ยกลุมเส่ียง ควรปฏบิ ัติตามคาํ แนะนาํ ดงั น้ี

1. ควรพกั อาศัยอยูภ ายในอาคารบา นเรือน เล่ียงการเปดประตูหรือหนาตาง ทําความสะอาดอาคารโดยใชผา
ชบุ นา้ํ เช็ด หลกี เล่ียงการใชไมกวาด เน่ืองจากทาํ ใหฝ ุนฟงุ กระจาย

2. การใชอุปกรณปองกันระบบทางเดินหายใจ หรือหนากากที่กรองฝุนละอองขนาดเล็กไดตามมาตรฐาน
N95 ซึ่งเปนหนากากท่ีสามารถกรองอนุภาคขนาดเล็กมาก หนากากควรมีสายรัดสองสาย มีสวนกดท่ีเปนโลหะเพ่ือ
กระชบั แนนกบั สนั จมูก ซ่งึ ผา เช็ดหนา ผา ปดปากและจมูกท่ใี ชทว่ั ไป ไมสามารถปองกันละอองฝุน ขนาดเลก็ ได

3. ลดกิจกรรมท่ีตองออกแรง เนื่องจากการออกกําลังกายอาจเพ่ิมอัตราการหายใจมากขึ้นกวาปกติ 10-20
เทา ซ่ึงจะนํามลพิษเขาสรู ะบบทางเดินหายใจไดมากข้ึน

4. ลดแหลงมลพิษอ่ืนภายในบาน เชน การสูบบุหรี่ การใชเตาถาน การใชสเปรยฉีดพนบาน การทําอาหาร
การจุดเทียน

5. การใชเ ครอ่ื งกรองอากาศและแผนกรองอากาศ ท่ีมปี ระสิทธภิ าพระดับปานกลางถึงสูง เพื่อชวยลดปริมาณ
อนุภาคจากภายนอกเขา สภู ายในอาคาร

6. หลกี เล่ียงการใชเ ครือ่ งผลิตโอโซน หรอื เครื่องเพิ่มปริมาณออกซเิ จนทมี่ ีขายตามทองตลาด ซึ่งมักจะโฆษณา
ชวนเช่ือวาสามารถกําจัดเชื้อราและแบคทีเรียในอากาศได แตความเปนจริงมีโทษมากกวาประโยชน เนื่องจากระดับ
โอโซนมักสงผลกระทบทางสขุ ภาพตอ มนุษย

7. ผูท่ีใชรถยนต ควรปดหนาตางและชองอากาศภายในรถยนต ปรับใหเปนระบบท่ีใชอากาศหมุนเวียน
ภายใน ทั้งนี้ สําหรับรถยนตบางรุนท่ีปรับเปนระบบท่ีใชอากาศหมุนเวียนภายใน อาจพบระดับคารบอนไดออกไซด
สะสมและมรี ะดบั สูงขึ้น (มากกวา 5,000 ppm) จึงแนะนําใหผูที่ใชรถยนตเดินทางไกลเปดหนาตางเปนระยะเพ่ือลด
ปริมาณคารบอนไดออกไซดท่ีสะสมอยภู ายในรถ

8. ประชาสมั พนั ธก ารใชบริการ Safety Zone สถานทพ่ี ักผอนปลอดมลพษิ

ขอเชิญชวนทุกทานใชบริการสถานท่ีพักผอนปลอดมลพิษ (Safety Zone) หองสะอาดปราศจากเช้ือโรค
(Clean Room) และหองปลอดฝุนละอองขนาดเล็ก (Smog Safety Zone) ภายใตมาตรการเฝาระวัง ปองกันและ
ควบคุมการแพรระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) สําหรับใหประชาชนโดยเฉพาะผูปวยโรค
ทางเดนิ หายใจ เดก็ ผสู งู อายุ ผปู วย และหญงิ มคี รรภ ไดเ ขา ไปผอ นคลายเพอ่ื หลบเล่ยี งฝนุ ควนั โดยจัดเตรียมสิ่งอํานวย
ความสะดวกไวใหบริการ เชน โตะ เกาอ้ี นํ้าดื่มสะอาด หองนํ้า รองรับผูที่มาใชพ้ืนที่สําหรับพักผอนโดยใหบริการโดย
ไมค ดิ มลู คา และประชาสมั พันธประชาชนในพื้นท่ีไดรับทราบโดยทว่ั ถึง ประกอบดวย

- 11 -

8.1) Safety Zone หนว ยงานราชการ รองรบั ผใู ชบรกิ ารจํานวน 1,170 ราย
8.1.1) ตาํ บลสันทรายหลวง
1) หอประชุมอําเภอสันทราย รองรบั ผใู ชบริการ 30 คน
2) หอ งประชมุ อาคารผสู ูงอายุ ชน้ั 1 เทศบาลตําบลสันทรายหลวง รองรับผูใชบริการ 100

คน
3) หองประชุมอาคาร อสม. ช้ัน 2 เทศบาลตําบลสันทรายหลวง รองรับผูใชบริการ 100

คน
4) โรงพยาบาลสง เสริมสขุ ภาพตาํ บลบานทอ รองรับผูใชบ ริการ 75 คน

8.1.2) ตําบลสันทรายนอ ย
1) โรงพยาบาลสงเสริมสุขภาพตาํ บลบา นสนั คะยอม รองรบั ผใู ชบริการ 60 คน

8.1.3) ตาํ บลสนั พระเนตร
1) โรงพยาบาลสง เสรมิ สุขภาพตาํ บลบา นสันพระเนตร รองรับผใู ชบ ริการ 50 คน
8.1.4) ตําบลสันนาเมง็
1) ศูนยส าธารณสขุ ชุมชนบานสนั นาเม็ง รองรบั ผูใชบรกิ าร 80 คน

8.1.5) ตาํ บลสนั ปา เปา
1) หอ งประชมุ เทศบาลตาํ บลสันปาเปา รองรับผูใชบ ริการ 30 คน
2) โรงพยาบาลสงเสริมสขุ ภาพตาํ บลบา นปากาง รองรบั ผูใชบ รกิ าร 10 คน

8.1.6) ตาํ บลหนองจอ ม
1) หองประชุมเทศบาลตําบลหนองจอม รองรบั ผใู ชบรกิ าร 150 คน
2) โรงพยาบาลสง เสริมสุขภาพตาํ บลบานหนองไคร รองรบั ผใู ชบริการ 60 คน

8.1.7) ตาํ บลหนองหาร
1) โรงพยาบาลสันทราย รองรบั ผูใชบ รกิ าร 200 คน
2) หองประชุมเทศบาลตําบลหนองหาร รองรับผใู ชบ รกิ าร 30 คน

8.1.8) ตาํ บลหนองแหยง
1) โรงพยาบาลสง เสรมิ สุขภาพตาํ บลบานรองเม็ง รองรบั ผูใชบรกิ าร 100 คน
2) โรงพยาบาลสงเสรมิ สุขภาพตาํ บลบานแมฮกั พฒั นา รองรับผใู ชบรกิ าร 40 คน
3) หอ งประชมุ เทศบาลตาํ บลหนองแหยง รองรับผใู ชบริการ 50 คน

8.1.9) ตําบลแมแฝก
1) หองประชุมเทศบาลตําบลแมแ ฝก รองรับผใู ชบริการ 15 คน
2) โรงพยาบาลสง เสริมสุขภาพตาํ บลบานหนองมะจบั รองรบั ผใู ชบ รกิ าร 40 คน
3) โรงพยาบาลสงเสรมิ สุขภาพตําบลบา นรมหลวง รองรับผูใชบ ริการ 20 คน

8.1.10) ตาํ บลแมแ ฝกใหม
1) โรงพยาบาลสง เสรมิ สุขภาพตาํ บลบานเจดียแมครวั รองรับผูใชบ ริการ 10 คน

8.1.11) ตาํ บลปา ไผ
1) โรงพยาบาลสงเสรมิ สขุ ภาพตําบลบานปา เหมือด รองรับผูใชบ ริการ 10 คน
2) โรงพยาบาลสงเสริมสุขภาพตําบลบา นศรบี ญุ เรอื ง รองรบั ผูใชบ รกิ าร 40 คน

- 12 -

8.1.12) ตาํ บลเมอื งเล็น
1) โรงพยาบาลสงเสริมสขุ ภาพตาํ บลบา นเมืองวะ รองรบั ผูใชบ รกิ าร 50 คน

8.2) Safety Zone ภาคเอกชน/รานคา /รา นอาหาร/รา นกาแฟ
รานคา/รานอาหาร/รานกาแฟ ฯลฯ ที่เขารวมโครงการสถานที่พักผอนปลอดมลพิษ (Safety Zone)

หองปลอดฝุนละอองขนาดเล็ก (Smog Safety Zone) สําหรับใหประชาชนไดเขาไปผอนคลายเพื่อหลบเลี่ยงฝุนควัน
ในพน้ื ที่อําเภอสันทราย จังหวดั เชียงใหม (ขอมลู เม่ือ 7 มี.ค.64)

* รานลําดตี ีข้ ัวแดง
* รานรสนยิ มคอฟฟ สาขาหนองจอ ม
* รา นอาหารโอก ะจู สาขาหนองจอม
* ราน 88 Rustic Coffee Green
* รา นกาแฟอเมซอน สาขาประตบู างเขน
* รานกาแฟอเมซอน สาขา ปม ปตท แมโจอ อยลเซอรวสิ
* ราน cnx gym
* รานกาแฟ cnx gym
* รา น 186 คาเฟบาร
* รานสมตําจนิ ดา
* รา น Fres From
* รา นกาแฟยกลอ
* รานกาแฟสดคอรโต
* ราน miss long doo coffce
* รา น hello sonshine
* รา นประภาดา แอนด กฟ๊ิ
* รานคาเฟ เดอ ปูร

- 13 -
- 12 –